Hoe arbeidsattitudes van leerlingen aanscherpen?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hoe arbeidsattitudes van leerlingen aanscherpen?"

Transcriptie

1 Cursusmap train de trainer voor leerkrachten BSO/TSO/KSO/DBSO/leertijd Hoe arbeidsattitudes van leerlingen aanscherpen? Ontdek jezelf, Iedereen heeft wel eens zin om positieve keuzes te maken, goede dingen te doen, zijn waarden en normen te verdedigen. Toch kan niemand in zijn eentje de wereld veranderen. Maar als we onze wereld een beetje positiever achterlaten dan we hem s ochtends aantroffen, dan voelt dat goed vanbinnen.

2 A. Kadering en structuur van het project LOOA en Will's Kracht: even situeren Het Limburgs Overlegplatform Onderwijs Arbeid, afgekort als LOOA, is een vzw die eind jaren '80 werd opgericht met de bedoeling om het onderwijs uit alle koepels, andere vormingsverstrekkers en de sociale partners rond de tafel te brengen. Deze actoren willen via dit platform specifieke en lokale noden detecteren rond de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt in Limburg. Zij spelen hierop in door het projectmatig uitwerken van acties en initiatieven. Zo heeft LOOA in de voorbije jaren een aardig 'palmares' opgebouwd. Enkele voorbeelden zijn de beroepen info- en doebeurs BIPje, het project Arbeidsoriëntatie (met oriëntatiestages), en het Regionaal Technologisch Centrum Limburg. Het project waarin deze cursus past, is Will's Kracht, dat werd opgestart in 2006 en loopt tot De doelstelling hiervan is werken aan een verbetering van de (arbeids)attitudes bij schoolverlaters in het TSO, BSO, KSO, DBSO en alternerend leren. Will's Kracht wil hen een betere houding meegeven als ze de stap naar het beroepsleven maken: flexibel en stipt zijn, willen leren, enthousiast reageren, feedback aanvaarden,... Het project gaat uit van een integrale benadering door acties te ontwikkelen naar 4 verschillende doelgroepen: ouders en schooldirecties, leerlingen zelf, leerkrachten en het bedrijfsleven. Voor leerlingen en leerkrachten worden vernieuwende methodieken ingezet, zoals deze train-de-trainer cursus en workshops rond attitudes. Voor de opvolging van het project werden onder andere de Attitude-Meter en het WAM softwarepakket ontwikkeld. Dit zijn 2 instrumenten om de evolutie in de arbeidshouding van leerlingen te meten en weer te geven. Hoe en waarom deze cursus? Bij vele projecten staat of valt de continuïteit ervan in functie van de subsidies die hiervoor worden vrijgemaakt. De initiatiefnemers van Will's Kracht vinden het thema echter te belangrijk om het na het einde van het project een stille dood te laten sterven. Het aanscherpen van attitudes is een werk van hele lange adem, waar op korte termijn geen spectaculaire verbeteringen in mogen verwacht worden. Vandaar dat werd gekozen om de leerkrachten te trainen in het doorgeven van de informatie aan hun leerlingen. We hopen op een sneeuwbaleffect, zodat de doelstellingen maximaal kunnen gerealiseerd worden. Op die manier gaan de ideeën, voorbeelden, methodieken en al het andere uitgewerkte campagnemateriaal niet verloren als Will's Kracht ermee ophoudt.

3 Wat verwachten wij van jou? De keuze om alle informatie aan de leerlingen door te geven, houdt een risico in. We hebben hierbij namelijk jouw volledige medewerking nodig. Als geen enkele leerkracht of schooldirectie bereid is om deze cursus te volgen en daadwerkelijk in het lessenpakket te integreren, zijn al onze inspanningen een maat voor niets geweest. Wij verwachten dus dat jij eerst en vooral het uitgangspunt van dit project volledig onderschrijft. Vervolgens moedigen we je aan om deze cursus te volgen en de items die worden aangereikt te integreren in de lessen. Op die manier word je in feite een ambassadeur van Will's Kracht, en help je actief mee om de attitudes van je leerlingen aan te scherpen. Tot slot verwachten we ook dat je het enthousiasme over dit project verder uitdraagt naar collega's en je directie stimuleert om hier tijd en ruimte voor vrij te maken. Wat mag jij verwachten van ons? Voor jouw engagement als schakel in de keten van Will's Kracht, krijg je ook heel wat in de plaats. Het is geen aaneenrijging van alleen maar leuke dingen, of een saaie opsomming van verstikkende ideeën. De opleidingen voor deze cursus worden gegeven door een professionele trainer, die zowel vanuit het bedrijfsleven als vanuit het onderwijs het klappen van de zweep kent. Hij brengt de thema's op een informele en interactieve manier, zodat het bijwonen van de cursussen zeker niet als een opgave kan beschouwd worden. Bovendien ontvang je van ons al het ondersteunende materiaal om de bekomen informatie op een eenvoudige en duidelijke manier aan de leerlingen te kunnen overbrengen. Een voorbeeld daarvan is deze cursus en de dvd, die doorspekt zijn van praktische voorbeelden en nuttige tips. Je kunt al dit materiaal kant-en-klaar serveren in de klas! Je kunt hiervoor trouwens ook beroep doen op onze portaalsite, waar ook alle informatie terug is te vinden. Kortom, Will's Kracht staat je bij met raad en daad, zodat het doorgeven van de attitudetools echt kinderspel zullen blijken.

4 5. Willen leren 1. Communicatie 1.1 Kader en benadering 1.2 Uit het leven gegrepen 1.3 Verteltips 1.4 Ppt 1.5 Clips 1.6 Oefeningen 2. Engagement Attitudes 3. Flexibiliteit 4. Stiptheid

