Masterplan

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Masterplan 2010-20142014"

Transcriptie

1 Masterplan Creating sustainable business together! 15% betere beschikbaarheid tegen lagere kosten voor asset owners 15% meer omzet via serviceconcepten voor OEM/asset leveranciers 15% meer maintenance gerelateerde werkgelegenheid 15% meer studenten op maintenance disciplines 15% meer omzet voor asset maintainers / service leveranciers Revisie

2 Dit (WCM) is opgesteld in opdracht (ref. [1]) van de stuurgroep World Class Maintenance, bestaande uit: Emmy Bakker Maintenance Education Consortium Menno Bekker GasUnie, World Class Maintenance Consortium MEC Lex Besselink Program Office World Class Maintenance Louis Grubben Essent, World Class Maintenance Consortium Johan Kaelen Defensie Materieel Organisatie, World Class Maintenance Consortium Bas Kimpel Fluor, Nederlandse Vereniging voor Doelmatig Onderhoud Maintenance Competence Center Pieter Kolen Total, Maintenance Competence Center Harry Koopman Avans, Maintenance Education Consortium Ad Reijnen Philip Morris, Maintenance Competence Center MEC Stefan van Seters N.V. REWIN West Brabant Hans Slijp Siemens, Profion, Maintenance Competence Center Aad Veenman Voorzitter Bestuur i.o. Adri Voogdt Dow, Maintenance Competence Center Gerbert van der Wal N.V. Economische Impuls Zeeland Michel Weeda N.V. Brabantse Ontwikkelings Maatschappij Het Masterplan bundelt de lopende initiatieven World Class Maintenance Consortium (WCMC), Maintenance Competence Center (MCC), Maintenance Education Consortium (MEC) en Program Office World Class Maintenance (PO WCM) in één platform

3 Het Masterplan is opgesteld door een team van consultants van Van Kempen Engineering & Consultancy (KEC) en Atos Consulting (Atos), bestaande uit: Paul van Kempen Van Kempen Engineering & Consultancy (KEC) Frank Marks Atos Consulting Ard-Pieter de Man Atos Consulting Colin Hoogduyn Atos Consulting Contact persoon namens de WCM partners: Michel Weeda MSc. MMO N.V. Brabantse Ontwikkelings Maatschappij T: E: De inhoud van het Masterplan WCM is tot stand gekomen dankzij de inbreng van deelnemers van: World Class Maintenance Consortium (WCMC) Maintenance Competence Center (MCC) Maintenance Education Consortium (MEC) Program Office World Class Maintenance (PO WCM)

4 Inhoudsopgave Voorwoord 5 Executive summary (English) 7 Steunbetuigingen Introductie Visie & doelstellingen Activiteiten Partner organisaties Organisatie & besturing Financieel plan Implementatie- & communicatie plan 49 Afkortingen en definities 52 Referenties 54 Annexes A. SWOT analyse 56 B. WCM activiteiten 57 C. WCM deelnemers 58 D. Toelichting WCM innovatieagenda 59 E. Spelregels

5 Voorwoord Dr. Ir. A.W. (Aad) Veenman Vrz. Bestuur i.o. World Class Maintenance Onderhoud als hefboom voor de economie Onderhoudsbewust ontwerpen van installaties. Fysisch faalgedrag van systemen begrijpen en daarop kunnen anticiperen. Langer uitnutten van installaties en daarmee investeringen uitstellen of voorkomen. De conditie op afstand bewaken. Uitvoering en logistiek rondom onderhoud effectief en efficiënt organiseren. En daar als land ijzersterk in blijven, zo de concurrentiepositie van de eigen industrie te verstevigen én deze onderhoudskennis, -producten en -diensten internationaal vermarkten. Dat zijn de ambities van World Class Maintenance in een notendop, een innovatieprogramma opgezet voor en door de sector. Professioneel onderhoud levert de hefboom, en draagt bij aan duurzame uitnutting van kapitaalgoederen, levert energie efficiency, leidt tot emissie reducties en resulteert in hogere veiligheidsniveaus. Maintenance creates sustainable business! H.C. (Dick) Huybens MBR Voorzitter NVDO Cradle to Cradle & Maintenance De Nederlandse vereniging voor doelmatig onderhoud (NVDO) is trots al vanaf het begin lid te zijn van de stuurgroep van het World Class Maintenance initiatief. De van oorsprong regionale samenwerking heeft zich weten te positioneren als aansprekend platform voor Onderhoudend Nederland. Na het in 2007 uitgegeven visiedocument over de Maintenance Repair & Overhaul- markt zal het nu voorliggende masterplan verder gaan bijdragen aan een grotere bewustwording. Want door de toenemende schaarste van grondstoffen, de stijgende energiekosten in combinatie met de huidige economische situatie zijn nieuwe innovaties essentieel om onze delta blijvend te laten pieken

6 ir. P.R.R. (Roelf) Venhuizen Voorzitter Profion Volwassen worden door krachtenbundeling Met het visiedocument World Class Maintenance in de Nederlandse Delta is in 2007 de onderhoudssector en haar dynamiek, kansen en bedreigingen op uitstekende wijze in kaart gebracht. Samen met de NVDO en het World Class Maintenance programma zijn de krachten gebundeld om de sector de benodigde impuls te geven. In de meest recente Industriebrief (ministerie EZ) wordt ook het strategisch belang van onderhoud onderkend. Het verankeren van de aandacht voor onderhoud bij Ondernemingen (tot in de boardrooms), Onderwijs (op alle niveaus) en bij de Overheid is een kerntaak van Profion. Met dit innovatieprogramma voor de sector wordt hiervoor een structureel platform en middelen geboden, met een uniek, cross sectoraal karakter. Partijen hebben elkaar gevonden op alle niveau s en werken aan het behoud en versterking van de industrie. Get connected! P.A.C.M. (Peter) van der Velden Voorzitter programmacommissie Pieken in de Delta Zuidwest-Nederland, Burgemeester van Breda Ambitieuze continuering van het Piekenbeleid Voor u ligt het Creating sustainable business together!. In dit masterplan presenteert de sector een innovatieprogramma van 50 miljoen. Kortom, een ambitieus plan. Dat mag ook. Maintenance is voor Zuid-Nederland en in het bijzonder de Rijn-Schelde Delta een zeer belangrijk speerpunt. Met dit innovatieprogramma gaan we daar inhoud aan geven. Vanuit het Piekenprogramma is daarvoor de eerste aanzet gegeven. Ik vind het dan ook zeer plezierig te merken dat met grote voortvarendheid één en ander is opgepakt. Regionale verankering en nationale opvolging zijn noodzakelijk voor continuering van het succes

7 Executive summary Maintenance is pivotal for The Netherlands A competitive Maintenance, Repair & Overhaul (MRO, or maintenance for short) sector is essential for knowledge, skills and capital intensive economies like the Dutch. Equipment, installations and assets require effective service activities to avoid malfunctioning and to contribute to the Overall Equipment Efficiency. This is an important indicator which signals the ability for industries to operate cost effective in today s marketplace. Increasingly, management within corporations appreciate that maintenance is not just a cost factor. As world class maintenance enables the prolongation of the lifetime of assets at favorable economic conditions, it transforms from cost to value driver. In addition it enables sustainable and safe use of assets. As such, world class maintenance is a prerequisite for optimal asset exploitation and thus a driver to sustain a high-end labor market for The Netherlands. The size of the total MRO market in The Netherlands is approximately 18 billion in revenues, and employees. The market is characterized by adequate and stable profit margins. MRO is both important on the demand side (as asset owners seek to improve the total costs over the entire asset lifecycle) as the supply side (it offers ample opportunity suppliers and service providers alike to develop new profitable revenue streams both business inside and outside The Netherlands). World Class Maintenance supports the development of world class supply chains & hot spots It is World Class Maintenance s (WCM) mission to provide strategic guidance and operational support regarding knowledge development and innovation within supply chains for Maintenance Repair & Overhaul in various sectors. WCM also supports the development of hotspots with concentrated Maintenance Repair & Overhaul activities, research, education and training. For the larger part this is done through innovative projects carried out by cooperating companies (in the supply chain and across sectors), schools, institutes and universities. Existing maintenance initiatives join forces to become World Class in South West Netherlands In the recent years, four initiatives World Class Maintenance Consortium (WCMC, for large asset owners), Maintenance Competence Center (MCC, for the entire MRO community), Maintenance Education Consortium (MEC, for educational institutions) and Program Office World Class Maintenance (PO WCM, for public relations and business development) have been successfully launched, in South West Netherlands 1 and in close collaboration with NVDO 2 and Profion 3. To improve overall effectiveness, the existing initiatives have been started under a guiding letter of intent that they will converge into one overall World Class Maintenance organization (WCM) in spring This master plan is the result of the intention of the four initiatives to merge activities in 2009 and 1 South West Netherlands is the region consisting of the province Zeeland in combination with the Western part of the province Brabant. 2 NVDO: Nederlandse Vereniging voor Doelmatig Onderhoud (Dutch Society for Effective Maintenance). 3 Profion: Branchevereniging voor Professioneel Industrieel onderhoud (Dutch Federation for Professional Industrial Maintenance)

8 represents the plans for World Class Maintenance in the period Going forward, WCM will be the platform to connect all relevant parties in the Netherlands and realize the joint ambition, together with NVDO and Profion of establishing a World Class Maintenance cluster in The Netherlands. World Class Maintenance serves a knowledge community Maintenance is multi-disciplinary and pivotal to many industry sectors. Within the scope of WCM these are: Aerospace, Maritime, Energy, Infrastructure, Process industries. These industries are well established in South West Netherlands supported by a strong logistics infrastructure, and many firms have already started collaboration with other participants via one or more of the running initiatives. World Class Maintenance has the objective to support the participants to realize their individual maintenance objectives. WCM has the legal structure of a non-profit Foundation. The WCM master plan embodies a unique and aligned collaboration of all relevant parties asset owners, suppliers, service providers, knowledge centers, universities and regional governments with respect to maintenance, in all parts of the value chain and across all relevant sectors. Despite first successes, collaboration with other parties never comes easy. The role of WCM in initiating, facilitating and manage joint projects is required for at least the coming five years. World Class Maintenance has a 5x15% ambition World Class Maintenance s ambition is to be the cohesion between all members to realize tangible objectives for individual participants. For the period the ambition is formulated as 5 x 15% : 1. For asset owners: 15% lower integral costs. 2. For asset providers: 15% more revenue. 3. For service providers: 15% more revenue. 4. For education: 15% more students at the required level and the foundation of a Maintenance Top Institute. 5. For society: 15% more maintenance related employment. Knowledge projects are the key differentiating factor of World Class Maintenance WCM aims for international recognition for The Netherlands as the leading region with respect to MRO, with South West Netherlands as the pounding heart. Collaboration projects to (i) develop knowledge, (ii) disseminate knowledge and (iii) commercialize knowledge are at the basis of WCM 4. The activities of WCM are primarily geared towards the initiation and facilitation of knowledge projects. These projects are the core of WCM and consume the lion share of the budgets. Project proposals are submitted by participants, in one of the three focus areas knowledge, know how and money. The projects are approved based on criteria defined by the innovation agenda, which is governed by an independent Scientific Advisory Board. Finally projects are executed via multiple WCM members and facilitated by WCM via project management, project office and project administration services. 4 In Dutch this is called: Kennis, Kunde & Kassa

9 To keep this mechanism going, the future WCM Institute will drive new developments and serve as point of contact for research questions from industry. Next to supporting collaboration projects, WCM offers general services to support knowledge dissemination, like yellow pages, workshops, magazines and blueprints. Execution of these services is in close collaboration with NVDO and Profion. Execution & Personnel Maintenance Systems Disseminate & apply Innovation & Development Current projects Innovation & Development Innovation & Development Innovation / Commercialization Disseminate & apply Disseminate & apply Disseminate & apply Disseminate & apply Human Capital Innovation & Development Autogeneration Wiring Diagrams Innovation & Development Start WCM Performance based contr. Knowledge roadmaps Virtual Games Excellente Training Centers Labour market study Disseminate & apply Promaintenance World Class Aviation Ac. Disseminate & apply PPSxPBL aircraft gasturbines Kennismanagement Simmaintenance Maintenance& Safety Interactive & intelligent maintenance Knowledge management Planned Projects ETC Process, Energy, Maritime and Infra Topinstituut Maintetance Roadmap Topinst. Innovation & Development Disseminate & apply World Class Aviation Academy Disseminate & apply Disseminate & apply Disseminate & apply Innovation & Development Design for maintenance Disseminate & apply Total Maintenance Measurable maintenance Innovation & Development Monitoring based maintenance Heavy maintenance/ Stop management Innovation & Development Innovation & Development Innovation & Development Connecting Remote Assets AM Remote installed base Condition based monitoring AM Remote installed base business Best practices stop management Disseminate & apply Disseminate & apply Physical phenomena Disseminate & apply Total Maintenance Innovation & Development Knowledge center composites Innovation & Development Failure behaviour of components Rotating equipment Innovation & Development Physical Modelling Innovation & Development Business Development Commercialization Commercialization Commercialization Commercialization Commercialization Maintenance Value Park & Maritime Maintenance Zeeland Aviolanda Woensdrecht -aviation park Maintenance University / Topinstitute Maintenance WCM Campus Wijkevoort/Maintenance Park Tilburg Maintenance Test & Experience Center International P.R & communication WCM Regional coordination & support Join WCM and pre-register as member, sponsor or participant in the program and projects that will guide you towards World Class Maintenance. Creating sustainable business together!

10 Significant budgets are estimated to realize the World Class ambition by 2014 For the period the total required budgets add up to 50 million, or 10 million per year. Funding strategy is based on a public-private partnership (PPP), the participants and members of WCM (industries, knowledge institutes) contribute time and cash, co-funded by the Dutch Ministry of Economic Affairs and other public parties. Get connected! Many firms have already joined the World Class Maintenance community, and new projects in the WCM Masterplan will start in The value of a community increases by the square of the number of participants; more qualifying members are always warmly welcomed Physical phenomena Execution & personnel Heavy maintenance / stop management Maintenance systems Monitoring based maintenance Design for maintenance Performance starting level

11 Steunbetuigingen Nationale besluitnemers en voorzitters betuigen steun aan World Class Maintenance Enthousiast over WCM. Vanuit MKB-NL zijn wij ons bewust van het belang service en onderhoud is voor het gehele MKB, gezien het onderhoudsvraagstuk bij de toenemende complexiteit van machine en installatie. Op deze manier ontstaat een platform voor kennisontwikkeling kennisopbouw in dit segment. Er wordt een lange termijn basis gegarandeerd door de link met onderwijs te leggen. Dit garandeert een lange termijn basis door de link met onderwijs te krijgen. Mede gezien het belang van het MKB, en de internationale profilering van dit Nederlandse project, vind ik een landelijke dekking en uitrol essentieel om de gewenste impact te krijgen. Als MKB-Nederland geven wij WCM alle steun die zij verdienen. Loek Hermans Voorzitter MKB-Nederland Ambitieus project zal meerwaarde bewijzen Maintenance is één van de belangrijkste speerpunten in het programma Pieken in de Delta voor economische groei en is zo van groot belang om de kapitaalintensieve industrieën voor Nederland te behouden. Het getuigt van visie dat het bedrijfsleven in de technische sector zich ondanks de huidige economische omstandigheden committeert aan een langdurige samenwerking met het onderwijs. Juist nu is deze investering nodig: om ervoor te zorgen dat er voldoende gekwalificeerd personeel in is als de markt aantrekt en om de vergrijzing op te vangen. Dit is echter niet het enige pluspunt van deze samenwerking; door nauw samen te werken kan men elkaars expertise beter benutten. Het onderwijs blijft op de hoogte van de laatste ontwikkelingen in het bedrijfsleven en kan het curriculum hierop aanpassen. Anderzijds kan het bedrijfsleven door deze intensere samenwerking eerder gebruik maken van de mogelijkheden die het onderwijs biedt, door bijvoorbeeld opscholing van personeel door middel van evc-procedures. Eerdere projecten op het gebied van publiek-private samenwerking hebben hun meerwaarde op deze vlakken meer dan bewezen. Dat zal dit ambitieuze project ook zeker doen! Jan van Zijl Voorzitter MBO Raad

12 World Class Maintenance verdient nationale uitrol Met groot enthousiasme heb ik kennis genomen van het World Class Maintenance Masterplan Creating sustainable business together. Het plan past precies binnen wat ik graag zou willen in Nederland: een sterk innovatief industrieel klimaat, hoogwaardige werkgelegenheid en hoogwaardige, eveneens innovatieve opleidingen. En dat alles in samenwerking tussen de relevante partijen. De projecten die nu voorliggen in de zuidelijke provincies liegen er niet om als het om duurzame innovatie en samenwerking, tot kennisdeling toe, gaat. Het Zuid-Nederlandse initiatief dat nu een stevige basis biedt, verdient mijns inziens nationale uitrol. Publiek-private samenwerking biedt hier een uitgelezen kans. Zo kunnen we laten zien dat de BV Nederland gezamenlijk werkt aan een economie van de toekomst. Bernard Wientjes Voorzitter VNO-NCW Goed onderhoud versterkt internationale concurrentiepositie Vanuit de FME-CWM geven wij support aan het World Class Maintenance project. Als belangrijkste werkgeversorganisatie van de technologische industrie zijn wij ons bewust van het belang van onderhoud. Eén van de FME-CWM branches, Profion, staat immers voor belangenbehartiging van de onderhoudssector. Deze branche neemt dan ook deel in de stuurgroep van WCM. Wij merken dat het besef toeneemt dat onderhoud een integraal onderdeel hoort te zijn van elk industrieel proces. Maar buiten de onderhoudsbranche is er aan bewustwording nog veel werk te doen. Onvoldoende wordt nog gerealiseerd dat goed onderhoud de levensduur van installaties verlengt en hiermee bijdraagt aan het duurzaam omgaan met schaarser wordende productiemiddelen. Bovendien draagt een goed onderhouden en daarmee efficiënt en betrouwbaar opererende productie-installatie bij aan de versterking van de internationale concurrentiepositie. WCM richt zich op innovatieprojecten in de onderhoudssector. Vanuit FME-CWM vinden wij dit van cruciaal belang. Innovatie is de sleutel naar de toekomst. Dit geldt voor elke branche, in het bijzonder voor de technologische industrie. FME-CWM maakt zich dan ook al jaren sterk voor stimulering van innovatieprojecten binnen de industrie. Wij vinden het van groot belang dat WCM op landelijk niveau de innovatieve onderhoudsagenda inhoud geeft. Alleen door WCM op nationaal niveau te brengen zal het voldoende impact hebben om het belang en de toegevoegde waarde van onderhoud breed geaccepteerd te krijgen. Als FME-WCM geven wij WCM, in ieder geval mede door de betrokkenheid van Profion, alle support. Jan Kamminga Voorzitter Vereniging FME-CWM

13 Sneller en efficiënter door krachtbundeling De leden van de VNCI hebben veel geld geïnvesteerd in veilige en rendabele productiefaciliteiten. Een belangrijke factor in de bedrijfsvoering is het onderhoud, dat allang niet meer gezien wordt als puur een kostenpost maar veel meer als een belangrijk element in het garanderen van de technische integriteit van de installaties en het optimaal exploiteren van de productiefaciliteiten. Het begrijpen van faalmechanismen, levensduurverlenging van onze installaties, betrouwbaarheid verhogen van de installaties, nieuwe inspectiemethodes en verbeterde uitvoering zijn zo maar een aantal elementen die een essentiële bijdrage zullen leveren aan het verhogen van de integriteit van de installaties, verhogen van output en verlengen van de levensduur van installaties. Door krachtenbundeling in World Class Maintenance zullen we in staat zijn sneller en efficiënter significante stappen te zetten in de diverse onderhoudsaspecten en zo een belangrijke bijdrage te leveren aan het verder verstevigen van de concurrentiepositie van onze Nederlandse Chemische industrie. Jan Zuidam Voorzitter VNCI Belang onderhoud kan alleen maar toenemen Bouwend Nederland, de vereniging van vijfduizend bouw- en infrabedrijven, werkt dagelijks aan een duurzame leefomgeving en infrastructuur. Onderhoud en beheer van gebouwen en infrastructuur wordt elk jaar belangrijker. Meer dan de helft van de omzet van onze leden wordt in dit segment gerealiseerd. Gezien de maatschappelijke ambitie van Bouwend Nederland om provider te worden van een prettige omgeving om te wonen, te werken en te ontspannen en zorg te dragen voor goede verbindingen, kan het belang van onderhoud en beheer alleen maar toenemen. Elco Brinkman Voorzitter Bouwend Nederland

14 Maintenance verdient zich terug World Class Maintenance is een onderwerp naar mijn hart. Nadat het jarenlang min of meer is verwaarloosd, werd door het belang van veiligheid maintenance hoger op de agenda geplaatst. Toen een aantal jaren geleden sommige luchtvaartmaatschappijen in Europa niet meer welkom waren vanwege het slechte onderhoud aan hun toestellen is het bewustzijn toegenomen dat onderhoud een essentieel aspect is van het langdurig in stand houden van kapitaalgoederen. Het gaat natuurlijk niet alleen om vliegtuigen, maar ook om liften, bruggen, sluizen, procesinstallaties, energiecentrales, schepen, treinen en alle andere zaken waar dure investeringen voor nodig zijn. Het klinkt logisch, maar is het niet altijd geweest, dat waar je veel geld voor uitgeeft ook goed onderhouden moet worden om in top conditie te blijven. World Class Maintenance en de mensen en organisaties die hier achter staan, onderkennen dat onderhoud op top niveau moet worden uitgevoerd en niet met de Franse slag. Het streven naar een wereldstandaard in onderhoud levert de sectoren op alle fronten winst op: effectiviteit, efficiency, return on investment, veiligheid, duurzaamheid en last, but not least een markt waar een goede boterham in te verdienen valt. Niet tijdig en onvoldoende aandacht voor maintenance levert een enorme kostenpost op. Kijk naar de VS, waar nu een enorme inhaalslag nodig is om het achterstallig onderhoud aan bruggen en wegen op niveau te krijgen. Als we er in Nederland in slagen te laten zien dat we door de life cycle van kapitaalgoederen in de vijf WCM sectoren maritiem, infra, proces, energie en luchtvaart te verlengen en te verduurzamen en tegelijkertijd voor goed opgeleide mensen kunnen zorgen, kunnen we daar nationaal en internationaal een goede slag mee maken. Zeker nu ook overheden door toename van de schulden door de financiële crisis zo goed en zo lang mogelijk met hun kapitaalgoederen moeten omgaan, kan goed en tijdig onderhoud het verschil maken. World Class Maintenance kan dan ook op mijn steun rekenen, is uit mijn hart gegrepen en de samenwerking tussen ondernemingen, onderwijs en overheden juich ik van harte toe. Arie Kraaijeveld Voorzitter Innovatieplatform Twente

