N I E U W S B R I E F J A A R G ANG 4 NUMMER 2

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "N I E U W S B R I E F J A A R G ANG 4 NUMMER 2"

Transcriptie

1 N I E U W S B R I E F J A A R G ANG 4 NUMMER 2 Van de voorzitter Oscar Hausdörfer is springlevend, daar kan niemand iets tegenin brengen, hijzelf het allerminst. Kijk maar naar de vele zelfhulpactiviteiten die er zijn. In Rotterdam is een nieuwe zelfhulpgroep opgericht en ook in Noord-Holland wordt initiatief genomen een zelfhulpgroep van de grond te tillen, helemaal gericht op natuurlijk spreken volgens Oscar Hausdörfer. Dat vereist hard werken hoor, en veel netwerken vooral, om maar eens een modieuze klank te laten horen. Kun jij dat eigenlijk, netwerken? Of spreekt je dat als stotteraar niet zo aan en blijf je liever in je eigen, kleine kringetje ronddraaien? Niet doen, maar geef jezelf een kans op groei en verdere ontwikkeling. Lift mee met al deze netwerken van mensen die er vertrouwen hebben in dat natuurlijk spreken voor hen tot de mogelijkheden behoort. Een compliment aan allen die direct of indirect een bijdrage leveren aan de zelfhulpactiviteiten; als deelnemer, als organisator, als contactpersoon, als p.r.-man of vrouw, als bestuurslid of als donateur. Geïnspireerde netwerken kunnen bergen verzetten. Deze nieuwsbrief is daarvan het levende bewijs. Lilian Briggeman De schaduwzijde van vroegtijdig ingrijpen Op 22 oktober jl. was het wereldstotterdag en de laatste week van oktober organiseerde de Nederlandse Federatie Stotteren (NFS) de nationale stotterweek met het thema Vroegtijdige onderkenning van stotteren bij jonge kinderen. Er werd voorlichting gegeven, folders verspreid en er verschenen artikelen in kranten en tijdschriften. Vroegtijdige onderkenning maar dan? Stotteren wordt meestal wel vroegtijdig onderkend door ouders, maar wat doe je er dan mee? Het advies van de NFS komt neer op vroegtijdig ingrijpen, liefst door een logopedist of stottertherapeut. Afhankelijk van HOE wordt ingegrepen, kan dit echter ernstige gevolgen hebben. De schaduwzijde van vroeg ingrijpen door een therapeut wordt vaak onderschat en/of onderbelicht. Voordat je naar een therapeut stapt, zou je je moeten realiseren, dat ieder kind zijn spraak in de eerste 4 jaren ontwikkelt op een eigen manier en in een eigen tempo. De taalontwikkeling lijkt in 95% van alle gevallen vanzelf te gaan en goed te verlopen (bron: Oetsiekoetsie van Verrips, de meeste gestelde vragen over kindertaal en meertalig opvoeden, uitgeverij Kosmos in Utrecht). Als bij een kind stotteren optreedt, gaat dit in 75% van alle gevallen vanzelf weer over. Als een kind in die periode in behandeling is bij een logopedist of stottertherapeut, dan lijkt het, alsof de behandeling tot resultaat heeft geleid. De kans, dat het beginnende stotteren zich juist gaat ontwikkelen door therapeutisch ingrijpen, is echter veel groter dan wanneer niet zou worden ingegrepen. Dit blijkt o.a. uit de Monster Study van Wendell Johnson in Helaas horen wij hierover maar weinig tot niets vanuit de beroepsgroepen, waarschijnlijk mede doordat naar dit effect van logopedie/stottertherapie (voor zover mij bekend) na 1939 geen onderzoek meer is gedaan Als een kind - op welke wijze dan ook - bewust wordt (gemaakt) van stotteren of überhaupt van zijn spreken, kleeft daaraan een groot gevaar. Een sensibel kind, dat bijvoorbeeld vanwege slissen, de articulatie, een achterstand in de taalontwikkeling of gewoon vanwege late spraakontwikkeling, bij de logopedist terechtkomt, kan daardoor juist beginnen te stotteren. Als een kind al stottert als het bij de logopedist komt, is de kans op een negatieve ontwikkeling van het beginnende stotteren erg groot, ongeacht de werkwijze van de behandelaar. Deze kans neemt alleen toe als een kind specifiek voor stotteren wordt behandeld. Daarom adviseer ik ouders om het kind in de eerste vier jaren eerst zelf de kans en de tijd te gunnen, die nodig is voor de ontwikkeling van zijn spraak! Als een kind jonger is dan 4 jaar en plotseling begint te stotteren, acht ik vroegtijdig bijsturen van groot belang, maar dan zodanig, dat het kind niet bewust wordt (gemaakt) van zijn (niet goed functionerende) spraak. Dus NIET naar een behandelaar gaan en proberen te voorkomen dat het kind zich bewust wordt van functies, die bij het spreken autonoom behoren te verlopen, zoals bijvoorbeeld de ademhaling en de mondstanden. Om het beginnende stotteren in goede banen te leiden, zullen de begeleiders van het kind exact moeten weten, wat stotteren is en hoe het zich kan ontwikkelen. Instituut Natuurlijk Spreken (INS) kan ouders hierbij helpen. Door ons (kosteloze) advies krijg je een goed inzicht in (het ontstaan van) stotteren. Door middel van aanwijzigen en nuttige tips leer je, hoe je als ouder zélf kunt bijsturen. Daarmee neem je geen risico en ben je in staat om de ontwikkeling tot chronisch stotteren te voorkomen door de voedingsbodem aan het beginnende stotteren te onttrekken. Mocht je na het doornemen van dit advies nog vragen hebben, bel dan gerust met INS voor ondersteunende informatie. Uit de vele ervaringsberichten van ouders, die je aantreft op blijkt, hoe nuttig het advies van INS kan zijn voor ouders van stotterende kinderen van 0 t/m 7 jaar. Indien het kind al wat ouder is, is een twee dagen durende cursus aan te bevelen, waarbij (liefst beide) ouders nauw worden betrokken. Na de twee basissessies volgen nog ten minste drie terugkomdagen, waaraan één van de beide ouders kan deelnemen. Als je kind niet stottert, maar je daar wel bang voor bent (bijvoorbeeld omdat stotteren in de familie voorkomt en/of omdat het kind erg sensibel van aard is), kan dit advies ook van betekenis zijn. Ik hoop dan ook van harte, dat je hiervan gebruik zult maken en dat je vrienden en/of familie, waarin stotteren voorkomt, over deze mogelijkheid zult informeren. Met een kleine inspanning kan namelijk veel erger worden voorkomen! Jan Heuvel (INS), tel.: (074) , 1