5 1. Communicatie 1.1 Kader en Benadering Kader en benadering Het eerste contact Je krijgt maar één kans om een eerste indruk te maken... Als die tegenvalt, heb je veel tijd nodig om het vertrouwen te herstellen. Vooral bij sollicitatiegesprekken is het eerste contact heel belangrijk. Om je leerlingen hierin te trainen, kan je als opener of opwarmer, de De knoop? (Zie 1.6 en) doen. Zo leren de studenten op een aangename manier waarom en hoe CONTACT een bepalende invloed heeft. Zie 1.6 Het eerste contact met een organisatie is zo belangrijk Daarom: Zorg voor een goede timing. Maak een duidelijke afspraak via telefoon of . Zorg dat uit het eerste telefonisch gesprek heel duidelijk is waar je moet zijn, wie je gaat ontmoeten en op welk tijdstip. Schrijf het even op, want nieuwe namen vergeet je snel. Van een ontmoeting zijn de eerste 90 seconden het belangrijkst. De indrukken die je dan opdoet, blijven je het langst bij! Daarom: Geef een goede indruk. Je geeft een hand zoals het hoort? (Zie 1.3 Verteltips) Je kijkt je partner in zijn ogen. Je bent beleefd en blijft rechtstaan tot je wordt uitgenodigd om te gaan zitten. verteltips Zie 1.3 Kijk hier ook even naar de voorbeelden van Uit het leven gegrepen. Zij geven ook enkele richtlijnen mee. Nu kan je de Stel je voor (Zie 1.6 en) doen. Eventueel kan je deze koppelen aan de eerste feedback, waarbij de leerlingen proberen elkaar bij te sturen, zonder kritiek te geven. Je mag best ASSERTIEF zijn, van bij het eerste moment. Maar vergis je niet: assertief is iets heel anders dan arrogant. Want wie als eerste indruk arrogant overkomt zal die perceptie moeilijk kunnen keren. (Zie 1.2 uit het leven gegrepen) uit het leven gegrepen Zie 1.6 Zie 1.2 TIP: Communiceren is als je hemd aantrekken. Als het bij het eerste knoopsgat fout gaat, komt het bij het verdere dichtknopen niet meer goed. Gelukkig is communicatie, net als hemden dichtknopen, iets wat je kan leren.

6 1 Communicatie 1.1 Kader en Benadering Kader en benadering Communicatie Het is niet zo evident om te luisteren. Het is algemeen bekend dat, als het fout gaat in een organisatie, dit voor 80% te wijten is aan slechte communicatie of erger nog, aan helemaal géén communicatie. Bij het eerste contact moet je dus een goede start nemen in die communicatie, en dat is niet zo gemakkelijk. Want allicht ben je wat zenuwachtig of onoplettend. Toch is het héél belangrijk dat je alle informatie van het gesprek meekrijgt. Daarom, doe met de leerlingen eens de luister Actief luisteren (Zie 1.6 en). Zo leren ze ervaren dat luisteren niet vanzelfsprekend is. Je kan hier ook de kaartjes gebruiken wat verhindert en wat helpt ons luisteren. Communicatie is niet alleen luisteren, maar ook een boodschap duidelijk kunnen zenden. Tussen zender en ontvanger, als de boodschap wordt overgebracht, zit er altijd RUIS. De ZIN-Obelisk (Zie 1.6 en) is een aangename die één en ander rond communicatie doet ervaren. Het gaat vooral om het zenden en ontvangen van informatie, met daartussen heel wat (overbodige) RUIS. De ruis doet de boodschap verzwakken, en schept verwarring in de communicatie. Deze laat ook ervaren dat goede, relevante communicatie moet gericht zijn op FEITEN. Door de woordkeuze is de ZIN-Obelisk gericht op TEAM-COMMUNICATIE. luister Zie 1.6 Zie 1.6 Je mag de leerlingen vertellen dat, als deze in een organisatie wordt gedaan, de arbeiders er meestal in slagen om een goede oplossing te vinden. Het middenkader heeft het al wat moeilijker, en de directie soms héél moeilijk. Waarom? Omdat sommige mensen zich niet aan feiten kunnen houden en allerlei veronderstellingen beginnen maken. Als daar je oplossing op berust, is die zeker fout. Als deze ZIN-Obelisk wordt gedaan, stelt men zich als leerkracht best even op als observator. KIJK en LUISTER naar het teamgebeuren. De clips voor communicatie zijn uit te kiezen, maar HUsonfirst (Bush against Rice) (Zie 1.5 Clips) is een prachtvoorbeeld van hoe het niet moet. clip Zie 1.5

7 1. Communicatie 1.2 Uit het leven gegrepen Uit het leven gegrepen Is hij assertief genoeg? Ik werd vanochtend in Dendermonde door een Volvo van de politie aan de kant gezet, wegens overtreding van de maximum snelheid (ik reed 160 km/u! waar ik 70 mocht). Zo loste ik dat op: uit het leven gegrepen De agent: "Meneer, ik hou u aan wegens te hard rijden. Mag ik uw rijbewijs zien?" Ik: "Ik heb geen rijbewijs agent." De agent: "Geen rijbewijs? Heeft u dan wel papieren van deze auto?" Ik: "Nee, die heb ik niet want deze auto is niet van mij. Ik heb hem gestolen, maar ik geloof dat ik wel wat zag toen ik mijn pistool in het handschoenenkastje legde." De agent, verbijsterd: "U bent bewapend met een pistool in een gestolen auto?" Ik: "Ja, die had ik nodig om die vrouw dood te schieten van wie ik deze auto heb gestolen. Haar lichaam ligt in de kofferbak. Ik doe wel vaker van die rare dingen als ik dronken ben." Het werd de agent nu te veel en hij riep assistentie op. Binnen de kortste keren werd ik omsingeld door een horde gewapende agenten en de hoofdagent liep naar me toe. De hoofdagent: "Uw rijbewijs graag". Ik (terwijl ik mijn rijbewijs overhandig): "Alstublieft agent". De hoofdagent: "Uw papieren". Ik (terwijl ik mijn papieren overhandig): "Alstublieft agent". Vervolgens vroeg de hoofdagent of hij in het handschoenenkastje mocht kijken. Ik stemde daar in toe en uiteraard was er nergens een pistool te bekennen. Tenslotte vroeg hij of hij in de kofferbak mocht kijken en vond daar alleen een laptop en een gevarendriehoek. De hoofdagent: "Ik heb van deze agent gehoord dat u gewapend met een pistool, zonder rijbewijs met een lijk in de kofferbak, dronken in een gestolen auto reed. Hoe kan dit?" Ik: "Ja dat weet ik niet. Ik durf te wedden dat die fantast u ook nog vertelde dat ik te hard reed."

8 1. Communicatie 1.6 Oefeningen c. Luister 1 - Actief luisteren Doelstelling: Deze luisteractiviteit helpt leerlingen hun luistervaardigheden te verbeteren en na te denken over wat goed en slecht luisteren is. luister Vaardigheden: Luisteren is een belangrijke vaardigheid om elkaar recht op een mening te respecteren. We kunnen onze luistervaardigheden verbeteren door. Deelnemers: Elke deelnemersgroep van elke omvang. Tijdsduur: Ongeveer 30 minuten. Materiaal: De luisterfiches Wat helpt ons om te luisteren? en Wat verhindert ons om te luisteren?. (Zie bijlage) Werkwijze: 1. Verdeel de klas in paren. 2. Leg uit dat op een moment één persoon zal moeten spreken zonder te stoppen, terwijl de andere persoon zo aandachtig mogelijk moet luisteren. De spreker kan over vanalles spreken, bijvoorbeeld over zichzelf, zijn of haar familie, een interessante ervaring, 3. Geef de paren een moment om te beslissen wie er gaat spreken en wie er gaat luisteren. 4. Geef het startsein voor de sprekers om te beginnen. 5. Geef de sprekers ongeveer 2 minuten om ongestoord te spreken. Klap dan in de handen voordat de inspiratie van de sprekers opdroogt en vraag hen om te stoppen. 6. Vraag de luisteraars om voor hun partner de twee laatste zinnen te herhalen die hij/zij gezegd heeft. Deze vraag is meestal een grote verrassing en maar weinigen zullen zich de twee laatste zinnen van hun partner perfect herinneren! 7. De paren wisselen dan van rol, de luisteraar gaat nu spreken en de spreker gaat luisteren. 8. Stop na een paar minuten opnieuw. Waarschijnlijk zullen de luisteraars nu beter geluisterd hebben. Vraag hen daarom de DRIE laatste zinnen te herhalen die hun partner gezegd heeft!