15 1. Introductie Maintenance neemt een centrale plaats in binnen de levenscyclus van kapitaalgoederen Een samenleving zonder onderhoud komt letterlijk tot stilstand. Installaties, systemen, producten hebben onderhoud, reparaties en revisies (Maintenance, Repair & Overhaul, MRO of kortweg maintenance) nodig om duurzaam te kunnen blijven functioneren. In kapitaalintensieve industrieën zoals de proces industrie, de luchtvaart sector, de maritieme sector, de energie sector en de infrastructuur sector neemt het onderhoud 5 van kapitaalgoederen een centrale rol in gedurende de hele levenscyclus. Deze duurt vele jaren, soms zelfs vele tientallen jaren. Veel bedrijven verleggen geleidelijk de focus van de aanschaf van nieuwe kapitaalgoederen naar de operationele fase van de levenscyclus, inclusief het verlengen daarvan. Bedrijfseconomisch gezien is deze fase zeer interessant, gezien de lange duur van deze fase en de bijdrage aan de bijbehorende levensduurkosten. Onderhoudsactiviteiten zijn gekoppeld aan deze fase, wat een duurzaam economisch perspectief impliceert voor de bedrijven die hierin actief zijn, met regionale, nationale en internationale kansen Onderhoud speelt hierbij op twee manieren een cruciale rol: (i) als randvoorwaarde voor het excellent uitvoeren van de eigen operatie (ook wel Achtduizend structurele vacatures. Het zijn harde cijfers die de Nederlandse onderhoudssector al enige tijd achtervolgen. Om de cijfers van zich af te schudden heeft de sector zich ondermeer verenigd in verschillende gremia van World Class Maintenance, NVDO en Profion. De laatste organisatie heeft met een recent gepubliceerd onderzoek één van de oplossingen gepresenteerd voor de grote hoeveelheid openstaande vacatures: het verhogen van de beschikbare werktijd en daarmee de efficiency van het huidige onderhoudspersoneel (improve hands on tool time). (WCM Magazine, maart 2009) 5 Onderhoud: in het Engels: Repair, Maintenance and Overhaul - MRO - of kortweg maintenance. operational excellence genoemd) en (ii) als kans voor het ontwikkelen van nieuwe omzet (business development) door het onderhoud van buitenlandse kapitaalgoederen in Nederland uit te voeren dan wel door het exporteren van kennis, producten en diensten. Maintenance is een grote, multidisciplinaire markt De omvang van de totale MRO markt in Nederland wordt geschat op 18 miljard, met circa medewerkers 6. Op basis van een onderzoek uitgevoerd door REWIN in 2007 blijkt dat alleen al in Zuidwest Nederland circa organisaties actief zijn op het gebied van onderhoud, aan de vraag- en aan de aanbodzijde. Een substantieel deel daarvan behoort tot het MKB. Onderhoud raakt vele sectoren (cross-sectoraal) en heeft een multidisciplinair karakter. Slechts door innige samenwerking van alle spelers over de hele waardeketen kan onderhoud op excellente wijze worden uitgevoerd. Deze verschillende spelers zijn te groeperen als (i) eigenaren van kapitaalgoederen, de asset owners, (ii) leveranciers van kapitaalgoederen, de asset providers of OEM s 7, (iii) leveranciers van onderhoudsdiensten, de service leveranciers en (iv) onderwijs- en kennisinstellingen. De asset owners zijn de eigenaren van mobiele en stationaire kapitaalgoederen die nodig zijn bij de operationele bedrijfsvoering. Voorbeelden zijn eigenaren en exploitanten van vliegtuigen (KLM, Koninklijke Luchtmacht), schepen (Vroon, Boskalis), procesinstallaties (Shell, Dow Chemical, Total), energiecentrales (Delta, Essent, Nuon) en infrastructuur (Rijkswaterstaat, Gasunie). 6 Gebaseerd op ref. [2] en ref. [3]. 7 Original Equipment Manufacturers, oorspronkelijke leveranciers van installaties, systemen, equipment en producten

16 Deze kapitaalgoederen worden geleverd door asset providers of OEMs eventueel aangevuld met leveranciers van reserveonderdelen en logistieke ondersteuning voor gebruikers. Daarnaast zijn er nog leveranciers van onderhoudsdiensten en personeel. Tenslotte spelen de onderwijs- en kennisinstellingen een belangrijke rol in het kader van kennisontwikkeling, training en opleiding van personeel voor de eerder genoemde hoofdgroepen (World Class Maintenance Instituut). Een verfijning van deze groepen is weergegeven in figuur 1, almede de factoren van invloed die bepalend zijn voor de toekomst van onderhoud.. Aandeelhouderswaarde Leverancier IT Globalisering Leverancier kennis Vergrijzing Vergrijzing Leverancier diensten Asset owner Leverancier Installaties (OEM) Mechatronica Verouderde assets Leverancier Spare parts & tools Leverancier mensen Duurzaamheid Figuur 1: MRO markt en haar spelers 8 Maintenance is cruciaal voor hoogwaardige business en werkgelegenheid Een hoogstaande onderhoudssector is van cruciaal belang om kapitaalintensieve industrieën voor Nederland te behouden, gezien de significante bijdrage ervan op de operatie. Hoogwaardig 8 Gebaseerd op ref. [2]. onderhoud, of World Class Maintenance, leidt immers tot een optimale beschikbaarheid van kapitaalgoederen tegen minimale kosten. Bovendien is onderhoud bepalend voor de levensduur en economische restwaarde van kapitaalgoederen. Gecombineerd levert dit een significante bijdrage aan de concurrentiepositie van eigenaars van de kapitaalgoederen. Een hoogstaande onderhoudssector is tevens de drijvende kracht voor nieuw te ontwikkelen service business voor toeleveranciers van producten of diensten, met stabiele marges. Tenslotte kan hoogstaande onderhoudskennis vertaald in producten en diensten zich ontwikkelen tot een belangrijk export product voor Nederland en kunnen verschillende goed onderhouden Nederlandse end-of-life assets worden verkocht aan het buitenland. Maintenance is het industriële instrument voor duurzaamheid Naast de bijdrage aan werkgelegenheid is onderhoud bij uitstek de discipline om verbeteringen te realiseren ten aanzien van de veiligheid, milieuaspecten en het energieverbruik van kapitaalgoederen. Onderhoud is immers bepalend voor de betrouwbaarheid, efficiency, operationele output en residuen van industriële kapitaalgoederen en bijbehorende processen. Bovendien kan onderhoud in de vorm van levensduurverlengende maatregelen een belangrijke bijdrage aan de duurzaamheid van kapitaalgoederen leveren, in tijden dat (nieuwbouw)investeringen achterblijven. NedTrain bespaart voor de NS miljoenen door de beschikbaarheid van het materieel te verhogen. Dagelijks tweehonderd extra rijtuigen op het spoor, jaarlijks vierduizend minder extra binnenkomsten en vijfenzeventig procent minder materieelstoringen moeten er voor zorgen dat NedTrain de NS helpt in 2015 de concessie voor het hoofdrailnet te verwerven. En, mocht de NS de order onverhoopt niet binnenhalen, dan gaan we aan de slag met de nieuwe concessiehouder. Leo van Dongen, directeur van NedTrain Fleet Services. (WCM Magazine, maart 2009)

17 De roots van World Class Maintenance liggen in Zuidwest Nederland Overheden, Onderwijs en Ondernemers in de provincies Brabant en Zeeland werken momenteel hard aan de gezamenlijke ambitie om een World Class Maintenance cluster in de regio te ontwikkelen. De provincies hebben nu al een sterk profiel voor de sectoren maritiem, procesindustrie, infrastructuur, energie, luchtvaart en logistiek. Gecombineerd met de strategische positie tussen twee wereldhavens, een goede verbinding met het achterland en centrale ligging ten opzichte van regionale, nationale en internationale luchthavens is Zuidwest Nederland bij uitstek de locatie om kansen op het gebied van onderhoud te verzilveren. De bedrijvigheid op het gebied van onderhoud is sterk geconcentreerd in Zuidwest Nederland en vindt daar een natuurlijke omgeving om verder tot bloei te komen. Hoewel het World Class Maintenance initiatief duidelijk een internationale ambitie heeft, is de kiem hiervoor in Zuidwest Nederland gelegd. World Class Maintenance vereist de consolidatie van de lopende maintenance initiatieven Om kennis en kunde van de regio Zuidwest Nederland en daarbuiten op onderhoudsgebied optimaal te ontwikkelen en mobiliseren is in een eerder stadium een drietal complementaire initiatieven gestart, te weten: het World Class Maintenance Consortium (WCMC), het Maintenance Competence Center (MCC) en het Maintenance Education Consortium (MEC). Daarnaast is sinds oktober 2008 voor een periode van 2 jaar ook een Program Office World Class Maintenance opgericht. De taken van dit programmabureau zijn het coördineren van de business development projecten en de public relations, communicatie en branding van WCM in brede zin. Onderstaande tabel vat deze initiatieven samen: Initiatief Ambitie» Ontwikkeling hoogwaardige» WCMC onderhoudskennis, cross sectorale innovatie en strategieontwikkeling.» MEC» Meer geschoold onderhoudspersoneel en kennisontwikkeling.» MCC» Betere samenwerking, kennisoverdracht en innovatie. Projectontwikkeling en community ontwikkeling.» PO WCM» Creëren van maintenance bedrijvenparken 9. Tabel 1: Lopende WCM initiatieven Figuur 2: WCM bouwt voort op de sterkten in Zuidwest Nederland 9 Business development

18 Bij het opstarten van de initiatieven is via een gezamenlijke intentieverklaring meteen vastgesteld dat uiteindelijk de krachten gebundeld dienen te worden om (i) overlap te voorkomen, (ii) een helder en herkenbaar onderhoudsmerk te creëren, (iii) en daadwerkelijk op World Class Maintenance niveau te acteren. Dit WCM Masterplan is het resultaat van deze krachtenbundeling en presenteert de plannen voor WCM voor de periode Bij bovengenoemde initiatieven is vanaf het begin rekening gehouden met de regionale (Zuidwest Nederland), nationale en internationale context. Ook heeft vroegtijdig afstemming plaats gevonden met de bestaande organisaties; de Nederlandse Vereniging voor Doelmatig Onderhoud (NVDO) en de Branchevereniging voor Professioneel Industrieel Onderhoud (Profion). toenemende mate organisaties buiten de regio en zelfs buiten Nederland aangesloten. Ongeveer de helft van de achterban is actief betrokken bij de uitvoering van onderliggende deelprojecten en/of werkpakketten. De WCM initiatieven hebben hun meerwaarde nu al getoond door resultaten als goed bezochte netwerkbijeenkomsten, kennisuitwisselingworkshops, publicaties en vooral samenwerkingsprojecten (bijvoorbeeld de projecten op het gebied van corrosiebescherming, efficiëntere inzet van onderhoudspersoneel en condition monitoring). Door de gezamenlijke kennisontwikkeling, -deling, - toepassing en vercommercialisering brengen deelnemende partijen onderhoud op een hoger plan. Al uitgebrachte publicaties in het kader van WCM gerelateerde initiatieven: Bij de uitvoering van de projectplannen van WCMC, MCC en MEC zijn NVDO en Profion ook als partner betrokken. Beide partijen zullen ook de uitvoering van meerdere kernactiviteiten van het Masterplan World Class Maintenance coördineren. Daarnaast zijn brancheorganisaties als FME, BZW, MetaalUnie, NAG, VGT en VOMI betrokken en geconsulteerd bij het opstellen van dit WCM Masterplan. Bestaande platforms als de Maintenance Innovation Communities (Asset Owner kringen in Zeeland en West-Brabant) zijn volledig geïntegreerd in de WCM initiatieven. Dankzij het open karakter kunnen de WCM initiatieven zich verheugen op een nog steeds groeiende ondersteuning, die momenteel bestaat uit ruim 200 organisaties, waarvan de meerderheid ondernemingen. Het zwaartepunt ligt daarbij in Zuidwest Nederland. Er zijn echter ook in Tilburg wil luchtvaartindustrie naar Bedrijvenpark Wijkevoort lokken. Tilburg heeft al diverse luchtvaartbedrijven binnen haar stadsgrenzen gevestigd, waaronder Standard Aero, Denim Air, Chromalloy, Good Year Aviation, Axxiflex, Bodycote en de Daedalus Aviation Group. De komende jaren wil Tilburg dit aantal verder uitbreiden door een luchtvaartgebonden bedrijventerrein te ontwikkelen: Bedrijvenpark Wijkevoort. (WCM Magazine, november 2008)

19 2. Visie en doelstellingen Het MRO cluster in Zuidwest Nederland uitstekend is gepositioneerd voor World Class Maintenance Een SWOT analyse, waarbij de positie van Zuidwest Nederland op het gebied van MRO is bekeken, levert het onderstaande beeld op 10. S Strengths» ZW Nederland beschikt over een zeer volledig maintenance cluster: zowel cross sectoraal als over de hele waardeketen.» Er is momentum voor maintenance binnen de regio en daarbuiten gezien de maatschappelijke relevantie.» Er is initiële ervaring met samenwerken en de bereidwilligheid om dit naar het volgende niveau te ontwikkelen. W Weaknesses» Er is sprake van een structureel krappe arbeidsmarkt, o.a. vanwege het slechte imago.» De MRO kennis is zeer heterogeen en versnipperd, zowel over de hele waardeketen, crosssectoraal en in het onderwijs.» Er is geen nationaal, ondersteunend beleid op het gebied van maintenance. Beschikbare instrumenten zijn versnipperd en daardoor onvoldoende effectief. O Opportunities» De MRO markt is groot, groeiende en kent relatief hoge, stabiele marges.» Maintenance is een key enabler om de economische bedrijfsdoelen (omzet resp. winstgevendheid) te realiseren.» Maintenance is een key enabler om een bijdrage te leveren aan duurzaamheid, veiligheid en emissiereductie T Threats» In Nederland is sprake van relatief starre arbeidsmarkt met relatief hoge loonkosten.» De concurrentie uit lage loonlanden drijft industrieën (en dus assets) weg uit Nederland, maar ook het onderhoud op m.n. mobiele assets.» Versnipperde / conflicterende belangen van de verschillende stakeholders, leidend tot suboptimalisatie en waste. Tabel 2: SWOT analyse MRO Zuidwest Nederland Bovenstaand beeld rechtvaardigt de aandacht op maintenance als focusgebied en ondersteunt de vorming van een World Class Maintenance initiatief ter verzilvering van de kansen die Nederland op dit gebied heeft. De bijbehorende missie, visie, doelstellingen van WCM worden hierna uitgewerkt. 10 Een meer gedetailleerde SWOT analyse is beschreven in Annex A

20 Wat komt er op ons af? Waarom maintenance als focusgebied? Onderhoud neemt in kapitaalintensieve industrieën in toenemende mate een centrale rol in gedurende de hele levensduur van kapitaalgoederen. Hoogwaardig onderhoud leidt immers tot optimale beschikbaarheid van kapitaalgoederen tegen minimale kosten. Bovendien is onderhoud bepalend voor de levensduur en economische restwaarde van kapitaalgoederen. Hoogwaardig onderhoud d.w.z. World Class Maintenance is cruciaal voor het behoud van hoogwaardige werkgelegenheid en het handhaven, dan wel verhogen van de veiligheid en verlagen van milieubelasting en energieverbruik. De markt voor onderhoud is groot, structureel groeiende en kent adequate en stabiele marges. In Nederland vormen de hoge arbeidskosten in combinatie met de gespannen arbeidsmarkt voor technici in het algemeen en onderhoudstechnici in het bijzonder serieuze bedreigingen voor zowel de vraag- als de aanbodzijde. Echter indien adequaat geadresseerd kan maintenance bijdragen aan een stimulans van de werkgelegenheid en welvaart. Onderhoud is een netwerkdiscipline waarbij het eindresultaat veel meer het product dan de som der delen is. De kansen en uitdagingen waar deze sector zich voor gesteld ziet, zijn dan ook effectiever in clusterverband te adresseren. Het cluster dat zich hierbij World Class organiseert, heeft de beste uitgangspositie op de wereldmarkt. Maintenance is een economische piek voor Zuidwest Nederland De piek maintenance blijkt een belangrijke aanjager te zijn! Het gaat hier om cross-sectorale samenwerking van bedrijven en kennisinstellingen op het gebied van maintenance. Bedrijven die op het eerste gezicht niets met elkaar te maken hebben, met dien verstande: het onderhoud van hun machinepark vormt bij hen allen een zeer belangrijke kostenfactor. Door samen te werken, kennis te delen en te ontwikkelen zijn er zichtbare resultaten geboekt. Hierdoor is in 3 jaar tijd het aantal deelnemers aan projecten exponentieel gestegen. Het Piekenprogramma maintenance heeft hier als katalysator gewerkt, en nationale uitstraling gekregen. Maintenance blijkt ook een aanjager te zijn voor het thema Logistiek, zoals de service logistiek. Die bundeling van krachten, tussen mensen en instellingen die ogenschijnlijk niets met elkaar van doen hebben, maar elkaar dan toch ontdekken, vind ik fantastisch. Dat is voor mij ook een belangrijk onderdeel van de regiefunctie van de overheid. Peter van der Velden, burgemeester van Breda en voorzitter van de Programmacommissie PID Zuidwest- Nederland (Website Ministerie van Economische Zaken) De economische uitdaging voor Zuidwest Nederland is om te profiteren van de strategische ligging tussen de mainports Rotterdam en Antwerpen. De combinatie van maintenance met al aanwezige sterkten op het gebied van logistiek (o.a. Topinstituut Logistiek in Breda), procesindustrie, maritiem, luchtvaart, energie en infrastructuur, impliceert grote kansen voor Nederland

21 Missie wie willen we zijn? WCM heeft als missie de ketenregisseur te zijn die zowel strategische sturing als operationele support geeft aan de ontwikkeling en innovatie van MRO supply chains & MRO hot spots. De ontwikkeling en uitvoering van innovatieve projecten is hierbij cruciaal. WCM wil internationale (h)erkenning voor Nederland als World Class regio op het gebied van MRO bereiken. Visie wat moeten we doen om het hoofd aan te bieden aan eerder geschetste ontwikkelingen? Het World Class Maintenance platform wil alle relevante partijen in de Maintenance, Repair en Overhaul (MRO) sector in één cluster bij elkaar brengen ter (i) innovatie en ontwikkeling, (ii) deling en operationele toepassing en (iii) commerciële exploitatie van MRO kennis op World Class niveau. Het cluster richt zich op uiteenlopende partijen. Deze kunnen:» gelijksoortig zijn (bijv. de groep service leveranciers);» samen een deel van de waarde keten afdekken (bijv. de asset owners en leveranciers van producten);» uit één sector komen (bijv. maritiem);» uit verschillende sectoren komen (crosssectoraal). Vooral de cross-sectorale samenwerking is uniek en niet iets dat als vanzelfsprekend in het kader van het dagelijkse werk tot stand komt. Tegelijkertijd vertegenwoordigt deze samenwerking veel potentie en pleit dit voor de initiërende rol van WCM. WCM is geworteld in Zuidwest Nederland, maar heeft een bovenregionale en zelfs internationale ambitie 11. WCM wil dit op effectieve en efficiënte manier organiseren, waarbij doublures met bestaande initiatieven worden vermeden en door samenwerking de MRO sector sterker wordt gemaakt en doorontwikkeld. WCM heeft een open karakter en wil voor de deelnemende partijen bijdragen aan:» Optimale beschikbaarheid van kapitaalgoederen, tegen minimale kosten over de gehele levensduur voor de gebruikers.» Uitbreiden van business van Nederlandse asset leveranciers / OEM s via innovatieve producten met geïntegreerde MRO / service concepten.» Uitbreiden van business van Nederlandse service leveranciers via innovatieve / flexibele organisatieconcepten en technologie ontwikkeling. Doelstelling wat willen we realiseren? WCM wil de deelnemende bedrijven binnen en buiten de regio Zuidwest Nederland in staat stellen de MRO activiteiten op World Class niveau te ontwikkelen. Dit wil WCM vooral doen via het initiëren en op gang houden van innovatieprojecten. Uiteindelijk dienen resultaten hiervan zich voor de bedrijven te vertalen in een optimale beschikbaarheid van kapitaalgoederen tegen de laagste levensduurkosten (Life Cycle Costs, LCC). In deze hoogste doelstelling komen de gezamenlijke inspanningen van alle partijen in de keten samen Bijvoorbeeld voor wat betreft het aantrekken van buitenlandse partijen naar Nederland of het exporteren van Nederlandse maintenance kennis. 12 Dit zijn de eerder genoemde eigenaren van kapitaalgoederen, leveranciers van kapitaalgoederen, leveranciers van onderhoudsdiensten en onderwijs- en kennisinstellingen

22 Bij deze doelstelling gaat het uiteraard om de specifieke bijdrage die onderhoud kan leveren aan de beschikbaarheid van kapitaalgoederen. Duurzaamheidaspecten zoals levensduurverlenging, energieverbruik en milieubelasting worden daarbij meegenomen in de integrale levensduurkosten. Ook de bijdrage van onderhoud aan veiligheid wordt meegewogen. WCM wil internationale (h)erkenning voor Nederland als World Class regio op het gebied van MRO, met het kloppend hart in Zuidwest Nederland. Daarnaast wil WCM bijdragen aan:» onderkenning van het belang van de sector en alle onderhoudsvakgebieden binnen de directies van bedrijven.» onderkenning van het belang van alle onderhoudsvakgebieden als specifiek aandachtsgebied binnen onderwijs- en kennisinstellingen. Gegeven de complexiteit van het onderwerp en de diversiteit van industrieën waarbinnen dit gerealiseerd moet worden, meet WCM het realiseren van de doelstellingen via de volgende Kritieke Prestatie Indicatoren (KPI s). Kritieke Prestatie Indicatoren waar wil WCM een bijdrage aan leveren? Voor de verschillende deelnemersgroepen vertaalt dit zich in de 5 x 15% doelstelling zoals geïllustreerd in onderstaande figuur. Samen dragen de subdoelstellingen bij aan de hoofddoelstelling: optimale beschikbaarheid van kapitaalgoederen, bij de laagste levensduurkosten.» onderkenning van het belang van de sector en alle onderhoudsvakgebieden als specifiek beleidsterrein voor overheden. 15% betere beschikbaarheid, tegen lagere kosten voor Asset Owners 15% Meer omzet voor asset maintainers/ service leveranciers 15% Meer omzet via service concepten voor OEMs/Asset leveranciers Optimale beschikbaarheid bij laagste levensduurkosten 15% Meer studenten op maintenance disciplines 15% Meer maintenance gerelateerde werkgelegenheid Figuur 3: WCM draagt bij aan de 5 x 15% voor de programmaduur van 5 jaar

23 Belang wat is ieder ambitie om hierin te participeren?» Bedrijven verbinden zich aan de hoogste doelstelling: optimale beschikbaarheid bij laagste levensduurkosten. De bedrijven zijn te onderscheiden in Asset owners en Toeleveranciers.» Asset owners: het operationeel toepassen van MRO kennis voor een slimmere, goedkopere en uiteindelijk World Class operatie en zodoende het verbeteren van de overall concurrentiepositie. KPI s: optimale beschikbaarheid van assets bij de laagste levensduurkosten (LCC)» Toeleveranciers: het commercieel exploiteren van MRO kennis in World Class proposities (producten, diensten en kennis): zowel binnen Zuid-West Nederland, maar ook export ver daarbuiten. KPI s: ontwikkeling van omzet en winstgevendheid.» Onderwijsinstellingen: het bundelen van MRO kennis in de vorm van World Class onderwijs om voldoende aanbod van competente studenten & werknemers te realiseren. Dit vraagt overigens tevens een inspanning van de bedrijven en overheden. KPI s: aantal (buitenlandse) studenten, aantal afstudeerders (naar tevredenheid van bedrijfsleven met betrekking tot kwaliteit en kwantiteit), realisatie van een World Class Maintenance Instituut (zie Kennis staat centraal binnen World Class Maintenance).» Overheden en ontwikkelmaatschappijen: het aanbieden van een World Class infrastructuur voor MRO om zodoende duurzame werkgelegenheid te ontwikkelen en welvaart te creëren. KPI s: groei BNP, groei werkgelegenheid, nieuwe bedrijven die zich in (Zuidwest) Nederland vestigen. Behalve eerder geschetste doelstellingen is er voor de verschillende deelnemers een aantal programmatische voordelen van deelname aan WCM. Voor alle partijen geldt dat WCM een rol speelt bij een laagdrempelige toegang tot subsidie voor samenwerkingsprojecten. De overige programmatische voordelen zijn voor de verschillende categorieën WCM deelnemers zijn in tabel 3 op de volgende pagina samengevat. Realisatie van de verschillende doelstellingen betekent dat maintenance een bijdrage levert aan een betere maatschappij via:» Efficiënter, duurzamer en veiliger gebruik van kapitaalgoederen;» Reductie van emissies en verbetering energie efficiency;» Toename hoogwaardige werkgelegenheid en business. Maintenance Valuepark kan onderhoud naar hoger niveau tillen Zeeland herbergt een grote hoeveelheid bedrijvigheid die zich bezighoudt met het onderhoud van complexe installaties van grote asset owners in de proces- en chemie-industrie. Daarbij gaat het onder meer om de machineparken van Dow Benelux, Cargill, Yara en Total. Een Maintanance Valuepark moet het niveau van de bedrijvigheid de komende jaren naar een nog hoger plan brengen. (WCM Magazine, november 2008) Het Maintenance Valuepark is één van de werkpakketten van het Program Office WCM