2 Nationale Stotterweek Van 27 t/m 31 oktober is voor de vierde keer de nationale stotterweek gehouden. Dit driejaarlijks terugkerend initiatief is voornamelijk bedoeld om stotteren meer bekendheid te geven en wordt georganiseerd door Nederlandse Federatie Stotteren (NFS). Elke nationale stotterweek heeft een bepaald thema; dit maal was dat vroegtijdige onderkenning van stotteren bij jonge kinderen. Op de website van NFS staat meer informatie over dit thema en wordt uitgebreid verslag gedaan van de nationale stotterweek. Hieronder is er aandacht voor een artikel uit de Gelderlander waarin Martijn Hoeke, contactpersoon van de zelfhulpgroep Nijmegen, geïnterviewd wordt. Elders in deze nieuwsbrief gaat Jan Heuvel in het artikel De schaduwzijde van vroegtijdig ingrijpen in op het thema van de nationale stotterweek. Interview met Martijn Hoeke (De Gelderlander, ) Hoeke is voorzitter van de Nijmeegse zelfhulpgroep voor stotteraars. In die groep komen lotgenoten samen om te praten over hun spraakstoornis. We bespreken bijvoorbeeld de verschillende therapieën. En we stellen ons bij elke bijeenkomst een bepaald doel en we behandelen een bepaald thema. Bijvoorbeeld spreken voor de groep, ontspanningsoefeningen, assertiviteit en angst. Dat is in feite wat stotteren is, de angst om te spreken. Je komt in een spiraal van spanningen die het stotteren versterken. Een stotteraar probeert heel krampachtig die spanningen te doorbreken, maar dat krampachtige gedoe versterkt het juist. De zelfhulpgroep is volgens Hoeke alles behalve een zweverig klaaggroepje. We zijn een groep jonge mensen die zich concrete doelen stelt en iets wil veranderen. Een keer per drie weken komen we bijeen. Volgens Hoeke is het belangrijk samen te praten. Stotteraars voelen elkaar aan. We herkennen de spanning en angst bij elkaar. Een stotteraar is in zijn hoofd voortdurend bezig met het vermijden van bepaalde woorden of klanken waarmee hij moeite mee heeft. Ik heb op een bepaald moment besloten de confrontatie met die woorden gewoon aan te gaan. Het maakt me niet meer uit dat ik af en toe stotter. Mensen in mijn omgeving hebben er weinig moeite mee, dus waarom zou ik het zelf dan wel hebben. Een stotteraar maakt er zelf vaak een groter probleem van dan dat het is. Stotteren is een spraakstoornis, maar ik zie mezelf niet als patiënt. Verslag zelfhulpdag in Soest op zondag 22 juni 2003 Een nieuw recept van de Stichting Natuurlijk Spreken; de zelfhulpeendaagse. Een flink aantal Hausdörfers heeft hier op een mooie zonnige zondag in de bossen van Soest van kunnen proeven. Zij kregen de gelegenheid om achtergeraakte Hausdörferkennis weer wat op te frissen en te komen tot nieuwe inzichten die helpen bij het opheffen van hun stotterprobleem. Menigeen ging er dan ook aan het einde van de dag met een tas vol bruikbare geestelijke bagage vandoor. Een soort terugkomdag met een speciaal tintje. De dag was in zijn geheel goed georganiseerd. Workshops, oefeningen, presentaties, voorlichtingen en de nodige eet- en wandelpauzes wisselden elkaar in aangenaam tempo af. Zoals gebruikelijk bij Hausdörferzelfhulp was de sfeer hierbij uiterst ontspannen en kreeg iedereen de gelegenheid om af en toe zijn zegje (lees klankje) te doen. Na de ronde waarin iedereen zich voorstelde aan de groep, kreeg Jan Heuvel de klank goed te pakken. Na een rondvraag, waar zich nog problemen voordeden bij een ieder, legde hij nog wat theorie uit en herinnerde ons aan enkele hausdörferbeginselen. Toch vreemd: je hebt het gevoel dat je sommige dingen al tien keer gehoord heb, maar telkens gaat er toch weer een ander belletje rinkelen bij deze uitleg. Gedurende de dag was er ook ruimte voor twee ex-cursisten om een workshop te geven. De een ging over Neuro Linguïstisch Programmeren en de ander over assertiviteit. Naast het feit dat dit niet de makkelijkste onderwerpen zijn om een presentatie over te geven, was het ook nog eens een uitdaging voor de ex-cursisten om langdurig voor een groep te gaan staan praten! Ga er maar eens aan staan. Petje af! Bovendien heb ik de workshops als zeer interessant en leerzaam ervaren. De middag stond in het teken van het geven van voorlichting. Klaarblijkelijk was onze bijeenkomst ook bij het publiek bekend. Een aantal belangstellenden, waaronder natuurlijk ook stotteraars kwamen op de voorlichtingsmiddag af. Een ideale kans voor een aantal cursisten om voor een grote groep te praten en voorlichting te geven. Hier werd dan ook door een aantal dankbaar gebruik van gemaakt. Het werd een heel speciale middag die ik niet gauw zal vergeten. Zowel stotteraars als niet-stotteraars deden mee aan dezelfde oefeningen Er ontstond een bijzonder en openhartig contact tussen ex-cursisten en belangstellenden. Ook werd er gesproken over het beeld dat niet-stotteraars over stotteraars hebben. Stotteraars blijken over het algemeen toch echt een te zwartgallig beeld hiervan te hebben. Door het gewoon rechtstreeks te vragen hoe er gedacht wordt in bepaalde situaties over een stotteraar, wordt getracht dit negatieve zelfbeeld wat te doen vervagen. Dit was slechts een voorbeeld van een van de vele aandachtspunten die middag. Nogmaals een heel aparte ervaring. Al met al was het een leerzame dag. Tegen het einde begonnen de mensen wel wat moe te raken. Warm weer en een hoop mensen langdurig in een klein zaaltje bijeengepakt. Dit herinnerde me echter wel weer aan de uitspraak dat werken aan het opheffen van je stotterprobleem topsport is. Al met al dus een dagje lekker gesport in Soest. In elk geval was het TOP! Lennart Koning 2

3 Hausdörfer verlegt zijn grenzen Eind 2002 berichtte ik in de Nieuwsbrief over het tweede Hausdörfer-Natuurmethode consensuscongres (Daun, juli 2002), waarin werd besloten om Hausdörfer los te koppelen van de Natuurmethode. Hoewel sommigen de Natuurmethode aanvankelijk nog zagen als een verder ontwikkelde Hausdörfer-methode, bleken de beide benaderingen bij nader inzien te weinig gemeen te hebben om te kunnen worden samengevoegd. Sindsdien hebben de ontwikkelingen rondom Hausdörfer niet stilgestaan. Hausdörfer herontdekt binnen de Duitse zelfhulp Hausdörfer leeft al jarenlang sterk binnen de Duitse zelfhulp. Sinds aanvang 2001 word ik regelmatig uitgenodigd om Hausdörfer-zelfhulpactiviteiten te leiden onder de vlag van de Duitse zelfhulpvereniging voor stotteraars. Voorbeelden hiervan zijn de jaarlijks in mei terugkerende Hausdörfer-week op het prachtige Duitse eiland Sylt en het Hausdörfer-zelfhulpweekend in Dortmund, dat in 2004 voor de tweede keer wordt georganiseerd. Daarnaast nodigen zelfhulpgroepen (o.a. Münster, Bonn, Keulen en Berlijn) mij in toenemende mate uit om iets te komen vertellen over Natuurlijk Spreken volgens Hausdörfer in Nederland en in de periodiek van de Duitse zelfhulpvereniging Der Kieselstein verschijnen regelmatig artikelen over Hausdörfer. Al met al lijkt het erop, dat de Duitse zelfhulp Hausdörfer aan het herontdekken is of - beter gezegd, dat men nu steeds meer gaat beseffen, hoe Hausdörfer het werkelijk heeft bedoeld. Arno Markmann schreef hierover een artikel, dat te vinden is op Hierin beschrijft hij, hoe velen (waaronder hijzelf) de Hausdörfer-methode vele jaren lang beschouwden als een zingende manier van spreken met overdreven lang geïntoneerde klanken, terwijl de werkelijke boodschap van Hausdörfer nauwelijks tot iemand was doorgedrongen. Hausdörfer in Oostenrijk Niet alleen in Duitsland, maar ook in Oostenrijk is de belangstelling voor Hausdörfer gewekt. In de periodiek van de Oostenrijkse zelfhulpvereniging ÖSIS (Östereichische Selbsthilfe- Initiative Stottern), genaamd Dialog, verscheen het hierboven genoemde artikel van Markmann. Daarnaast werd het boek Door de nacht, naar het licht besproken en er werd aandacht besteed aan de brochure Van spreekangst en stotteren naar natuurlijk spreken, die wordt gebruikt als naslagwerk voor de INS-basiscursussen. Deze is nu vertaald in het Duits en zelfs verkrijgbaar via ÖSIS. Hausdörfer als therapie Ondanks de veelvuldig plaatsvindende Hausdörfer-zelfhulpactiviteiten in Duitsland, werden de inzichten van Hausdörfer tot op heden hier nog niet uitgedragen als therapie. Wel organiseerde Instituut Natuurlijk Spreken (INS) in oktober 1997 een basiscursus in Bestwig, maar tot een echte doorbraak was het nog niet gekomen. Nu lijkt de tijd rijp: anders dan in Nederland, waar de Hausdörfer-zelfhulpactiviteiten zijn voortgekomen uit de therapie, lijken zich de ontwikkelingen in Duitsland in de omgekeerde volgorde te voltrekken. De goed geoliede zelfhulp zorgt voor een snel groeiende belangstelling voor de therapie. Dat heeft o.a. geleid tot een basiscursus in Karlsruhe in februari van dit jaar. Deze vond plaats op initiatief van Arno Markmann en werd in samenwerking INS georganiseerd onder de vlag van het Landesverband Baden Württemberg. Institut für Natürliches Sprechen Om de Duitstalige basiscursussen in goede banen te leiden, zijn er plannen voor een Duits Institut für Natürliches Sprechen, dat nauw zal samenwerken met INS, zodat we van elkaars ervaringen kunnen leren. In dit kader zal ook de nu reeds bestaande Duitse website binnenkort in hetzelfde jasje (huisje) worden gestoken als de Nederlandse site. Het een en ander brengt met zich mee, dat er in de toekomst waarschijnlijk nieuwe Hausdörfer-therapeuten nodig zullen zijn. Het spreekt voor zich dat ex-stotteraars, die natuurlijk hebben leren spreken door de inzichten van Hausdörfer, hiervoor de meest geschikte kandidaten zijn! Er staat dus het een en ander op stapel en jullie horen er vast nog wel meer van via één van de volgende Nieuwsbrieven! Misschien vind je het zelfs wel leuk om zelf eens deel te nemen aan één van de Duitse Hausdörfer-zelfhulpactiviteiten? Klanksturen in het Duits een mooie manier om je Duits te perfectioneren! Jan Heuvel (INS) De mensen achter de schermen Het bestuur van de Stichting Natuurlijk Spreken wordt ondersteund door een aantal mensen die helpen met de website en de nieuwsbrief. In deze nieuwsbrief stellen we deze mensen graag aan je voor. Allen hebben ze de basiscursus bij Instituut Natuurlijk Spreken gevolgd en zijn zo in aanraking met de stichting gekomen. Ten eerste een oude bekende: Jolanda de Vries. Jolanda heeft jarenlang als bestuurslid voorlichting in het bestuur van de stichting gezeten. In die tijd heeft zij onder andere de nieuwsbrief verzorgd. Met ingang van dit jaar heeft ze echter een stapje teruggedaan en is uit het bestuur getreden om meer tijd voor haar studie te hebben. Jolanda woont in Huizen en is werkzaam bij het Waarborgfonds Sociale Woningbouw en doet naast haar werk een studie Engels. Voor de stichting heeft Jolanda, samen met haar vriend, de website www. opgezet. Een bezoekje aan deze site is zeker de moeite waard. Ook verzorgt zij het beheer van de site. Een tweetal personen ondersteunt ons bij het opstellen en verzenden van de nieuwsbrief. Norma van Doorn verzorgt de layout van de nieuwsbrief. Je hebt vast wel gezien dat er sinds de vorige nieuwsbrief het een en ander is veranderd aan de nieuwsbrief! Norma woont in Vinkeveen en is in haar dagelijks leven werkzaam als freelance-dtp er (desktop publisher). Naast de Stichting Natuurlijk Spreken ondersteunt zij ook Stichting Papoea. Sjoerd Hiemstra verzorgt het kopiëren van de nieuwsbrieven en de verzending ervan naar alle donateurs. Sjoerd woont in Heerenveen, is als dtp er werkzaam bij een drukkerij en regelt de verzending van grote hoeveelheden post. Je begrijpt dat wij niet zonder de ondersteuning van deze mensen kunnen. Via deze weg bedanken wij hun ook voor de inzet voor de stichting! Bestuur Stichting Natuurlijk Spreken 3

