Kiezen voor kwaliteit

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kiezen voor kwaliteit"

Transcriptie

1 Rapport Kiezen voor kwaliteit Portfoliokeuzes van ziekenhuizen zorgen voor hogere kwaliteit en lagere kosten

2 The Boston Consulting Group (BCG) is een wereldwijd opererende management consultant en is toonaangevend op het gebied van strategie. Samen met de klant onderzoeken wij mogelijkheden tot waardecreatie, adresseren we cruciale uitdagingen en transformeren we het bedrijf. Dit doen we in alle bedrijfstakken en op allerlei gebied. Onze bedrijfsspecifieke aanpak combineert diepgaand inzicht in de dynamiek van bedrijven en markten met vergaande samenwerking met alle niveaus van de klantorganisatie. Dit zorgt ervoor dat onze klanten duurzaam concurrentievoordeel verkrijgen, betere organisaties bouwen en verzekerd zijn van blijvende resultaten. BCG is opgericht in 1963 en heeft 69 kantoren in 40 landen.

3 Kiezen voor kwaliteit Portfoliokeuzes van ziekenhuizen zorgen voor hogere kwaliteit en lagere kosten Jan Willem Kuenen Marcel Geurts Wouter van Leeuwen Tessa Nolst Trenité Mei 2010 bcg.com

4 The Boston Consulting Group Alle rechten voorbehouden. Voor informatie of herdruk neem contact op met BCG: Fax: , ter attentie van BCG/Marketing Mail: Marketing afdeling The Boston Consulting Group Postbus JN Amsterdam Nederland

5 Inhoud Inleiding 5 Conclusies en aanbevelingen 6 Nederlandse (ziekenhuis)zorg presteert goed, maar kan en moet beter 8 Nederlandse zorg presteert goed in internationale vergelijkingen 8 Er is ruimte voor verbetering van kwaliteit en kosten in Nederlandse ziekenhuizen 9 Toenemende druk op ziekenhuizen: hogere kwaliteit én lagere kosten 11 Toenemende druk van patiënten: kiezen van ziekenhuis op basis van kwaliteit 12 Toenemende druk van concurrenten: lokale en regionale strijd om patiënten op basis van kwaliteit 14 Toenemende druk van zorgverzekeraars: goede kwaliteit van zorg tegen een scherpe prijs 14 Toenemende druk van banken: garanties voor goed rendement-risicoprofiel op verstrekte lening 15 Winnende strategie van ziekenhuizen is gebaseerd op kwaliteit, niet op kosten 16 Portfoliokeuzes zijn de beste manier om kwaliteit en efficiëntie te verhogen 19 Wat bedoelen we met het maken van portfoliokeuzes? 19 Nederland leent zich uitstekend voor het maken van portfoliokeuzes 20 Een voorbeeld: concentratie van het aantal borstkankercentra van 97 naar 30 à Implicatie: aanzienlijke verschuivingen in het Nederlandse ziekenhuislandschap 24 Portfoliokeuzes kunnen het best via regionaal overleg tussen ziekenhuizen tot stand komen 25 Om portfoliokeuzes tot een succes te maken moet aan vijf voorwaarden worden voldaan 26 Ziekenhuizen moeten portfoliokeuzes maken om de kansen te grijpen en het roer in eigen hand te houden 28 Drie aanbevelingen aan ziekenhuizen om portfolio keuzes in praktijk te brengen 29 Aanbeveling 1: Maken en uitvoeren van portfoliokeuzes op basis van 4 stappen 29 Aanbeveling 2: Uitvoeren van optimalisatietraject om kwaliteit en/of efficiëntie van zorgaanbod te verhogen 32 Aanbeveling 3: Investeren op basis van een businessplan dat wordt gedragen door de belangrijkste interne en externe stakeholders 33 Afsluiting 36 Bijlagen Bijlage 1. Nadere toelichting op Lean for Quality 37 Bijlage 2. Referentie-businessplan 40 Bijlage 3. Literatuurlijst 42 Kiezen voor Kwaliteit 3

6 Aan de lezer Over de auteurs Jan Willem Kuenen is Partner & Managing Director bij The Boston Consulting Group in Amsterdam. U kunt contact met hem opnemen via Marcel Geurts is Principal bij The Boston Consulting Group in Amsterdam. U kunt contact met hem opnemen via Dankbetuiging De auteurs van dit rapport willen graag alle ziekenhuisbestuurders, marktexperts en medisch specialisten bedanken, die hun medewerking hebben verleend aan dit onderzoek in interviews en gesprekken. Daarnaast willen zij de vele collega s van The Boston Consulting Group bedanken die een bijdrage hebben geleverd aan het onderzoek. Wouter van Leeuwen is Project Leader bij The Boston Consulting Group in Amsterdam. U kunt contact met hem opnemen via Tessa Nolst Trenité is Consultant bij The Boston Consulting Group in Amsterdam. U kunt contact met haar opnemen via Voor verder contact Als u vragen of opmerkingen heeft over de inhoud van dit rapport, dan kunt u contact opnemen met de marketingafdeling van BCG: 4 The Boston Consulting Group