24 Bedrijven (Asset Owners en Toeleveranciers)» WCM biedt één loket voor opzetten en begeleiden van samenwerkingsprojecten.» WCM biedt laagdrempelige toegang tot partners en kennis uit het bedrijfsleven, onderwijs en overheid.» WCM biedt een gevalideerde innovatieagenda.» Via WCM is kennisontwikkeling, -validatie en toepassing effectief en efficiënt in samenwerking met business partners mogelijk. 13 maart 2007 Kick-Off WCMC 10 mei 2007 Kick-Off MCC 23 mei 2007 Uitreiking cheques WCMC, MCC en MEC, bij Essent 17 oktober 2007 GROW congres en overhandiging WCM visie document aan Peter v/d Velden Onderwijs- en kennisinstellingen» WCM biedt één loket voor opzetten en begeleiden van samenwerkingsprojecten.» WCM biedt toegang tot partners en kennis uit het bedrijfsleven, en de overheid.» WCM biedt een gevalideerde innovatieagenda die richting geeft aan onderwijs en onderzoek.» Via WCM kan gestructureerde afstemming met het bedrijfsleven plaatsvinden. Overheden» WCM is een platform ter stimulering van hoogwaardige, duurzame werkgelegenheid.» WCM maakt het mogelijk om publieke middelen effectief en efficiënt in te zetten.» Via WCM wordt een hoogwaardige kennis ontwikkeld, verspreid en vercommercialiseerd. Tabel 3: Toegevoegde waarde WCM deelnemers 2 april 2008 MCC no. 1 in PID Uitbreiding WCMC 29 mei 2008 Maintenance Awareness Congress 2 juni 2008 Toelichting aan PID programma comité samengaan in WCM door WCMC, MCC en MEC 12 september 2008 Formering WCM stuurgroep 10 oktober 2008 Opening PO WCM 27 januari 2009 Aad Veenman wordt boegbeeld WCM 27 januari 2009 Oprichting stichting MEC. Directeur Emmy Bakker 7 juli 2009 Vrijgave WCM Masterplan door stuurgroep 15 oktober 2009 WCM congres en aanbieden Masterplan aan EZ Figuur 4: Ontwikkelingen WCM

25 Kritieke Prestatie Indicatoren waar is WCM op af te rekenen? WCM staat voor een samenhangend onderhoudsprogramma, waarin bedrijven, onderwijs en overheden samenwerken in projecten die dienen te resulteren in concrete resultaten: prestatieverbetering en innovatieve producten of diensten. Het succes van WCM is op het hoogste niveau te bepalen aan de hand van de deelnemerstevredenheid, uitgedrukt in:» De financiële bijdrage (cofinanciering) van de deelnemers (in uren en/of cash) voor de realisatie van het Masterplan.» 13 Het aantal deelnemers op World Class niveau, als maatstaf voor vervolg van de uitvoering van het Masterplan» Het totaal aantal deelnemers aan WCM. We genereren nu schema s in enkele seconden Vliegtuigen, schepen, treinen, auto s en procesinstallaties. Stuk voor stuk moeten er in de toekomst voor deze assets automatisch schema s gegenereerd worden. Het project Automatisch Genereren van Wiring Diagrams moet dit mogelijk maken. Want, als het aan de deelnemers van het MCC project ligt, is de ouderwetse papieren technische handleiding binnenkort verleden tijd. TTA International en Fokker Elmo (WCM Magazine, juni 2009) 13 Hiervoor zal nog een volwassenheidsmodel worden ontwikkeld dat elke deelnemer eenvoudig zelf kan toepassen

26 Kennis staat centraal binnen World Class Maintenance Kennis heeft een centrale rol binnen WCM, waarbij het gaat om (i) innovatie en ontwikkeling, (ii) deling en operationele toepassing en (iii) commerciële exploitatie van MRO kennis op World class niveau. Het gaat dus om de combinatie van kennis, kunde en kassa, waarbij er een wisselwerking is tussen deze pijlers. Alle drie de pijlers dienen sterk ontwikkeld te zijn. Het resultaat is daarom veel meer het product van de drie pijlers dan de som. Onderstaande figuur illustreert dit nog eens, waarbij tevens is aangegeven wat de scope van de huidige WCM initiatieven is. onderhoudsconcepten, -technologieën, -systemen en verbeterde inzet van onderhoudspersoneel. Zo zal het WCMI onder meer als het onderzoeksloket functioneren voor het bedrijfsleven ten aanzien van alle maintenance gerelateerde vraagstukken. Via het WCMI zal ook maintenance gerelateerd onderwijs met doorlopende leerlijnen van (VMBO- MBO-HBO-WO) worden vormgegeven. Gezien het multidisciplinaire karakter van maintenance zal het instituut initieel een grotendeels virtuele structuur hebben. De roadmap voor het realiseren van het WCMI wordt momenteel opgesteld en is beschikbaar in januari World Class Maintenance = Kennis Innoveren en ontwikkelen X WCMC Kunde Delen en Toepassen MCC MEC Figuur 5: Huidige initiatieven vs. de drie pijlers van WCM = Kennis x Kunde x Kassa Kassa Commercialiseren Om innovatie en kennisontwikkeling te verankeren zal in het kader van WCM aan een World Class Maintenance Instituut (WCMI) worden gewerkt in samenspel met bedrijfsleven, onderzoek- en onderwijsinstellingen. Dit instituut zal een regisserende en coördinerende functie hebben op het gebied van onderzoek, onderwijsverbetering en kennisdeling. Daarmee draagt het bij aan de ontwikkeling van bijvoorbeeld nieuwe X Business Development Simulatie is dé toekomst van het onderhoudsvak Voor veel onderhoudsbedrijven is het een bekend fenomeen. Een onderhoudsstop van een industrie complex, het onderhoud aan kapitaal intensief materieel als een schip, vliegtuig, treinstel, boorplatform of een energiecentrale. Stuk voor stuk voorbeelden waarbij herhaalbaar en consistent opleiden niet altijd eenvoudig te realiseren is. Natuurlijk, op papier worden onderhoudsstops tot in detail voorbereid en mogelijke problemen vastgesteld. Maar een echte training voor onderhoudsmedewerkers waarin met behulp van scenario s acties en reacties kunnen worden getoetst behoren lang niet altijd tot de mogelijkheden. Gert van Tussenbroek, directeur van simulatie- en virtual reality-specialist Catalyst Interactive Europe. (WCM Magazine, juni 2009) Nederland verdient een specialistisch onderhoudstrainingscenter voor duikers Zeeland is dé waterprovincie van Nederland. In de provincie zijn er veel grote en kleine bedrijven actief in de maritieme sector. Een paar voorbeelden: Noordhoek Diving in Zierikzee, Verburg Holland in Colijnsplaat, Franken in Goes, Schelde Marinebouw in Vlissingen en last but not least, Trident in Terneuzen. De laatste won vier jaar geleden de Zeeuwse innovatieprijs Emergo. Het Terneuzense bedrijf timmert sindsdien hard aan de weg in de internationale waterwereld. Door een intensieve samenwerking met OEM s lopen we uit op de concurrentie, stelt Trident-directeur Adrie Huijbregts. (WCM Magazine, maart 2009)

27 3. Activiteiten De kern van WCM bestaat uit projecten De kern van WCM bestaat uit het definiëren en uitvoeren van kennisprojecten in drie zuilen: (i) innovatie en ontwikkeling van kennis, (ii) kennisdeling, en -toepassing en (iii) de commerciële exploitatie van MRO kennis. Dit gebeurt bij voorkeur aan de hand van concrete (kort- en langlopende) samenwerkingsprojecten, op basis van de behoeften van het bedrijfsleven. De projecten worden uitgevoerd door de WCM deelnemers; hoofdzakelijk bedrijven die de eigen onderhoudsgerelateerde activiteiten op een hoger plan willen brengen en houden. In deze projecten zullen ook onderwijs- en kennisinstellingen en overheden deelnemen. Daarnaast lopen er projecten met een onderwijszwaartepunt gericht op de verankering van onderhoudskennis en beschikbaarheid van afdoende gekwalificeerd personeel. Voor WCM is er een basistaak om ideeën en behoeften die bij bedrijven leven op te werken tot daadwerkelijke projecten en een regierol te vervullen bij het stimuleren van samenwerking (van bedrijven, onderwijs- en kennisinstellingen en overheden). Deze samenwerking is in de meeste gevallen cross-sectoraal, waardoor optimaal gebruik wordt gemaakt van de kennis binnen het brede veld van onderhoud gerelateerde bedrijven, kennis- en onderwijsinstellingen. Op verzoek kan WCM tevens samenwerkingsverbanden begeleiden bij de uitvoering van projecten. Op deze manier worden de volgende zaken bereikt:» De WCM deelnemers krijgen toegang tot World Class kennis als gevolg van gerichte kennisontwikkeling en innovatie.» De WCM deelnemers kunnen snel de vertaalslag maken van World Class kennis naar de praktijk via de kennisdelingsactiviteiten van WCM en concrete, toepassingsgerichte samenwerkingsprojecten.» Via de pijler kassa wordt gewerkt aan commercialisering van de World Class kennis en regionale business development, waardoor resultaten van de pijlers kennis en kunde zich uiteindelijk ook doorvertalen richting business resultaten voor de WCM deelnemers. Dit is cruciaal voor het handhaven van het momentum en draagvlak bij WCM deelnemers.» Via terugkoppeling vanuit de kassapijler naar de oorspronkelijke strategie, wordt geborgd dat de ontwikkelingen binnen de kennispijler afgestemd zijn op de bedrijfsbehoeften. Behalve de strategische sturing en bewaking, ziet WCM ook toe op correcte uitvoering (ook administratief) van projecten. Onderstaande figuur toont een overzicht van de belangrijkste WCM activiteiten, die verderop zullen worden toegelicht. In deze figuur wordt enerzijds onderscheid gemaakt tussen projecten en activiteiten uitgevoerd door WCM deelnemers en anderzijds activiteiten uitgevoerd door WCM ter ondersteuning van de deelnemers anderzijds. Ook bewaakt WCM de samenhang van de projecten en de relatie met de visie en doelstellingen, zoals vastgelegd in dit masterplan. Daarbij wordt gestreefd naar een optimale wisselwerking tussen de pijlers kennis, kunde en kassa

28 Uitgevoerd door WCM deelnemers Uitgevoerd door WCM ter ondersteuning van deelnemers Projecten Activiteiten» Samenwerkingsprojecten op de pijlers: Kennis Innoveren en ontwikkelen X Kunde Delen en Toepassen» Deelnemen aan kenniskringen en bijeenkomsten van WCM» Bijdragen aan ontwikkeling van faciliteiten ten behoeve van alle WCM deelnemers (kennisdatabank, yellow pages, helpdesk) X Kassa Commercialiseren» Ontwikkelen van faciliteiten ten behoeve van alle WCM deelnemers (kennisdatabank, yellow pages, helpdesk)» Initiëren en begeleiden samenwerkingsprojecte n op de pijlers kenniskunde-kassa» Makelen en schakelen» PR, communicatie en lobby» Kennisdeling en - borging Projecten Activiteiten Figuur 6: De kern van WCM bestaat uit projecten Toelichting op het type projecten Een belangrijk onderdeel van WCM is de innovatieagenda (zie verder: de innovatieagenda is richtinggevend ). Uiteindelijk dienen de doelstellingen te worden gerealiseerd via kennis die aan de hand van de innovatieagenda wordt ontwikkeld, gedeeld, toegepast en vercommercialiseerd. Het unieke van het WCM programma is dat dit hoofdzakelijk geschiedt aan de hand van concrete samenwerkingsprojecten, waarbij het beste uit de verschillende betrokken sectoren (luchtvaart, maritiem, proces industrie, infra en energie) bij elkaar wordt gebracht. Deze cross-sectorale samenwerking komt niet als vanzelfsprekend in het kader van de dagelijkse werkzaamheden tot stand en pleit voor een initiërende rol van WCM. Het raamwerk voor de innovatieagenda is samen met het bedrijfsleven opgesteld en is richtinggevend voor de samenwerkingsprojecten. Daarnaast er ook ruimte voorzien voor nieuwe, goede ideeën die niet te plaatsen zijn binnen de innovatieagenda (zogenaamde vrije ruimte). De projecten zullen worden uitgevoerd door bedrijven, kennis- en onderwijsinstellingen en eventueel overheden. Op termijn zullen projecten vanuit kennis, via kunde in kassa worden omgezet. Ontwikkelingen worden gedreven door de innovatieagenda en terugkoppeling vanuit de operatie wordt gebruikt om wederom nieuwe kennisontwikkelingsprojecten te starten

29 Uiteraard zullen er projecten zijn die meerdere thema s van de innovatieagenda afdekken. Bovendien zullen veel deelnemende bedrijven trachten via een uitgebalanceerde ontwikkeling op meerdere domeinen op een hoger niveau (world class) te komen. Fysische verschijnselen Groot onderhoud / stop management Monitoring based maintenance Uitvoering onderhoud en personeel Onderhoudssystemen Onderhoudsbewust ontwerpen speelt een cruciale rol bij de verankering van de in het kader van WCM ontwikkelde kennis. Daarnaast zijn projecten voorzien gericht op delen en toepassen MRO kennis:» binnen de WCM kenniskringen (zie verdere toelichting onder activiteiten);» inspelend op best practices en benchmarks op het gebied van effectiviteit en efficiency die vanuit WCM worden aangereikt;» inspelend op mogelijke verbeteringen op het gebied van veiligheid, duurzaamheid, emissiereductie en energie efficiency;» inspelend op ontwikkelingen wet- en regelgeving die via WCM bekend worden gemaakt. Kennis Innoveren en ontwikkelen X Kunde Delen en Toepassen X Kassa Commercialiseren Tenslotte zijn onder WCM projecten voorzien die gericht zijn op het commercialiseren van MRO kennis: Figuur 7: Innovatieagenda is richtinggevend voor samenwerkingsprojecten Samenwerkingsprojecten kunnen ook op een andere manier ontstaan, dan als vervolg op een kennisontwikkelingsproject in lijn met de innovatieagenda.» ter verbetering van de beschikbaarheid bij lagere kosten;» ter ontwikkeling of verbetering van nieuwe maintenance proposities (producten en diensten);» ter ontwikkeling of verbetering van assets met geïntegreerde service concepten;» als export product voor Nederland. In het kader van de al lopende maintenance initiatieven is geconcludeerd dat een prioriteit van de sector de beschikbaarheid van voldoende gekwalificeerd personeel betreft. Projecten op het gebied van maintenance specifiek onderwijs, betere inzetbaarheid van personeel en verbetering van het imago van de sector zullen daarom worden geïnitieerd, dan wel gecontinueerd. Het onderwijs

30 Uitvoering onderhoud & personeel Onderhoudssystemen Oprichting Stichting WCM Delen & toepassen Innovatie & Ontwikkeling Lopende projecten Innovatie & Ontwikkeling Innovatie & Ontwikkeling Innovatie / Commercialiseren Delen & toepassen Delen & toepassen Delen & toepassen Delen & toepassen Human Capital Innovatie & Ontwikkeling Performance based contr. Wie weet wat/roadmaps Virtual Games Excellente Training Centra Arb. markt onderzoek AutogenerationWiring Diagrams Innovatie & Ontwikkeling Delen & toepassen Promaintenance World ClassAviation Ac. Delen & toepassen PPSxPBL vliegtuiggasturbines Roadmap Topinst. Kennismanagement Simmaintenance Maintenance& Safety ETC Proces, Energie, Maritiem en Infra World Class Aviation Academy Interactief en intelligent onderhoud Kennismanagement Topinstituut Maintetance Innovatie & Ontwikkeling Projecten in ontwikkeling Delen & toepassen Delen & Tepassen Delen & toepassen Delen & toepassen Delen & toepassen Innovatie & Ontwikkeling Onderhoudsbewust ontwerpen Delen & toepassen Total Maintenance Meten is weten Innovatie & Ontwikkeling Monitoring based maintenance Groot onderhoud/ Stop management Innovatie & Ontwikkeling Innovatie & Ontwikkeling Innovatie & Ontwikkeling Connecting Remote Assets AM Remote installed base Condition based monitoring AM Remote installed base business Best practices stop management Delen & toepassen Delen & toepassen Fysische verschijnselen Delen & toepassen Total Maintenance Innovatie & Ontwikkeling Kenniscentrum composieten Innovatie & Ontwikkeling Faalgedrag van componenten Rotating equipment Innovatie & Ontwikkeling Fysische modellering Innovatie & Ontwikkeling Business Development Commercialiseren Commercialiseren Commercialiseren Commercialiseren Commercialiseren Maintenance Value Park & Maritime Maintenance Zeeland Aviolanda Woensdrecht -aviation park Maintenance University/ Topinstituut Maintenance WCM Campus Wijkevoort/Maintenance Park Tilburg Maintenance Test & ExperienceCenter International P.R & communication WCM Regional coordination & support Figuur 8: Huidige en toekomstige WCM projecten Bovenstaand overzicht toont de lopende projecten en enkele projecten in ontwikkeling, gekoppeld aan de innovatiedomeinen zoals beschreven in hoofdstuk Het overzicht toont dat verschillende van de lopende projecten de thema s van de innovatieagenda adresseren. Daarnaast staan er voor 2010 initiatieven op de planning om lopende projecten te continueren, dan wel nieuwe projecten op te starten. Aviolanda wordt onderscheidende hub op Europese schaal Vliegveld Woensdrecht is een van de grotere militaire vliegbases van Nederland. Rond deze locatie wordt in het kader van Maintenance Valley het Aviation Park Aviolanda ontwikkeld. Dit park, dat in nauwe samenwerking met de Koninklijke Luchtmacht (de Defensie materieel organisatie) en Fokker Services ontwikkeld wordt, laat bedrijven toe die overwegend luchtvaartgebonden activiteiten verrichten of daaraan gelieerd zijn. Het park moet bedrijven van over de hele wereld beginnend in Europa aantrekken die zich bezighouden met maintenance. Paul Nijskens, Directeur Rewin (WCM Magazine, november 2008) 14 De projecten zijn gekoppeld aan de thema s van de innovatieagenda, maar zijn daarnaast onder te verdelen in de drie WCM pijlers innovatie en ontwikkeling, delen en toepassen, en commercialiseren. Een separate categorie bestaat uit regionale business development projecten

31 De innovatieagenda is richtinggevend De WCM innovatieagenda is tot stand gekomen dankzij samenwerking tussen de Universiteit Twente (dr. ir. Frans Kokkeler, dr. ir. Sipke Hoekstra, ir. Jeroen Blok), prof. ir. Klaas Smit, het WCMC en een dertigtal Nederlandse bedrijven. Annex D, met details over de maintenance onderzoeksvelden, is tot stand gekomen dankzij Universiteit Twente als coördinator en de inbreng van Technische Universiteit Eindhoven, Technische Universiteit Delft, Rijksuniversiteit Groningen, AVANS Hogeschool, Hogeschool Utrecht, Hogeschool Zeeland en de Nederlandse Defensie Academie. De innovatieagenda biedt een groeimodel richting World Class De hoofddoelstelling van het WCM is een optimale beschikbaarheid van assets bij de laagste levensduurkosten. Door de 5x15% subdoelstellingen, gepresenteerd in hoofdstuk 2 (figuur 3), is het streven om in 2014 aan de hoofddoelstelling voldaan te hebben. De afgeleide doelstellingen voor de betrokken WCM deelnemers zijn: 1. 15% betere beschikbaarheid tegen lagere kosten voor asset owners 2. 15% meer omzet via serviceconcepten voor OEM/asset leveranciers 3. 15% meer omzet voor asset maintainers / service leveranciers 4. 15% meer studenten op maintenance disciplines 5. 15% meer maintenance gerelateerde werkgelegenheid De innovatieagenda geeft invulling aan bovengenoemde doelstellingen. Deze agenda bevat zes thema s die verderop worden toegelicht en die richtingbepalend zijn voor de toekomstige kennisontwikkeling en innovatie onder WCM. Uiteindelijk dient dit in 2014 te leiden tot een World Class positie van Nederland op deze aandachtsvelden, een performanceverbetering bij de deelnemende bedrijven en tot een multidisciplinaire, nieuwe, generatie opgeleide mensen met expertise op het gebied van maintenance. Via de innovatie en ontwikkeling aan de hand van de innovatie agenda (gevolgd door toepassing en commercialisering binnen de twee andere pijlers van WCM) zal maintenance in Nederland op een hoger niveau worden gebracht en gehouden, met als einddoel World Class: MRO leidt tot optimale beschikbaarheid van kapitaalgoederen tegen minimale kosten. Het hogere niveau zal worden bereikt door (i) individuele, deelnemende bedrijven, (ii) alsook samenwerkende bedrijven in de keten (bv. asset owner en leverancier van installaties) en tussen verschillende sectoren mede door de bijdrage van de kennisinstellingen (WCMI). De onderhoudssector verdient een nationaal innovatieprogramma Hotel De Draak in Bergen op Zoom was half januari plaats van handeling voor een rondetafeldiscussie over de toekomst van World Class Maintenance. Afgevaardigden van het Program Office World Class Maintenance, Profion, NVDO en de Brabantse Ontwikkelings Maatschappij schoven aan in de Markieszaal. Na afloop waren de deelnemers het over één zaak roerend eens: het World Class Maintenance programma heeft een ongekende potentie, maar regionale verankering, nationale opschaling waar mogelijk en goede onderlinge communicatie zijn cruciale randvoorwaarden voor het toekomstige succes. (WCM Magazine, maart 2009)

32 Er zijn binnen elke bedrijfsvoering tenminste drie dimensies die verbeterd dienen te worden om World Class te worden. Dit zijn maintenance gerelateerde:» Mens & cultuur» Organisatie & processen» Technologie & IT Hierna worden de zes hoofdthema s beschreven die de basis vormen voor de R&D projecten, waarna de relatie met mogelijke samenwerkingsprojecten onder WCM wordt toegelicht. Doorontwikkeling op deze drie dimensies creëert waarde voor bedrijven, bedrijfseconomisch, alsook op terreinen als duurzaamheid, veiligheid en milieu. De drie genoemde dimensies dienen uitgebalanceerd te worden ontwikkeld om als bedrijf stapsgewijs naar World Class te groeien. De drie dimensies komen integraal aan de orde binnen de zes thema s van de WCM innovatieagenda, waardoor deze agenda als groeimodel kan worden gehanteerd. Creating sustainable business together! Fysische verschijnselen Uitvoering onderhoud en personeel Groot onderhoud / stop management Onderhoudssystemen Monitoring based maintenance Onderhoudsbewust ontwerpen Performance startniveau Figuur 9: WCM groeimodel

33 De WCM innovatieagenda kent 6 thema s Aan de hand van literatuuronderzoek, gesprekken met bedrijven, experts en kennis- & onderwijsinstellingen zijn de maintenance gerelateerde activiteiten onder te brengen in zes thema s, die voor het versterken van de Nederlandse industrie van groot belang zijn. De thema s zijn ook nog eens op relevantie getoetst in diverse WCM workshops. De uitkomst bevestigde de zes thema s (zie figuur 7). In dit hoofdstuk worden de thema s kort toegelicht. Een uitgebreide beschrijving is opgenomen in Annex D. Uitvoering onderhoud en personeel Dit thema omvat alles wat direct te maken heeft met het daadwerkelijk uitvoeren van onderhoud en het opleiden, aannemen en inzetten van onderhoudspersoneel. Steekwoorden bij uitvoering onderhoud en personeel zijn: contracting, scholing en training, simulatie, hands on tool time, communicatie en samenwerking, organisatie van werkzaamheden, plannen en imago sector. Belangrijkste KPIs: optimale beschikbaarheid van assets bij de laagste levensduurkosten, aantal afstudeerders (naar tevredenheid van bedrijfsleven met betrekking tot kwaliteit en kwantiteit). Onderhoudssystemen De zwaartepunten binnen onderhoudssystemen liggen op het gebied van organisatie, werkprocessen en ICT systemen. Steekwoorden: ketenbeheer, configuratiebeheer, IT-systemen, businesssystemen, onderhoudsconcepten samenwerkingsvormen en documentatie. Belangrijkste KPIs: optimale beschikbaarheid van assets bij de laagste levensduurkosten, ontwikkeling van omzet en winstgevendheid. Onderhoudsbewust ontwerpen Tijdens de ontwikkelingsfase van producten en installaties wordt onderhoud niet, of onvoldoende, meegenomen. In de gebruiksfase van het product of de installatie, levert dit problemen op welke gepaard gaan met hoge kosten of (onnodige) vervanging. Het thema onderhoudsbewust ontwerpen omvat het zoeken naar oplossingen en verbeteringen in de ontwerpmethodieken waardoor producten en installaties slimmer ontworpen worden. Dit zal op termijn leiden tot kostenreductie en vermindering van vervanging. Steekwoorden: software tools, ontwerpmethodieken, standaardisatie, configuratievergelijkingen en levensduurverlenging. Belangrijkste KPIs: optimale beschikbaarheid van assets bij de laagste levensduurkosten, ontwikkeling van omzet en winstgevendheid. Monitoring based maintenance Het thema monitoring based maintenance omvat zowel condition based maintenance (het semicontinu meten met behulp van sensortechnieken om faalgedrag te voorspellen) als het bijhouden van de gebruiksomstandigheden, datamining-technieken en de analyse van meetgegevens. De stand der techniek met betrekking tot het meten en het opslaan van data is momenteel op een relatief hoog niveau. De uitdagingen liggen in het adequaat selecteren en verwerken van data. Steekwoorden bij monitoring based maintenance zijn: sensoren, meettechniek, dataverwerking, voorspellen, diagnosticeren en monitoring. Belangrijkste KPIs: optimale beschikbaarheid van assets bij de laagste levensduurkosten, ontwikkeling van omzet en winstgevendheid. Groot onderhoud / stop management Bij groot onderhoud en stop management is er sprake van de volledige stillegging van een fabriek, werkplaats of installatie. Tijdens deze stopzettingen, die in sommige gevallen enkele maanden in beslag kunnen nemen, wordt structureel het machinepark onder handen genomen. Omdat deze stopzettingen met intervallen van jaren uitgevoerd worden, liggen de uitdagingen vooral in het borgen van de kennis,