4 Waarom donateur zijn? Hoe groot de achterban van de Stichting Natuurlijk Spreken is, kan worden afgemeten aan het aantal donateurs. Een grote achterban is niet alleen van belang voor het functioneren en voortbestaan van de stichting, maar ook voor het voortbestaan van Hausdörfer als antwoord op het stotteren. Niet alleen het voortbestaan is belangrijk, maar we willen graag méér bereiken, namelijk dat Hausdörfer het plaatsje krijgt, dat zij verdient tussen de andere therapieën. Nog steeds staan de opvattingen van Hausdörfer haaks op de opvattingen, die reguliere therapeuten en wetenschappers hebben met betrekking tot stotteren. Daardoor komen stotteraars vaak pas na velerlei omzwervingen en vaak als een van de laatste mogelijkheden met Hausdörfer in aanraking. Dat is jammer, want het zou andersom moeten zijn. Hausdörfer heeft namelijk veel te bieden. Uit enquêteonderzoek blijkt, dat de overgrote meerderheid van alle cursisten het niet meer nodig vindt om na de basiscursus nog voor een andere therapie met betrekking tot stotteren te kiezen. Dit komt doordat zij veel baat hebben gehad bij de basiscursus en een goed inzicht hebben gekregen in zowel stotteren als in natuurlijk spreken. In de tijd van Oscar Hausdörfer speelde precies hetzelfde probleem. Dat heeft er toen toe geleid, dat deze efficiënte aanpak na de dood van Hausdörfer jarenlang in vergetelheid is geraakt. Dat willen wij niet nog eens laten gebeuren. Met jouw donateurschap geef je aan, dat je baat hebt gehad en/of misschien nog steeds baat hebt bij de inzichten van Hausdörfer en dat je graag wilt, dat andere stotteraars daarvan ook in de toekomst kunnen profiteren. Daarom is het van groot belang, dat jij de stichting ondersteunt door donateur te zijn. Nu, maar ook in de toekomst! Het gaat daarbij niet om de hoogte van je bijdrage, ook al worden tegenwoordig steeds meer subsidiekranen dichtgedraaid. Het gaat veel meer om een teken van jouw solidariteit. Daarom nemen we je graag op in ons donateurbestand en we houden je er graag in, ook al is je financiële bijdrage nog zo klein Mede namens het bestuur van SNS, Jan Heuvel Zelfhulpweekend Vorstenbosch In het weekend van 21 tot en met 23 november was er een zelfhulpweekend in Vorstenbosch, georganiseerd door Theo Van Lith en Fred Coolbergen. In Vorstenbosch zaten we in een zeer mooie locatie gelegen in een het prachtige landschap van Noord Brabant. Op de vrijdagavond was het kennis maken met de kandidaten en bij kletsen met oude bekenden. Op de zaterdag waren er een aantal workshops, waaronder yoga en in de middag was er een informatiemiddag waarbij het bezoekersaantal vrij hoog lag. Na een wandeling in de avond was het tijd voor de gezellige bonte avond, waarbij er spelletjes werden gespeeld en er een hapje en een drankje werd genuttigd. Op de zondagmorgen stonden er nog een paar workshops op het programma en werd het weekend afgesloten door een lunch en was het weekend al weer ten einde en konden we terug kijken op een gezellig en zeer geslaagd weekend. Marcel Springelkamp Verzoek aan alle donateurs Bij de nieuwsbrief van juni zat een acceptgiro voor de donatie van Helaas hebben we nog veel donaties niet ontvangen. De hoogte van de bijdrage is vrij. De donaties zijn echter wel noodzakelijk om als stichting voort te kunnen blijven bestaan. Maak daarom, voor zover je dat nog niet hebt gedaan, je donatie snel over. Gegevens staan achterin de nieuwsbrief. DOOR DE NACHT NAAR HET LICHT DOOR OSCAR HAUSDÖRFER Het boek is verkrijgbaar bij Stichting Natuurlijk Spreken (SNS) door 17,50 + 2,50 over te maken op girorekening t.n.v. penningmeester Stichting Natuurlijk Spreken, Heklanden 63, 9407 PLAssen, o.v.v. boek. Wanneer je 25 of meer overmaakt, ontvang je het boek en ben je meteen donateur van de Stichting Natuurlijk spreken. Nadat het bedrag is bijgeschreven op de rekening van de stichting, wordt het boek verstuurd. 4