7 Inleiding The Boston Consulting Group (BCG) levert graag een bijdrage aan de discussie over de verbetering van de Nederlandse ziekenhuismarkt. In dit rapport schetsen we op basis van interviews, feiten, analyses en onze ervaring een toekomstbeeld van een betere zorgmarkt. Niet omdat die op dit moment slecht zou zijn in internationaal perspectief het tegendeel is namelijk het geval maar omdat er duidelijke mogelijkheden liggen om nog beter te presteren. We hopen nieuwe inzichten te bieden in marktontwikkelingen die op hoofdlijnen voor de meeste partijen bekend zullen zijn. Door verbanden te leggen en een aantal zaken voor het eerst te kwantificeren, denken we de urgentie en de omvang van deze ontwikkelingen aan te tonen, evenals de noodzaak voor ziekenhuizen om hier adequaat op in te spelen. Met drie concrete aanbevelingen willen we ziekenhuizen helpen bij het omgaan met de bedreigingen, maar vooral met het grijpen van de kansen die er liggen. Kiezen voor Kwaliteit 5

8 Conclusies en aanbevelingen De Nederlandse ziekenhuiszorg presteert goed in internationale vergelijkingen. Toch is er een flink potentieel voor verbetering, zowel op het gebied van kwaliteit als op het gebied van kosten. Door de libe ra lisering van de zorgmarkt en de toenemende trans parantie in kwaliteitsverschillen neemt de druk op ziekenhuizen toe om tegelijkertijd de kwaliteit te ver hogen en de kosten te verlagen. Focus op kwaliteit leidt tot hogere kwaliteit én lagere kosten Hoewel dit op het eerste gezicht een onmogelijke opgave lijkt, kunnen hogere kwaliteit en lagere kosten prima samengaan, onder de voorwaarde dat de focus allereerst op kwaliteitsverhoging ligt. Hogere kwaliteit voor een bepaalde behandeling leidt tot lagere kosten, bijvoorbeeld doordat complicaties en heroperaties worden voorkomen en de ligduur wordt beperkt. Bovendien zal een ziekenhuis door hogere kwaliteit extra patiënten aantrekken voor deze behandeling. Deze hogere volumes stellen een ziekenhuis vervolgens in staat om de kwaliteit en efficiëntie van zorg voor deze behandeling verder te verhogen. Zo leidt hogere kwaliteit tot een opwaartse spiraal van betere kwaliteit, grotere volumes en lagere kosten. Het omgekeerde is overigens niet het geval: een focus op lagere kosten leidt niet vanzelf tot een hogere kwaliteit. Suboptimale kwaliteit en efficiëntie doordat alle ziekenhuizen alle typen zorg aanbieden Nederland kent een uitzonderlijke dichtheid aan ziekenhuizen. De gemiddelde reistijd van een Nederlandse inwoner tot het dichtstbijzijnde ziekenhuis is 14 minuten. 99% van de bevolking woont binnen 30 minuten reizen van een ziekenhuis. 69% van de Nederlanders kan kiezen uit minimaal 3 ziekenhuizen binnen 30 minuten reistijd, 25% van de bevolking zelfs uit minimaal 10 zieken huizen. Elk van de bijna 100 ziekenhuizen in Nederland biedt vrijwel alle typen zorg aan. Dit betekent dat het gemiddelde volume per type behandeling per ziekenhuis relatief laag is, wat leidt tot suboptimale kwaliteit en efficiëntie. Bovendien bestaan er grote verschillen in kwaliteit tussen Nederlandse ziekenhuizen. Transparantie in kwaliteit zal leiden tot een gewenste aardverschuiving in het ziekenhuislandschap Onderzoek wijst uit dat mensen bereid zijn verder te reizen dan het dichtstbijzijnde ziekenhuis als ze daar aantoonbaar betere kwaliteit van zorg krijgen. De stijgende transparantie ten aanzien van de kwaliteitsverschillen tussen ziekenhuizen zal daarom tot een aard verschuiving in het ziekenhuislandschap leiden. Als patiënten zouden weten welke kwaliteit geleverd wordt per aandoening en zouden kiezen voor het beste ziekenhuis binnen 30 minuten reistijd, dan blijft voor elk type electieve 1 zorg nog maar eenderde van het huidige aantal behandellocaties over. Dit is een gewenste ontwikkeling omdat het leidt tot een groter volume per behandellocatie en daarmee tot hogere kwaliteit en lagere kosten. 1. Electieve zorg is planbare of niet acute zorg. Dit is zorg waar Electieve zorg is planbare of niet-acute zorg. Dit is zorg waarvoor het medisch aanvaardbaar is om deze enkele dagen of weken uit te stellen. 6 The Boston Consulting Group