34 het reduceren van het aantal stopzettingen en het aantrekken van de juiste resources op het juiste moment. Daarnaast produceert een installatie of fabriek bij stilstand niets, wat resulteert in productieverlies. Stops worden daarom ook gezien als een noodzakelijk kwaad. Steekwoorden zijn: planning, contracting, logistiek en time management. Belangrijkste KPIs: optimale beschikbaarheid van assets bij de laagste levensduurkosten, ontwikkeling van omzet en winstgevendheid. Fysische verschijnselen Groot onderhoud / stop management Monitoring based maintenance Uitvoering onderhoud en personeel Onderhoudssystemen Onderhoudsbewust ontwerpen Fysische verschijnselen Op het gebied van fysische verschijnselen wordt binnen de mechanica, tribologie en materiaalkunde veel onderzoek gedaan. De directe koppeling met maintenance is er echter nog niet, veel onderzoekers zijn zich er niet van bewust dat hun resultaten direct gebruikt kunnen worden in de onderhoudswereld. Anderzijds is de kennis bij onderhoudspersoneel op het gebied van fysische verschijnselen relatief laag waardoor bepaalde inzichten niet verkregen worden. Bij dit thema liggen de uitdagingen daarom ook in het verweven van kennis op het gebied van fysische verschijnselen in de opleiding van de onderhoudsmensen en in het toegankelijker maken van onderzoeksresultaten door het onderhoudsbesef te verhogen bij wetenschappers. Steekwoorden: faalmechanismen, corrosie, monitoring, NDO, ontwerprichtlijnen, tribologie, mechanica en materiaalkunde. Belangrijkste KPIs: optimale beschikbaarheid van assets bij de laagste levensduurkosten, ontwikkeling van omzet en winstgevendheid. Figuur 10: Hoofdthema s van de WCM innovatie agenda Maintenance van achter het bureau Schepen, treinen en andere productiemiddelen op afstand monitoren. Het is de wens van veel onderhoudsbedrijven. De toepassing van deze technologie is dichterbij dan menigeen denkt door een project van het World Class Maintenance Consortium waarin onder meer Wärstilä en Gasunie participeren. (WCM Magazine, juni 2009)

35 WCM projecten volgen innovatieagenda Projecten, aandachtsvelden en Maintenance Enabling Technologies Binnen de zes thema s zijn een aantal aandachtsvelden, trends en knelpunten aan te geven. Deze vormen het behoefteveld van de Nederlandse industrie waar doorontwikkeling noodzakelijk is. Deze doorontwikkeling is vormgegeven door Maintenance Enabling Technologies te benoemen. Ontwikkeling vindt plaats binnen de WCM kennisontwikkeling- en innovatieprojecten. Hierin werkt de industrie samen met universiteiten en hogescholen (WCMI). Figuur 11 geeft de structuur weer. De industrie definieert en initieert de projecten. Een wetenschappelijke adviesgroep ontwikkelt visies op de thema s en geeft advies op het terrein van onderzoek en onderwijs aan het WCM en de industrie. De Wetenschappelijke Advies Raad en de industrie worden ondersteund vanuit een programmabureau WCM dat verantwoordelijk is voor de dagelijkse ondersteuning en uitvoering van de projecten. In tabel 4 is een voorlopig overzicht weergegeven van de instellingen die in de Wetenschappelijke Advies Raad vertegenwoordigd zijn. Kennisinstelling» Technische Universiteit Eindhoven» Technische Universiteit Delft» Universiteit Twente» Rijksuniversiteit Groningen» Nederlandse Defensie Academie» AVANS Hogeschool» Hogeschool Zeeland» Hogeschool Utrecht» NLR Tabel 4: Kennisinstellingen die vertegenwoordigd zijn in de Wetenschappelijke Advies Raad In overleg met de Nederlandse industrie zijn richtlijnen voor de aandachtsvelden en Maintenance Enabling Technologies per thema opgesteld. In figuur 11 is een schematisch overzicht hiervan weergegeven. Verdere uitleg van de aandachtsvelden en Maintenance Enabling Technologies (METs) volgt in Annex D. Deze annex toont ook de voor de thema s relevante onderzoekers binnen de in tabel 4 genoemde kennisinstellingen. Hoofdthema s Aandachtsvelden Trends Behoeften MET MET Project Project Project Project Project Project Project MET MET Kennisinstelling Figuur 11: Structuur totstandkoming projecten

36 Fysische verschijnselen Aandachtsvelden» Fysische verschijnselen zijn onderbelicht in de maintenance wereld» Kennisverrijking van fysische verschijnselen voor onderhoud Maintenance Enabling Technologies» Fysische verschijnselen op onderhoudgebied Groot onderhoud / stop management Aandachtsvelden» Productieverlies en opstartproblemen stops» Resourceproblemen van onregelmatige grote stops» Trend: streven naar 30-40% minder onderhoud in 10 jaar Maintenance Enabling Technologies» Design for zero stops» Monitoring based maintenance voor minder stops» Supply chain samenwerkingsvormen Uitvoering onderhoud & personeel Aandachtsvelden» Efficiëntie van de uitvoering van onderhoud» Rigide managementsystemen» Communicatie in de supplychain Maintenance Enabling Technologies» Organisatie en planning van onderhoud» Opleiden van management professionals» Supply chain samenwerkingsvormen Monitoring based maintenance Aandachtsvelden» Beschikbaarheid operationele gegevens» Gegevensverwerking» Condition based maintenance integreren in onderhoudsmodellen Maintenance Enabling Technologies» Datamining en gegevensanalyse» Faalmodellen voor onderhoud» Condition based onderhoudsprocessen Onderhoudssystemen Aandachtsvelden» IT systemen voor onderhoud» Koppeling van onderhoudssystemen en business systemen» Bruikbaarheid van IT systemen op operationeel niveau Maintenance Enabling Technologies Fysische verschijnselen Groot onderhoud / stop management Uitvoering onderhoud en personeel Onderhoudssystemen» Standaardisatie/integratie informatiesystemen» Configureerbare IT systemen» Gebruikersinteractie op operationeel niveau Monitoring based maintenance Onderhoudsbewust ontwerpen Onderhoudsbewust ontwerpen Aandachtsvelden» Toepasbaarheid van onderhoudsbewust ontwerpen» Onderhoudbaarheid ontwerpinformatie» Betrokkenheid bedrijfsdisciplines en klant Maintenance Enabling Technologies Figuur 12: WCM innovatie-aandachtsvelden» Methoden onderhoudsbewust ontwerpen» Modellen en technieken voor kwaliteit duurzaamheid en onderhoudprestaties» Onderhoudbaarheid van ontwerpinformatie» Ontwerpprocessen voor onderhoudsbewust ontwerpen» Supply chain samenwerkingsvormen

37 Toelichting ondersteunende activiteiten WCM WCM voert verschillende activiteiten uit ter ondersteuning van de deelnemende partijen, in samenwerking met de partners NVDO en Profion (zie hoofdstuk 4). Gezien de focus van WCM op projecten betreft dit vooral het initiëren en (op verzoek van deelnemers) begeleiden van projecten zoals eerder beschreven. Deze ondersteunende activiteiten worden deels nu al door het Maintenance Competence Center (MCC) uitgevoerd en zullen onder WCM worden gecontinueerd. Door vooraf gealloceerde gelden voor maintenance samenwerkingsprojecten functioneert WCM als een projectenloket, met een overkoepelend programmamanagement. Samenwerkingsverbanden van WCM deelnemers kunnen vier keer per jaar voorstellen voor projecten indienen, die door het Bestuur van WCM worden getoetst op de WCM visie en doelstellingen, waarna wordt besloten tot subsidiëring vanuit de WCM gelden. Voor kleinere projecten kunnen doorlopend voorstellen worden aangedragen door de WCM deelnemers. In lijn met de internationale ambitie zal WCM waar passend ook functioneren als subsidieloket voor internationale maintenance gerelateerde projecten (o.a. EU programma s). Daarnaast vervult WCM een belangrijke makelaarsfunctie; het verbinden van deelnemende partijen uit de verschillende sectoren en met verschillende posities in de waardeketen. Dit kan WCM als centraal aanspreekpunt, alsook via het organiseren van plenaire bijeenkomsten. Deze bijeenkomsten worden gekoppeld aan de kennisdelingsfunctie van WCM. Via specifieke workshops en congressen zal WCM kennis zo goed mogelijk verspreiden. WCM zet voor de kennisverspreiding een kennisdatabank op. Deze databank zal alle in het kader van WCM opgedane kennis (vooral in projecten) ontsluiten voor deelnemende bedrijven. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen bedrijven die daadwerkelijk participeren in de WCM projecten, en partijen die uitsluitend lid zijn van WCM. In het verlengde van de kennisdatabank en de makelaarsfunctie van WCM zal tevens een helpdesk worden ingericht 15. Hierbij zal zoveel mogelijk gebruik worden gemaakt (doorverwijzen naar) van de WCM deelnemers met relevante kennis, ondersteund door de yellow pages op internet waarop de WCM deelnemers terug te vinden zullen zijn. De bij WCM betrokken bedrijven vertegenwoordigen een diverse verzameling organisaties met vaak uiteenlopende doelstellingen, maar ook sterk verweven. Het voordeel daarvan is dat maintenance aspecten over de hele waardeketen geadresseerd kunnen worden en dat er geleerd kan worden over de sectoren heen. Het nadeel is dat de belangen sterk uiteen kunnen lopen. Om dit te ondervangen zal WCM naast plenaire bijeenkomsten tevens inzetten op zogenaamde kenniskringen voor specifieke categorieën bedrijven. Deze hebben al in het kader van het MCC hun meerwaarde bewezen en zullen onder WCM worden gecontinueerd. Dit betreft in eerste instantie de vier huidige MCC kringen voor elk van de betrokken categorieën bedrijven, te weten asset owners (één in Zeeland en één in West-Brabant), systeem/equipment leveranciers en service leveranciers. Binnen de kringen spelen lectoraten een belangrijke rol in verband met het oppakken van ad-hoc onderzoeksvragen. Alle kringen dienen om projectideeën te identificeren, alsook om een platform te bieden voor kennisdisseminatie. 15 Een corrosie helpdesk is nu al operationeel onder NVDO. Daarnaast functioneert NVDO nu al als nationale helpdesk voor onderhoudsvraagstukken

38 Een quick win voor deelnemende bedrijven bestaat uit het leren van ondernemingen uit andere sectoren. WCM zal dit faciliteren door het regelmatig op verschillende voor maintenance relevante domeinen vaststellen en delen van kennis betreffende best practices en benchmarks. Quick Win op Hands-On-Tool-Time Een goed voorbeeld van een project waarmee bedrijven snel resultaat kunnen bereiken is het project Hands-On-Tool-Time (HOTT). Dit is een pragmatisch project waarbij via een best practice roadmap, opgesteld op basis van huidige inzichten, concrete handvaten zijn geboden aan bedrijven om de efficiency van de inzet van onderhoudspersoneel te meten en verbeteren. Het MCC heeft in het kader van dit project nauw samengewerkt met Profion. Via workshops is personeel van verschillende bedrijven getraind om zelf HOTT metingen uit te voeren. Best practice projecten op het gebied van veiligheid, duurzaamheid en milieu zijn al in ontwikkeling. Daarnaast zal WCM (via NVDO) borgen dat de deelnemende bedrijven op de hoogte blijven van vigerende en aankomende wet- & regelgeving die maintenance raakt. Ten aanzien van deze wet- & regelgeving zal WCM (via Profion) lobby voeren in het belang van de maintenance bedrijven. Trainen en opleiden van huidig en toekomstig personeel is en blijft cruciaal voor de continuïteit en beoogde groei van de maintenance sector. Een WCM arbeidsmarktonderzoek uitgevoerd door SEOR toont aan dat:» er een toekomstig tekort aan personeelsaanbod te verwachten is dat ligt in de orde van grootte van 2 à 3 procent van de werkgelegenheid per jaar;» voor de toekomstige ontwikkelingen op de arbeidsmarkt van belang is dat intensivering van technologische vernieuwing, in combinatie met arbeidsbesparing toeneemt;» er vanuit de vraagzijde behoefte is aan personeel dat over de vereiste vaardigheden beschikt om een arbeidsproductiviteit te realiseren via adequate technologische vernieuwing, in het proces en de organisatie van MRO werk;» het vanuit de aanbodzijde gewenst is de belangstelling voor het maintenancevak te vergroten en het werk voldoende aantrekkelijk te houden, zowel voor degenen die al werkzaam zijn in de branche (voorkomen uitstroom), als voor nieuwkomers (schoolverlaters en werknemers die uit andere branches en beroepen in de MRO sector werkzaam worden). Verder is het zeer aannemelijk dat het al werkzame personeelsbestand in de MRO sector op diverse punten wordt bijgeschoold om te kunnen voldoen aan de eisen die worden gesteld in verband met de gewenste technologische vernieuwing. Om hierop in te spelen worden in het kader van WCM verschillende kortlopende projecten worden geïnitieerd (bijv. collegiale uitwisseling van specialisten) en wordt gewerkt aan een onderwijs- en onderzoeksinfrastructuur met doorlopende leerlijnen van VMBO tot WO niveau (WCMI). In dit kader zal WCM regelmatig afstemmen met het onderwijs op basis van de behoeften van de deelnemende bedrijven. Impuls voor maritiem onderhoud in Zeeland 28 april 2009 ontvangt Marten Wiersma, Gedeputeerde Economie van de Provincie Zeeland, het rapport Maritiem Onderhoud in Zeeland. Het rapport beschrijft de kansen en business opportunities op het gebied van maritiem onderhoud in Zeeland. Aan het rapport hebben verschillende Zeeuwse en nationale maritieme organisaties en instellingen meegewerkt. Naast inhoudelijke aspecten bevat het ook concrete vervolgstappen, aangedragen door het bedrijfsleven. Een voorbeeld hiervan is de realisatie van een digitale marktplaats voor al het maritieme onderhoud in Zeeland. Een aspect dat elke maritieme sector treft, is daarnaast het tekort aan voldoende en goed opgeleid onderhoudspersoneel. Met name voor de zee-, binnen- en pleziervaart, geeft het rapport een aantal nieuwe activiteiten weer om optimaler met het onderhoud van jachten en schepen om te gaan. Om dit in de praktijk te brengen is er een cluster van de drie O s (ondernemingen, onderwijs en overheid) in Zeeland nodig. EIZ coördineert dit cluster door de oprichting van een Platform Maritiem Onderhoud Zeeland. (WCM Magazine, juni 2009)

39 Via een stagiaire pool werken onderwijs en bedrijven samen om jongeren te interesseren en op te leiden voor het maintenance vak. Hiervoor lopen momenteel ook projecten als ProMaintenance en Excellent Training Centra (die ook een vervolg zullen krijgen in 2010). De overige activiteiten van WCM betreffen hoofdzakelijk het onderhouden van public relations en communicatie namens WCM. Deze zijn zowel gericht op de deelnemende bedrijven, alsook op potentiële nieuwkomers, onderwijs, overheden en andere belangstellenden. In dat kader is van belang dat ook het merk WCM wordt bewaakt, door te sturen op projecten, activiteiten en deelnemers die World Class als oogmerk hebben. Om erkenning van maintenance als apart beleidsterrein binnen de overheid te bewerkstelligen, zal WCM de belangen van de sector behartigen en lobbyen bij regionale en nationale overheden. In samenwerking met de ontwikkelingsmaatschappijen zal WCM zich richten op fysieke (her)ontwikkeling van bedrijventerreinen met een maintenance profiel en de branding daarvan. Tenslotte voert WCM een aantal activiteiten uit in het kader van organisatie en besturing, die in hoofdstuk 5 worden toegelicht

40 4. Partner organisaties WCM richt zich op een brede maintenance community met vertegenwoordigers uit de hoofdgroepen (i) asset owners, (ii) asset leveranciers / OEM s, (iii) service leveranciers en (iv) onderwijs- en kennisinstellingen. s van WCM komen momenteel uit Nederland en Vlaanderen. De verwachting is dat dankzij de internationale ambitie op termijn ook gerenommeerde internationale partijen zullen aansluiten. Nu al zijn de eerste voorbeelden op projectbasis daarvan te vinden, zoals Boeing (USA) en de Universiteit van Leuven (België). Annex B toont een overzicht van de huidige bedrijven, onderwijs- en kennisinstellingen en overheden die op voorhand aangegeven dit WCM masterplan te steunen en te willen deelnemen aan het bijbehorende programma. Het Maintenance Education Consortium, ontstaan uit het WCM-initiatief en sinds januari 2009 een stichting, is hét onderwijsloket binnen WCM. Het MEC wil vanuit haar visie en missie World Class Maintenance onderwijs ontwikkelen en uitvoeren, waardoor top of the bill onderhoudsvakmensen- en deskundigen worden afgeleverd naar grote tevredenheid van de sector. Het MEC is een belangrijke en onmisbare schakel in de keten van kennis-kunde-kassa. In nauwe samenwerking met de universitaire wereld en het bedrijfsleven wil het MEC het World Class Maintenance Instituut (WCMI) realiseren als drijvende kracht achter de innovatieagenda van het WCM en manier om doorlopende leerlijnen (VMBO-MBO-HBO-WO) te realiseren voor maintenance gerelateerd onderwijs. WCM onderhoudt nauwe contacten met relevante partner organisaties. Met de belangrijkste Nederlandse onderhoudsbrancheorganisatie Profion en onderhoudsvereniging NVDO zijn afspraken gemaakt over de uitvoering van WCM activiteiten om daarmee (i) overlap te voorkomen, (ii) beschikbare middelen zo efficiënt en effectief mogelijk in te zetten en (iii) een zo breed mogelijke operationalisering van de WCM doelstellingen te bewerkstelligen (zie paragraaf Relatie met NVDO en Profion). De tabel toont de hoofdpartners en partners van WCM. Het aantal aangegeven leden betreft organisaties (bedrijven, onderwijs- en kennisinstellingen en overheden). Gezien de open structuur van WCM is de verwachting dat aanvullende partijen zich als partner zullen melden. Relatie met NVDO en Profion De kerntaken van WCM rondom het initiëren en begeleiden van samenwerkingsprojecten zijn daadwerkelijk onderscheidend, complementair en noodzakelijk ten opzichte van de activiteiten van huidige organisaties als NVDO en Profion. Voor de overige activiteiten ter ondersteuning van de WCM deelnemers zal WCM nauw samenwerken met beide organisaties. Daarnaast zal MEC functioneren als het onderwijsloket voor onderhoud en zullen de regionale ontwikkelingsmaatschappijen hun expertise inzetten als het gaat om de ontwikkeling van bedrijventerreinen, met een maintenance profiel. Zij zullen ook ondersteuning blijven bieden bij het initiëren van innovatieve (cluster)projecten. In Annex B van dit Masterplan is vastgelegd welke partij de leiding heeft met betrekking tot de invulling van de WCM activiteiten. Hierbij is steeds geredeneerd vanuit efficiency en effectiviteit van de activiteiten en het uiteindelijk effect voor de onderhoudsector in Nederland. Hierna zal steeds over WCM als uitvoerende partij worden gesproken

41 Hoofdpartners Partners» World Class Maintenance Consortium (10 leden); gaat op in nieuwe WCM structuur» Maintenance Competence Center (175 leden); gaat op in nieuwe WCM structuur» Maintenance Education Consortium (8 leden); participeert in nieuwe WCM structuur» Program Office World Class Maintenance; gaat op in nieuwe WCM structuur» NVDO (1600 leden); strategisch partner in uitvoering» Profion (55 leden); strategisch partner in uitvoering» BZW; steunt WCM, adviseert achterban deel te nemen» Bouwend Nederland; steunt WCM» FME; steunt WCM» Index Technocentrum; steunt WCM» Innovatieplatform Twente; steunt WCM» Kamer van Koophandel; steunt WCM, mobiliseert MKB» MBO raad; steunt WCM» MetaalUnie; steunt WCM» MKB Nederland, steunt WCM» NAG; steunt WCM, adviseert achterban deel te nemen» Syntens; steunt WCM en mobiliseert MKB» VGT; steunt WCM, adviseert achterban deel te nemen» VNCI; steunt WCM.» VNO-NCW; steunt WCM» VOMI; steunt WCM, adviseert achterban deel te nemen» Uneto-VNI; steunt WCM Tabel 5: WCM partners

42 5. Organisatie & Besturing Juridische vorm Gegeven de doelstellingen van de leden om enerzijds samen projecten uit te voeren en anderzijds onderling kennis te delen, worden de activiteiten qua juridische vorm in een stichting World Class Maintenance georganiseerd. Op deze wijze zijn er géén conflicterende commerciële belangen in het spel en worden de gezamenlijke belangen van alle leden (voor het hele platform) of voor deelnemende leden (in de projecten) behartigd. Elk van de leden behartigt de individuele belangen in het kader van deelname in projecten. Zie ook annex E, Spelregels. De stichting wordt zodanig georganiseerd dat de drie pijlers zowel zelfstandig, maar vooral in samenhang, maximaal tot hun recht komen. Immers, World Class Maintenance is het resultaat van Kennis (innovatie en ontwikkeling) maal Kunde (operationele toepassing van kennis) maal Kassa (commerciële exploitatie van kennis). Onderstaande figuur geeft de organisatiestructuur weer. Organisatievorm De organisatie is gekozen vanwege de centrale rol van kennisprojecten. Door de keuze voor een projectorganisatie is er flexibiliteit zodat er een grote diversiteit van activiteiten in projectvorm kunnen worden opgestart en uitgevoerd. Bovendien kan zo maximaal worden ingespeeld op veranderingen in de omgeving. Deze structuur maakt het daarnaast mogelijk dat de vier lopende initiatieven (en bijbehorend projecten) - te weten WCMC, MCC, MEC en PO WCM - naadloos over kunnen gaan in WCM. De stichting MEC zal blijven bestaan als het onderwijsloket zoals aangegeven in hoofdstuk 4. Het Bestuur besluit over welke projecten (mede) gefinancierd zullen worden vanuit WCM. Voor de regionale ontwikkelingsmaatschappijen impliceert dit het overdragen van de coördinerende en initiërende rol voor samenwerkingsprojecten. WCM zal gebruik blijven maken van de netwerken van deze partijen en voor het ontwikkelen van bedrijventerreinen, blijft het initiatief en de leiding bij de ontwikkelingsmaatschappijen. Wetenschappelijke Advies Raad Onafhankelijke deskundigen Bestuur Vertegenwoordigers van de leden Stichting WCM Directeur WCM Staf Stafdiensten Innovatie platform Projectactiviteiten gericht op kennisontwikkeling»»» Applicatie- en kennisplatform Projectactiviteiten gericht op kennisdeling en -toepassing»»» Commercieel platform Projectactiviteiten gericht op vermarkten van kennis»»» Figuur 13: Structuur van de WCM organisatie