5 Ervaringsbericht Benny IJsselstijn Hallo, mijn naam is Benny IJsselstijn, ik ben 34 jaar oud. Graag wil ik mijn ervaringsbericht over de Hausdörfer-methode vertellen. Zelf vind ik mijzelf geen erge stotteraar en ondanks dat ik soms veel stotter(de) heeft het mijn leven nooit bepaald. Ik heb twee keer de basisweekenden gedaan. De eerste keer was in mei 1995 en de tweede keer was in maart Ik wilde de methode weer oppakken omdat ik na diversen andere therapieën (Pauw, Del Ferro en Logopedie) het gevoel had, dat ik toch iets aan mijn spreken wilde doen (meer controle hebben over mijn spreken) en dat de Hausdorfer-methode voor mij toch het juiste en natuurlijkste aanvoelde. Het resultaat van de Hausdorfer-methode in 1995 was een stuk minder dan het resultaat nu. Ik heb daar met Jan Heuvel over gesproken, maar naar mijn mening was de reden, dat toen erg de nadruk werd gelegd op het sturen van de klanken met het gehoor. Nu ligt de nadruk op het ik-kan gevoel (wat het gevolg is van het bewust sturen van de klanken). Het ik-kan gevoel geeft mij de spreekrust. Verder zijn diversen punten en inzichten veranderd (zie het laatste cursusboekje). Maar de theorie is ondanks de ouderdom nog springlevend. Met de recente Idols winnaar in Engeland helemaal. Deze jongen (Gareth Gates) kan heel mooi zingen (klanken sturen), maar als hij gaat praten maakt hij de tekst belangrijker dan de klanken en gaat hij erg stotteren. Tevens vind ik de drie terugkomdagen zeer prettig om toch weer even de puntjes op de i te zetten door o.a. ervaringen uit te wisselen. Zelf ben ik nog niet helemaal 100 % tevreden, maar de laatste basisweekend is pas een half jaar geleden en ik heb al veel meer spreekrust dan voorheen. Verder zie ik het positief in om alles stukje bij beetje op zijn plaats te zetten en mijn doel is om gewoon te spreken, zoals een niet-stotteraar en dus te allen tijde met 100% spreekrust. En dat ik mijzelf ook niet opwind indien ik een stottertje tegenkom (doet een niet -stotteraar ook niet). Tevens ben ik benieuwd hoe het gaat met de mensen die ook jaren terug de cursus hebben gedaan en die net zoals ik weer teruggevallen zijn. Het kan zeer nuttig zijn om net zoals ik heb gedaan, weer de Hausdorfer-methode met de nieuwe inzichten op te pakken. Succes ermee. Benny, Ervaringsbericht Marcel Luyten Ik ben Marcel Luyten, 48 jaar en stotter al 40 jaar. Mijn hele leven is altijd afgestemd geweest op het stotteren. Duizenden situaties heb ik ontweken, liever neen antwoorden dan ja om van de vraag af te zijn. Door de jaren heen heb ik ook van alles gedaan om van mijn stotteren af te komen. In 1994 heb ik een cursus gevolgd, die mijns inziens het dichtst bij de genezing gelegen is: de Hausdörfer-therapie. Na twee opeenvolgende weekenden wist ik dat dit het was! In de tijd tussen april 1994 en maart 2003 heb ik ook aan verschillende Hausdörfer-zelfhulpweekenden deelgenomen en was ik tevens om de twee weken bezig met zelfhulp, die we in Limburg (Hasselt) hadden opgebouwd. Nu zou men zeggen, door zoveel bezig te zijn met het stotteren, dat je er vanaf zou geraken, maar ik kwam niet veel verder. Dit, omdat ik mijns inziens niet goed begrepen had waar het eigenlijk om gaat. Namelijk de rust en het gevoel, aan deze twee zaken moeten we werken. Deze twee punten met moed en geduld kun je leren bij de Hausdörfer-methode. Mijn ervaring zegt dat de stotteraar moet volhouden aan de rust te werken, ook al val je duizend maal, probeer die rust op te zoeken. Oefening baart kunst! Groetjes, Marcel Troost voor alle stotteraars: Goed leren zwijgen is moeilijker dan goed leren spreken (Confucius) 5

6 Hausdörfer-zelfhulpgroepen NEDERLAND Almelo: Theo Sas (057) , Nieenhof 20, 8111 CA Heeten Amsterdam: Maarten Jurrjens (0251) , Belle van Zuylenlaan 12, 1902 PM Castrium, Assen; Ellen Jager (0592) , Telglanden 14, 9407 JK Assen, Eindhoven: Frits Schalij (040) , Gestelsestraat 58, 5615 LG Eindhoven, Friesland: Rene Haayes (0513) , Korenbeursweg 228, 8442 DJ Heerenveen, Leiden: Paul Blijboom (020) , Roerstraat 84 III, 1078 LS Amsterdam, Nijmegen: Martijn Hoeke (024) , Prof. Huijbersstraat 67, 6524 NR Nijmegen, Roosendaal: Ellen van Zimmeren, (0165) , Boutenslaan 2, 4707 NC Roosendaal, Rotterdam: Lennart Koning (06) , Schiebroekseweg 6, Bergschenhoek, Utrecht: Jeroen Neele (0346) , Zwanenkamp 1205, 3607 NT Maarssen, Winterswijk: Dennie Grotenhuis (0544) , Mars 2, 7131 HH Lichtenvoorde, BELGIË Gent: Martine de Vloed (09) , Peter Benoitlaan 44, 9050 Gentbrugge, Kortrijk: Marc Vereyk (051) , Meiboomstraat 73, 8750 Zwevezele, Nieuwe zelfhulpgroep in Rotterdam Data zelfhulpweekenden Jan/feb 2004: locatie nog onbekend April 2004: locatie omgeving Utrecht Eind 2004: locatie omgeving Groningen 6 WEBSITES Heb je onze website al eens bezocht? Het is zeker de moeite waard: spreken.nl Ook de website van Instituut Natuurlijk Spreken is onlangs weer vernieuwd. Alles over natuurlijk spreken vind je op deze site: Bij deze wil ik van de gelegenheid gebruik maken om mijzelf voor te stellen en jou, indien je stottert, een voorstel te doen. Mijn naam is Lennart Koning en ik heb in het voorjaar van 2003 de Hausdörfer-therapie gevolgd om van mijn stotteren af te komen. Dit na eerst een aantal andere therapieën te hebben doorlopen. In tegenstelling tot de andere therapieën had voor mij de Hausdörfer-methode wél het gewenste en blijvende resultaat. Ik ben hier zo tevreden over, dat ik momenteel bezig ben met het oprichten van een zelfhulpgroep voor stotteraars en/of ex-cursisten van Hausdörfer. Ik zou graag met hen ervaringen over het stotteren willen delen en wellicht een ieder kunnen voorzien van enkele tips of handvatten. Het is in elk geval prettig om met een groepje bij elkaar te zijn en over het stotteren te praten. Er blijkt voldoende interesse binnen de regio Rotterdam te zijn om een zelfhulpgroep te starten. Ik verwacht dat de eerste ontmoeting begin december zal plaatsvinden. Mocht je interesse hebben om één van de avonden bij te wonen, mail dan naar: of bel mij op maandagavond of woensdagavond Maar helaas, vol=vol dus wees er snel bij. Lennart Koning COLOFON NIEUWSBRIEF De nieuwsbrief verschijnt tweemaal per jaar (juni en december) en wordt aan alledonateurs van Stichting Natuurlijk Spreken toegezonden. Redactie: Marc Muntjewerff Layout: Norma van Doorn Drukwerk en verzending: Sjoerd Hiemstra Oplage: 300 BESTUUR VAN DE STICHTING Voorzitter: Lilian Briggeman Tel.: (024) Secretaris: Frits Rietveld Diedenweg CPWageningen (0317) Penningmeester: Lucas Loopers Heklanden PLAssen Tel./fax: (0592) Bestuurslid zelfhulpgroepen René Hooijman tel: (0487) Bestuurslid zelfhulpweekenden Marcel Springelkamp tel: (06) Bestuurslid p.r. Marc Muntjewerff tel.: (026) WEBSITE www. Girorekening t.n.v. Stichting Natuurlijk Spreken Heklanden PL Assen

Heb je er wel eens aan gedacht om bestuurswerk te gaan doen?

Heb je er wel eens aan gedacht om bestuurswerk te gaan doen? jaargang 5 nummer 1 VAN DE VOORZITTER Alweer de derde nieuwsbrief van de stichting in de nieuwe lay-out. Het onwennige is eraf, en het begint al bijna gewoon te worden. Maar zo gewoon is het niet. Er is

Nadere informatie

Bijlage 4.2.2 Vragenlijst voor stotterende kinderen

Bijlage 4.2.2 Vragenlijst voor stotterende kinderen Bijlage 4.2.2 Vragenlijst voor stotterende kinderen bussum 2011 Wij wijzen erop dat het gebruik van de bijlagen bedoeld is voor de praktijk van de therapeut die de in het boek Stotteren: van theorie naar

Nadere informatie

VAN DE VOORZITTER VACATURE BESTUURSLID ONDERTEKENING LICENTIE-OVEREENKOMST GEBRUIK MERKNAAM HAUSDÖRFER BEZOEK WEBSITE SPECTACULAIR GESTEGEN

VAN DE VOORZITTER VACATURE BESTUURSLID ONDERTEKENING LICENTIE-OVEREENKOMST GEBRUIK MERKNAAM HAUSDÖRFER BEZOEK WEBSITE SPECTACULAIR GESTEGEN jaargang 6 nummer 1 Vrijheid Vrijheid is een groot goed. In de media krijgt vrijheid de laatste tijd weer de aandacht die het eigenlijk altijd verdient. Vijf mei staan velen stil bij vrijheid en ook het

Nadere informatie

TALEN JE LEVEN! Informatie over meertalig opvoeden voor ouders en opvoeders

TALEN JE LEVEN! Informatie over meertalig opvoeden voor ouders en opvoeders TALEN JE LEVEN! Informatie over meertalig opvoeden voor ouders en opvoeders Talen kleuren je leven! Groei je op met meer dan één taal? Kun je in verschillende situaties meer dan één taal gebruiken of spreken?