9 Portfoliokeuzes van ziekenhuizen zijn noodzakelijk en zullen leiden tot hogere kwaliteit en lagere kosten Ziekenhuizen moeten niet afwachten totdat deze aardverschuiving hen overkomt, maar actie ondernemen om hun toekomst in eigen hand te houden. Ziekenhuizen kunnen dit doen door heldere keuzes te maken in hun zorgaanbod. Elk ziekenhuis moet zich toeleggen op die typen zorg waarin het kan uitblinken en extra volume kan aantrekken. Dit betekent ook dat ziekenhuizen sommige zorgonderdelen niet langer zelf moeten aanbieden. Een deel van de zorg, zoals acute zorg en enkele vormen van chronische en ouderenzorg, leent zich minder voor dit soort portfoliokeuzes omdat een korte reisafstand voor de patiënt cruciaal is. Voor het merendeel van het huidige aanbod zijn dergelijke keuzes echter mogelijk en noodzakelijk. Voor deze zorg zullen ziekenhuizen gemiddeld maar eenderde van de behandelingen binnen hun huidige aanbod moeten selecteren, waarin ze wel gemiddeld drie maal zo groot zullen worden. Zo zullen ziekenhuizen ontstaan met een breed palet aan acute en chronische zorg en een gericht aanbod in de electieve zorg. Door te investeren in de kwaliteit van deze zorg, kan het ziekenhuis extra volume aantrekken op de geselecteerde zorgonderdelen en de kwaliteit en efficiëntie verder verhogen. Hogere kwaliteit zal zich onder meer uiten in minder medische complicaties, minder vervolgbehandelingen en een kortere ligduur. Dit zal leiden tot indicatieve kostenbesparingen voor de Nederlandse ziekenhuissector van 2 miljard euro per jaar. ziekenhuislandschap ontstaan dat in balans is, met een samenhangend zorgaanbod binnen elke regio en binnen elk ziekenhuis. Hierbij is het van belang dat toezichthouders, verzekeraars en lokale overheden ziekenhuizen de ruimte geven en ondersteuning bieden. Als ziekenhuizen eenmaal portfoliokeuzes gemaakt hebben, moeten ze maatregelen nemen om verder uit te gaan blinken in de geselecteerde zorgonderdelen, en selectief gaan investeren in het nieuwe aanbod. We doen in dit rapport concrete aanbevelingen om ziekenhuizen te helpen bij het uitvoeren van elk van deze acties. We beseffen dat de aanbevolen veranderingen niet eenvoudig tot stand zullen komen. Maar we geloven dat, met voldoende visie, moed en daadkracht, de kansen gegrepen kunnen worden. Dit zal niet alleen grote voordelen opleveren voor individuele ziekenhuizen, maar ook voor de Nederlandse ziekenhuiszorg als geheel. Portfoliokeuzes kunnen het best via regionaal overleg tussen ziekenhuizen tot stand komen Het is in het belang van ziekenhuizen, specialisten en de samenleving in haar geheel dat ziekenhuizen op een gecoördineerde manier tot hun portfoliokeuzes komen. Het moet namelijk worden voorkomen dat binnen een regio meerdere ziekenhuizen dezelfde portfoliokeuzes maken. Dat zou ertoe kunnen leiden dat er voor sommige typen zorg overcapaciteit ontstaat en dat andere typen zorg door geen enkel ziekenhuis worden aangeboden. BCG stelt daarom een model van regionaal overleg voor waarin ziekenhuizen afspraken maken over de herverdeling van zorg binnen de regio en een nieuwe manier van samenwerking. Zo kan er een nieuw Kiezen voor Kwaliteit 7