9 1. Communicatie 1.6 Oefeningen 9. Gebruik volgende vragen om de aandachtspunten te analyseren: Kon je je de zinnen herinneren? Was het gemakkelijker om ze de tweede keer te herinneren? Waarom? Wat deed je om beter te luisteren? Deed je iets speciaals met je lichaam? Of met je gezicht? En wat met je gedachten? Wat verhinderde je om te luisteren? Toon de klas nu de informatie van de informatiekaarten (in bijlage). Staat er iets in deze kaders waaraan ze niet gedacht hebben? Waarom? TIP Mensen denken sneller dan ze spreken. Dit wil zeggen dat als je luistert naar iemand, je heel wat vrije tijd hebt om na te denken. Deze tijd gebruiken we vaak om na te denken over de lunch of over wat we de vorige avond gedaan hebben, in plaats van te denken aan wat de andere persoon vertelt op dat moment.

10 1. Communicatie 1.6 Oefeningen f. Stel je voor - overzicht Doelstelling: Het voorstellen van een collega voor een publiek, taalvaardigheid, omgaan met feedback. Vaardigheden: Voorkomen, houding, taalvaardigheid, spreken voor publiek. Deelnemers: Elke deelnemersgroep van elke omvang. Tijdsduur: Afhankelijk van groepsgrootte. Materiaal: Leeg blad en schrijfgerief. Oefening: Stel je voor aan je collega in 5 min. Je collega noteert in het kort. Je collega stelt zich voor aan jou in 5 min. Jij noteert in het kort. Jij stelt je collega voor aan de groep en je collega stelt jou voor aan de groep (1 min/persoon). Waar ga je op letten als trainer: Lichaamshouding, aankijken van publiek, verlegenheid, publiekreacties, taalgebruik. Aanvaarden van feedback en bijsturing. Bijsturing en feedback positief benaderen.

11 2. Engagement 2.3 Verteltip Verteltip Feedback = Kritiek Toon eerst de clip: Badday Feedback krijgen: 1. Luister! Probeer zo goed mogelijk te luisteren naar de boodschap van de ander. Zo laat je zien dat je bereid bent feedback van de ander te ontvangen. Ga niet over in een verdedigende houding. 2. Ga na of je de ander goed begrijpt, vat zijn opmerkingen in eigen woorden samen. 3. Is de informatie te vaag, vraag naar details, concretere informatie. 4. Vraag eventueel na bij anderen: hebben zij dezelfde mening? (Let op: niet als truc gebruiken om de feedbackgever in de wind te zetten). Als je hun mening navraagt, respecteer die dan, ook al ben je het er niet mee eens. 5. Laat eerlijk blijken wat de feedback op jou persoonlijk teweegbrengt. 6. Bepaal zelf of je het gedrag wil veranderen. Hoe negatief of hard feedback soms kan zijn, vergeet nooit dat het dan een wens is om te veranderen Probeer het dus positief te vertalen naar jezelf toe. Je behoudt immers zelf de keuze om te veranderen of niet. Tegen je goesting tot je 18de naar school gaan, dat is erg, maar straks 40 jaar lang tegen je goesting gaan werken, DAT IS PAS ERG.

12 2. Engagement 2.6 Oefeningen d. Suikerklontje - overzicht Vaardigheden: De jongere: Kan de afgesproken regels van het spel naleven. Kan doorzetten. Kan omgaan met gevoelens van enthousiasme en frustratie. Deelnemers: Groepsgrootte: Onbepaald. Geschikt voor: Een bestaande groep. Materiaal: Materiaal: Eén suikerklontje of een ander klein voorwerp zoals een sleutelhanger, Labello, Tipp-ex, Locatievoorwaarden: Een lokaal. Tijdsduur: Uitleg van de opdracht: 4 minuten. Tijd voor de uitvoering: +/- 8 minuten per jongere. Omschrijving: Leg aan de jongeren uit dat je het suikerklontje zichtbaar gaat verstoppen in het lokaal als zij het lokaal verlaten hebben. Voorbeelden van zichbaar verstoppen zijn: op het raamkozijn, in een hoek van het lokaal, tussen de verlichting, naast een stoelpoot, tussen 2 boeken op een boekenrek, in een pennenzak, op de rand van het bord, tussen de krijtjes, De jongeren mogen terug binnenkomen en zoeken naar het suikerklontje in het lokaal. De jongeren lopen rond. Als iemand het suikerklontje gevonden heeft, mag deze persoon niet reageren, (enthousiasme beheersen) maar hij blijft nog enkele seconden rondlopen en gaat dan pas zitten. Dit om te voorkomen dat hij aanwijzingen geeft aan de anderen. Het zoeken blijft doorgaan tot ook de laatste persoon het suikerklontje gevonden heeft. (Omgaan met frustratie). Wie als eerste het suikerklontje gevonden heeft, mag het nu verstoppen. Speel dit een aantal keren en tracht als begeleider iedereen aan bod te laten komen. Doelstellingen: De jongeren zullen vanzelf uitwisselen over hun enthousiasme en plezier bij het vinden van en hun frustraties bij het niet vinden van het suikerklontje. Opmerking: De meeste jongeren vinden dit een leuke uitdaging. Werkt heel goed als tussendoortje, als de fut er wat uit is.