Nadere informatie

MS Vereniging Nederland Regio Brabant West Paganinistraat 11 5144 XN Waalwijk T 0416-333074 www.msvereniging.nl

MS Vereniging Nederland Regio Brabant West Paganinistraat 11 5144 XN Waalwijk T 0416-333074 www.msvereniging.nl November 2009 MS Vereniging Nederland Regio Brabant West Paganinistraat 11 5144 XN Waalwijk T 0416-333074 www.msvereniging.nl Beste Leden, Met deze nieuwsbrief informeren wij u graag over de laatste ontwikkelingen

Nadere informatie

stichting Er Zijn Inhoudsopgave: ANBI verantwoording 2013

stichting Er Zijn Inhoudsopgave: ANBI verantwoording 2013 stichting Er Zijn ANBI verantwoording 2013 Inhoudsopgave: 1 De naam 2 2 RSIN/fiscaal nummer 2 3 Contactgegevens 2 4 Bestuurssamenstelling en namen bestuursleden 2 5 De doelstelling 2 6 Het beleidsplan

Nadere informatie

Het circumambulerende proces naar natuurlijk spreken

Het circumambulerende proces naar natuurlijk spreken Het circumambulerende proces naar natuurlijk spreken In de loop der jaren heb je een sensitieve gevoelstoestand 1 opgebouwd op het gebied van spraak. Nu wil je een neutrale gevoelstoestand 2 bereiken met

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF. Gebruik van het dossier We zien dat er een aantal mentoren al gebruik maken van Het Dossier. Complimenten daarvoor.

NIEUWSBRIEF. Gebruik van het dossier We zien dat er een aantal mentoren al gebruik maken van Het Dossier. Complimenten daarvoor. NIEUWSBRIEF December Mentorschap Midden-en Noordoost Brabant 2015 Editie 2 Jaargang 1 Hierbij ontvangt u de nieuwe nieuwsbrief van het Mentorschap Midden -en Noordoost brabant. Hiermee houden wij u op

Nadere informatie

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Afdeling revalidatie mca.nl Inhoudsopgave Wat is chronische pijn en vermoeidheid? 3 Chronische pijn en vermoeidheid bij tieners 4 Rustig aan of toch

Nadere informatie

Vaginistisch reageren

Vaginistisch reageren Vaginistisch reageren 1 Wat is het? Vaginisme wil zeggen dat het niet lukt om een penis, vingers of tampon in je vagina in te brengen. Probeer je het, dan spannen je bekkenbodemspieren zich onbewust aan.

Nadere informatie

GEZONDER WORDEN, ZIJN & BLIJVEN MET NLP

GEZONDER WORDEN, ZIJN & BLIJVEN MET NLP GEZONDER WORDEN, ZIJN & BLIJVEN MET NLP Voor iedereen die: Gezonder wil eten Wil stoppen met schadelijke verslavingen Meer wil bewegen Minder stress en meer ontspanning wil Inclusief werkboek Leopoldstraat

Nadere informatie

Nieuwsbrief 14, september 2010

Nieuwsbrief 14, september 2010 Stichting WoonMere Nieuwsbrief 14, september 2010 Redactie: Mariska Elfrink Hallo allemaal, Eindelijk is het dan gebeurt: we zijn verhuist naar ons eigen appartement! Inmiddels wonen we hier alweer een

Nadere informatie

Nieuwsbrief januari 2011 nr.68 Pagina 1 van 5

Nieuwsbrief januari 2011 nr.68 Pagina 1 van 5 Nieuwsbrief nr. 68 jaargang 7 januari 2011 Hallo allemaal, Om te beginnen wil de redactie van de nieuwsbrief jullie een goed, gezond en sportief 2011 wensen. We hopen dat alle goede voornemens uit gaan

Nadere informatie

Inhoud. Beleid en resultaten Op het gebied van lotgenotencontact Op het gebied van voorlichting Op het gebied van stimuleren van onderzoek

Inhoud. Beleid en resultaten Op het gebied van lotgenotencontact Op het gebied van voorlichting Op het gebied van stimuleren van onderzoek Inhoud Stichting Emetofobie in het kort Wie zijn we? Hoe zijn we ontstaan? Wat willen we bereiken? Wat doen we? Hoe betalen we het? Waarom geen CBF-keurmerk? Beleid en resultaten Op het gebied van lotgenotencontact

Nadere informatie

Stotteren levenslang? Kom nou!

Stotteren levenslang? Kom nou! Instituut de Pauw Introductie Bij niet meer stotteren komt meer kijken dan alleen het beheersen van een techniek. Niet meer stotteren betekend ook dat je anders moet leren denken en kijken naar jezelf

Nadere informatie

Nieuwsbrief Juni uit de Praktijk van Marja Tames

Nieuwsbrief Juni uit de Praktijk van Marja Tames Nieuwsbrief Juni uit de Praktijk van Marja Tames Lieve allemaal, Nog een laatste nieuwsbrief voor de zomervakantie. Misschien maak je plannen voor je vakantie of heb je die al gemaakt. Sommige van jullie

Nadere informatie

VAN DE VOORZITTER EVEN VOORSTELLEN: MARCO FÜHNER DOOR DE NACHT... UIT 1905! Kiezen. jaargang 5 nummer 2

VAN DE VOORZITTER EVEN VOORSTELLEN: MARCO FÜHNER DOOR DE NACHT... UIT 1905! Kiezen. jaargang 5 nummer 2 jaargang 5 nummer 2 VAN DE VOORZITTER Kiezen De tandarts sleutelde laatst aan een van mijn kiezen en nadat de verdoving was uitgewerkt galmde de klank nog lang in mijn hoofd na: kies, kies, kies!. Ken

Nadere informatie

Iedereen heeft een verhaal

Iedereen heeft een verhaal informatie voor jongeren Iedereen heeft een verhaal > Goed om te weten als je tijdelijk naar JJC gaat Iedereen heeft een eigen verhaal. Veel verhalen gaan over waarom het niet allemaal gelopen is zoals

Nadere informatie

Nieuws om door te geven

Nieuws om door te geven 3 Nieuws om door te geven Info 153 (oktober 2014) Haarlem, 25 september 2014 Inhoud 1. Bijbel in Gewone Taal: activiteiten in heel Nederland 2. Nieuw: Bijbel in Gewone Taal 3. Bijbel in Gewone Taal: duidelijk

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

PSYCHIATRIE & PSYCHOLOGIE. Educatieve therapie voor patiënten met pijn

PSYCHIATRIE & PSYCHOLOGIE. Educatieve therapie voor patiënten met pijn PSYCHIATRIE & PSYCHOLOGIE Educatieve therapie voor patiënten met pijn Educatieve therapie voor patiënten met pijn U bent onder behandeling vanwege chronische pijn. Uw arts heeft u geadviseerd om de educatieve

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord van de voorzitter

Inhoud. Voorwoord van de voorzitter 1 Inhoud Voorwoord van de voorzitter Stichting Emetofobie in het kort Wie zijn we? Hoe zijn we ontstaan? Wat willen we bereiken? Wat doen we? Hoe betalen we het? Waarom geen CBF-keurmerk? Beleid en resultaten

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Met een rugzakje vol info ga ik naar huis, veel gesprekken, leuke manier van middagvulling.