10 Nederlandse (ziekenhuis)zorg presteert goed, maar kan en moet beter Nederlandse zorg presteert goed in internationale vergelijkingen Om de zorgprestaties van een land te meten, moet worden gekeken naar de kwaliteit van de zorg en naar de kosten die worden gemaakt. In internationale vergelijkingen scoort Nederland goed op deze twee dimensies. Figuur 1 laat zien dat de kwaliteit van zorg in Nederland het best is van 22 onderzochte Europese landen, terwijl de kosten relatief laag zijn. Toch moeten we twee kanttekeningen plaatsen bij de getoonde uitkomsten. Ten eerste is het vergelijken van de kwaliteit van zorg tussen landen moeilijk. De belangrijkste reden is dat er een structureel gebrek is aan indicatoren die inzicht geven in de daadwerkelijke resultaten van de geleverde zorg. In het onderzoek waarop figuur 1 is gebaseerd, is de kwaliteit per land slechts voor 25% gebaseerd op resultaten (zoals de kindersterfte per geboortes en het percentage mensen dat een hartaanval niet overleeft). Samen met Noorwegen, Figuur 1. Nederlandse gezondszorg presteert uitstekend in vergelijking met andere Europese landen Kwaliteitsindex 2009¹ (in vergelijking tot EU-gemiddelde) 1,4 NL Duitsland Denemarken Zwitserland 1,2 Zweden IJsland Noorwegen Frankrijk Luxemburg Oostenrijk Finland 50mld Totale kosten gezondheidszorg ,0 0,8 Tsjechië VK² Italië België Ierland EU-gemiddelde Spanje Hongarije Griekenland Polen Portugal Slowakije Kosten gezondheidszorg (percentage van BBP 2007) (%) Bron: Björnberg A, et al. (oktober 2009); OECD (2009); BCG-analyse. 1 Euro Health Consumer Index Verenigd Koninkrijk 8 The Boston Consulting Group

11 Figuur 2. Kosten van Nederlandse gezondheidszorg zijn relatief hoog en stijgen relatief sterk Gezondheidszorgkosten als percentage van het BBP Gemiddelde jaarlijkse groei van zorgkosten per capita ( ) 2 België 10,2 IJsland Duitsland 10,2 10,0 Frankrijk 9,8 Zwitserland 8,4 Tsjechië 8,4 Denemarken 8,3 Noorwegen 8,2 Oostenrijk 8,1 Italië 8,1 Hongarije 8,0 Zweden 7,9 Nederland 7,7 Griekenland 7,6 Verenigd Koninkrijk 7,3 Luxemburg 6,8 Ierland 6,7 Spanje 6,6 Finland 6,4 Slowakije 5,8 Portugal 5,6 Polen 5,6 Frankrijk 11,0 Zwitserland 10,8 Duitsland 10,4 België Oostenrijk 10,2 10,1 Portugal 9,9 Nederland 9,8 Denemarken 9,8 Griekenland 9,6 IJsland 9,3 Zweden 9,1 Noorwegen 8,9 Italië 8,7 Spanje 8,5 Verenigd Koninkrijk 8,4 Finland 8,2 Slowakije 7,7 Ierland 7,6 Hongarije 7,4 Luxemburg 7,3 Tsjechië 6,8 Polen 6,4 4,9% 4,5% 4,0% 6,2% 4,5% 6,8% 7,2% 5,5% 7,3% 4,6% 5,8% 7,3% 4,5% 7,5% 7,2% 5,9% 10,7% 9,4% 7,4% 8,7% 5,8% 7,6% Bron: World Health Organization (november 2009); BCG-analyse. 1 Voor Luxemburg en Portugal zijn 2006 getallen gebruikt aangezien gegevens over 2007 niet bekend zijn. 2 Gemiddelde jaarlijkse groei van gezondheidszorgkosten per capita in US$ Purchasing Power Parity (gecorrigeerd voor koopkracht). Finland en IJsland scoort Nederland op deze échte resultaatindicatoren een gedeelde tweede plaats na koploper Zweden. Voor de overige 75% is de kwaliteit van zorg per land gebaseerd op meer indirecte indicatoren, zoals het recht op een second opinion en het gebruik van elektronische patiëntendossiers. De tweede kanttekening is dat de kosten van de Nederlandse gezondheidszorg nog steeds hoog zijn en relatief snel groeien. Figuur 2 laat zien dat in 1997 nog 12 van de geselecteerde Europese landen een hoger percentage van het BBP uitgaven aan de gezondheidszorg dan Nederland. Tussen 1997 en 2007 steeg Nederland echter naar een gedeelde zevende plaats. In deze periode groeiden de zorgkosten per persoon in Nederland met gemiddeld 7,2% per jaar (na correctie voor de koopkracht). Er is ruimte voor verbetering van kwaliteit en kosten in Nederlandse ziekenhuizen Door gebrek aan kwaliteitsindicatoren is het lastig Nederlandse ziekenhuizen te beoordelen en onderling en met die in het buitenland te vergelijken. Ondanks het gebrek aan heldere kwaliteitsmaatstaven zijn wij ervan overtuigd dat de prestaties van Nederlandse ziekenhuizen sterk verbeterd kunnen worden. Directe en indirecte aanwijzingen laten zien dat er groot potentieel is voor het verder verhogen van de kwaliteit en het verlagen van de kosten. Een directe aanwijzing wordt onder meer gevonden in de grote verschillen tussen ziekenhuizen. Zo bestaat er een groot verschil in de sterftecijfers tussen ziekenhuizen in Nederland: de kans op overlijden is in het slechtst presterende ziekenhuis twee keer zo groot als in het ziekenhuis dat het best presteert. Hierbij is per ziekenhuis gekeken naar de werkelijke sterfte in verhouding tot de verwachte sterfte gegeven de zorgvraag en het risico van de patiëntgroep (de case-mix ) 2. Een andere directe aanwijzing is het hoge aantal vermijdbare 2. Bron: Borghans HJ, et al. (september 2008). Kiezen voor Kwaliteit 9