13 3. Flexibiliteit 3.1 Kader en benadering Kader en benadering Flexibiliteit Flexibiliteit en engagement liggen eigenlijk dicht bij elkaar. Dat is één van de redenen waarom we in dit hoofdstuk ook even ingaan op het thema respect. Flexibel zijn heeft immers veel te maken met de bereidheid om anderen te respecteren en op een juiste manier om te gaan met de verschillen, gewoontes, waarden en normen. Anderzijds krijg je ook veel respect als je jezelf flexibel opstelt. Om te weten wat organisaties, zoals bedrijven, op dit vlak verwachten, verwijzen we graag door naar de Attitude-Meter? (Zie E. Toolbox Will s Kracht - 1. infoboekje), waar deze arbeidsattitudes meer uitgewerkt worden. Wat nu heel precies onder flexibiliteit wordt verstaan, varieert natuurlijk van organisatie tot organisatie. Er zijn vaak vaste afspraken en gewoontes, maar vaak hangt het ook af van een specifiek gebeuren of voorval. Zo herken je mensen die op het werk flexibel zijn: Overuurtjes maken zonder extra vergoeding. Dingen willen doen die buiten je normale jobinhoud liggen. Een ander helpen zonder dat hij of zij daar om vraagt, zonder ook te willen dat een ander dat voor je doet. Een werkje willen opknappen dat beneden je normale niveau ligt. Dingen willen leren die niet in je alledaagse pakket zitten. Jouw kennis en ervaring willen doorgeven aan collega s. Openstaan voor andere visies en meningen. (Ruzie krijgt men ALLEEN als BEIDE partijen gelijk hebben). Feedback kunnen aanvaarden en WILLEN of KUNNEN veranderen. Dat is flexibel zijn. Flexibiliteit kunnen opbrengen is een stuk je engageren voor je werk en werkgever. Dit brengt ook respect met zich mee. Respect start bij GEVEN en niet bij KRIJGEN. De De schuilkelder (Zie 3.6 en) benadert respect van een andere zijde, en daarom ook is deze niet altijd geschikt voor alle klasgroepen. Ze is nogal gevoelig naar vormen van racisme op elk niveau. En de achtergrond van de stelt ook dat het eigenlijk gaat over 'disrespect'. Het enige respectvolle dat je kan vinden in de (en dat zullen sommige leerlingen ook aangeven) is dat je zelf buiten de schuilkelder blijft en iemand anders je plaats laat innemen. Toch is deze al meerdere malen met leerlingen erg succesvol gedaan zonder nare bijwerkingen of gevolgen. Zie 3.6 Enkele frappante clips tonen hoe de flexibiliteit kan ingevuld worden. De en Lost at Sea en/of NASA- (Zie 3.6 en) kunnen gedaan worden om te leren hoe leerlingen zich flexibel opstellen ten opzichte van anderen, als ze de opdracht krijgen om hun meningen te verzoenen en samen tot een gemeenschappelijk besluit te komen. In dit hoofdstuk zijn vooral de voorbeelden van Uit het leven gegrepen frappant om aan te tonen wat er soms (zelfs vaak op een lachwekkende manier) van mensen verwacht wordt op vlak van flexibiliteit. Zie 3.6

14 5. Willen leren 5.1 Kader en benadering Kader en benadering Willen leren Bereid zijn om nieuwe dingen te willen leren... Dat is één van de basisvereisten om in het beroepsleven te kunnen slagen. Uiteraard moet je ook de vaardigheden hebben om het niveau van de functie aan te kunnen, maar de Will om er iets aan te doen is een eerste en essentiële voorwaarde. Als je dit aan de leerlingen duidelijk kunt maken, heb je als leerkracht een veelbepalende invloed op hun toekomst. De bereidheid tot leren is immers zeker zo belangrijk dan het leerproces zelf. Wat de leerlingen die in het beroepsleven stappen moeten weten, is dat het vanzelfsprekend is dat ze in de beginfase ook fouten zullen maken. Op dat moment komt het erop aan om niet hardleers te zijn en telkens op dezelfde, verkeerde manier verder te werken. Leren van je fouten, leren omgaan met feedback, KRITIEK kunnen aanvaarden (Zie ook Engagement - en ). Als leerlingen weten dat volwassenen of even anders gezegd oude rotten in het vak graag hun ervaring aan jongeren doorgeven, zal bijleren als iets positiefs worden beschouwd, en niet als een ouwe sok die wat staat te zagen. (Zie ook Stiptheid ). Wat we met dit hoofdstuk willen bereiken is het inzicht in het leerproces. Al doende leert men, luidt het spreekwoord, maar de manier waarop is zeker zo belangrijk. Voor de leerlingen is de stage een cruciale factor in dit proces. Ze moeten goed weten dat als ze tijdens de stage vragen hebben, ze om ondersteuning, raad, advies of uitleg moeten durven vragen. Of ze al dan niet veel zelfvertrouwen hebben, mag daarbij geen rol spelen. Twijfelen is geen optie. Want de ene keer hebben ze geluk en draait het goed uit, maar de volgende keer moeten ze opnieuw gokken en kunnen ze 'dikke pech' hebben, waarna de kritiek en de ontgoocheling onvermijdelijk zijn. Dat pech onvermijdelijk is, vertelt ook de Wet van Murphy: If things can go wrong, they will go wrong, and you don t know when. Misschien is het goed hen op dit moment ook nog eens te herinneren aan de de verwachtingen van het bedrijf op gebied van stiptheid, engagement, enzovoort. Om het durven vragen naar oplossingen te stimuleren, en het leerproces vooruit te doen gaan, moeten de leerlingen beseffen dat ze een helpende hand goed kunnen gebruiken. Daarom is het niet slecht om eens de te doen rond X- en Y-theorie. Die zal veel duidelijk maken... En om leerlingen die denken dat ze toch ALLES kunnen, met de voeten op de grond te houden, probeer je maar eens de Hoe slim is je rechtervoet. Zijn ze daarna nog bereid om van alles te leren? In dit kader zijn er enkele items in Uit het leven gegrepen die best aangrijpend en grappig zijn. Gebruik ze ter illustratie. Zie 5.6

15 5. Willen leren 5.3 Verteltip Verteltip Assertief zijn Assertief zijn betekent dat wij onszelf als mens, als een volwaardige partner in de relatie beschouwen, niet meer, maar ook niet minder dan de ander. verteltips Wat ook verschil in rang, positie of stand moge zijn, ongeacht welke geldende normen ook, als mens zijn we gelijk en geen enkel mens heeft het recht een ander mens te raken in zijn gevoel van eigenwaarde. Dit houdt in dat wij het recht, ja zelfs de plicht tegenover onszelf hebben om dit fundamenteel recht tegenover de anderen te verdedigen en zo nodig op te eisen. Andere tools (op DVD) 5.2 Uit het leven gegrepen: 1. Willen leren_autos 2. Avondschool 3. Bush toch 4. Dokter toch 5. Willen leren_een vraag 6. Vakmannen 7. Gedicht1 8. Niet te moeilijk 9. Oud worden zonder zorgen 10. St Pieter uit het leven gegrepen 5.3 Verteltips: 1. Assertiviteit 2. Nadenkertje verteltips 5.4 Powerpoint: Willen leren powerpoint 5.5 Clips: clip 1. Will. Fiat spot 2. Will. Acrobaten 3. Will. Bad day at work 4. Will. Hamlet spot 5. Will. Blondine_bib 6. Will. bier_zwembad 7. Will. dobbelstenen 8. Will. Feedback 9. Will. Kurk