Met een rugzakje vol info ga ik naar huis, veel gesprekken, leuke manier van middagvulling. Leerzaam, leuk, nieuwe contacten opgedaan, nieuwe ideeën. Het open Space concept is geweldig. Met een rugzakje vol info ga ik naar huis, veel gesprekken, leuke manier van middagvulling. Ontspannen maar

Nadere informatie

Nieuwsbrief CliëntAanZet

Nieuwsbrief CliëntAanZet Nummer 1 Januari 2015 Van de redactie Hallo, Een nieuw jaar en ook weer een nieuwe nieuwsbrief CliëntAanZet. Heb je een leuk idee voor deze nieuwsbrief? Of wil je misschien zelf iets schrijven? Stuur een

Nadere informatie

Intuïtief Website Stappen Plan voor een Doorlopende Stroom Klanten

Intuïtief Website Stappen Plan voor een Doorlopende Stroom Klanten Intuïtief Website Stappen Plan voor een Doorlopende Stroom Klanten 2015 Annie Massop Hart en Ziel Marketing - Alle rechten voorbehouden - 1 Inleiding Dit stappenplan sluit aan op de workshop Hoe je intuïtief

Nadere informatie

Vermoeidheid bij MPD

Vermoeidheid bij MPD Vermoeidheid bij MPD Landelijke contactmiddag MPD Stichting, 10-10-2009 -van Wijlen Psycho-oncologisch therapeut Centrum Amarant Toon Hermans Huis Amersfoort Welke verschijnselen? Gevoelens van totale

Nadere informatie

# $ % ' ( )* 3 4 5. 6 & & &!! +, *--- % ' #.. 2, *---

# $ % ' ( )* 3 4 5. 6 & & &!! +, *--- % ' #.. 2, *--- ( )* +, * ' # /01 2, * 3 4 5 6!! 67! #!! ' 8 #, 5 6 9 : / 7 7 5 # :, 3 3 7: : ;< 7= 4 ' 3 6 4 7 6 7 3,,, # :!! : 3 # # #, 3 > 3! 6 3 ? 3 3, ' # 6 @ 5 6?))???,? 8?! # # # # # # ?#??A8'4 59 ),, 6?#??A8'?#??A8#??#??A8#?3'#

Nadere informatie

Aanbod van Paardkrachtig

Aanbod van Paardkrachtig Aanbod van Paardkrachtig Paardkrachtig richt zich op kinderen, jongeren en jong volwassenen tussen de 8 en 25 jaar, die niet lekker in hun vel zitten en bijvoorbeeld last hebben van de volgende klachten:

Nadere informatie

leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte

leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte CVA Cerebro Vasculair Accident is de medische term voor een ongeluk in de vaten van de hersenen. In het dagelijks taalgebruik heet een CVA

Nadere informatie

Pumadrivers nieuwsbrief 3/2011

Pumadrivers nieuwsbrief 3/2011 Pumadrivers nieuwsbrief 3/2011 Van de voorzitter Ik heb in de eerste nieuwsbrief van dit jaar gezegd dat er nieuws moet zijn voor een nieuwe nieuwsbrief En nieuws hebben we zeker weer. Nieuwe bestuursleden

Nadere informatie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Overzicht Groepsaanbod Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Waarom een groep of cursus? Waarom in een groep? Het kan zijn dat je het zelf prettiger vindt

Nadere informatie

Nieuwsbrief jaargang 8 nummer 1

Nieuwsbrief jaargang 8 nummer 1 Nieuwsbrief jaargang 8 nummer 1 Nieuws van Instituut Natuurlijk Spreken Er is veel gebeurd in het afgelopen jaar en er zijn grote plannen. Hieronder een kleine greep daaruit. Secretariaat Sinds voorjaar

Nadere informatie

Familie- en vriendenzorg. Informatie voor mantelzorgers. Zorgbalans Omdat goede zorg heel persoonlijk is

Familie- en vriendenzorg. Informatie voor mantelzorgers. Zorgbalans Omdat goede zorg heel persoonlijk is Familie- en vriendenzorg Informatie voor mantelzorgers Zorgbalans Omdat goede zorg heel persoonlijk is Familie- en vriendenzorg Uw partner, familielid, vriend of andere naaste krijgt zorg bij Zorgbalans.

Nadere informatie

Offener Internationaler Stadtwerke- Cup 15 Hamm (D)

Offener Internationaler Stadtwerke- Cup 15 Hamm (D) NIEUWSBRIEF SEPTEMBER Seizoen 2015-2016 Hallo allemaal! De eerste weken zitten er weer op en alles draait weer alsof het nooit vakantie is geweest! Iedereen is lekker uitgerust in de vakantie en we kunnen

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

Ondersteuning en activiteiten voor mantelzorgers

Ondersteuning en activiteiten voor mantelzorgers 0 Ondersteuning en activiteiten voor mantelzorgers Workshops en bijeenkomsten Individuele begeleiding Mantelzorg, wat is dat? Je bent mantelzorger wanneer je de zorg voor een familielid of een bekende

Nadere informatie

HANDLEIDING FUNDRAISING Ride New York 2016

HANDLEIDING FUNDRAISING Ride New York 2016 HANDLEIDING FUNDRAISING Ride New York 2016 Inhoud 1. Aan de slag!...3 2. Stappenplan...4 3. Extra tips voor publiciteit...5 4. Jij & je enthousiasme...6 5. Succes!...6 1. Aan de slag! Geweldig dat je hebt

Nadere informatie

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt.

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij kunt geen mensen haten en doet geen ander zeer misschien ben jij het wapen waarmee ik liefde leer.

Nadere informatie

Theateractiviteiten voor, door en met mensen met een verstandelijke beperking.

Theateractiviteiten voor, door en met mensen met een verstandelijke beperking. Studio Sterk: Sterker door Participatief Drama Theateractiviteiten voor, door en met mensen met een verstandelijke beperking. Theater als middel om een stem te geven aan mensen die nauwelijks gehoord worden.

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord van de voorzitter

Inhoud. Voorwoord van de voorzitter Inhoud Voorwoord van de voorzitter Stichting Emetofobie in het kort Wie zijn we? Hoe zijn we ontstaan? Wat willen we bereiken? Wat doen we? Hoe betalen we het? Waarom geen CBF-keurmerk? Beleid en resultaten

Nadere informatie

Nieuwsbrief CliëntAanZet

Nieuwsbrief CliëntAanZet Nummer 3 April 2014 Van de redactie Hallo, Hier weer een nieuwe nieuwsbrief CliëntAanZet. Heb je een leuk idee voor deze nieuwsbrief? Of wil je misschien zelf iets schrijven? Stuur een bericht naar: Cliëntzeggenschap,

Nadere informatie

Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de belangrijkste tips en trucs.

Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de belangrijkste tips en trucs. R.K. Basisschool Anselderlaan 10 6471 GL Eygelshoven Tel: 045-5351434 De fijne kneepjes van het voorlezen Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de

Nadere informatie

Stichting PO OP P & CO Biesdelselaan13 6881 CA Velp Jaarplanning 2012 1

Stichting PO OP P & CO Biesdelselaan13 6881 CA Velp Jaarplanning 2012 1 Stichting POP & CO Biesdelselaan13 6881 CA Velp Jaarplanning 2012 1 Inhoudsopgave Voorblad 1 Inhoudsopgave 2 Voorwoord 3 Activiteiten 4 Publiciteit 5 Interne organisatie 6 Financiën 7 Conclusies en aanbevelingen

Nadere informatie

Online Life Coaching Opleiding

Online Life Coaching Opleiding Online Life Coaching Opleiding De Life Coaching Opleiding laat je in 2 maanden ongelooflijk veel groeien en alle kennis verzamelen die je nodig hebt als Life Coach om jezelf en anderen succesvol te begeleiden

Nadere informatie

30 TIPS VOOR OUDERS EN BEGELEIDERS VAN LEERLINGEN MET LEERPROBLEMEN

30 TIPS VOOR OUDERS EN BEGELEIDERS VAN LEERLINGEN MET LEERPROBLEMEN 30 TIPS VOOR OUDERS EN BEGELEIDERS VAN LEERLINGEN MET LEERPROBLEMEN Alle kinderen die wij gevraagd hebben om een tip voor jullie hebben gezegd: blijf je vertrouwen in mij tonen, behandel me niet als een

Nadere informatie

het begin van dit boek

het begin van dit boek De autisme survivalgids 9 het begin van dit boek Ken je dat gevoel? Je bent een kind. Een jongen of een meisje. Om je heen zijn er heel veel andere kinderen. Allemaal zien ze er net een beetje anders uit.