12 medische fouten in Nederlandse ziekenhuizen. Uit onderzoek dat werd uitgevoerd in opdracht van de Orde van Medisch Specialisten, bleek dat 2,3% van de opgenomen patiënten in Nederlandse ziekenhuizen vermijdbare schade oploopt als gevolg van het (niet) handelen van de zorgverlener of het zorgsysteem. 4,1% van de in het ziekenhuis overleden patiënten sterft als gevolg hiervan. Dit betekent dat er in Nederland jaarlijks door medische fouten patiënten vermijdbare schade oplopen en patiënten overlijden 3. Hoewel Nederland met deze percentages niet slechter scoort dan andere ontwikkelde landen, is het duidelijk dat er veel ruimte voor verbetering bestaat. Een indirecte aanwijzing is het feit dat bijna alle Nederlandse ziekenhuizen nog vrijwel alle zorg aanbieden. Hierdoor hebben ze vaak onvoldoende volume per type behandeling om te zorgen voor optimale kwaliteit en efficiëntie. Wij zijn ervan overtuigd dat juist de Nederlandse ziekenhuismarkt, waar de bevolkingsdichtheid en daarmee de dichtheid van ziekenhuizen hoog is, zich uitstekend leent voor het maken van portfoliokeuzes. Hiermee kunnen kwaliteit en efficiëntie sterk verbeterd worden, terwijl de bereikbaarheid van ziekenhuizen en de onderlinge concurrentie gegarandeerd blijven. Een andere indirecte aanwijzing is dat nog slechts een beperkt aantal Nederlandse ziekenhuizen een ziekenhuisbreed optimalisatieprogramma heeft uitgevoerd. Op basis van onze ervaringen in het buitenland weten we dat zulke programma s leiden tot 20 30% efficiëntieverbetering en betere kwaliteit van zorg. Wij denken dat een dergelijke impact in Nederland ook haalbaar is. 3. Bron: Bruijne MC de, et al. (2007). 10 The Boston Consulting Group

13 Toenemende druk op ziekenhuizen: hogere kwaliteit én lagere kosten In de afgelopen jaren zijn in de Nederlandse ziekenhuissector twee belangrijke ontwikkelingen in gang gezet: de liberalisering van de zorgmarkt en de toenemende transparantie ten aanzien van de kwaliteit van ziekenhuizen. Met de liberalisering is sinds 2005 op verschillende terreinen marktwerking geïntroduceerd. Zo wordt de financiering van ziekenhuizen steeds minder gebaseerd op historische budgetten en steeds meer op basis van het aantal uitgevoerde behandelingen. Bovendien vinden voor een steeds groter deel van de ziekenhuiszorg jaarlijks vrije onderhandelingen plaats tussen ziekenhuizen en zorgverzekeraars over de prijs per behandeling. Ook bij de nieuwbouw of verbouwing van ziekenhuizen zijn marktprikkels geïntroduceerd. Waar voorheen de overheid vergunningen verstrekte en garant stond voor de kapitaalslasten, moeten ziekenhuizen nu zelfstandig tot een overeenkomst met de bank komen over de financiering van hun investeringen. De liberalisering heeft ook grote gevolgen voor de zorgverzekeraars. Het invoeren van een basisverzekering met een nominale premie heeft de vergelijkbaarheid tussen verzekeraars verhoogd. Bovendien is het voor klanten eenvoudiger geworden om over te stappen naar een andere zorgverzekeraar. Door toenemende transparantie worden de kwaliteitsverschillen tussen ziekenhuizen zichtbaar. De eerste stappen zijn inmiddels gezet, bijvoorbeeld via de jaarlijkse publicatie van kwaliteitsrankings (zoals in Elsevier en het Algemeen Dagblad), informatieverstrekking door patiëntenverenigingen en de publicatie van kwaliteitsindicatoren door de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ). Tot nu toe zijn deze publicaties nog voor een groot deel gebaseerd op meer indirecte kwaliteitsindicatoren en op de reputatie van ziekenhuizen. Wel maken de verschillende partijen in de zorgmarkt, zoals patiënten, huisartsen, verzekeraars en banken, in toenemende mate gebruik van de verstrekte informatie. Daarmee neemt de behoefte aan verdergaande transparantie alleen maar toe. Zo zullen de Nederlandse ziekenhuizen, onder druk van o.a. het Ministerie van VWS en de IGZ, vanaf medio 2010 de sterftecijfers per ziekenhuis openbaar maken. Daarnaast wordt op dit moment, op initiatief van het Ministerie van VWS, gewerkt aan het project Zichtbare Zorg, waarin kwaliteitsindicatoren worden uitgewerkt voor 80 veel voorkomende aandoeningen. Hoe ziekenhuizen op die indicatoren presteren, wordt vanaf 2011 openbaar gemaakt. Ongetwijfeld blijft, ook na publicatie van die nieuwe kwaliteitsindicatoren, verdere aanscherping nodig. Toch zullen de verschillende spelers in de ziekenhuismarkt steeds vaker hun keuzes baseren op dergelijke kwaliteitsindicatoren. BCG ziet dit, onder meer op basis van haar ervaringen in Zweden, als een grote stap richting (nog) betere ziekenhuiszorg (zie praktijkvoorbeeld 1). De verdergaande liberalisering en transparantie leiden tot een toenemende druk op ziekenhuizen om de kwaliteit van zorg te verhogen en tegelijkertijd de kosten te verlagen. Deze druk wordt concreet uitgeoefend door vier partijen: patiënten, concurrenten, zorgverzekeraars en banken. Kiezen voor Kwaliteit 11