43 Besturing De structuur kent een Stichting WCM (zie 5.2) verantwoordelijk voor de uitvoering van WCM activiteiten, ondersteund door een eigen professionele WCM staf (zie 5.3). Het Bestuur (zie 5.1) is eindverantwoordelijk voor de realisatie van de strategische doelen, die hiervoor wordt ondersteund door een Wetenschappelijke Advies Raad (zie 5.4) die vooral de innovatie agenda inhoudelijk zal toetsen. 5.1 Bestuur Het Bestuur is eindverantwoordelijk voor de realisatie van de strategische doelen van WCM. Hieronder vallen de volgende taken en verantwoordelijkheden:» Het goedkeuren en bewaken van de lange termijn strategie en het businessplan van WCM.» Het benoemen van de directie / sleutelfunctionarissen van het WCM Bureau.» Het beoordelen en aansturen van het WCM Bureau op basis van jaarlijks te toetsen KPI s.» Het toekennen van financiële middelen aan projecten.» Het goedkeuren van de financiële verantwoording door de directeur van het WCM Bureau.» Het bewaken van het WCM concept;» Het onderhouden van strategische externe relaties van WCM. Samenstelling Het Bestuur bestaat uit een oneven aantal leden - minimaal zeven, maximaal elf - waaronder een voorzitter en een secretaris. De bestuursleden zullen een goede afspiegeling zijn van de leden van WCM, te weten (i) het bedrijfsleven (asset owners en service providers), (ii) het onderwijs, (iii) brancheorganisaties en (iv) de overheid 16. Minimaal 50% van het Bestuur is afkomstig uit het bedrijfsleven. De brancheorganisaties NVDO en Profion alsook Stichting MEC (of zijn rechtsopvolger) zijn als partner vertegenwoordigd in dit Bestuur. Alle bestuursleden zullen hiervoor een passende vergoeding ontvangen, waardoor het daadwerkelijke bestuur vanuit de sector geborgd kan worden. Vernieuwing van het Bestuur vindt plaats door middel van coöptatie 17. Besluitvorming en overleg Het Bestuur komt zo vaak als nodig geacht samen en beslist met een gewone meerderheid van stemmen. Het Bestuur zal één maal per jaar verantwoording afleggen aan alle leden van WCM. De bestuursvergaderingen worden voorbereid door de Directeur van de stichting WCM, in overleg met de secretaris van het Bestuur. 5.2 Stichting WCM De Stichting WCM is verantwoordelijk voor de uitvoering van het WCM businessplan. De Directeur WCM is verantwoordelijk voor de dagelijkse uitvoering van de verschillende activiteiten:» Het opstellen van een toetsingskader voor de projecten.» Het bieden van ondersteuning bij subsidieaanvragen en overige voorbereiding van projecten.» Het monitoren van de voortgang van de projecten, incl. het voeren van de financiële administratie & budgettering van projecten.» Indien gewenst, het doen van project management voor individuele projecten.» Communicatie / PR & marketing, lobby. 16 Invulling in overleg met het Ministerie van Economische Zaken. 17 Coöptatie betekent dat nieuwe leden door de huidige leden worden gekozen

44 » Kwartaalrapportages aan het WCM Bestuur.» Opstellen business plan & budget.» Opstellen financiële verantwoording.» Onmiddellijke rapportage aan het Bestuur in geval van bijzondere, afwijkende, zaken.» Het koppelen van kennisvraag en -aanbod binnen de WCM community. Samenstelling Het WCM Bureau heeft een fulltime, eenhoofdige directie. Voor een professionele ondersteuning van de taken beschikt de Stichting WCM over een eigen staf, de WCM Staf. Deze bestaat onder andere uit twee programmamanagers: één voor de kennispijler en één voor de gecombineerde kunde- en kassa pijlers. Besluitvorming en overleg De directeur legt verantwoording af aan het Bestuur en staat in contact met de Wetenschappelijke Adviesraad. De bestuursvergaderingen worden voorbereid door de Directeur van de Stichting WCM. Samenstelling De WCM Staf bestaat uit: programmamanagers, secretariaat, financiële administratie, communicatie, PR & Marketing en project leiders. Besluitvorming en overleg De WCM Staf valt onder de verantwoordelijkheid van de directeur van de Stichting WCM. 5.4 Wetenschappelijke Advies Raad De Wetenschappelijke Advies Raad (WAR) zal als adviseur van WCM de innovatie agenda inhoudelijk toetsen. De WAR is verantwoordelijk voor:» De jaarlijkse toetsing van de innovatieagenda.» De jaarlijkse toetsing van de inhoudelijke bijdrage van individuele projecten aan het realiseren van de innovatieagenda.» Gevraagd en ongevraagd advies geven aan de het Bestuur, resp. de Directeur van de stichting WCM. Samenstelling 5.3 WCM Staf De WCM staf is verantwoordelijk voor de uitvoering van operationele taken binnen het WCM businessplan.» Identificeren en voorbereiden van nieuwe projecten.» Bieden van ondersteuning bij subsidieaanvragen en overige voorbereiding van projecten.» Ondersteunen van projecten: voeren van het projectsecretariaat, de projectadministratie en/of de projectleiding en financieel beheer.» Communicatie / PR & marketing, etc. Leden van de Wetenschappelijke Advies Raad zijn onafhankelijk en worden benoemd door het Bestuur. De Adviesraad bestaat uit minimaal vijf leden. 5.5 Spelregels Om te borgen dat de WCM gelden op een juiste en voor de deelnemers transparante wijze worden besteed, is een voorlopige set spelregels gedefinieerd voor de stichting en deelnemers. Deze zijn opgenomen in Annex E. De spelregels betreffen tevens afspraken over intellectueel eigendom

45 6. Financieel plan Kern van WCM bestaat uit innovatie en ontwikkeling, plus deling, toepassing en commerciële exploitatie van MRO kennis. Dit gebeurt bij voorkeur aan de hand van concrete (kort- en langlopende) samenwerkingsprojecten, op basis van de behoeften van het bedrijfsleven. De WCM activiteiten zoals beschreven in hoofdstuk 4 vragen om een professionele organisatie die bekostigd moet worden. Tegelijkertijd kan via een aantal activiteiten van deze organisatie financiering worden opgehaald bij de WCM deelnemers. Inkomsten Voor wat betreft de inkomsten zijn er twee hoofdbronnen voor WCM in de periode van :» WCM deelnemers; financiering in de vorm van ureninspanningen ( in kind ) en/of financiële bijdrage ( cash ) 18» Ministerie van Economische Zaken en de provincies Brabant, Zeeland en Limburg; voor de (co)financiering van respectievelijk de projecten ( 8.5 M/jr) en het World Class Maintenance management ( 1.5 M/jr). Voor wat betreft de WCM deelnemers wordt er onderscheid gemaakt tussen participanten, sponsoren en leden. Tabel 6 op de volgende pagina toont de voordelen en privileges voor de drie categorieën, die hieronder kort worden beschreven. Leden Alle WCM deelnemers zijn WCM lid en betalen daarvoor een jaarlijkse bijdrage van EUR 750,- met uitzondering van Sponsoren die via sponsoring ook automatisch lid zijn. Een lidmaatschap is een bedrijfslidmaatschap. Daarnaast committeren deelnemers zich voor 80 uur om deel te kunnen nemen aan bijv. de kenniskringen van WCM. Participanten Participanten zijn partijen die zich voorinschrijven op het WCM programma en projecten 19 die onder de WCM pijlers kennis-kunde-kassa gaan lopen. Hiervoor geven ze een jaarlijkse inspanningsverplichting (reële inschatting) af voor een aantal te investeren uren. Er zijn daarbij drie categorieën:» uur» 800 uur» 400 uur Voor kennis- en onderwijsinstellingen geldt de mogelijkheid om een hogere jaarlijkse inbreng in uren bij te dragen aan het WCM programma, waarbij brede vertegenwoordiging van- en balans tussen partijen voorop staat. Lidmaatschap is vereist. Sponsoren Sponsoren zijn partijen die WCM (mede) ondersteunen via een jaarlijkse cash investering. Ook hiervoor zijn verschillende categorieën:» Gold: EUR ,- (lidmaatschap inbegrepen)» Silver: EUR ,- (lidmaatschap inbegrepen)» Bronze: EUR 5.000,- (lidmaatschap inbegrepen) Sponsoren hebben bovendien het recht om minimaal 400 uur te participeren in het WCM programma (voorinschrijven op mogelijke projecten). 18 Begin december 2009 hebben 55 partijen zich reeds gecommitteerd aan totaal uren en De ondertekende intentieverklaringen zijn beschikbaar. 19 Het Bestuur bepaalt jaarlijks, mede op basis van advies vanuit de Wetenschappelijke Advies Raad, de strategische kaders voor deze projecten

46 Partijen die zich voor 400 uur of meer per jaar committeren (participanten) en sponsoren kunnen projecten initiëren die na goedkeuring gesubsidieerd kunnen worden. Vanaf de ledenstatus kunnen partijen deelnemen in WCM samenwerkingsprojecten. Onderstaande tabel toont de verdere voordelen en privileges voor de drie hoofdcategorieën. Sponsoren Participanten Leden Type WCM deelnemer Gold ,- en uren naar wens Silver ,- en uren naar wens Bronze 5.000,- en uren naar wens 750,- en minimaal 400 uur ,- en 80 uur» Sponsorpakket Gold» Sponsorpakket Silver» Sponsorpakket Bronze» Recht op indienen van projectvoorstellen (innovatie en ontwikkeling, delen en toepassen, of commercialiseren kennis)» Deelname aan jaarlijkse sessie ter vaststelling van de innovatieagenda» Mogelijkheid tot deelname aan projecten (innovatie en ontwikkeling, delen en toepassen, of commercialiseren kennis)» Deelname aan kenniskringen» Deelname aan plenaire sessies» 6 WCM magazines per jaar» Toegang algemene kennisdatabank en helpdesk» Toegang en vermelding op de WCM yellow pages» Toegang projecten kennisdatabank» Toegang tot makelaarsfunctie WCM Tabel 6: WCM deelnemers en voordelen/privileges

47 Uitgaven Daar waar de investering van deelnemers in komende projecten de belangrijkste inkomstenbron vormen, zijn het ook de projecten die de belangrijkste kostenpost voor WCM vormen. Ter illustratie in 2008 werd er ongeveer 5,6 miljoen besteed aan de lopende initiatieven 20. Dankzij bundeling is de programmatische overhead niet zwaarder dan nu, aanzien er enige overlap is van de huidige WCM gerelateerde initiatieven (één van de redenen voor het samengaan van WCMC, MCC, MOC en PO WCM). Naast de cofinanciering van projecten, bestaan de overige kosten van WCM uit het in stand houden van een professionele organisatie ten dienste van de WCM deelnemers. Tabel 7 toont een overzicht van de kostenbegroting voor een nominaal jaar, waarbij is uitgegaan van een WCM structuur die voor 5 jaar kan worden gehandhaafd. Dit impliceert een constante kostenpost 21 voor het WCM management (stichting WCM met staf, Bestuur, WAR, huisvesting, P.R. & communicatie, evenementen et cetera) en verdeling van het resterende budget over de drie projectenpijlers. De financiering van ,- voor het WCM management en de ,- voor aanjagen van business projecten is beoogd via de drie Zuidelijke provincies. Hiermee resteert een budget van ,- voor projecten van WCM deelnemers op het gebied van Research & Innovatie en Competence, waarvoor cofinanciering is beoogd via het Ministerie van Economische Zaken. Kosten WCM nominaal jaar» WCM Management (incl ,- huisvesting)» Projecten Research & Innovatie ,- (inclusief 5-15% projectmanagement en kennisintegratie, -verankering en disseminatie)» Projecten Competence (inclusief ,- 5-15% projectmanagement en kennisintegratie, -verankering en disseminatie)» Projecten Business (inclusief ,- 15% projectmanagement en kennisintegratie, -verankering en disseminatie) Totaal ,- Tabel 7: WCM uitgaven nominaal jaar De totale begrote programmabudget voor de periode bedraagt 50 miljoen. 20 Dit is een schatting op basis van de betreffende projectplannen, die vaak meerdere jaren beslaan. 21 Feitelijk een verwachte efficiencyslag, ter compensatie van de inflatie

48 Ontwikkeling WCM programma Naarmate het WCM programma zich ontwikkelt, zullen meerdere bedrijven zich aansluiten als deelnemer. Dit impliceert een groei in omvang van het aantal projecten en activiteiten onder WCM, met als gevolg ook een toenemend budget. Daarnaast zal de ingezette kennisontwikkeling en innovatie resulteren in een groei van het aantal kennisdeling- en toepassingsprojecten, evenals het aantal projecten gericht op commercialisering. Mede daardoor zullen aan het einde van het WCM programma ook verschillende projecten starten zonder subsidie, maar met support van WCM. Onderstaande figuur toont de prognose van de WCM budgetten voor de periode Project Kosten ( )) Programmabureau, WCM Management incl. huisvesting Kennis Business commercialiseringsprojecten projecten Totaal 50 miljoen Kennisdeling Competence en - toepassingsprojecten projecten Kennisontwikkeling - Research & Innovatie en innovatieprojecten Tijd Figuur 14: Ontwikkeling programmabudget WCM

49 7. Implementatie en communicatie plan De inhoud van het Masterplan WCM is tot stand gekomen dankzij de inbreng van deelnemers van het World Class Maintenance Consortium (WCMC), Maintenance Competence Center (MCC), Maintenance Education Consortium (MEC) en het Program Office World Class Maintenance (PO WCM). Al bij het opstarten van deze initiatieven is de wens uitgesproken te krachten te bundelen en meer vanuit een gezamenlijke strategie te sturen op de onderliggende projecten. De stichting WCM zal daarom vanaf de oprichting operationeel zijn als het gaat om nieuwe activiteiten en projecten. Uiteraard zullen de lopende initiatieven (projecten en werkpakkatten onder MCC, WCMC, MEC en PO WCM) waarvoor verplichtingen zijn aangegaan door de betreffende penvoerders op een correcte wijze worden afgerond, wat tot eind 2010 doorloopt (zie onderstaande figuur). Dat er reeds activiteiten lopen heeft voordelen. Enerzijds kunnen huidige zaken worden gecontinueerd onder WCM. Anderzijds kunnen de huidige platforms als het MCC worden benut voor het initiëren van nieuw projecten. Hiermee kan aan WCM concrete inhoud worden gegeven vanaf 2010 en kan WCM als het ware een vliegende start maken MCC 10 mei 2007 Kick-Off MCC MCC gaat volledig op in WCM MEC 23 mei 2007 Uitreiking cheques WCMC, MCC en MEC, bij Essent 27 januari 2009 Oprichting stichting MEC MEC participeert in WCM WCMC 13 maart 2007 Kick-Off WCMC WCMC gaat volledig op in WCM PO 10 oktober 2008 Opening Program Office WCM PO gaat volledig op in WCM Oprichting Stichting WCM Figuur 15: WCM roadmap

50 Ter ondersteuning van de WCM deelnemers zal voor 2010 een operationeel plan worden gemaakt. Dit plan betreft zowel het opzetten van de WCM organisatie als het samenwerken met de WCM deelnemers aan de inhoudelijke activiteiten voor In het operationele plan zullen onder andere de volgde zaken aan bod komen: WCM organisatie» Inrichten organisatie & governance» Bestuur: opstellen profielen, samenstellen en installeren» Wetenschappelijk Advies Raad: opstellen profielen, samenstellen en installeren» opstellen profielen bemensing WCM» werven management en staf WCM» opstellen statuten» oprichten stichting WCM» Voorbereiden operationele fase» projecttemplates» planning activiteiten» detailbegroting 2010» detailafspraken met partners» Vastleggen doelstellingen en deliverables voor 2010» Inrichten van het programmabureau en infrastructuur (huisvesting, ICT, etc.) WCM deelnemers» Communiceren over de activiteiten van 2010» Opwerken en uitwerken mogelijke samenwerkingsprojecten Voor wat betreft de communicatie kunnen zaken die door het Program Office WCM in gang zijn gezet worden gecontinueerd, niet alleen vanaf de oprichtingsdatum WCM, maar ook in de aanloop daar naartoe. Daarmee wordt geborgd dat een eenduidige WCM boodschap wordt gecommuniceerd. In lijn met het communicatieplan van PO WCM, dient een onderscheid gemaakt te worden tussen communicatie richting partijen die al deelnemen aan één van de WCM gerelateerde initiatieven, en partijen die nog onbekend zijn met WCM. Voor de interne partijen zal op korte termijn de focus moeten liggen op de communicatie over het masterplan en de tot op heden bereikte resultaten. Voor wat betreft de communicatie richting de externe partijen, dient nog steeds gewerkt te worden aan de bekendheid en mogelijkheden van WCM. Dit Masterplan biedt daarvoor goede aanknopingspunten met de gebundelde WCM activiteiten en een eenduidige visie en missie op maintenance. Voor de interne en externe partijen zijn het WCM magazine, de WCM website, WCM nieuwsbrieven, WCM events en persberichten uitstekende instrumenten voor communicatie. Innovatie samenwerking leidt tot kostenbesparing Een MCC innovatieproject van de procesindustrie om op bedrijfslocatie machinaal kunstofcoating op buizen aan te brengen, heeft bijna euro subsidie ontvangen en leidt in de praktijk onder de naam Total Maintenance tot grote kostenbesparingen. (WCM Magazine, maart 2009) Nieuw MCC-Project SIMaintenance Inmiddels zijn er ook vergevorderde plannen om het project SIMaintenance verder aan te pakken. Dit project is erop gericht om jongeren te interesseren in het vak Maintenance, door middel van een digitale game. Dit door het talent en de ambities van de jongere te koppelen aan de gevraagde technische bagage van technische beroepen. (WCM Magazine, juni 2009)

51 Stappenplan voor verkrijgen van financiering ondernemingen, onderwijs en overheden Tot aan de operationele start van WCM is er nog een aantal zaken die in het kader van de financiering de aandacht verdient, waaronder:» Verkrijgen intentieverklaringen bedrijven en onderwijs- en kennisinstellingen (participatie via voorinschrijving);» Lobby en afstemming met Economische Zaken en de provincies Brabant en Zeeland in verband met de beoogde cofinanciering; Nieuwbouw World Class Aviation Academy dit najaar gereed De ontwikkelingen rond de World Class Aviation Academy volgen zich in snel tempo op. Vorig jaar september werden de positieve resultaten van het haalbaarheidsonderzoek en het businessplan gepresenteerd. Drie maanden geleden werd de oprichting van de Academy een feit na de ondertekening van een intentieverklaring door ROC West-Brabant, de provincie Noord-Brabant en vliegtuigbouwer Boeing. En in oktober hopen we ons nieuwe gebouw op Aviation Park Aviolanda te openen, vertelt Peter Huis in t Veld, directeur van de World Class Aviation Academy. (WCM Magazine, juni 2009)» Uitwerken projectportfolio 2010 in samenspel met deelnemende partijen;» Voortzetting en financiering regionale activiteiten vanuit het PO WCM, via een separaat projectplan. Onderstaande figuur toont de vereiste activiteiten om deze zaken te adresseren en planning daarvan tot aan de operationele start in April Mei Juni Juli Augustus September Oktober November December Q1 April - juni 2009» Uitwerking Masterplan World Class Maintenance» 26 mei WCM stuurgroep meeting» Afronding Maintenance Innovatieagenda / Research Roadmap en integratie in masterplan» 24 juni: presentatie masterplan WCM aan programmacommissie PID Zuidwest 85% versie» 2 juli: toelichting masterplan directie EZ REB Juli - september 2009» 7 juli stuurgroep WCM, 90% versie» Participatie ondernemingen + onderwijsen kennisinstellingen voor deelname formaliseren» Lobby bij Economische Zaken en provincie(s) / overheden voor middelen WCM innovatie programma» Projectportfolio en deelnemende partijen» 15 sept stuurgroep WCM, 100% versie Oktober - december 2009» WCM congres 15 oktober (Avans Hogeschool, Breda) in samenwerking met de partners (Profion, NVDO):» Terugblik 3 jaar WCM & toelichting innovatieprogramma voor de sector» Aanbieden WCM masterplan (100% versie) aan Ministerie van Economische Zaken en key stakeholders» Doel: starten Q met nieuwe structuur / programma v4.0 Stuurgroep WCM Masterplan v4.0 v4.1 Programma commissie PID Zuidwest Masterplan v4.1 v4.2 Stuurgroep WCM Masterplan v4.2 v5.0 WCM Congres Definitief masterplan Start Start Figuur 16: WCM stappenplan

52 Definities en afkortingen» Asset owners - eigenaren van mobiele en stationaire kapitaalgoederen die een rol spelen bij de bedrijfsvoering van deze partijen.» Leden - leden committeren zich voor een relatief kleine bijdrage in uren en contanten ten behoeve van de uitvoering van innovatieve projecten en een bijdrage aan netwerk activiteiten van WCM.» Life cycle costs levensduurkosten: kosten voor de aanschaf, instandhouding, exploitatie en ontmanteling/afstoting van producten, systemen of installaties.» Original Equipment Manufacturer - oorspronkelijke leveranciers van installaties, systemen, equipment en producten, eventueel aangevuld met reserveonderdelen.» Participanten - participanten committeren zich voor een relatief grote bijdrage in uren ten behoeve van de uitvoering van innovatieve projecten. Participanten zijn automatisch ook bedrijfslid van WCM.» Partners partners zijn brancheorganisaties die WCM ondersteunen en de achterban adviseren deel te nemen aan WCM. Hoofdpartners (NVDO en Profion) zijn tevens betrokken bij de uitvoering van WCM activiteiten..» Sponsoren - sponsoren committeren zich voor een relatief grote bijdrage in contanten. Sponsoren zijn automatisch ook bedrijfslid van WCM

53 BNP BZW DMO FME HOTT IPR KEC KPI LCW MCC MEC MET MRO NAG NDO NVDO OEM PO PR Profion SEOR SWOT Uneto-VNI VGT VNCI VOMI WAR WCM WCMC WCMI Bruto Nationaal Product Brabants Zeeuwse Werkgeversvereniging Defensie Materieel Organisatie Ondernemersorganisatie voor de technologisch-industriële sector Hands-On-Tool-Time Intellectual Property Rights Van Kempen Engineering & Consultancy BV. Key Performance Indicator Logistiek Centrum Woensdrecht Maintenance Competence Center Maintenance Education Consortium Maintenance Enabling Technologies Maintenance, Repair & Overhaul Netherlands Aerospace Group Niet Destructief Onderzoek Nederlandse Vereniging voor Doelmatig Onderhoud Original Equipment Manufacturer Program Office Public Relations Branchevereniging voor Professioneel Industrieel Onderhoud Stichting Economisch Onderzoek Rotterdam Strengths, Weaknesses, Opportunities & Threats (analyse) Nederlandse ondernemersorganisatie voor de installatiebranche en de technische detailhandel Vereniging Gasturbines Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie Branchevereniging van dienstverlenende ondernemers in de procesindustrie. Wetenschappelijke Advies Raad World Class Maintenance World Class Maintenance Consortium World Class Maintenance Instituut

54 Referenties [1] Opdrachtformulering voor de ontwikkeling en uitwerking van het Masterplan voor World Class Maintenance, december [2] Toekomstvisie op de Maintenance Repair & Overhaul-markt, Mainnovation, Mark Haarman & Arthur Verhoev, November 2007 [3] De Arbeidsmarkt van maintenance in Zuidwest Nederland, SEOR, Kees Zandvliet, Tim Berretty, Olivier Tanisjuni [4] MRO Vision Document, presentation, Mainnovation, Mark Haarman, October 2007 [5] Subsidieaanvraag PID 2007, World Class Maintenance Consortium, NV. Brabantse Ontwikkelingsmaatschappij, Michel Weeda, October 2007 [6] Oprichten Maintenance Competence Center, Project plan, Subsidieaanvraag PID 2007, NV. Rewin, Paul Nijskens, October 2007 [7] Programmabureau World Class Maintenance: Initiatie, communicatie en realisatie nieuwe bedrijvigheid, project plan, Michel Weeda, Martin van der Broek, Gerbert van der Wal, May 2008 [8] Programme for High Tech Systems, Business Plan, Bert de Wit, NV. Industriebank LIOF, September 2006 [9] "Innovation Programme, High Tech Automotive Systems, Automotive Technology Centre (ATC) and the Competence Centre for Automotive Research (CCAR), September 2007" [10] Programmabureau World Class Maintenance: Initiatie, communicatie en realisatie nieuwe bedrijvigheid, presentation, 2008 [11] Business Plan World Class Onderwijsconsortium, v5.0, R. Hoogenboom, E. Bakker, E. Bosch, June 2007 [12] Subsidieaanvraag PID 2008, Implementatieplan Aviation Academy, R. Franken, Stichting Regionaal Opleiding Centrum West Brabant, juni 2007 [13] Actieprogramma Maatschappelijke Sectoren & ICT, programmabureau M&ICT, juni [14] Statuten Maintenance Onderwijs Consortium, Mannaerts & Appels, concept [15] Subsidieaanvraag PID 2008, Promaintenance, R. Franken, Stichting Regionaal Opleiding Centrum West Brabant, juni 2007 [16] Projectplan, focus op luchtvaarttechnische opleidingen, concept, J. van Eijk, [17] Subsidieaanvraagformulier, Excellent Training Centra, R. Franken, ROC West Brabant, [18] Lectoraat Maintenance, Platform Worldclass Onderwijsconsortium, [19] World Class Maintenance, een bijzondere leerstoel crosssectorale maintenance, document uit overleg