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

Passend Onderwijs voor de kinderen op school: samen met ouders en leerkracht

Passend Onderwijs voor de kinderen op school: samen met ouders en leerkracht Passend Onderwijs voor de kinderen op school: samen met ouders en leerkracht Vanaf 1 augustus is de Wet passend onderwijs van kracht. De school van uw kind/uw school is aangesloten bij het samenwerkingsverband

Nadere informatie

Bertha Middendorp MIGRAINE. De oorzaak van jouw migraine en Leer in 6 weken je pijn te beheersen tijdens een aanval

Bertha Middendorp MIGRAINE. De oorzaak van jouw migraine en Leer in 6 weken je pijn te beheersen tijdens een aanval Bertha Middendorp MIGRAINE De oorzaak van jouw migraine en Leer in 6 weken je pijn te beheersen tijdens een aanval Inhoud Deel 1 12 Inleiding 15 Mijn migraine 21 Hypnose 26 Verhalen uit de praktijk Deel

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Jaaractiviteiten 2016

Jaaractiviteiten 2016 Jaaractiviteiten 2016 Je bent niet de enige! Leven met brandwonden is niet altijd eenvoudig. Contact met lotgenoten helpt je te leren leven met je veranderde uiterlijk en het verwerken van je ongeval.

Nadere informatie

30 TIPS VOOR OUDERS EN BEGELEIDERS VAN LEERLINGEN MET LEERPROBLEMEN. Wijs ze op. www.lereniseenmakkie.nl. en de online coach.

30 TIPS VOOR OUDERS EN BEGELEIDERS VAN LEERLINGEN MET LEERPROBLEMEN. Wijs ze op. www.lereniseenmakkie.nl. en de online coach. 30 TIPS VOOR OUDERS EN BEGELEIDERS VAN LEERLINGEN MET LEERPROBLEMEN Wijs ze op en de online coach. Vermijd stressverhoging: dat blokkeert het leren nog meer. Wijs je kind steeds weer op wat het al wel

Nadere informatie

Nieuwsbrief MTC december 2014

Nieuwsbrief MTC december 2014 Nieuwsbrief MTC december 2014 Afscheid van een tennisvriend Op 8 december 2014 is helaas veel te vroeg, ons sympathieke en altijd vrolijke tennislid Fred Koster overleden. Wij bewaren mooie herinneringen

Nadere informatie

Sportief bewegen na kanker. Kanker

Sportief bewegen na kanker. Kanker Sportief bewegen na kanker Kanker Sportief bewegen na kanker...................................... Bewegen: goed en nog leuk ook! Regelmatig bewegen heeft een positieve invloed op de gezondheid en is nog

Nadere informatie

Stotteren Logopedie Postadres Bezoekadres

Stotteren Logopedie Postadres Bezoekadres Stotteren Logopedie Colofon Dit is een uitgave van gemeente De Ronde Venen Postbus 250 3640 AG Mijdrecht T 0297 29 16 16 E gemeente@derondevenen.nl Deze folder is er om u zo helder en duidelijk mogelijk

Nadere informatie

stichting Er Zijn Inhoudsopgave: ANBI verantwoording 2014

stichting Er Zijn Inhoudsopgave: ANBI verantwoording 2014 stichting Er Zijn ANBI verantwoording 2014 Inhoudsopgave: 1 De naam 2 2 RSIN/fiscaal nummer 2 3 Contactgegevens 2 4 Bestuurssamenstelling en namen bestuursleden 2 5 De doelstelling 2 6 Het beleidsplan

Nadere informatie

Inhoud. 4 Zeelandweekend 2014. 5 Advertentie Beldert. 5 Samenvatting paasduik 2014. 6 Clubavonden. 6 Duikcentrum Nijmegen.

Inhoud. 4 Zeelandweekend 2014. 5 Advertentie Beldert. 5 Samenvatting paasduik 2014. 6 Clubavonden. 6 Duikcentrum Nijmegen. Inhoud Pagina 3 Voorwoord 4 Zeelandweekend 2014 5 Advertentie Beldert 5 Samenvatting paasduik 2014 6 Clubavonden 6 Duikcentrum Nijmegen 8 Agenda 9 kantduikmanagement 10 Colofon 11 Advertentie DCN 2 Voorwoord

Nadere informatie

Nieuwsbrief CliëntAanZet

Nieuwsbrief CliëntAanZet Nummer 5 Juni/Juli 2014 Van de redactie Hallo, Hier weer een nieuwe nieuwsbrief CliëntAanZet. Heb je een leuk idee voor deze nieuwsbrief? Of wil je misschien zelf iets schrijven? Stuur een bericht naar:

Nadere informatie

GBN-Nieuwsbrief. Maart 2015. Maart

GBN-Nieuwsbrief. Maart 2015. Maart Maart 2015 Maart. 1 Poster In samenwerking met Vogelbescherming Nederland en met subsidie van het IJsvogelfonds 2014 heeft onze vereniging een prachtige poster laten ontwikkelen met informatie en aanwijzingen

Nadere informatie

Online Psychologische Hulp Angst & Paniek

Online Psychologische Hulp Angst & Paniek Online Psychologische Hulp Angst & Paniek 2 Therapieland Therapieland Online Psychologische Hulp In deze brochure maak je kennis met de online behandeling Angst & Paniek van Therapieland. Je krijgt uitleg

Nadere informatie

Irma Steenbeek VERSTAG

Irma Steenbeek VERSTAG Irma Steenbeek VERSTAG Colofon Eindredactie Joost Pool Redactie Boris Goddijn Vormgeving Pien Vermazeren Fotografie Boris Goddijn Beeldbewerking Pien Vermazeren Copyright en disclaimer Het overnemen van

Nadere informatie

Stap 3 Slimme energieverdeling over een dag

Stap 3 Slimme energieverdeling over een dag Counselling en Coaching bij gezondheidsproblemen Stresscounselling. Trainingen. Coaching Stap 3 Slimme energieverdeling over een dag Intro In stap 2 heb je kennis gemaakt met Doen en Zijn. Doen heb je

Nadere informatie

Rotterdams Ambassadrices Netwerk

Rotterdams Ambassadrices Netwerk De ambassadrice als werver van inburgeraars 1. Inleiding; eigen ervaringen 2 A. Wat is werven 2 B. Het belang van werven 2 C. Verwachtingen 3 D. Rollenspel 4 E. Opdracht 4 2. Voortraject: 4 A. Doel 4 B.

Nadere informatie

Jouw thuis vind je bij Daelzicht

Jouw thuis vind je bij Daelzicht Jouw thuis vind je bij Daelzicht Kijk voor de mogelijkheden en het complete woningaanbod op onze nieuwe woonsite www.daelzicht.nl/wonen en zoek de woning die bij jou past. Kennismaken met wonen Wonen bij

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

FOUT VRIENDJE? PAS OP! Hulp. Internet. Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22.

FOUT VRIENDJE? PAS OP! Hulp. Internet. Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22. PAS OP! Hulp Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22. Internet Wil je meer lezen? Kijk op www.jipdenhaag.nl/loverboys En test jezelf op www.loverboytest.nl Dit is een

Nadere informatie

Module A. Weten 13 Module B. Denken 21 Module C. Eten 32 Module D. Laten zitten 41 Module E. Baas over je brein 50

Module A. Weten 13 Module B. Denken 21 Module C. Eten 32 Module D. Laten zitten 41 Module E. Baas over je brein 50 Eten zonder angst_kapwerkboek basis 4-3-11 14:24 Pagina 5 Inhoud 5 Inhoud Inleiding 7 Motivatie 8 FASE 1. OPBOUWFASE 12 Module A. Weten 13 Module B. Denken 21 Module C. Eten 32 Module D. Laten zitten 41

Nadere informatie

Nieuwsbrief Jeugdzeilen GWV De Vrijbuiter

Nieuwsbrief Jeugdzeilen GWV De Vrijbuiter FEBRUARI 2015 - EDITIE 1 Nieuwsbrief Jeugdzeilen GWV De Vrijbuiter In dit nummer 1 Even voorstellen 2 Informatiebijeenkomst Even voorstellen Het is jullie waarschijnlijk niet ontgaan dat er een nieuwe

Nadere informatie

Mind & Motion, Centrum voor BewustZijn

Mind & Motion, Centrum voor BewustZijn NIEUWSBRIEF Follow your it knows the way Mind & Motion, Centrum voor BewustZijn Nieuwsbrief 2 20 februari 2015 VOORJAARSVAKANTIE Van maandag 23 februari 2015 t/m zondag 1 maart 2015 zijn er geen yogalessen

Nadere informatie

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen.