14 Praktijkvoorbeeld 1. BCG faciliteert de ontwikkeling van een landelijke strategie voor kwaliteitsindicatoren in Zweden BCG faciliteert ontwikkeling van Zweedse strategie voor kwaliteitsindicatoren Kwaliteitsindicatoren leiden tot hogere kwaliteit en lagere kosten Sinds 2009 begeleidt BCG het onderzoek naar de status van 70 bestaande kwaliteitsregistraties en hun toekomstige rol in de Zweedse gezondheidszorg In samenwerking met de belangrijkste besluitvormers van ziekenhuizen, overheden, zorgverzekeraars, wetenschap en industrie Prof. Michael Porter (auteur van Redefining Healthcare ) heeft zich aangesloten bij deze discussie Op voorstel van BCG is gekozen voor een opzet die zorgt voor betere registratie en betere transparantie en uitwisseling van best practices Verbeterde functionaliteit van bestaande registraties Verhoogde dekking voor belangrijkste ziektebeelden Verbeterde IT-infrastructuur om transparantie te verhogen terwijl privacy gegarandeerd blijft Transparantie over de kwaliteit (op basis van resultaten) heeft bijgedragen aan verhoging van de kwaliteit en verlaging van de kosten voor belangrijke behandelingen in Zweden Ziekenhuizen die slecht scoren in de bestaande kwaliteitsrankings in Zweden laten sterke verbeteringen zien in de erop volgende jaren (dankzij de uitwisseling van best practices) Voorbeeld voor hart- en vaatziekten: ziekenhuizen die slecht scoorden verlaagden sterftecijfer met 50% en stegen in de rankings De door BCG voorgestelde landelijke opzet voor kwaliteitsindicatoren zal de zorgkosten in Zweden sterk verlagen Jaarlijkse besparingen van de totale nationale zorgkosten lopen op tot 5% in 2018 Businesscase laat zien dat investeringen in eerste 10 jaar meer dan 10 keer worden terugverdiend Toenemende druk van patiënten: kiezen van ziekenhuis op basis van kwaliteit Onderzoeken wijzen uit dat Nederlandse patiënten hun keuze voor een ziekenhuis het liefst baseren op kwaliteit, maar dat ze op dit moment nog onvoldoende inzicht hebben in de kwaliteitsverschillen tussen ziekenhuizen. Een onderzoek uit 2003 liet reeds zien dat patiënten kwaliteit veel belangrijker vinden dan bereikbaarheid. Ook wees dit onderzoek uit dat zij veel moeite hebben met het inwinnen van informatie over kwaliteit (zie figuur 3) 4. Hoewel inmiddels meer informatie beschikbaar is, liet een onderzoek uit 2008 een vergelijkbaar resultaat zien. 80% van de patiënten gaf aan zelf te willen bepalen in welk ziekenhuis zij behandeld worden. Slechts 14% gaf aan deze keuze geheel over te willen laten aan de huisarts. Bij gebrek aan transparantie baseerde de patiënt de keuze nu echter nog grotendeels op het advies van de huisarts (66% van de patiënten raadpleegde de huisarts over het te kiezen ziekenhuis) 5. Uit onderzoek in Engeland blijkt dat meer dan 90% van de patiënten bereid is om voor een kankerbehandeling verder te reizen dan het dichtstbijzijnde ziekenhuis als dat leidt tot betere kwaliteit 6. Meer dan de helft van de patiënten is bereid om minimaal twee uur extra of zelfs zo ver als nodig te reizen voor betere zorg (zie figuur 4). Het valt op dat de reisbereidheid voor een lagere kans op een complicatie niet veel lager is dan de reisbereid- heid voor een betere 5-jaars overlevingskans. We zijn ervan overtuigd dat ook voor andere electieve behandelingen patiënten bereid zijn om verder te reizen voor betere kwaliteit. Wel zal de reisbereidheid voor minder bedreigende aandoeningen waarschijnlijk wat lager zijn dan voor kanker. Ook in Nederland zijn patiënten bereid om verder te reizen voor een betere behandeling. Zo laat onderzoek uit 2005 zien dat patiënten bereid zijn 24% verder te reizen voor een ziekenhuis met een 10% betere reputatie 7. De reisbereidheid op basis van daadwerkelijk aantoonbare kwaliteitsverschillen zal naar verwachting nog groter zijn. Gegeven de relatief kleine reisafstanden tussen Nederlandse ziekenhuizen verwachten we dat het toenemende inzicht in kwaliteitsverschillen zal leiden tot significante verschuivingen van patiëntenstromen. Patiënten zullen, al dan niet geholpen door hun huisarts of verzekeraar, kiezen voor het ziekenhuis dat de beste kwaliteit van zorg levert binnen een acceptabele reisafstand. Het belang van goede kwaliteit zal voor ziekenhuizen dus alleen maar groter worden: ondergemiddelde kwaliteit zal leiden tot een volumedaling, terwijl bovengemiddelde kwaliteit extra patiënten zal aantrekken. 4. Bron: tns nipo (2003). 5. Bron: Independer en Porter Novelli (2008). 6. Bron: Ipsos Mori Social Research Institute (mei 2007). 7. Bron: Nederlandse Mededingingsautoriteit (2005). 12 The Boston Consulting Group