Luisteroefening 1 - Actief luisteren

Luisteroefening 1 - Actief luisteren 1. Communicatie 1.6 Oefeningen c. Luisteroefening 1 - Actief luisteren Doelstelling: Deze luisteractiviteit helpt leerlingen hun luistervaardigheden te verbeteren en na te denken over wat goed en slecht

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden zelfstandig leren Leren leren is veel meer dan leren studeren, veel meer dan sneller lijstjes blokken of betere schema s maken. Zelfstandig leren houdt in: informatie kunnen verwerven, verwerken en toepassen

Nadere informatie

Training Netwerken Forum 12-5-2014

Training Netwerken Forum 12-5-2014 Training Netwerken Forum 12-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Inleiding 6 Opdracht Je eigen netwerk 7 Theorie 8 Opdracht In gesprek

Nadere informatie

Afgesproken verdeling van de boeken over de groepen

Afgesproken verdeling van de boeken over de groepen DE KANJERTRAINING. Op de Jozefschool wordt er in alle groepen kanjertraining gegeven. Alle leerkrachten zijn gecertificeerd. Doel van de Kanjertraining? Deze werkwijze biedt lln. kapstokken aan om beter

Nadere informatie

Creatief en flexibel toepassen van Triplep. Maarten Vos Doe, laat zien, lach, oefen en geef applaus

Creatief en flexibel toepassen van Triplep. Maarten Vos Doe, laat zien, lach, oefen en geef applaus Creatief en flexibel toepassen van Triplep Maarten Vos Doe, laat zien, lach, oefen en geef applaus Programma Overzicht Kennismaking Persoonlijke werving van ouders Een goede relatie opbouwen met de ouders

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Compassie leven 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Inhoudsopgave Voorwoord Wekelijkse inspiraties 01 Geweld in de taal? Wie, ik?

Nadere informatie

Assertiviteitstest: kom jij op voor jezelf?

Assertiviteitstest: kom jij op voor jezelf? 1 Assertiviteitstest: kom jij op voor jezelf? Zet een kruisje bij het antwoord dat voor jou passend is - eerder juist indien je meestal op die manier handelt - eerder onjuist indien je slechts zelden op

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

Vertel aan je kind dat het nodig is de school in te lichten om het pesten te laten stoppen;

Vertel aan je kind dat het nodig is de school in te lichten om het pesten te laten stoppen; Pesten op school Veel gestelde vragen Wat doe je als je kind gepest wordt? Maak voldoende tijd voor een gesprek; laat je kind vertellen wat er zich afspeelt en hoe het zich voelt; Neem het verhaal van

Nadere informatie

ogen en oren open! Luister je wel?

ogen en oren open! Luister je wel? ogen en oren open! Luister je wel? 1 Verbale communicatie met jonge spelers Communiceren met jonge spelers is een vaardigheid die je van nature moet hebben. Je kunt het of je kunt het niet. Die uitspraak

Nadere informatie

Vul hieronder als eerste jouw naam in en de datum waarop je deze scan hebt ingevuld!!

Vul hieronder als eerste jouw naam in en de datum waarop je deze scan hebt ingevuld!! 4.1 Personeelsbeleid: 1.4 funtioneringsprocedure. 9 Competentiescan blz. 1 van 7 Vragen competentiescan POP pedagogisch medewerkers Bij de beoordeling geldt: maak een keuze uit: 1 = o / 2 = m / 3 = v /

Nadere informatie

Trainershandleiding Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Trainershandleiding Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Trainershandleiding Brugklas Bikkels versie 2014 Inhoudsopgave Introductie Organiseer je training Praktische tips De werkmap Powerpoint presentatie Ouderbrieven Draaiboek Bijeenkomst 1 Bijeenkomst 2 Bijeenkomst

Nadere informatie

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg Stap 6: Deel 2 6.2.1 Dealen met afleiding onderweg In het tweede deel van jullie experiment ga je verder met het ondernemen van ACTies die je met de anderen hebt afgesproken te doen. Daarnaast krijg je

Nadere informatie

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness?

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness? Wellness Ontwikkelings Activiteit Assertief zijn Hoe deze techniek je leven kan verbeteren Voordelen Meer zelfvertrouwen Meer geloof in je eigen kunnen Eerder nee durven te zeggen Vermindering van Weinig

Nadere informatie

- Waarschuwing- dit is een pittige les!

- Waarschuwing- dit is een pittige les! - Waarschuwing- dit is een pittige les! Herken je de volgende situatie: Je vraagt aan je partner (heb je deze niet denk dan even terug aan de tijd dat je deze wel had) of hij de vuilniszak wilt buiten

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Thema. Kernelementen. Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie

Thema. Kernelementen. Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie Thema Kernelementen Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie Tips voor de trainer: Werken met mensen is werken met emotie. Leer emoties als signaal te herkennen, maar niet als leidraad te

Nadere informatie

Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool

Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool Ons uitgangspunt is het welbevinden en positief gedrag van leerlingen te bevorderen. Wij gaan uit van: Goed gedrag kun je leren Om dit te bereiken werken

Nadere informatie

Leerproject assertiviteit omgaan met agressie Mol

Leerproject assertiviteit omgaan met agressie Mol Leerproject assertiviteit omgaan met agressie Mol Individuele- en groepsvorming in het kader van gerechtelijk alternatieve maatregelen. Doorverwijzingen vanuit het justitiehuis in Turnhout (bemiddeling

Nadere informatie

Kaarten voor Leerling-bemiddeling

Kaarten voor Leerling-bemiddeling Math Boesten Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Arno Callemeijn Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Kaarten voor Leerling-bemiddeling Een handzaam hulpmiddel

Nadere informatie

ecourse Moeiteloos leren leidinggeven

ecourse Moeiteloos leren leidinggeven ecourse Moeiteloos leren leidinggeven Leer hoe je met minder moeite en tijd uitmuntende prestaties met je team bereikt 2012 Marjan Haselhoff Ik zou het waarderen als je niets van de inhoud overneemt zonder

Nadere informatie

COMMUNICATIE training. effectief communiceren met iedereen

COMMUNICATIE training. effectief communiceren met iedereen COMMUNICATIE training effectief communiceren met iedereen Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij

Nadere informatie

Communicatie. ontvanger. zender. boodschap. kanaal. feedback

Communicatie. ontvanger. zender. boodschap. kanaal. feedback FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN Communicatie coderen decoderen zender boodschap kanaal ontvanger feedback - interpretatiekader Communicatie LSD Techniek - Luisteren - Samenvatten - Doorvragen LSD Techniek

Nadere informatie

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK De manier waarop je met collega s omgaat, roept effecten op bij hen. De manier waarop je je gedraagt, dingen zegt, doet of juist laat, maakt dus op anderen een bepaalde

Nadere informatie

> NASLAG WERKWINKEL LEERLINGEN IN DE SCHOOLRAAD Studiedag Leerlingen en school: partners in crime? 24-04-3013

> NASLAG WERKWINKEL LEERLINGEN IN DE SCHOOLRAAD Studiedag Leerlingen en school: partners in crime? 24-04-3013 > NASLAG WERKWINKEL LEERLINGEN IN DE SCHOOLRAAD Studiedag Leerlingen en school: partners in crime? 24-04-3013 Leerlingen uit het secundair onderwijs mogen vertegenwoordigd zijn als partner op de schoolraad.