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Kan ik kiezen bij wie ik ga wonen? Is het mijn schuld? Ben ik verplicht om op bezoek te gaan bij papa of mama? Waarom hebben mijn ouders elk een

Nadere informatie

Een crisiskaart omdat je het voor jezelf het beste weet

Een crisiskaart omdat je het voor jezelf het beste weet Crisiskaart Een crisiskaart omdat je het voor jezelf het beste weet Consulent Crisiskaart Nel van kempen Diane Hek Crisiskaart Wat is een crisiskaart: Een uitvouwbaar kaartje van bankpasformaat. Samenvatting

Nadere informatie

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar OPVOEDEN ZO!!! Algemeen Het opvoeden van kinderen is leuk maar kan soms ook heel zwaar zijn. Bij het opvoeden van je kind komt heel wat kijken. Jij bent tenslotte diegene, die hem het goede voorbeeld moet

Nadere informatie

ZEG HET MAAR HET PRATEN VAN UW KIND. Leeftijd vanaf 4 jaar

ZEG HET MAAR HET PRATEN VAN UW KIND. Leeftijd vanaf 4 jaar ZEG HET MAAR HET PRATEN VAN UW KIND Leeftijd vanaf 4 jaar Het leren praten van uw kind gaat vaak bijna vanzelf. Toch is er heel wat voor nodig voordat uw kind goed praat. Soms gaat het niet zo vlot met

Nadere informatie

Een MainportArt Site De optimale keuze voor kunstenaars, fotografen en modellen. versie 1,1 Maart 2013

Een MainportArt Site De optimale keuze voor kunstenaars, fotografen en modellen. versie 1,1 Maart 2013 Een MainportArt Site De optimale keuze voor kunstenaars, fotografen en modellen versie 1,1 Maart 2013 Waarom een MainportArt website? Veel kunstenaars, modellen en fotografen hebben al één of meer websites.

Nadere informatie

7 tips voor begeleiding van onrustige kinderen

7 tips voor begeleiding van onrustige kinderen Anne Marie van Bilsen, www.praktijk-deregenboog.nl 1 Titel: 7 tips voor begeleiding van onrustige kinderen Auteur: Anne Marie van Bilsen Omslagontwerp: R.P. da Costa Druk: ebook Uitgever: Praktijk de Regenboog

Nadere informatie

Inleiding Het doen van een abortus heeft voor iedereen een verschillende reden en ook verschillende gevolgen. Maar onthoud goed, je hebt het niet

Inleiding Het doen van een abortus heeft voor iedereen een verschillende reden en ook verschillende gevolgen. Maar onthoud goed, je hebt het niet Inleiding Het doen van een abortus heeft voor iedereen een verschillende reden en ook verschillende gevolgen. Maar onthoud goed, je hebt het niet gedaan omdat je een slecht mens bent, maar juist omdat

Nadere informatie

Workshop communicatie

Workshop communicatie Workshop communicatie Feedback is collegiale ondersteuning of toch niet? Wat wil de beroepsvereniging betekenen voor Verzorgenden en Verpleegkundigen? Wij willen onze beroepsgroepen in staat stellen hun

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

Overtuigend en Ontspannen Presenteren

Overtuigend en Ontspannen Presenteren Overtuigend en Ontspannen Presenteren 24 november2015 Jullie doelen? Training Presenteren Minder zenuwen bij presentaties Makkelijker contact met het publiek Wat wél en beter niet te zeggen Meer JA s van

Nadere informatie

Mensen met afasie hebben moeite met taal, maar zij zijn niet gek!

Mensen met afasie hebben moeite met taal, maar zij zijn niet gek! Afasie Logopedie Afasie is een taalstoornis die ontstaat door schade aan de hersenen, bijvoorbeeld na een beroerte of CVA (hersenbloeding, herseninfarct). In deze folder leest u hoe afasie ontstaat en

Nadere informatie

1. Ik merk vaak dat ik probeer iets te bereiken wat op de een of andere manier op een mislukking uitloopt. -----

1. Ik merk vaak dat ik probeer iets te bereiken wat op de een of andere manier op een mislukking uitloopt. ----- Test: Je persoonlijke afweerprofiel Met de volgende test kun je bepalen welk afweermechanisme je het meest gebruikt. Iedereen gebruikt alle afweervormen, maar er bestaan verschillen in de frequentie waarmee

Nadere informatie

Hallo allemaal! Nieuwsbrief 7 maart seizoen 2014-2015! BELANGRIJK!!!!!!!!!

Hallo allemaal! Nieuwsbrief 7 maart seizoen 2014-2015! BELANGRIJK!!!!!!!!! Hallo allemaal! Nieuwsbrief 7 maart seizoen 2014-2015! BELANGRIJK!!!!!!!!! Hallo allemaal, het is weer tijd voor een nieuwsbrief! We zitten alweer in maart en zijn we in de tweede periode van dit seizoen

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

Oceandrum.nl nieuwsflits, jaargang: 6, nummer:7

Oceandrum.nl nieuwsflits, jaargang: 6, nummer:7 Oceandrum.nl nieuwsflits, jaargang: 6, nummer:7 Hallo lieve mensen, Het is zomer en feest deze maand (lees hierover meer in de bijlage), daarom is hier de zonnige nieuwsflits voor juli van Oceandrum.nl!

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

* NIEUWSBRIEF * NIEUWSBRIEF * NIEUWSBRIEF

* NIEUWSBRIEF * NIEUWSBRIEF * NIEUWSBRIEF * NIEUWSBRIEF * NIEUWSBRIEF * NIEUWSBRIEF * VALENTINO Helaas hebben wij vorige week afscheid moeten nemen van ons manegepaard Valentino. Nadat hij opnieuw last kreeg van een peesblessure hebben wij helaas

Nadere informatie

Informatie-uitwisseling contractvervoer

Informatie-uitwisseling contractvervoer Nieuwsbrief voor bestuursleden Hoofdredactie: Lidia van den Eijnde Eindredactie: Tabitha Poolen E-mail: informatief@anbo.nl ANBO Informatief staat ook op Intranet Postadres: Postbus 18003 3501 CA Utrecht

Nadere informatie

Burgemeester Van Maasakkers stelt als eerste een woning samen. sept 2009

Burgemeester Van Maasakkers stelt als eerste een woning samen. sept 2009 sept 2009 7 Foto: Marcel Bosmans, Gemerts Nieuwsblad Burgemeester Van Maasakkers stelt als eerste een woning samen Op 16 september hebben de gemeente Gemert-Bakel en BL Huisvesting de exploitatieovereenkomst

Nadere informatie

Intact. goede redenen om een zelfhulpgroep te bezoeken

Intact. goede redenen om een zelfhulpgroep te bezoeken 10 goede redenen om een zelfhulpgroep te bezoeken Intact Zelfhulp is er voor jou. Deze informatie is voor alle mensen met een verslavingsprobleem en hun naasten, ongeacht welke verslaving. De eerste stap

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF APRIL 2013 (2013-03)

NIEUWSBRIEF APRIL 2013 (2013-03) NIEUWSBRIEF APRIL 2013 (2013-03) 01 Infomorgen zaterdag 16 maart 2013. Ruim 40 personen waren deze morgen aanwezig om door het Bestuur op de hoogte te worden gebracht met allerlei zaken en plannen, die

Nadere informatie

RESULTATEN ENQUETE DECEMBER 2009

RESULTATEN ENQUETE DECEMBER 2009 RESULTATEN ENQUETE DECEMBER 2009 Stichting Vrienden van Nieuw Unicum - algemeen 1. Hoe kent u de Stichting Vrienden van Nieuw Unicum? Doordat een familielid/vriend/kennis van mij in Nieuw Unicum woont

Nadere informatie

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Met dit Ebook wil ik je graag inzichten geven in hoe je van jezelf kunt (leren) houden. Dit bereik je (wellicht helaas) niet door even een knop

Nadere informatie

Hallo Meditatie en Dans Liefhebber!

Hallo Meditatie en Dans Liefhebber! 19 juli 11 Deze nieuwsbrief verschijnt per kwartaal. Je ontvangt deze omdat je een keer mee hebt gedaan aan een workshop of klant bent of omdat je opgaf als abonnee. Opzeggen/wijzigen of aanmelden voor

Nadere informatie

Samenvatting. Interactie Informatiewaarde Werkrelevantie Totale waardering 8,6 8,7 8,7 8,6

Samenvatting. Interactie Informatiewaarde Werkrelevantie Totale waardering 8,6 8,7 8,7 8,6 Samenvatting Scores Interactie Informatiewaarde Werkrelevantie Totale waardering 8,6 8,7 8,7 8,6 Uit de opmerkingen van de deelnemers blijkt dat zij de training als leerzaam, interactief en praktijkgericht

Nadere informatie

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl.

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Chatten Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Colofon Een uitgave van Eenvoudig Communiceren

Nadere informatie