15 Figuur 3. Patiënt wil graag ziekenhuis kiezen op basis van kwaliteit, maar heeft moeite met het inwinnen van informatie Patiënt wil graag ziekenhuis kiezen o.b.v. kwaliteit......maar heeft het gevoel hier onvoldoende informatie over te kunnen inwinnen Kennis specialisten 70 Kennis specialisten 18 Kwaliteit van behandeling 55 Kwaliteit van behandeling 26 Bejegening 29 Bejegening 20 Fysieke bereikbaarheid 18 Fysieke bereikbaarheid 90 Weinig wachtlijsten 6 Weinig wachtlijsten % dat aspect belangrijk/ het belangrijkst vindt voor keuze % dat denkt weinig moeite te hebben met vinden van informatie Kwaliteit Bereikbaarheid Bron: TNS NIPO (2003); BCG-analyse. Figuur 4. Reisbereidheid van patiënten in ruil voor hogere kwaliteit van zorg (bij opname voor kankerbehandeling) Percentage van respondenten 1 80 Niet extra reizen Minder dan 1 uur extra reizen Tussen 1 en 2 uur extra reizen Meer dan 2 uur extra reizen 60 7% 28% 14% 52% Betere 5-jaar overlevingskans Lager sterftecijfer in maand na operatie Lagere kans op complicaties na operatie Niet verder reizen dan lokale ziekenhuis Max. 20 minuten verder reizen minuten verder reizen minuten verder reizen minuten verder reizen minuten verder reizen >120 minuten verder reizen Zo ver als nodig Bron: Ipsos Mori Social Research Institute (mei 2007); BCG-analyse. Noot: Op basis van representatieve steekproef onder volwassenen. Vraag gesteld over reisbereidheid in geval van de diagnose kanker waarvoor ziekenhuisbehandeling vereist is. 1 Percentage op basis van respondenten die een van de weergegeven antwoorden gaven (in werkelijkheid betrof dit ~85% van totale aantal respondenten). Respondenten die antwoordden Hangt ervan af (~11%), Weet niet (~3%) en Geen van deze opties (~1%) zijn buiten beschouwing gelaten. Kiezen voor Kwaliteit 13