Nadere informatie

Het Grote Interactiespel voor Kinderdagverblijven

Het Grote Interactiespel voor Kinderdagverblijven Het Grote Interactiespel voor Kinderdagverblijven Ben je een betrokken leidinggevende, docent, trainer of coach die (aankomend) pedagogisch medewerkers wil stimuleren om de belangrijkste pedagogische vaardigheden

Nadere informatie

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren WE DOEN HET SAMEN Over samenwerking en feedback geven www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren Situering In een inloophuis werk je bijná altijd samen met twee of drie mensen. Vaak is

Nadere informatie

Workshop overtuigingen

Workshop overtuigingen Workshop overtuigingen Inleiding Overtuigingen zijn vaak automatische gedachten, die de keuze- en handelingsvrijheid van mensen onnodig beperken. Het zijn vaak algemene, sterk emotioneel geladen ideeën

Nadere informatie

Kijkwijzer techniek. Kijkwijzer leerlingencompetenties, materiaal uit traject Talenten breed evalueren, dag 1 Pagina 1

Kijkwijzer techniek. Kijkwijzer leerlingencompetenties, materiaal uit traject Talenten breed evalueren, dag 1 Pagina 1 Kijkwijzer techniek Deze kijkwijzer is een instrument om na te gaan in welke mate leerlingen een aantal competenties bezitten. Door middel van deze kijkwijzer willen we verschillende doelen bereiken: Handvatten

Nadere informatie

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten Tot een geloofsgesprek komen I Ontmoeten Het geloofsgesprek vindt plaats in een ontmoeting. Allerlei soorten ontmoetingen. Soms kort en eenmalig, soms met mensen met wie je meer omgaat. Bij de ontmoeting

Nadere informatie

De school is van ons

De school is van ons De school is van ons Werkboek sociale vaardigheden op school Uitgeverij Eenvoudig Communiceren LEZEN VOOR IEDEREEN UITGEVERIJ EENVOUDIG COMMUNICEREN Dit werkboek is van: Voornaam:... Achternaam: Leeftijd:...

Nadere informatie

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Van de Amerikaanse psycholoog Michael W. Fordyce 1. Wees actief en ondernemend. Gelukkige mensen halen meer uit het leven omdat ze er meer in stoppen. Blijf niet op

Nadere informatie

Mats Werkt! WWW.MATSWERKT.NL DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER.

Mats Werkt! WWW.MATSWERKT.NL DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER. Mats Werkt! DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER. WWW.MATSWERKT.NL Mats werkt: Dé cursus voor het begeleiden van mensen met een arbeidsbeperking op de werkvloer.

Nadere informatie

Evaluatie Rots & Water

Evaluatie Rots & Water Evaluatie Rots & Water Training Weerbaarheid Groep 8 St. Jozefschool Locatie Tarcisius Schooljaar 2003/2004 Door: Linda Geraeds Sociaal Cultureel Werker Docente Weerbaarheid Rots en Water Trainer CMWW

Nadere informatie

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen.

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen. Bijlage 11 Voorbeeld informatie VHT: Bouwstenen voor geslaagd contact Informatie Video - hometraining Belangrijke begrippen initiatieven herkennen volgen ontvangstbevestiging beurt verdelen leidinggeven

Nadere informatie

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels versie 2016 Inhoudsopgave Introductie 4 Verantwoording Methodiek 5 Doorgaande lijn Po en Vo 6 Preventief en curatief 7 Organiseer je les 8 Praktische tips

Nadere informatie

Beurstraining Starting Smart Together

Beurstraining Starting Smart Together Beurstraining Starting Smart Together Essent ia l Toget her Ivar van Asten Ondernemerscoach Organisator en inspirator Spreker en dagvoorzitter Teamontwikkelaar Ervaringsgerichte trainer Legger van verbindingen

Nadere informatie

Communicatie in het horecabedrijf. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Wat is communicatie?

Communicatie in het horecabedrijf. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Wat is communicatie? Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over communicatie in het horecabedrijf. In de horeca ga je om met gasten en communiceer je met ze. Je gaat als medewerker ook om met je collega s en je zult het

Nadere informatie

de Beste Studiekeuze Aanpak

de Beste Studiekeuze Aanpak de Beste Studiekeuze Aanpak Welk pad kies jij? Zelkennis is vaag pagina 3,4 Waar sta jij nu? Ontdek jouw volgende stap pagina 5,6 Hoe kom ik erachter wat ik wil? 3 bronnen voor zelfkennis pagina 7 Concreet

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Themabundel Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Assistent medewerker Dit project is mede mogelijk gemaakt met een bijdrage uit het Europees Sociaal Fonds Voorwoord Deze themabundel is bedoeld

Nadere informatie

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld.

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Zelfbeeld Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Een kind dat over het algemeen positief over zichzelf denkt, heeft meer zelfvertrouwen.

Nadere informatie

Relaxatie en ontspanning. voor ouder en kind

Relaxatie en ontspanning. voor ouder en kind Relaxatie en ontspanning voor ouder en kind door Sofie Possemiers www.elsole.be Deze oefening wordt aangeboden door Sofie Possemiers van El Sole. Wil je nog meer van zulke oefeningen ontvangen, schrijf

Nadere informatie

Inspirerend Presenteren

Inspirerend Presenteren Inspirerend Presenteren Door Kai Vermaas & Charis Heising Bla bla bla bla bla bla bla bla bla bla bla bla Inleiding Wil je leren hoe jij een presentatie kunt geven waar je zeker bent van je verhaal? En

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

STA STERK TRAINING 1. sta sterk training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

STA STERK TRAINING 1. sta sterk training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl STA STERK TRAINING 1 sta sterk training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER STA STERK TRAINING 3 De sta sterk training achtergrond sta sterk Training

Nadere informatie

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden.