55 [20] Afschriftakte van oprichting, stichting "Maintenance Onderwijs Consortium", LW&OW Notarissen, [21] Maintenance Excellence voor het Nederlandse midden- en kleinbedrijf, Innovatief onderhoud voor betere installatieprestaties, Profion, 2008 [22] Assest Management is duurzaam, visie op Asset Management in Nederland, NVDO, 2008 [23] Vlekkenplan Maintenance MEC, 2008 [24] Keteninnovatie, verbetering van de samenwerking tussen ketenpartijen in onderhoudsketens, WCMC, Johan Kaelen (DMO/LCW), Gigi van Rhee, Maarten van de Voort, (Stratelligence), [25] Availability based maintenance, handleiding voor de optimalisatie van de beschikbaarheid van kapitaalgoederen door toepassing van nieuwe onderhoudstechnieken, Johan Kaelen (DMO/LCW), Gigi van Rhee, Maarten van de Voort, (Stratelligence), [26] Blok, Hoekstra, Kokkeler, Maintenance onderwijs & onderzoek, Nederlandse universiteiten & hogescholen, een inventarisatie, 2009 [27] Desai, A. and Mital, A., Design for maintenance: basic concepts and review of literature, Int. K. Product Development, Vol. 3, No. 1, 2006, pp [28] Haarman, Mark en Delahay, Guy, VDM, Value Driven Maintenance, nieuw geloof in onderhoud, 2005 [29] Haarman, Mark en Verhoev, Arthur, World class maintenance in de Nederlandse delta toekomstvisie op de maintenance repair & overhaul markt, 2007, eerste druk [30] Kenteq, Maintenance, Repair & Overhaul arbeidsmarktverkenning, 2008 [31] PAS 55-1:2003 Asset management. Specification for the optimised management of physical infrastructure assets, 2004 [32] PAS 55-2:2003 Asset management. Guidelines for the application of PAS 55-1, 2004 [33] Smit, Aandachtsvelden voor wetenschappelijk onderzoek op het gebied van en engineering en onderhoud i.s.m. industrie en dienstverlening, 2009 [34] Smit, Literatuur onderhoudsmanagement, -technologie en engineering, 2005 [35] Van de Voort, Kaelen, van Rhee, Availability based maintenance, 2009, Logistiek centrum Woensdrecht [36] Van de Voort, Kaelen, van Rhee, Keteninnovatie, 2008, Logistiek centrum Woensdrecht [37] Van Houten, F.J.A.M., Kimura, F., 2000, The virtual maintenance system: A computer-based support tool for robust design, product monitoring, fault diagnosis and maintenance planning, Annals of CIRP, 49/1: [38] Zandvliet, Berretty en Tanis, De arbeidsmarkt van maintenance in Zuidwest Nederland,

56 Annex A: SWOT analyse MRO Zuidwest Nederland S - Strengths» Internationaal toonaangevende kennis van maintenance management» Kennisinfrastructuur» Vele spelers participeren al in bestaande initiatieven (massa)» Aanwezigheid key asset owners en toeleveranciers» Spelers dekken complete waardeketen» Internationale oriëntatie sector (bv. Chili case)» Momentum dat voor maintenance is gecreëerd o.a. dankzij de WCM initiatieven in samenwerking met NVDO en Profion» Intentie en overtuiging van alle huidige WCM spelers dat het enkel samen lukt om de volgende stap voor maintenance te zetten W - Weaknesses» Loonkosten» Beschikbaarheid gekwalificeerd personeel» Aansluiting met onderwijs is slecht (er is geen maintenance opleiding)» Slecht imago richting de arbeidsmarkt» Maintenance wordt nog niet (h)erkend als beleidsterrein» Heterogeniteit en versnippering van de kennis, zowel over de hele waardeketen en m.n. cross sectoraal» Vele nationale initiatieven, maar nog geen gedragen standaard voor Asset management» Sommige partijen hebben tegenstrijdige belangen» Beschikbare MRO kennis is niet altijd toegesneden op vraagstukken binnen bedrijfsleven» Asset management slechts bij weinig bedrijven doorgevoerd O - Opportunities» De MRO markt is groot en groeiende» Verlagen van de Life Cycle Costs (LCC)» Kredietcrisis: weinig investeren in assets, verschuiving naar MRO en behoefte aan high value assets» Maintenance als enabler voor duurzaamheid (o.a. verlaging energieverbruik en milieubelasting, levensduurverlenging van assets)» Logistiek» Samenwerking, o.a. met branche organisaties T - Threats» Terugloop investeringen in nieuwe assets» Terugtrekkende overheid» Striktere wet- en regelgeving» Vertrekkende industrieën» Concurrentie uit lage loonlanden» Eigen belang vs. collectief belang» Te zwaar organiseren van WCM ("papieren tijgers"/"paarse krokodillen )» Export van maintenance kennis, producten en diensten» Compenseren hoge loonkosten door slimme maintenance» Creëren additionele business voor systeem en equipment leveranciers» Terugtrekkende overheid (risk management)» Andere regio s nog geen aandacht voor maintenance? Tabel 8: SWOT analyse WCM

57 Annex B: WCM activiteiten Projecten en activiteiten uitgevoerd door Activiteiten uitgevoerd door WCM ter WCM deelnemers ondersteuning van WCM deelnemers Algemene activiteiten WCM deelnemers Algemeen/Structureel Activiteiten Projecten» Deelnemen aan kenniskringen en plenaire sessies van WCM» Gezamenlijke ontwikkelen van faciliteiten ten behoeve van alle WCM deelnemers (bv. kennisdatabank) Kennis (innoveren en ontwikkelen)» Projecten gericht op innovatie en kennisontwikkeling;» Innovatielijn 1 - Innovatielijn 6 Kunde (delen en toepassen)» Projecten gericht op delen en toepassen MRO kennis» als vervolg op kennisprojecten» Innovatielijn 1 - Innovatielijn 6» als concretisering van ideeën uit de kenniskringen» inspelend op best practices en benchmarks die vanuit WCM worden aangereikt» inspelend op ontwikkelingen wet- en regelgeving die via WCM bekend worden gemaakt» Projecten gericht op beschikbaarheid gekwalificeerd personeel» Projecten gericht op betere inzetbaarheid personeel» Projecten ter verankering kennis via onderwijs Kassa (commercialiseren)» Projecten gericht op commercialiseren van MRO kennis» als vervolg op kennis- en kundeprojecten» Innovatielijn 1 - Innovatielijn 6» ter verbetering van de beschikbaarheid bij lagere kosten» ter ontwikkeling of verbetering van nieuwe maintenance proposities (producten en diensten)» ter ontwikkeling of verbetering van assets met geïntegreerde service concepten» als export product voor Nederland» Initiëren en begeleiden samenwerkingsprojecten» Makelen en schakelen (incl. organiseren plenaire sessies)» Bewaken WCM strategie en samenhang projecten» Vaststellen en alloceren jaarlijks budget Kennis (innoveren en ontwikkelen)» Vaststellen jaarlijkse innovatieagenda Kunde (delen en toepassen)» Organiseren van kennis kringen (1)» Vaststellen en delen van kennis betreffende best practices & benchmarks (1)» Kennisdeling over Wet- & regelgeving (1)» Monitoring van laatste ontwikkelingen en lobbyen omtrent wet- & regelgeving (2)» Trainen en opleiden van huidig en toekomstig personeel (4)» Afstemmen onderwijs op bedrijfsbehoeften (4)» Afstemmen stagiaire pool voor maintenance (4)» Opzetten en beheren kennis databank & helpdesk (1)» Opzetten en beheren kennisportal onderwijs- en onderzoeksinstellingen (5) Kassa (commercialiseren)» Onderhouden public relations en communicatie namens WCM» Belangenbehartiging & lobbyen (2)» Functioneren als subsidie loket voor maintenance gerelateerde projecten (incl. EU)» Bewaking WCM brand bewaking» Opzetten en beheren yellow pages (1)» Fysieke (her)ontwikkeling bedrijventerreinen met maintenance profiel(3) Activiteiten» Branding van bedrijventerreinen 85% van het budget in % van het budget in 2010 (1) = NVDO in de lead voor uitvoering, (2) = Profion in de lead voor uitvoering, (3) = Ontwikkelingsmaatschappijen in de lead, (4) = MEC functioneert als het onderwijsloket, (5) = Kennis- en onderzoekswereld Tabel 9: Overzicht WCM activiteiten

58 Annex C: WCM deelnemers Hieronder staat een overzicht van partijen die zich op voorhand als WCM deelnemers hebben aangemeld en in 2010 in samenwerkingsprojecten willen participeren en investeren. Naam Bedrijf DOW Benelux Gasunie N.A.M. BV Stichting MEC Nedtrain NLR PDM Stork AMS Bosch Rexroth Daedelus Aviation Delta Utility Services Flowserve Hertel Mainnovation P&D Ardee Shell Nederland Raff. BV Spie Nederland Akzo Nobel Tech. & Eng. Arkema Braintech Infra BZW Cargill Benelux BV Catalyst Interactive Europe Cegelec BV Chromalloy Holland BV Cofely Copernicos groep Daf Trucks NV Delft University of Tech. Delta PI Deltalinqs Categorie Gold Gold Gold Gold Silver Silver Silver Silver Bronze Bronze Bronze Bronze Bronze Bronze Bronze Bronze Bronze Naam Bedrijf Dutch Aero Engiplast Essent Energie Fluor FME Gemco International Hogeschool Utrecht IHC Parts en Services Index Technocentrum Istimew Elektro KEC KIN Machinebouw Rijen BV Logistiek Centrum Woensdrecht Maxgrip NAG NLDA Numac Philip Morris Holland BV Rijksuniversiteit Groningen Sabic Innovative Plastics Sitech Manufacturing Services Sonnovation Technobis Fibre Technologies Thales Group Thermphos Total Raffinaderij Traduco TU Eindhoven Universiteit Twente Fac. OTW Vereniging Gasturbine Verhoeven speciaal constructiewerk VOMI Categorie Tabel 10: Overzicht WCM deelnemers en sponsoren

59 Annex D: Toelichting WCM innovatieagenda Industriële aandachtsgebieden van de innovatieagenda In deze Annex is de behoefte aangaande het versterken van de Nederlandse industrie op gebied van maintenance beschreven. Middels workshops, gesprekken met bedrijven, experts en kennis- & onderwijsinstellingen, literatuuronderzoek en deskresearch zijn in totaal zes themarichtingen bepaald en gevalideerd welke de leidraad kunnen vormen voor onderzoek en industriële projecten in de komende jaren. Hieronder volgt een opsomming van de thema s gevolgd door een detailbeschrijving van ieder individueel thema. Uivoering onderhoud en personeel Dit thema omvat alles wat direct te maken heeft met het daadwerkelijk uitvoeren van onderhoud en het opleiden, aannemen en inzetten van onderhoudspersoneel. Enkele steekwoorden bij uitvoering onderhoud en personeel zijn:» Contracting, het aangaan van dienstverbanden, contractafspraken (onderhoudscontracten» voor meerdere jaren), slim plannen van externe krachten» Training, het trainen van nieuwe onderhoudsmedewerkers, het aanleren van nieuwe technieken, effectieve trainingsmethodieken (boeken, virtual reality, cursussen), gestructureerde kennisoverdracht, coaching op de werkvloer, modulaire training on the job» Simulatie, het simuleren van bedrijfssituaties, door simulatie voorspellingen doen en afbreukrisico s in kaart brengen, het creëren van een virtueel maintenance systeem]» Hands on tool time, de daadwerkelijke effectieve werktijd met gereedschappen en installaties van medewerkers in kaart brengen, verhogen en kwalitatief verbeteren» Onderwijs, het opleiden van studenten, doorlopende leerlijnen ((V)MBO WO) opzetten, de skills van maintenance professionals uit het bedrijfsleven verbeteren, bepalen van nieuwe onderwijsmodules» Communicatie, communicatie binnen bedrijfsomgevingen, omgaan met hiërarchie, managementbewustwording van onderhoudstaken, korte lijnen creëren, synergie tussen bedrijfsafdelingen» Samenwerking, samenwerking tussen contractors, samenwerking op meerdere hiërarchische niveaus in een organisatie, samenwerking tussen bedrijven en kennisinstellingen, vastleggen kennis uitstromers Onderhoudssystemen De zwaartepunten binnen onderhoudssystemen liggen op het gebied van organisatie, werkprocessen en ICT systemen. Steekwoorden zijn:» Ketenbeheer, inrichten van toeleverancierketens voor engineering, constructie en onderhoudsdiensten, bepalen van kerncompetenties en uitbestedingdoelstellingen» Configuratiebeheer, het beheer van technische systemen, documentatie, informatie van werkprocessen, wijzigingsvoorstellen» IT-systemen, businesssystemen, onderhoudsbesturingssystemen, lifecycle management systemen,productdata systemen, gestandaardiseerde datamodellen, flexibele systemen die aanpasbaar zijn aan een veranderende omgeving, webbased onderhoudskennissysteem, onderhoudssystemen integreren in onderwijs» Samenwerkingsvormen, samenwerking tussen systeemleveranciers, open source ICT systemen

60 » Documentatie, documentatie van onderhoudssystemen, handleidingen, vastleggen van prestatie indicatoren, classificatiestructuren Onderhoudsbewust ontwerpen De kennis en ervaring omtrent de wijze waarop Essent de productie-installaties wil bedienen en onderhouden wordt al in een vroeg stadium in de ontwikkeling van een nieuwe eenheid ingebracht, zodat hier met het design en de engineering van een installatie rekening mee wordt gehouden. De filosofie en standaardspecificaties worden vastgelegd in twee documenten:» De Operations & Maintenance filosofie, waarin de visie op het bedienen en onderhouden van de installaties is vastgelegd.» De Operations & Maintenance standaardspecificaties, die beschrijven waaraan een installatie moet voldoen ten aanzien van bedrijfszekerheid (reliability), beschikbaarheid (availability), onderhoudbaarheid (maintainablility) en bedienbaarheid (operability). Daarnaast is er op nieuwbouwprojecten directe inbreng van kennis en ervaring doordat engineers, operators en onderhoudstechnici zijn betrokken bij de engineering en constructie van nieuwe eenheden. Zaken als onderhoudbaarheid, bedienbaarheid en betrouwbaarheid worden tijdens de engineering en constructie permanent getoetst door deze functionarissen die afkomstig zijn uit de productieorganisatie. Zij zijn ook de aangewezen personen om lessons learned ten aanzien van genoemde onderwerpen vanuit productie terug te koppelen in de projectteams. Een wezenlijk aspect van de O&M folosofie is die van gestandaardiseerde bedrijfsmiddelen en processen. Een generiek ontwerp en gestandaardiseerde componenten dragen bij aan de effectiviteit en efficiency van de bedrijfsvoering en onderhoud door:» de reductie van de hoeveelheid benodigde training die nodig is voor de operators,» onderhoudstechnici en engineers,» de mogelijkheid tot trendanalyse en lessons learned,» reductie van de voorraad reservedelen. Gedurende de engineering van nieuwbouwprojecten is er een permanente focus op standaard systemen, die makkelijk te onderhouden zijn, voldoende flexibel zijn voor toekomstige uitbreidingen, en voldoende robuust zijn voor een ononderbroken bedrijfsvoering. Hoewel standaardisatie van bedrijfsmiddelen en het gebruik van bewezen technologie onze norm is, mag state of the art technologie worden toegepast in die gevallen waar de risico s acceptabel, en de voordelen significant zijn. Onderhoudsbewust ontwerpen Tijdens de ontwikkelingsfase van producten en installaties wordt onderhoud niet, of onvoldoende, meegenomen. In de gebruiksfase van het product of de installatie, levert dit problemen op welke gepaard gaan met hoge kosten of (onnodige) vervanging. Het thema onderhoudsbewust ontwerpen omvat het zoeken naar oplossingen voor en het verbeteren van de ontwerpmethodieken waardoor producten en installaties slimmer ontworpen worden. Dit zal op termijn leiden tot kostenreductie en vermindering van vervanging. Steekwoorden zijn:» Software tools, het ontwikkelen van slimme ontwerpsoftware, het toepassen van ontwerptools, ontwerpregels, toegankelijk maken van ontwerpsoftware, maintenance in ontwerpsoftware, data warehouses van detail tot gebruiksfase.» Ontwerpmethodieken, gestructureerde methodieken om tot een ontwerp van een product of installatie te komen, computertechnieken, kennisextractie en elicitatie, kennismanagement» Standaardisatie, Standaardisatie van ontwerpsystemen, standaardisatie van componenten, modulair maken van componenten en systemen» Onderhoudsconcepten, revisie en vervangingsregels, schoonmaken en inspecteren, preventief en reactief onderhoud, uitvoerbaar maken van reparaties» Configuratievergelijkingen, per ontwerp meerdere configuraties naast elkaar zetten, configuratie tools ontwikkelen

61 » Levensduurverlenging, levensduurverlengend ontwerpen, modulair ontwerpen, berekeningsmodel voor totale life cycle value in ontwerpsoftware Monitoring based maintenance Het thema monitoring based maintenance omvat zowel condition based maintenance (het semicontinu meten met behulp van sensortechnieken om faalgedrag te detecteren) als het bijhouden van de gebruiksomstandigheden, dataminingtechnieken en de analyse van meetgegevens. De stand der techniek met betrekking tot het meten en het opslaan van data is momenteel op een relatief hoog niveau. De uitdagingen liggen in het adequaat selecteren en verwerken van data. Steekwoorden bij monitoring based maintenance zijn:» Sensoren, sensorontwerp, gebruik van sensoren, sensornetwerken, nanotechniek, geïntegreerde sensoren» Meettechniek, wireless meten, gegevensopslag, uitvoeren van metingen, meetopstellingen, meetapparatuur, systematisch opslaan van gegevens, schade identificatie, quick scan methodes» Dataverwerking, gegevensanalyse, datamining, gegevensverwerking, toegankelijk maken van resultaten, interpreteren van gegevens, online database, cognitieve en zelflerende software» Voorspellen, op basis van gegevensanalyse toekomstig faalgedrag voorspellen, voorspellingen doen voor vergelijkbare installaties, faalfrequenties, voorspellen van bedrijfszekerheid» Diagnosticeren, aan de hand van gegevens uitvaldiagnoses stellen, beginstadium van uitval detecteren en begrijpen, diagnosemethoden» Monitoring, continue monitoren van status van een asset, monitoring technieken, conditiebewaking Groot onderhoud / stop management Bij groot onderhoud en stop management is er sprake van de volledige stillegging van een fabriek, werkplaats of installatie. Tijdens deze stopzettingen, die in gevallen enkele maanden in beslag kunnen nemen, wordt structureel het machinepark onder handen genomen. Omdat deze stopzettingen met intervallen van jaren uitgevoerd worden, liggen de uitdagingen vooral in het borgen van de kennis, het reduceren van het aantal stopzettingen en het aantrekken van de juiste resources op het juiste moment. Daarnaast produceert een installatie of fabriek bij stilstand niets, wat resulteert in productieverlies. Stops worden daarom ook gezien als een noodzakelijk kwaad. Steekwoorden:» Planning, plannen van stops, afstemmen van stops met vergelijkbare organisaties, plannen van resources, scheduling, modulaire productiesystemen, regionale uitwisseling van onderdelen» Contracting, aantrekken van contractors (binnen en buitenland), aangaan van dienstverbanden, contractafspraken, taalproblemen contractors, uniforme regelgeving voor vergelijkbare industrieën» Logistiek, logistiek rondom stops, logistiek van opvolgende taken, structureel stop management platform» Time management, scheduling, plannen, werken met time slots, monitoren personeel, prioriteiten stellen, omgaan met hoge werkdruk» Design for zero stops, installatieontwerp, design for maintenance

62 Fysische verschijnselen Op het gebied van fysische verschijnselen wordt onder andere binnen de mechanica, tribologie, stromingsleer en materiaalkunde veel onderzoek gedaan. De directe koppeling met maintenance is er echter onvoldoende, veel onderzoekers zijn zich er niet voldoende van bewust dat hun resultaten direct gebruikt kunnen worden in de onderhoudswereld. Anderzijds is de kennis bij onderhoudspersoneel op het gebied van fysische verschijnselen relatief laag waardoor bepaalde inzichten niet verkregen worden. Bij dit thema liggen de uitdagingen in het verweven van kennis op het gebied van fysische verschijnselen in de opleiding van de onderhoudsmensen en in het toegankelijker maken van onderzoeksresultaten door het onderhoudsbesef te verhogen bij wetenschappers. Steekwoorden:» Faalmechanismen, inschatten van faalmechanismen, begrijpen van faalmechanismen, voorspellen, corrosiegedrag van materialen, corrosie voorspellen, vertragen van corrosie, coating» Monitoring, fysisch gedrag van installaties en apparaten monitoren, real time monitoren van materiaalgedrag, specifiek gebruik vertalen naar onderhoudsintervallen» Ontwerprichtlijnen, ontwerpen vanuit fysisch oogpunt» Tribologie, contactoppervlakken, smering, wrijving, slijtage, lagers, erosie» Mechanica, Stijfheid, sterkteleer, dynamica, statica, kinematica, hydrodynamica, aerodynamica» Materiaalkunde, materiaalstructuren, composieten, zelfhelend materiaal, polymeren, keramische materialen, smart materials, halfgeleiders, bewerkingstechnieken, levenscyclus materialen Maintenance Enabling Technologies Op basis van de eerder gepresenteerde onderzoeksthema s zijn industriële aandachtsvelden, trends en knelpunten bepaald. In overleg met de industrie zijn per thema drie voorname aandachtsvelden geformuleerd. Dit overzicht is nogmaals weergegeven in figuur 17. Op basis van de aandachtsvelden is een richting bepaald voor een matching van de te ontwikkelen technologieën, gedefinieerd als Maintenance Enabling Technologies (METs). In dit hoofdstuk worden de aandachtsvelden en METs behandeld en uitgelegd. De METs dienen als richtlijn voor de industriële projecten tot en met 2014, maar dekken niet het volledige werkveld af. Hierdoor blijft er voor de industrie ruimte om tot aanvullende METs te komen

63 Fysische verschijnselen Aandachtsvelden» Fysische verschijnselen zijn onderbelicht in de maintenance wereld» Kennisverrijking van fysische verschijnselen voor onderhoud Maintenance Enabling Technologies» Fysische verschijnselen op onderhoudgebied Groot onderhoud / stop management Aandachtsvelden» Productieverlies en opstartproblemen stops» Resourceproblemen van onregelmatige grote stops» Trend: streven naar 30-40% minder onderhoud in 10 jaar Maintenance Enabling Technologies» Design for zero stops» Monitoring based maintenance voor minder stops» Supply chain samenwerkingsvormen Uitvoering onderhoud & personeel Aandachtsvelden» Efficiëntie van de uitvoering van onderhoud» Rigide managementsystemen» Communicatie in de supplychain Maintenance Enabling Technologies» Organisatie en planning van onderhoud» Opleiden van management professionals» Supply chain samenwerkingsvormen Monitoring based maintenance Aandachtsvelden» Beschikbaarheid operationele gegevens» Gegevensverwerking» Condition based maintenance integreren in onderhoudsmodellen Maintenance Enabling Technologies» Datamining en gegevensanalyse» Faalmodellen voor onderhoud» Condition based onderhoudsprocessen Onderhoudssystemen Aandachtsvelden» IT systemen voor onderhoud» Koppeling van onderhoudssystemen en business systemen» Bruikbaarheid van IT systemen op operationeel niveau Maintenance Enabling Technologies Fysische verschijnselen Groot onderhoud / stop management Uitvoering onderhoud en personeel Onderhoudssystemen» Standaardisatie/integratie informatiesystemen» Configureerbare IT systemen» Gebruikersinteractie op operationeel niveau Monitoring based maintenance Onderhoudsbewust ontwerpen Onderhoudsbewust ontwerpen Aandachtsvelden» Toepasbaarheid van onderhoudsbewust ontwerpen» Onderhoudbaarheid ontwerpinformatie» Betrokkenheid bedrijfsdisciplines en klant Maintenance Enabling Technologies Figuur 17: WCM Innovatieagenda» Methoden onderhoudsbewust ontwerpen» Modellen en technieken voor kwaliteit duurzaamheid en onderhoudprestaties» Onderhoudbaarheid van ontwerpinformatie» Ontwerpprocessen voor onderhoudsbewust ontwerpen» Supply chain samenwerkingsvormen