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden. Actief luisteren Om effectief te kunnen communiceren en de boodschap van een ander goed te begrijpen, is het belangrijk om de essentie te achterhalen. Je bent geneigd te denken dat je een ander wel begrijpt,

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG 2012 Een opleiding om hoger op te komen 1 OPLEIDING 2012 Ervaring: De training heeft me sterker gemaakt in mijn rol als leidinggevende. Ik heb mijn beleid en doelen

Nadere informatie

HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN

HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN Gratis PDF Beschikbaar gesteld door vlewa.nl Geschreven door Bram van Leeuwen Versie 1.0 INTRODUCTIE Welkom bij deze gratis PDF! In dit PDF

Nadere informatie

Niet veel mensen krijgen deze ziekte en sommige volwassenen hebben er vaak nog nooit van gehoord of weten er weinig vanaf.

Niet veel mensen krijgen deze ziekte en sommige volwassenen hebben er vaak nog nooit van gehoord of weten er weinig vanaf. Je leest waarschijnlijk dit boekje omdat je mama of papa of iemand anders speciaal in je familie Amyotrofische Lateraal Sclerose heeft. Het is een lang woord en het wordt vaak afgekort tot ALS. Niet veel

Nadere informatie

Cursusgids 2016 Den Helder & Schagen

Cursusgids 2016 Den Helder & Schagen MEE & de Wering Cursusgids 2016 Den Helder & Schagen 1 Weerbaarheid & sociale vaardigheden Voor kinderen van 9 12 jaar (basisschool) Het hoofddoel van de cursus Ho, tot hier en niet verder! is het bevorderen

Nadere informatie

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Inleiding De checklist Gesprek voeren 2F is ontwikkeld voor leerlingen die een gesprek moeten kunnen voeren op 2F. In deze handleiding wordt toegelicht hoe de

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

Luisteren en samenvatten

Luisteren en samenvatten Luisteren en samenvatten Goede communicatie, het voeren van een goed gesprek valt of staat met luisteren. Vaak denk je: Dat doe ik van nature. Maar schijn bedriegt: luisteren is meer dan horen. Vaak luister

Nadere informatie

READER STUDENTENCOACH

READER STUDENTENCOACH READER STUDENTENCOACH VO Reader studentencoch VO 1 Inleiding Voor jullie ligt de reader die hoort bij het project studentencoach (het coachen van jongerejaars studenten door ouderejaars). In deze reader

Nadere informatie

GESPREKKEN VOEREN NEDERLANDS AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG:

GESPREKKEN VOEREN NEDERLANDS AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: - Kun je een verzorgde brief schrijven. - Kun je op een juiste manier werkwoorden vervoegen. - Schrijf je op een juiste manier in meervoud. - Gebruik je hoofdletters op een

Nadere informatie

Les 17 Zo zeg je dat (niet)

Les 17 Zo zeg je dat (niet) Blok 3 We hebben oor voor elkaar les 17 Les 17 Zo zeg je dat (niet) Doel blok 3: Leskern: Woordenschat: Materialen: Leerlingen leren belangrijke communicatieve vaardigheden, zoals verplaatsen in het gezichtspunt

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT

WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT 1 Je leest waarschijnlijk dit boekje omdat je mama of papa of iemand anders speciaal in je familie Amyotrofische Laterale Sclerose heeft. Het is een lang woord en

Nadere informatie

september 2013 Huygens College Kernuur Leesles Muziek Engels Dans PROJECT TITEL Werkboek First ID

september 2013 Huygens College Kernuur Leesles Muziek Engels Dans PROJECT TITEL Werkboek First ID september 2013 Huygens College Kernuur NAAM JAAR KLAS VAK PROJECT TITEL Leesles Muziek Engels Dans Werkboek First ID Inhoud Werkboek First ID 4 Het gebruik van de Powerpoint 7 Instructie voor het gebruik

Nadere informatie

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar OPVOEDEN ZO!!! Algemeen Het opvoeden van kinderen is leuk maar kan soms ook heel zwaar zijn. Bij het opvoeden van je kind komt heel wat kijken. Jij bent tenslotte diegene, die hem het goede voorbeeld moet

Nadere informatie

Binnen het functioneringsgesprek is ook ruimte om de behoefte of noodzaak van een opleiding te bespreken en daarop actie te ondernemen.

Binnen het functioneringsgesprek is ook ruimte om de behoefte of noodzaak van een opleiding te bespreken en daarop actie te ondernemen. Leidraad Consult over: het functioneringsgesprek Functioneringsgesprekken verlopen vaak problematisch. Zowel leidinggevenden als medewerkers zien er nogal eens tegenop en zijn achteraf teleurgesteld over

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

Competence Navigator - Individueel rapport. Piet Pienter 16.03.2015. Competence Navigator - Individueel rapport Piet Pienter 16.03.2015 11:05 1.

Competence Navigator - Individueel rapport. Piet Pienter 16.03.2015. Competence Navigator - Individueel rapport Piet Pienter 16.03.2015 11:05 1. 16.03.2015 16.03.2015 11:05 1. Algemene verdeling van de indicaties Aantal deelnemers: 7, Aantal indicaties 136 / 140 In het 360 diagnose proces over jouw competenties, hebben 7 mensen, waaronder jijzelf,

Nadere informatie

Mijn lichaam is goed! Doe-opdrachten rond lichaamsbeeld voor 5-6 BaO

Mijn lichaam is goed! Doe-opdrachten rond lichaamsbeeld voor 5-6 BaO Mijn lichaam is goed! Doe-opdrachten rond lichaamsbeeld voor 5-6 BaO Hieronder vind je een lesvoorbereiding voor twee lesuren rond lichaamsbeeld bij kinderen van 10 tot 12 jaar. Het bevat verschillende

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamvaardigheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

Instructie voor leerlingen.. 5. Gebruik van de lesbrieven. 6. Lesbrief: Wat wil je zijn en worden.. 7. Wat wil je zijn en worden.

Instructie voor leerlingen.. 5. Gebruik van de lesbrieven. 6. Lesbrief: Wat wil je zijn en worden.. 7. Wat wil je zijn en worden. VOORBEELD DE KLAS ALS TEAM (LEERLINGENBOEK) INHOUDSOPGAVE Instructie voor leerlingen.. 5 Gebruik van de lesbrieven. 6 Lesbrief: Wat wil je zijn en worden.. 7 Wat wil je zijn en worden. 11 Wat wil je zijn

Nadere informatie

Les 6: Omgaan met gastenreacties

Les 6: Omgaan met gastenreacties Slide Welkom Slide Les 6, Omgaan met gastenreacties Slide Gastvrijheid is een werkwoord, aan t werk dus! Welkom bij alweer de laatste les van de cursus meer omzet door gastvrije bediening. In de deze les

Nadere informatie

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Inhoudsopgave Inleiding 2 Wie is Christine? 4 Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5 Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Tip 3: Geef feedback over uw waarneming en vermijd interpretaties

Nadere informatie

Stress & Burn Out. ubeon Academy

Stress & Burn Out. ubeon Academy Stress & Burn Out ubeon Academy Programma Stress & Burn Out, twee thema s die tot voor kort taboe waren in vele werkomgevingen, vragen vandaag de dag extra aandacht. Naast opleidingen gericht op individuele

Nadere informatie

20 tips voor een goed debat!

20 tips voor een goed debat! 20 tips voor een goed debat! Moedig elkaar aan tijdens jullie voorbereidingen en de wedstrijd. Geef elkaar tips en zoek samen de sterktes en zwaktes van de argumenten. Je kan veel leren van elkaar, ook

Nadere informatie

LEIDING GEVEN AAN JONGE MEDEWERKERS

LEIDING GEVEN AAN JONGE MEDEWERKERS HOW TO: LEIDING GEVEN AAN JONGE MEDEWERKERS Een handleiding vol met tips om te communiceren en leiding te geven aan jonge medewerkers voor een optimaal bedrijfsresulltaat. L1NDA 1 Introductie In de horeca

Nadere informatie

2 fr. Schooljaar: 2012 / 2013. Frank Thienpondt. Klassenleerkracht :

2 fr. Schooljaar: 2012 / 2013. Frank Thienpondt. Klassenleerkracht : Schooljaar: 2012 / 2013 Naam : Van Rompuy Voornaam : Herman Klassenleerkracht : Frank Thienpondt tel. 03 780 79 00 l fa 03 780 79 09 Naam: EVALUATIE ATTITUDES EN VAARDIGHEDEN teamwork initiatief nemen

Nadere informatie

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind MEE Nederland Raad en daad voor iedereen met een beperking Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Inhoudsopgave

Nadere informatie

ASSERTIVITEIT. beter communiceren vanuit jezelf

ASSERTIVITEIT. beter communiceren vanuit jezelf ASSERTIVITEIT beter communiceren vanuit jezelf Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij mensen. Zij

Nadere informatie

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten Hoofdstuk 2: werken Werkwijze en opdrachten Boek en laptop nodig voor iedere

Nadere informatie

Beleid Kanjertraining op De Meeander

Beleid Kanjertraining op De Meeander Beleid Kanjertraining op De Meeander Voor u ligt het beleidsstuk Kanjertraining. We hopen dat het zicht geeft op wat we doen op school en waar we voor staan. Kanjertraining is meer dan een lesmethode.

Nadere informatie

ken jezelf en en verbeter je relaties met anderen

ken jezelf en en verbeter je relaties met anderen DISC KLEURENTRAININGEN: ken jezelf en en verbeter je relaties verbeter met anderen je relaties met anderen Waarom klikt het met de ene persoon direct en verloopt het contact met andere altijd moeizaam?

Nadere informatie

goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep

goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep 10 goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep InTact Zelfhulp Zelfhulp is er voor jou. Deze informatie is voor alle mensen met een verslavingsprobleem, ongeacht welke verslaving en voor naasten

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

E-BOOK FEEDBACK GEVEN IS EEN KUNST EXPRESS YOUR INNER POWER

E-BOOK FEEDBACK GEVEN IS EEN KUNST EXPRESS YOUR INNER POWER E-BOOK FEEDBACK GEVEN IS EEN KUNST EXPRESS YOUR INNER POWER INLEIDING Het geven van feedback is een kunst. Het is iets anders dan het uiten van kritiek. Het verschil tussen beide ligt in de intentie. Bij

Nadere informatie

Doel. Wat heb je nodig? Spelregels.

Doel. Wat heb je nodig? Spelregels. Doel. Dit spel is een concrete tool dat de dialoog rond eerlijkheid mogelijk maakt. Aan de hand van herkenbare situaties worden 10 tot 12 jarigen uitgenodigd voor zichzelf na te denken over wat eerlijk

Nadere informatie

Vakmanschap maakt je Profelblauw

Vakmanschap maakt je Profelblauw Vakmanschap maakt je Profelblauw DEEL 1: PROFEL EN VAKMANSCHAP 1. Wij maken onze producten zonder uitzondering zelf 2. Over de kwaliteit wordt voortdurend gewaakt Iedere stap in het proces tussen grondstof

Nadere informatie

Minicursus Verbindend Communiceren. Geschreven door: Jan van Koert

Minicursus Verbindend Communiceren. Geschreven door: Jan van Koert Minicursus Verbindend Communiceren Geschreven door: Jan van Koert Geweldloze communicatie is een wijze van communiceren die leidt tot gehoord en verstaan worden. Met helderheid, zonder beschuldigen en

Nadere informatie

Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach

Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach Je ouders kunnen perfecte last minute studie oriëntatiecoaches zijn, maar weten ze eigenlijk wel wat je dromen en ambities zijn? En omgekeerd: weet jij hoe jouw

Nadere informatie

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS Geef de voorbereidingsvragen aan je medewerkers enkele dagen voor het gesprek plaatsvindt Bereid jezelf goed voor door de

Nadere informatie

IK-DOELEN BIJ DE DALTONUITGANGSPUNTEN

IK-DOELEN BIJ DE DALTONUITGANGSPUNTEN IK-DOELEN BIJ DE DALTONUITGANGSPUNTEN 1 2 3 4 5 A Samen werken (spelen) Hierbij is het samenwerken nog vooral doel en nog geen middel. Er is nog geen sprake van taakdifferentiatie. De taak ligt vooraf

Nadere informatie

. In een notendop. . Over de auteur (s)

. In een notendop. . Over de auteur (s) Boek : Zorgzame klas Psycho-educatie voor de basisschool Auteur : Peter 2010, Acco ISBN: 9789033482021 Bespreker : Peter Bauwens, vrijwillige medewerker vzw Die- s-lekti-kus Datum : oktober 2011. In een

Nadere informatie

Thema in de kijker : Filosoferen met kinderen

Thema in de kijker : Filosoferen met kinderen Thema in de kijker : Filosoferen met kinderen Wat is filosoferen met kinderen? Samen op een gestructureerde wijze nadenken en praten over filosofische vragen. Zoeken naar antwoorden op vragen die kinderen

Nadere informatie

Maak een luister of een spreektaak

Maak een luister of een spreektaak 1 Maak een luister of een spreektaak Tekendictee - luisterdoel voor ogen houden - manier bepalen om de taak aan te pakken en die manier eventueel in de loop van de taak bijstellen - informatie verwerken

Nadere informatie