64 Uitvoering onderhoud & personeel, aandachtsvelden en METs Aandachtsvelden: Efficiëntie van de uitvoering van onderhoud In de regel wordt de efficiëntie van de uitvoering van onderhoud als te laag ervaren. Dit komt tot uitdrukking in de hands on tool time (een indicator voor de tijd dat een medewerker met een bepaald gereedschap/machine bezig is) welke nu in 2009 tussen de 10-60% ligt. Rigide managementsystemen De huidige managementsystemen plannen (te) veel in detail, leggen (te) veel vast en zijn weinig flexibel. Daardoor werken ze contraproductief en zorgen ze voor problemen. Een meer autonome monteur en een minder rigide managementsysteem bieden oplossing. Communicatie in de supply chain De communicatie tussen de service supplier en de leverancier laat te wensen over. De afstemming van de werkzaamheden en de verantwoordelijkheden tussen de betrokken partijen is moeizaam. Maintenance Enabling Technologies: Organisatie en planning van onderhoud Opzetten van nieuwe en verbeterde organisatie- en planningsstructuren, waarmee de hands on tool time wordt verhoogd. Het streven hierbij is een algehele verhoging per sector en per industrietak naar 60% of meer. Opleiden van managementprofessionals Over het algemeen worden de capaciteiten van onderhoudsmonteurs onvoldoende benut en ontbreekt het bij de onderhoudsmanagers aan inzichten. Gedurende de opleidingen is het noodzaak dat op monteurniveau (VMBO, MBO) de aankomende monteurs meer betrokken worden bij de bedrijfsprocessen waardoor zij beter inzicht krijgen in hun plaats in de organisatie en moet op managementniveau (HBO) de aankomende manager meer betrokken worden bij het werk op de vloer. Supply chain samenwerkingsvormen De samenwerking tussen service suppliers en leveranciers verbeteren door het opstellen van nieuwe en verbeterde structuren en regels binnen het supply chain management

65 Actuele uitdagingen in onderhoudsmanagement Aan de vooravond van het tweede decennium van deze eeuw, kan worden gesteld dat er op onderhoudsgebied in de procesindustrie de afgelopen jaren zeer veel is veranderd. De oorzaken van deze veranderingen zijn veelzijdig. Zo spelen actuele ontwikkelingen in de economie een belangrijke rol met betrekking tot werkgelegenheid, investeringspatronen op gebied van I/T en herziening van onderhoudstrategieën. Daarnaast is er een grote verandering in denken over onderhoud op gang gekomen. Het besef dat nieuwe investeringen meer en meer in Azië en het Midden-Oosten zullen plaatsvinden, hebben voor de traditionele Petrochemische centra in Europa en Noord-Amerika tot gevolg dat er meer gefocussed moet worden op het onderhouden en in stand houden van bestaande (oudere) installaties. Met de steeds toenemende regelgeving van overheden op gebied van veiligheid en milieu en het ook steeds verder toenemend zorgbesef van de asset owners op deze gebieden, wordt ook continu de noodzaak om onderhoud technisch adequaat uit te voeren, extra benadrukt. Binnen modern onderhoudsmanagement in de procesindustrie in Nederland zien we de laatste jaren een steeds verdere verschraling van het aanbod van goed gekwalificeerd technisch personeel. De babyboom generatie, die nu in hoog tempo de pensioenfase ingaat, zal moeten worden aangevuld met nieuw, jong talent op alle instroom niveaus. De afgelopen 2 jaar zijn binnen de diverse ROC s, hogescholen en universiteiten initiatieven gestart en onder de vlag van World Class Maintenance wordt nu veel inspanning gebundeld. Vooralsnog zijn de effecten hiervan niet merkbaar in een toename van vakbekwaam personeel op de arbeidsmarkt en het zal dan ook een grote uitdaging worden voor overheid, instellingen en industrie om alle goede initiatieven in dit kader ook daadwerkelijk om te zetten in resultaten Naast personeelsbeleid zijn er ook op gebied van onderhoudsmanagement systemen en toepassing van I/T in onderhoud veel nieuwe bewegingen. Nieuwe methodieken voor het (real-time) monitoren van equipement, nieuwe instrumentatietechnologie en nieuwe software voor faalpredictie op basis van grote hoeveelheden data leveren onderhoudsengineers nieuwe kansen om beter, sneller en efficiënter hun werk te doen. Parallel met het personele vraagstuk ligt ook hier de grote uitdaging bij het transfereren van de technologie van kennisinstituten naar industriële omgeving waarbij het economische effect niet uit het oog mag worden verloren. De huidige economische ontwikkelingen vragen meer en meer om snelle oplossingen, waarbij lange terugverdientijden vaak onoverkomelijk zijn bij investeringsoverwegingen van asset owners. Ir. P.E. Raes Onderhoudsmanagement Dow Benelux B.V. Onderhoudssystemen, aandachtsvelden en METs Aandachtsvelden: IT systemen voor onderhoud IT systemen worden in de regel opgedrongen vanuit de business (bijvoorbeeld SAP) en zijn niet optimaal geschikt voor onderhoud. Het voornaamste probleem hierbij is vaak het ontbreken van een goede user interface richting de gebruiker op de vloer. Koppeling van onderhoudssystemen en business systemen Informatiestandaarden bestaan onvoldoende en onderhoudssystemen kunnen onvoldoende geïntegreerd worden in bestaande business systemen. Dit resulteert in de stand-alone systemen voor onderhoud wat verre van optimaal is. Daarnaast is er momenteel nog geen standaard voor maintenance systemen. Bruikbaarheid IT systemen op operationeel niveau Kennis opdoen van IT systemen is onvoldoende opgenomen in de opleidingen van de monteurs (VMBO, MBO). Hierdoor hebben monteurs moeite met het omgaan met het systeem wanneer zij bij een bedrijf aan het werk gaan

66 Maintenance Enabling Technologies: Standaardisatie/integratie informatiesystemen Het ontwikkelen van een gestandaardiseerd maintenance systeem. Ultiem in deze is een systeem dat geïntegreerd is in het bestaande business systeem met een intelligente maintenance en liability functionaliteit. Configureerbare IT systemen Het ontwikkelen van maintenance systemen met een vaste basisstructuur die (eenvoudig) per bedrijfssituatie te configureren is. Vergelijkbaar met de stand der techniek op het gebied van warehouse management systemen. Gebruikersinteractie op operationeel niveau Het ontwikkelen van een (gestandaardiseerde) gebruikersinterface voor de monteurs en operators op de werkvloer. Daarnaast moet het vergaren van kennis met betrekking tot IT systemen verweven worden in de opleidingen van monteurs en operators (VMBO, MBO). Onderhoudsbewust ontwerpen, aandachtsvelden en METs Aandachtsvelden: Toepasbaarheid van onderhoudsbewust ontwerpen Bij ontwerpprocessen wordt momenteel binnen de productspecificaties onvoldoende rekening gehouden met onderhoud van het product of de installatie. Daarnaast is er nog weinig inzicht in de toepasbaarheid van onderhoudsbewust ontwerpen binnen de kapitaalintensieve sectoren die binnen de scope van WCM vallen. Onderhoudbaarheid van ontwerpinformatie Met name oudere CAD tekeningen zijn in modernere ontwerppakketten onvoldoende in te lezen. In de praktijk gaat veel tijd en geld verloren bij het omzetten van oude naar nieuwe standaarden. Betrokkenheid bedrijfsdisciplines en klant Bij veel bedrijven zijn alleen de projectleiding en de ontwerpafdeling binnen een bedrijf betrokken bij het ontwerp en de design reviews van een product of installatie. Overige bedrijfsdisciplines als marketing, inkoop services etc. zijn dit in veel mindere mate of zelfs in het geheel niet. Dit leidt tot veel claims, hoge uitval, hoge onkosten voor post ontwikkelingsinspanning. Maintenance Enabling Technologies: Methoden onderhoudsbewust ontwerpen Het ontwikkelen van methodieken waarbij de wijze van onderhoudbaarheid van een product of installatie inzichtelijk gemaakt wordt. Te denken valt aan een CAD module welke met behulp van simulaties het slijtagegedrag en de onderhoudsbehoefte van het ontwerp laat zien. Ook het vergelijken van verschillende configuraties van een ontwerp en de levenscyclus van het product, kan hierin opgenomen worden. Modellen en technieken voor kwaliteit, duurzaamheid en onderhoudprestaties Het ontwikkelen van technieken waarmee ontwerpinformatie up to date gehouden kan worden. Het opstellen van een standaard (vergelijkbaar met ISO standaarden) met betrekking tot de onderhoudbaarheid van een product of installatie. Kwaliteitsborging en duurzaamheid liggen hierin besloten

67 Onderhoudbaarheid van ontwerpinformatie Het opstellen van richtlijnen en ontwerpmethoden waarbij het facet onderhoud als vanzelfsprekend onderdeel meegenomen wordt in het ontwerp van een product of installatie. Een brede verweving in opleidingen van aankomend ontwerpers is nuttig. Supply chain samenwerkingsvormen De samenwerking tussen service suppliers en leveranciers verbeteren door het opstellen van nieuwe en verbeterde structuren en regels binnen het supply chain management. Gebruik van modellen en configuratievergelijkingen Tijdens ontwerpprocessen worden allerlei standaard modellen gebruikt. Deze methodiek zou tijdens het ontwerp ook met betrekking tot onderhoud kunnen worden toegepast (model based maintenance). Het zelfde geldt voor het vergelijken van verschillende configuraties van het ontwerp. Onderhoudsbewust ontwerpen De onderhoudskosten van kapitaalgoederen zijn vaak hoger dan de aanschafkosten. Daarom is het van belang om bij het ontwerp en de keuze van installaties, machines en voertuigen de onderhoudbaarheid in de meest ruime zin in beschouwing te nemen. Zijn ontwerp en bouw eenmaal afgerond, dan liggen de eigenschappen min of meer vast voor lange tijd. Voor tientallen jaren vaak. Men zegt wel: Bij aanschaf zijn 20% van levenskosten betaald en 80% bepaald. Natuurlijk verschillen deze cijfers per branche. Toch geldt voor vrijwel elke industrie dat de total cost of ownership (TCO) van kapitaalgoederen voor een belangrijk deel bepaald wordt door de onderhoudbaarheid. Een goed onderhoudbare installatie kost niet alleen minder, maar brengt ook meer op. Naarmate het onderhoud korter duurt, kan sneller weer geproduceerd worden. En hoe beter het onderhoud uitgevoerd kan worden, des te betrouwbaarder geproduceerd kan worden. Daarmee worden de voorwaarden gecreëerd voor het genereren van extra opbrengsten: het verdienvermogen van kapitaalgoederen. In veel sectoren is de gemiste bijdrage van een niet operationele installatie aan het bedrijfsresultaat groter dan de directe kosten van het onderhoud. Bij onderhoudsbewust ontwerpen gaat het daarom niet alleen om minimale onderhoudskosten, maar evenzeer om maximaal beschikbare en betrouwbare kapitaalgoederen. Maar hoe pakken we onderhoudsbewust ontwerpen aan? Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. De ontwerper is dikwijls in dienst van een andere organisatie dan de gebruiker of onderhouder. Hoe weet de ontwerper hoe de machines in de praktijk gebruikt en onderhouden worden? En welke afwegingen worden gemaakt? De ene gebruiker van een bedrijfsmiddel stelt andere prioriteiten dan een andere. En de ene onderhouder beschikt over andere kennis, ervaring en productiemiddelen dan een collega bedrijf. Ook de logistieke keten waarin partijen opereren, kan verschillen. Kortom, op welke vooronderstellingen baseert de ontwerper zich? Natuurlijk spelen Marketing en Verkoop daar een belangrijke rol in. Toch zal het er uiteindelijk op neer komen dat ontwerper, gebruiker en onderhouder samen om tafel gaan zitten. Want ook de leverancier van kapitaalgoederen is er bij gebaat dat onderhoudservaring in het ontwerp wordt toegepast. In Nederland biedt World Class Maintenance daar een goede basis voor. Dr. ir. Leo A.M. van Dongen Director fleet services NedTrain B.V

68 Monitoring based Maintenance, aandachtsvelden en METs Aandachtsvelden: Beschikbaarheid operationele gegevens Veel gegevens worden gelogd en opgeslagen maar zijn niet verwerkt, geïnterpreteerd en daardoor zijn deze veelal onvoldoende inzichtelijk of moeilijk vindbaar voor het onderhoudspersoneel. Daarnaast is er onvoldoende inzicht in het materieel en is er geen plan van aanpak betreffende het meten. Hierdoor ontstaat een overvloed aan meetgegevens die vervolgens niet gebruikt wordt. Gegevensverwerking Ondanks het veelvuldig en in hoge mate vastleggen van meetgegevens, is het zorgvuldig analyseren hiervan iets dat momenteel problematisch is. (Onderhouds)personeel hiermee belast, is onvoldoende onderlegd in datamining- en analysemethodieken. Hierdoor worden bepaalde inzichten niet of onvoldoende verkregen. Condition based Maintenance integreren in onderhoudsmodellen Condition based maintenance is in veel onderhoudsmodellen nog niet opgenomen. Maintenance Enabling Technologies: Datamining en gegevensanalyse Het ontwikkelen van datamining- en analysetechnieken waarmee opgeslagen sensordata effectief geanalyseerd kan worden. De (aankomende) onderhoudsstaf en het onderhoudsmanagement moeten hierin onderlegd worden. Daarnaast is het zaak dat de bewustwording van het belang van goede monitoring en van een juiste gegevensanalyse versterkt wordt in de industrie. Faalmodellen voor onderhoud Het bepalen van faalmodellen en het inrichten van een publiek toegankelijke database waarin deze faalmodellen zijn opgeslagen met daarbij aanwijzigen betreffende bijbehorende meetmethodieken en gegevensanalysemethoden. Condition based onderhoudsprocessen Het ontwikkelen van hulpmiddelen en methoden voor het diagnosticeren, bewaken en voorspellen van de conditie van systemen. Bepalen en vormgeven van de onderhoudsprocessen gebaseerd op de conditie van de te onderhouden systemen. Inbedding in de operationele onderhoudsystemen en integratie met de gangbare onderhoudsprocessen

69 Groot onderhoud/ stop management, aandachtsvelden en METs Aandachtsvelden: Productieverlies en opstartproblemen van stops Stopzettingen van installaties en machineparken zijn af en toe noodzakelijk. Omdat gedurende de stopperiode de installatie of machine niet draait, levert dit productieverlies en opstartproblemen (opnieuw inregelen en op elkaar afstemmen van machines) op. Resourceproblemen van onregelmatige, grote, stops Grote stopzettingen vinden bij de meeste bedrijven in de regel in de maanden maart/april en in september plaats. Voor contractoren is het daarom problematisch om aan de vraag naar resources te voldoen. Veel tijdelijke resources worden aangetrokken uit het buitenland wat communicatieproblemen tot gevolg heeft vanwege talen en Babylonische verwarringen. Kennisborging over stops Kennisborging is moeilijk bij stops die om de 6 à 8 jaar uitgevoerd worden. Vanwege wisselingen in de personeelsbezetting verdwijnt technische en organisatorische kennis welke is opgedaan bij voorgaande stopzettingen. De trend is een streven naar 3040% minder onderhoud in 10 jaar Vroeger vonden stops om de 1 à 2 jaar plaats, tegenwoordig is dit om de 6 à 8 jaar. Het streven is om de frequentie van het noodzakelijk onderhoud aan installaties nog verder te verlagen. Het streven hierbij is 30-40% minder onderhoud in 10 jaar. Maintenance Enabling Technologies: Design for zero stops Om aan de trend van 30-40% minder onderhoud in 10 jaar te voldoen, moeten ontwerp- en onderhoudsmethodieken ontwikkeld worden waardoor de betrouwbaarheid van installaties verder verhoogd wordt. Daarnaast kost het volledig stopzetten van een installatie veel geld. Het verstandiger plannen van stopzettingen speelt hierbij een rol. Monitoring based maintenance voor minder stops Door monitoring based maintenance meer toe te passen in installaties en machineparken wordt een beter inzicht verkregen in het gedrag van machines. Mogelijk falen kan vroegtijdig voorspeld worden en uitval wordt sneller opgemerkt. Hierdoor kan sneller en op kleinere schaal ingegrepen worden, wat de noodzaak tot volledige stopzettingen verlaagd

70 Een stop de spiegel van uw organisatietalent Ik hoef niet in detail uit te leggen wat een stop in onze business betekent. Installaties worden stilgelegd voor de uitvoering van inspecties, grotere revisies, regulier onderhoud, modificatie- en nieuwbouwprojecten. Gebruikelijk is dat enkele tientallen partijen voor een aantal dagen of weken het terrein volcontinu bevolken en het werk uitvoeren. Het doel is dat de productie weer een gekozen termijn met de beoogde kwaliteit kan functioneren. In theorie is een stop organiseren en uitvoeren eigenlijk geeneens zo moeilijk. U weet uiteraard goed wat u wilt doen, u deelt de activiteiten in mootjes op, stemt ze effectief, efficiënt en veilig onderling af en laat ze door vakdeskundige medewerkers uitvoeren. Ondertussen houdt u natuurlijk de geldstroom in de gaten. De praktijk is weerbarstiger, ú bestaat eigenlijk niet enkelvoudig. Onderhoud, productie, engineering, inkoop, health, service and environment (HSE), contractors, etc., allen dragen aan een stop bij. En dat is best lastig, want onderling moet wel worden afgestemd. Wordt deze activiteit nu wel of niet in de scope meegenomen? Hoe worden capaciteiten op elkaar afgestemd? Wat zijn de gevolgen voor doorlooptijd en kosten? Vele keuzes moeten worden gemaakt én goedgekeurd. Alles loopt door en langs elkaar en belangenverschillen zijn veelal aanwezig. Stopmanagement is één groot communicatieproces. De voorbereidingsperiode vliegt om en de uitvoering start. Enkele weken later loopt alles weer en de volgende stop is gelukkig pas over vele maanden. Ik zie al langjarig stopomgevingen en ervaar grote verschillen in kwaliteit van uitvoering. Binnen een stop moeten organisatie structuur en organisatie cultuur heel veel samenwerken. De benodigde piekinspanning voor een stop daagt de (stop)organisatie, betrokken partijen en de medewerkers uit tot het werkelijk tonen van talent. De getoonde Spiegel kan worden gebruikt om een organisatie te veranderen, zowel binnen de stops als ook voor de meer rustige periodes. World Class Maintenance functioneert op een zelfde wijze - talent wordt bij elkaar gebracht en onderwerpen worden opgepakt. Op deze wijze zijn wij in staat om gezamenlijk ons vakgebied te professionaliseren. Ir. Paul Casteleijn Senior Specialist Stork Asset Management Solutions Fy sische verschijnselen Voor het begrijpen van het faalgedrag van onderdelen is het belangrijk om kennis te hebben van de fysische verschijnselen die op materiaalniveau optreden. Op dat niveau vindt namelijk het eigenlijke falen plaats. En verder, als deze mechanismen (liefst kwantitatief) bekend zijn, dan kan het gebruik en de belasting van een onderdeel of een systeem worden vertaald naar de uiteindelijke levensduur. Daarmee kan het onderhoudsproces worden geoptimaliseerd, doordat onderhoudsactiviteiten voor ieder individueel systeem precies op het juiste moment kunnen worden uitgevoerd. Op die manier wordt voorkomen dat er te vroeg (weggooien van nog resterende levensduur) of te laat (onverwachte uitval) onderhoud wordt gepleegd. Met die insteek wordt bij de Koninklijke Luchtmacht al jaren kennis over vermoeiing gebruikt om het onderhoud aan de F-16 s en diverse helikopters te plannen, terwijl de Koninklijke Marine veel kennis over corrosie heeft opgebouwd om het onderhoud aan de schepen te verbeteren. Maar er is nog veel winst te behalen door nog meer het specifieke gebruik van de systemen in rekening te brengen bij het plannen van het onderhoud. Daarbij speelt het ontwikkelen van systemen voor gebruiks-, belastingsen conditiebewaking een belangrijke rol, en juist dat soort systemen vereisen een goed inzicht in de faalmechanismen en de bijbehorende invloedsfactoren. Tenslotte ligt er nog veel potentie bij het modelleren van een scala aan andere dan de genoemde faalmechanismen (bijv. slijtage, kruip, elektrisch falen). Kortom, kennis en modellering van de fysische mechanismen kan veel onderhoudsconcepten aanzienlijk efficiënter maken, zowel binnen als buiten Defensie. Dr. ir. T. Tinga Universitair Hoofddocent Onderhoudstechnologie Nederlandse Defensie Academie

Masterplan 2010-2014

Masterplan 2010-2014 Masterplan 2010-2014 Creating sustainable business together! betere beschikbaarheid tegen lagere kosten voor asset owners meer omzet via serviceconcepten voor OEM/asset leveranciers meer maintenance gerelateerde

Nadere informatie

Masterplan 2010-2014

Masterplan 2010-2014 Masterplan 2010-2014 Creating sustainable business together! 15% betere beschikbaarheid tegen lagere kosten voor asset owners 15% meer omzet via serviceconcepten voor OEM/asset leveranciers 15% meer maintenance

Nadere informatie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie 11 december 2014 Het project EUregio Life Cycle Costing (EULC2) is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van

Nadere informatie

Maintenance Innovatie in de Delta Regio, de strategie van Zuid Nederland tot 2020. Gerard Blom & Patrick Essers

Maintenance Innovatie in de Delta Regio, de strategie van Zuid Nederland tot 2020. Gerard Blom & Patrick Essers Maintenance Innovatie in de Delta Regio, de strategie van Zuid Nederland tot 2020 Gerard Blom & Patrick Essers Contents Koepelvisie Strategic Board Delta Region Strategische Innovatie Agenda Innovatiethema

Nadere informatie

Hecht WCM-netwerk brengt onderhoud op hoger peil

Hecht WCM-netwerk brengt onderhoud op hoger peil Eerste projecten Wat begon als een cross-sectoraal maintenance platform om samen nieuwe marktkansen voor Nederland te creëren, groeide uit tot een grootschalig consortium om onderhoudskosten te verlagen.

Nadere informatie

Inkoop en de link naar de value chain

Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain 24 juni 2014 An aligned supply chain Bron: Van Veen, 2011 Historical difference supply chain/ logistics domain vs value chain

Nadere informatie

World Class Maintenance: dynamisch, innovatief, duurzaam.

World Class Maintenance: dynamisch, innovatief, duurzaam. World Class : dynamisch, innovatief, duurzaam. Wil Nederland met haar (maak)industrie excelleren en zich ontwikkelen als kennisland dan zal een aantal randvoorwaarden anders moeten worden ingevuld. op

Nadere informatie

Managing Aircraft Maintenance in a global economic recession. Seminar Asset Management Control Gilze-Rijen 8 november 2012

Managing Aircraft Maintenance in a global economic recession. Seminar Asset Management Control Gilze-Rijen 8 november 2012 Managing Aircraft Maintenance in a global economic recession Seminar Asset Management Control Gilze-Rijen 8 november 2012 Leo van Rijn Vice President Base Maintenance KLM Engineering & Maintenance 40 years

Nadere informatie

bestaande Production Assets

bestaande Production Assets Er zit nog volop leven in bestaande Production Assets NAP contactbijeenkomst Roelf Venhuizen Houten, 13/09/2012 Roelf Venhuizen Education: MSc Chemical Engineering, UTwente 1975-2009: Royal Dutch Shell:

Nadere informatie

Business as an engine for change.

Business as an engine for change. Business as an engine for change. In the end, the success of our efforts will be measured against how we answered what we have found to be the fundamental question: how do we love all the children, of

Nadere informatie

World Class Aviation Academy

World Class Aviation Academy World Class Aviation Academy Opleidingen voor luchtvaarttechnici moeten voorop lopen Hoogwaardig vliegtuigonderhoud is een onmisbare randvoorwaarde voor het leveren van topprestaties van de luchtvaartsector.

Nadere informatie

AANVRAAG: PILOT EXPLOITATIE TBV OPRICHTING MAINTENANCE COMPETENCE CENTER

AANVRAAG: PILOT EXPLOITATIE TBV OPRICHTING MAINTENANCE COMPETENCE CENTER AANVRAAG: PILOT EXPLOITATIE TBV OPRICHTING MAINTENANCE COMPETENCE CENTER Deze aanvraag informeert een aantal geschikte kandidaten over de doelstellingen van het project Maintenance Competence Center (MCC)

Nadere informatie

Vandaagafval morgengrondstof!

Vandaagafval morgengrondstof! Vandaagafval morgengrondstof! 5de Vlaams Milieucongres IFEST 21 October 2008 Florens Slob Manager Sustainable Business Solutions Van Gansewinkel Group Agenda Korte verkenning Cradle to Cradle concept &

Nadere informatie

AMC Seminar 2009 Dr.Ir. Leo A.M. van Dongen Directeur NedTrain Fleet Services

AMC Seminar 2009 Dr.Ir. Leo A.M. van Dongen Directeur NedTrain Fleet Services Rolling Stock Life-Cycle Logistics AMC Seminar 2009 Dr.Ir. Leo A.M. van Dongen Directeur NedTrain Fleet Services NedTrain: Wie zijn we? Onderdeel van NS Concern Onderhoudsbedrijf van rollend materieel

Nadere informatie

AANVRAAG: MAINTENANCE BUSINESS AWARENESS & PILOT EXPLOITATIE FASE - MAINTENANCE COMPETENCE CENTER

AANVRAAG: MAINTENANCE BUSINESS AWARENESS & PILOT EXPLOITATIE FASE - MAINTENANCE COMPETENCE CENTER AANVRAAG: MAINTENANCE BUSINESS AWARENESS & PILOT EXPLOITATIE FASE - MAINTENANCE COMPETENCE CENTER Deze aanvraag informeert een aantal geschikte kandidaten over de doelstellingen van het Maintenance Competence

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012 Advanced Instrumentation Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet 10 Oktober 2012 Agenda Wat is Advanced Instrumentation? Hoe past Advanced Instrumentation in de keten van fundamenteel onderzoek

Nadere informatie

Critical Chain en Engineering Projects. IPMA Interessegroep Critical Chain

Critical Chain en Engineering Projects. IPMA Interessegroep Critical Chain Critical Chain en Engineering Projects IPMA Interessegroep Critical Chain Eindhoven, 16-02-2011 Agenda Opening Doelstelling Critical Chain interesse groep Introductie Critical Chain Introductie Christoph

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

AANVRAAG: BUSINESS PLAN - MAINTENANCE VALUEPARK

AANVRAAG: BUSINESS PLAN - MAINTENANCE VALUEPARK AANVRAAG: BUSINESS PLAN - MAINTENANCE VALUEPARK Deze aanvraag informeert een aantal geschikte kandidaten over de doelstellingen van het Maintenance Valuepark (MV), alsmede de uitgangspunten en de eisen

Nadere informatie

Innovatie instrument en financierings mogelijkheden

Innovatie instrument en financierings mogelijkheden HealthGrain Holland, Den Haag 5 juli 2011 Innovatie instrument en financierings mogelijkheden Frans van den Berg, Innovatiemakelaar Food & Nutrition Delta Food & Nutrition Delta? FND is deel van het Innovatieprogramma

Nadere informatie

Afsluiting van World Class Maintenance Innovatie-Projecten Louis Grubben Essent (penvoerder) 3 december 2012, Tilburg

Afsluiting van World Class Maintenance Innovatie-Projecten Louis Grubben Essent (penvoerder) 3 december 2012, Tilburg Afsluiting van World Class Maintenance Innovatie-Projecten Louis Grubben Essent (penvoerder) 3 december 2012, Tilburg AFSLUITENDE PRESENTATIE WCM Innovatieprojecten 1. Historie 2. Het project WCM-IP 3.

Nadere informatie

Wilvo heeft zich sinds de oprichting in 1970 continu ontwikkeld. Het resultaat is haar huidige vooraanstaande rol binnen de toeleveringswereld.

Wilvo heeft zich sinds de oprichting in 1970 continu ontwikkeld. Het resultaat is haar huidige vooraanstaande rol binnen de toeleveringswereld. S H E E T M E T A L p a r t s a n d a s s e m b l i e s I n t r o d u c t i e Wilvo heeft zich sinds de oprichting in 1970 continu ontwikkeld. Het resultaat is haar huidige vooraanstaande rol binnen de

Nadere informatie

Kansen & Ontwikkelingen met Lean

Kansen & Ontwikkelingen met Lean NETWERK VOOR EN DOOR DE TECHNOLOGISCHE INDUSTRIE LEAN MANAGEMENT PROGRAMMA Kansen & Ontwikkelingen met Lean BE SMART: SAMEN KANSEN CREËREN MET SMART INDUSTRY 10-12-2015 I 1 AGENDA Kansen & Ontwikkelingen

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

Workshop Community Service Logistiek

Workshop Community Service Logistiek Workshop Community Service Logistiek vlm Voorjaarscongres Houten, 28 april 2010 Organisatie community Service Logistiek: Maarten Pruijmboom Jürgen Donders Programma Inleiding 13.00 13.10 Trends in service-

Nadere informatie

World Class Maintenance: dynamisch, innovatief, duurzaam.

World Class Maintenance: dynamisch, innovatief, duurzaam. World Class : dynamisch, innovatief, duurzaam. Wil Nederland met haar (maak)industrie excelleren en zich ontwikkelen als kennisland dan zal een aantal randvoorwaarden anders moeten worden ingevuld. op

Nadere informatie

Brainport Industries. Towards integrated supply networks. John Blankendaal Managing Director. Turnhout, 27 februari 2014

Brainport Industries. Towards integrated supply networks. John Blankendaal Managing Director. Turnhout, 27 februari 2014 1 Brainport Industries Towards integrated supply networks Turnhout, 27 februari 2014 John Blankendaal Managing Director Coöperatie van 85 suppliers 2 Brainport Industries richt zich primair op 5 markten

Nadere informatie

Speerpuntendebat AMC 2009

Speerpuntendebat AMC 2009 Speerpuntendebat AMC 2009 Panel: John Stavenuiter Vz. 1. Lex Besselink 2. Ben Spiering 3. Gigi van Rhee 4. Simon Roberts 5. Bert Verplancke 6. Jules Verlaan Lex Besselink Director at Program Office World

Nadere informatie

RDM Centre of Expertise. Innovatie motor voor Stad en Haven

RDM Centre of Expertise. Innovatie motor voor Stad en Haven RDM Centre of Expertise Innovatie motor voor Stad en Haven https://www.youtube.com/watch?v=ubghpqsittc RDM Centre of Expertise RDM Centre of Expertise is een broedplaats waar studenten, onderzoekers/lectoren

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

College 1 inleiding ondernemerschap

College 1 inleiding ondernemerschap College 1 inleiding ondernemerschap Ondernemen is het uitvoeren van innovaties waarbij discontinuïteit wordt veroorzaakt - discontinuïteit is het creëren van waarde die voorheen nog niet beschikbaar was

Nadere informatie

Introductie IP-Solutions Uw Technisch Management service provider

Introductie IP-Solutions Uw Technisch Management service provider Introductie IP-Solutions Uw Technisch Management service provider IP-Solutions : Wij maken Asset Management eenvoudig en praktisch Passie voor Asset Management. Resultaat gedreven. Toegepaste filosofieën:

Nadere informatie

Demonstratieproject Planning Services. Ontwikkeling van een Spare Parts Planning Control Tower

Demonstratieproject Planning Services. Ontwikkeling van een Spare Parts Planning Control Tower Demonstratieproject Planning Services Ontwikkeling van een Spare Parts Planning Control Tower 4 november 2011 Agenda Voorstellen Gordian Uiteenzetting van het idee: Planning Services Het demonstratieproject

Nadere informatie

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW)

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) 14 november 2014 2 PROGRAMMA ESFRI Roadmap, wat is het en waar doen we het voor? Roadmap 2016 Verschillen met vorige Schets

Nadere informatie

ExxonMobil SHE beleid

ExxonMobil SHE beleid ExxonMobil SHE beleid Samen werken aan Veiligheid Contractors én eigen personeel VOMI Themamiddag Veiligheid Focus op Veiligheid! Delta hotel, Vlaardingen, 12 oktober 2010 Ton Jeen, Environmental Advisor

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Asset Management is duurzaam. 20 april 2011 ir. Nico J. Groen Managing Director Traduco

Asset Management is duurzaam. 20 april 2011 ir. Nico J. Groen Managing Director Traduco Asset Management is duurzaam 20 april 2011 ir. Nico J. Groen Managing Director Traduco Traduco bedrijfsvestigingen Traduco vestiging noordwest Heerhugowaard Traduco vestiging oost i/o Traduco vestiging

Nadere informatie

Offshore Outsourcing van Infrastructure Management

Offshore Outsourcing van Infrastructure Management Offshore Outsourcing van Infrastructure Management an emerging opportunity dr. Erik Beulen Atos Origin/Tilburg University 1 Agenda Introductie Ontwikkelingen Risicovergelijking Best practices Conclusies

Nadere informatie

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development BiZZdesign Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools Research & Development 1 Profile CV Joost Niehof Name Grade Nationality Residence Role Joost

Nadere informatie

Topsector en de Buitenland Promotie Logistiek

Topsector en de Buitenland Promotie Logistiek Topsector en de Buitenland Promotie Logistiek Presentatie ALV NDL 20/11/2014 Agenda 1. Topsector logistiek 2. Organisatie en uitgangspunten 3. Cross-overs 4. Logistiek Koffertje en lonkend perspectief

Nadere informatie

Professionalisering van Levensduurverlenging

Professionalisering van Levensduurverlenging Professionalisering van Levensduurverlenging De toegevoegde waarde van VITALE Rob van Dongen 9 februari 2012 Agenda 1 2 3 4 Levensduurverlenging volgens VITALE Het referentiemodel Toepasbaarheid VITALE

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

SURFnet User Survey 2006

SURFnet User Survey 2006 SURFnet User Survey 2006 Walter van Dijk Madrid, 21 September 2006 Agenda A few facts General picture resulting from the survey Consequences for the service portfolio Consequences for the yearly innovation

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

Investment Management. De COO-agenda

Investment Management. De COO-agenda Investment Management De COO-agenda Vijf thema s 1) Markt 2) Wet- en regelgeving 3 5) Rol van de COO 5 3) Operations 4) Technologie 2012 KPMG Accountants N.V., registered with the trade register in the

Nadere informatie

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC LIGHTREC Energiezuinige lampen zijn goed voor het milieu, maar mogen niet worden afgedankt bij het gewone huisvuil. De materialen uit energiezuinige verlichting

Nadere informatie

Nog meer meerwaarde? Dan moet inkoop strategisch worden. Noord Nederlands Inkoop Congres 26 april 2007

Nog meer meerwaarde? Dan moet inkoop strategisch worden. Noord Nederlands Inkoop Congres 26 april 2007 Nog meer meerwaarde? Dan moet inkoop strategisch worden Prof. dr. J.H.A. (Jeroen) Harink jeroen.harink@significant.nl 06 513 510 89 Noord Nederlands Inkoop Congres 26 april 2007 Significant Agenda Strategische

Nadere informatie

Copyright Stork N.V. 1

Copyright Stork N.V. 1 Management, een praktisch framework Taking up the challenge of optimizing your asset performance Stork Management Solutions Global Expertise Partner Complete, end-to-end solution Dedicated professionals

Nadere informatie

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Opbouw presentatie 1. Uitgangspunten veranderingen G2 - > G3 2. Overzicht belangrijkste

Nadere informatie

Connected Assets, de next step in buitendienstautomatisering. Nush Cekdemir Service & Maintenance Congres, 31 maart 2011

Connected Assets, de next step in buitendienstautomatisering. Nush Cekdemir Service & Maintenance Congres, 31 maart 2011 Connected Assets, de next step in buitendienstautomatisering Nush Cekdemir Service & Maintenance Congres, 31 maart 2011 Wie is Tensing? ± 75 ervaren specialisten Financieel gezond, vooruitzichten 2011

Nadere informatie

Netherlands Maritime Technology. 10 september 2015 Groningen

Netherlands Maritime Technology. 10 september 2015 Groningen Netherlands Maritime Technology 10 september 2015 Groningen De roots van NMT liggen in Hoogezand 1900 Scheepsbouwvereniging Hoogezand opgericht 1917 CEBOSINE opgericht (CBSN Centrale Bond van Scheepsbouwmeesters

Nadere informatie

De Economische Impact van Onderhoud Wat kunnen we leren van de MORE4CORE benchmarkstudie?

De Economische Impact van Onderhoud Wat kunnen we leren van de MORE4CORE benchmarkstudie? De Economische Impact van Onderhoud Wat kunnen we leren van de MORE4CORE benchmarkstudie? Rob van Dongen Executive Consultant, Mainnovation 1 Agenda 1: Introductie More4Core benchmark studie 2: Voorlopige

Nadere informatie

270+ Contact Centers. 75talen TELEPERFORMANCE OVERZICHT. 182,000 werknemers. Wereldwijd marktleider in multichannel Klantbeleving Management

270+ Contact Centers. 75talen TELEPERFORMANCE OVERZICHT. 182,000 werknemers. Wereldwijd marktleider in multichannel Klantbeleving Management 1 TELEPERFORMANCE OVERZICHT Wereldwijd marktleider in multichannel Klantbeleving Management Landen waar we aanwezig zijn Landen die we faciliteren Opgericht in 1978 270+ Contact Centers Aanwezig in 62

Nadere informatie

Ontdek de verborgen schat in onderhoud

Ontdek de verborgen schat in onderhoud Ontdek de verborgen schat in onderhoud Zoektocht naar waarde Zoektocht naar waarde Zoektocht naar waarde Zoektocht Zoektocht naar waarde Zoektocht naar waarde Zoektocht naar waarde Zoektocht Zoektocht

Nadere informatie

Best? New practice industry-university cooperation. Chemelot InSciTe. www.chemelot-inscite.com

Best? New practice industry-university cooperation. Chemelot InSciTe. www.chemelot-inscite.com Best? New practice industry-university cooperation Chemelot InSciTe www.chemelot-inscite.com Aanleiding / Externe ontwikkelingen Wetenschappelijke competitie neemt toe; universiteit moet zich op sterktes

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

Op zoek naar nieuwe business modellen

Op zoek naar nieuwe business modellen Op zoek naar nieuwe business modellen Oegstgeest, 15 november 2012 Vandaag leg ik uit waarom business as usual dood is Centrale vraag Wie voegt op welk moment waarde toe? Welk gereedschap kunnen we hiervoor

Nadere informatie

Kennismanagement en innovatie. Gorinchem, 13 december 2011

Kennismanagement en innovatie. Gorinchem, 13 december 2011 Kennismanagement en innovatie Hans Berends (TU Eindhoven) Gorinchem, 13 december 2011 Innovation, Technology Entrepreneurship & Marketing Group School of Industrial Engineering (TU/e) Research: one of

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Workshop Low Cost High Value Service Delivery Models

Workshop Low Cost High Value Service Delivery Models Workshop Low Cost High Value Service Delivery Models 9 februari 2012 2011 - All rights reserved Noventum Service Management Consultants Ltd. 1 Low Cost High Value Service Delivery Models Low cost delivery

Nadere informatie

Congres Logistiek Slim verbinden! Tien jaar Lectoraat Logistiek: terug- en vooruitblik

Congres Logistiek Slim verbinden! Tien jaar Lectoraat Logistiek: terug- en vooruitblik Congres Logistiek Slim verbinden! Tien jaar Lectoraat Logistiek: terug- en vooruitblik Stef Weijers, Lector Logistiek en Allianties, HAN 31 januari 2013 Anno 2012 In Logistiek is 15% van de bedrijven wel

Nadere informatie

Eumedion symposium Nederland vestigingsland aantrekkelijk voor beleggers én ondernemingen

Eumedion symposium Nederland vestigingsland aantrekkelijk voor beleggers én ondernemingen Eumedion symposium Nederland vestigingsland aantrekkelijk voor beleggers én ondernemingen Belastingen: het dilemma van het betalen van een fair share en de verschillende voorkeuren van aandeelhouders en

Nadere informatie

Next Generation Risk Based Certification

Next Generation Risk Based Certification BUSINESS ASSURANCE Next Generation Risk Based Certification DNV GL Relatiedag - 11 november 2014 Albert Zwiesereijn 2014-06-05 1 SAFER, SMARTER, GREENER Albert Zwiesereijn 37 jaar Voor DNV GL Officier

Nadere informatie

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Heb je vragen of geef je mening en reactie op deze presentatie via

Nadere informatie

Toekomst HR in logistiek

Toekomst HR in logistiek Toekomst HR in logistiek Seminar 13 februari 2012 Bart Banning, Sector Banker Transport en Logistiek Logistieke arbeidsmarkt, úw uitdaging! uw meest waardevolle asset is sterk in beweging ABN AMRO Sectorrapport

Nadere informatie

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet. Expert at a distance Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.nl Working together for education

Nadere informatie

BluefieldFinance. BluefieldFinance. Sense Template. Toegevoegde waarde vanuit inhoud

BluefieldFinance. BluefieldFinance. Sense Template. Toegevoegde waarde vanuit inhoud Sense Template BluefieldFinance Toegevoegde waarde vanuit inhoud De Organisatie Opgericht 2007 Bluefield Finance is als onderdeel van Bluefield Partners in 2007 opgericht door 2 ervaren financials met

Nadere informatie

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie Nelo Emerencia, Speerpuntmanager Onderwijs & Innovatie Utrecht, 9 februari 2012 DAS Docentenconferentie

Nadere informatie

Managementsamenvatting

Managementsamenvatting Managementsamenvatting Erasmus Universiteit Rotterdam: CSR paper De route naar Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen in algemene ziekenhuizen. De strategische verankering van MVO in de dagelijkse activiteiten

Nadere informatie

Hoe ontwikkel je een regionale economy?

Hoe ontwikkel je een regionale economy? 1 Hoe ontwikkel je een regionale economy? Model van 5 elementen Excellent Science World leading and accessible positions in sciences People make the difference Attracting world class scientists and talented

Nadere informatie

Business Cluster Semiconductors East Netherlands

Business Cluster Semiconductors East Netherlands Business Cluster Semiconductors East Netherlands Ledenbijeenkomst 2 november 2010 Roel Fonville Supported by Roel Fonville Ruim 30 jaar Philips: 20 jaar Philips Components & Semiconductors Ontwikkelaar

Nadere informatie

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Project : GigaPort3 Project Year : 2010 Project Manager : Albert Hankel Author(s) : Eefje van der Harst Completion Date : 24-06-2010 Version : 1.0

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

GRIP OP MEER MET MINDER AMC SEMINAR AMSTERDAM 28 oktober 2010

GRIP OP MEER MET MINDER AMC SEMINAR AMSTERDAM 28 oktober 2010 Inspireren, creëren, organiseren GRIP OP MEER MET MINDER AMC SEMINAR AMSTERDAM 28 oktober 2010 1 Inleiding Enquete, SUTO 2010 De wereld In 2010 Trends, Scenario s en Prognoses Voor komende Jaren. Piet

Nadere informatie

Een manier van kostenbeheersing van onderhoud van de Apache helikopter

Een manier van kostenbeheersing van onderhoud van de Apache helikopter Een manier van kostenbeheersing van onderhoud van de Apache helikopter Carla Andela National Aerospace Laboratory NLR Collaborative Engineering Systems department Aerospace Vehicles Division AMC seminar

Nadere informatie

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst De Levende Gevel Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst A letter from nature Dear., Our life knows no boundaries, we live together. You live in me and I live in you! I not only

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

De kansen en mogelijkheden voor serious gaming in de logistieke sector. 25 mei 2016

De kansen en mogelijkheden voor serious gaming in de logistieke sector. 25 mei 2016 De kansen en mogelijkheden voor serious gaming in de logistieke sector 25 mei 2016 Agenda Serious gaming lijkt overal op te komen in de logistiek. Een bekend en veel gebruikt voorbeeld van serious gaming

Nadere informatie

VAN WEBWINKEL NAAR VERKOOPPLATFORM OMDENKEN IN DE SUPPLY CHAIN DUIVEN, 25 MEI

VAN WEBWINKEL NAAR VERKOOPPLATFORM OMDENKEN IN DE SUPPLY CHAIN DUIVEN, 25 MEI DUIVEN, 25 MEI VAN WEBWINKEL NAAR VERKOOPPLATFORM OMDENKEN IN DE SUPPLY CHAIN DUIVEN, 25 MEI VAN WEBWINKEL NAAR VERKOOPPLATFORM OMDENKEN IN DE SUPPLY CHAIN ALS JE DENKT DAT AVONTUUR GEVAARLIJK IS. PROBEER

Nadere informatie

Trade Compliance: Een last of een kans? VLM Workshop 18-11-2014

Trade Compliance: Een last of een kans? VLM Workshop 18-11-2014 Trade Compliance: Een last of een kans? VLM Workshop 18-11-2014 Agenda Opening Introductie Doel van de bijeenkomst Netwerk Trade Compliance Wat is Trade Compliance? Uitdagingen voor Trade Compliance Innovaties

Nadere informatie

1.1 ORGANIZATION INFORMATION 1.2 CONTACT INFORMATION 2.1 SCOPE OF CERTIFICATION 2.2 AUDITOR INFORMATION 3.1 AUDIT CONCLUSIONS 3.2 MANAGEMENT SYSTEM EFFECTIVENESS 3.3 OBSERVATIONS Organization Address Name

Nadere informatie

Enterprise Portfolio Management

Enterprise Portfolio Management Enterprise Portfolio Management Strategische besluitvorming vanuit integraal overzicht op alle portfolio s 22 Mei 2014 Jan-Willem Boere Vind goud in uw organisatie met Enterprise Portfolio Management 2

Nadere informatie

Business & IT Alignment deel 1

Business & IT Alignment deel 1 Business & IT Alignment deel 1 Informatica & Economie Integratie 1 Recap Opdracht 1 Wat is integratie? Organisaties Strategie De omgeving van organisaties AH Bonuskaart AH Bonuskaart Economisch Geïntegreerd

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Francis Vander Voorde bec@online.be FVV Consulting bvba http://user.online.be/bec

Balanced Scorecard. Francis Vander Voorde bec@online.be FVV Consulting bvba http://user.online.be/bec Balanced Scorecard fvv Francis Vander Voorde bec@online.be FVV Consulting bvba http://user.online.be/bec Het CAF Model FACTOREN RESULTATEN 1. Leiderschap 3. Human Resources Management 2. Strategie & Planning

Nadere informatie

Voor vandaag. Balanced Scorecard & EFQM. 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004. Aan de hand van het 4x4 model. De 3 facetten.

Voor vandaag. Balanced Scorecard & EFQM. 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004. Aan de hand van het 4x4 model. De 3 facetten. Balanced Scorecard & EFQM 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004 Voor vandaag! Grondslagen van Balanced Scorecard Aan de hand van het 4x4 model! Het EFQM model in vogelvlucht De 3 facetten! De LAT-relatie

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

Bareld Bruining ZIN & ONZIN VAN ON-LINE PROCESS ANALYZERS

Bareld Bruining ZIN & ONZIN VAN ON-LINE PROCESS ANALYZERS Bareld Bruining ZIN & ONZIN VAN ON-LINE PROCESS ANALYZERS AGENDA q Skilledin introductie q Zin & Onzin van On-line process analyzers q Samenvatting TRAIN TO RETAIN TRAIN TO RETAIN -TRAINING Development

Nadere informatie

Future of the Financial Industry

Future of the Financial Industry Future of the Financial Industry Herman Dijkhuizen 22 June 2012 0 FS environment Regulatory & political pressure and economic and euro crisis 1 Developments in the sector Deleveraging, regulation and too

Nadere informatie

Centre of expertise. voor samenwerking. B&C Bout&Co. structuur in samenwerking

Centre of expertise. voor samenwerking. B&C Bout&Co. structuur in samenwerking B&C Bout&Co structuur in samenwerking Centre of expertise voor samenwerking Centre of expertise Bout & Co vergroot de performance door verbetering van de structuur in samenwerking tussen ondernemingen,

Nadere informatie

Beta s rol in toekomstige PhD programma s

Beta s rol in toekomstige PhD programma s Sessie Lunteren, over Verleden, heden en toekomst van het PhD onderwijs Beta s rol in toekomstige PhD programma s Geert-Jan van Houtum Wetenschappelijk directeur van Onderzoeksschool Beta voor Operations

Nadere informatie

NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY

NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY DE a NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY Innervate is al ruim 13 jaar succesvol in het adviseren van vele organisaties op het gebied van ICT vraagstukken. Naast onze dienstverlening op het gebied van ICT Beleid

Nadere informatie

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020 Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Overzicht succesvolle waterprojecten Vanaf 2000 wordt in Fryslân gewerkt aan de ontwikkeling van het watertechnologiecluster

Nadere informatie

Netwerkbijeenkomst Brabant verbindt. 14 okt. 2011

Netwerkbijeenkomst Brabant verbindt. 14 okt. 2011 Netwerkbijeenkomst Brabant verbindt 14 okt. 2011 Programma Welkom door Ad van der Heijden 1e spreker Vragen vanuit de zaal Pauze en tweede netwerkmoment 2e spreker Vragen vanuit de zaal 3e spreker Vragen

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Chemie & ICT ICT en Chemie: samen naar een duurzame toekomst?

Chemie & ICT ICT en Chemie: samen naar een duurzame toekomst? on behalf of Chemie & ICT ICT en Chemie: samen naar een duurzame toekomst? Symposium Groene ICT en Duurzaamheid in het hoger onderwijs 30-01-2014 Ger Fischer Woord vooraf Nieuwe start cartoon? 2 Onderwerpen

Nadere informatie