16 Toenemende druk van concurrenten: lokale en regionale strijd om patiënten op basis van kwaliteit Met de liberalisering van de ziekenhuismarkt neemt ook de onderlinge strijd om de patiënt sterk toe. Drie ontwikkelingen leiden tot deze toenemende concurrentie. De eerste ontwikkeling is de sterke opkomst van Zelfstandige Behandel Centra (ZBC s), die gespecialiseerd zijn in een selectief zorgaanbod. Sinds 2005 stijgt het aantal ZBC s en hun aandeel in de verzekerde ziekenhuismarkt sterk. In 2005 waren er 37 ZBC s actief, in 2009 waren dat er 195 (een gemiddelde stijging van 52% per jaar) 8. Tussen 2005 en 2008 steeg de omzet van ZBC s met gemiddeld 60% per jaar tot 182 miljoen euro. Wanneer deze groei doorzet, zullen ZBC s in 2015 een marktaandeel van 16% hebben in de ziekenhuismarkt 9. Helemaal ondenkbaar is dat niet. Door zich te richten op een beperkt aantal zorgonderdelen zijn deze centra in staat om een goede kwaliteit van zorg te leveren tegen een lagere prijs. Een recent IGZ-onderzoek stelde dat de kwaliteit in ZBC s over het algemeen goed is en liet zien dat patiënten tevreden zijn (een gemiddeld rapportcijfer van 8,5) 10. Tegelijkertijd liggen de prijzen per behandeling in een ZBC beduidend onder die in ziekenhuizen, gemiddeld 22% in Hoewel een andere case-mix een deel van dit verschil kan verklaren, is het duidelijk dat ZBC s een geduchte concurrent zijn geworden voor ziekenhuizen. De tweede ontwikkeling is dat ziekenhuizen actief patiën ten beginnen te werven buiten hun traditionele verzorgingsgebied door poliklinieken (zogenaamde buitenpoli s) te openen in het verzorgingsgebied van een ander ziekenhuis. Steeds meer ziekenhuizen proberen op deze manier de concurrentie met omliggende ziekenhuizen aan te gaan. Enkele voorbeelden: het Antonius Ziekenhuis in Sneek met een buitenpoli in Emmeloord (verzorgingsgebied van IJsselmeerziekenhuizen) en het Maastricht UMC met een buitenpoli in Heerlen (verzorgingsgebied van het Atrium MC). De derde ontwikkeling is de toenemende mate waarin ziekenhuizen patiënten van buiten hun eigen verzorgingsgebied aantrekken op basis van een bovengemiddelde kwaliteit of in elk geval de perceptie daarvan. Een voorbeeld is het Oogziekenhuis in Rotterdam, waarvan 50% van de patiënten van buiten Rotterdam komt. Naarmate de zorgkwaliteit transparanter wordt, zal deze trend sterker worden. Deze ontwikkelingen maken een einde aan de vanzelfsprekende functie die ziekenhuizen lange tijd in hun verzorgingsgebied hadden. Bij gebrek aan inzicht in kwaliteitsverschillen en bij gebrek aan lokale alternatieven kozen patiënten vaak automatisch voor het dichtstbijzijnde ziekenhuis, al dan niet op basis van een verwijzing van de huisarts. Met de opkomst van ZBC s en buitenpoli s komen er lokale alternatieven. Met het transparanter worden van kwaliteitsverschillen verschuift de concurrentie bovendien van lokaal naar (op zijn minst) regionaal niveau. Deze toegenomen concurrentie dwingt elk ziekenhuis om competitief te zijn, vooral op het gebied van kwaliteit. Toenemende druk van zorgverzekeraars: goede kwaliteit van zorg tegen een scherpe prijs Het doel van de zorgverzekeraar is het zekerstellen van een goede kwaliteit van zorg voor zijn verzekerden tegen een scherpe prijs. Met de liberalisering in 2005 hebben verzekeraars een nadrukkelijke regierol gekregen in de ziekenhuismarkt. Van verzekeraars wordt verwacht dat ze patiëntstromen naar die ziekenhuizen verwijzen die de beste prijs-kwaliteitverhouding bieden. Meer transparantie over de kwaliteit van ziekenhuizen ondersteunt hen in deze rol. Een ander gevolg van de liberalisering is het toegenomen belang van verzekeraars om de zorgkosten te minimaliseren. Om succesvol te zijn, moeten ze een aantrekkelijke premie kunnen bieden voor de geleverde kwaliteit. Aangezien meer dan 90% van de premie wordt doorbetaald aan zorgverleners is een actieve rol op het gebied van zorginkoop voor hen noodzakelijk. De druk van zorgverzekeraars op ziekenhuizen om kwaliteit te verhogen en kosten te verlagen, is toegenomen en zal alleen maar verder stijgen. Ten eerste zal het deel van de zorg waar verzekeraars en ziekenhuizen vrij over kunnen onderhandelen naar 8. Bron: rivm (10 december 2009). 9. Bron: Piersma J. (2 december 2009). 10. Bron: Inspectie voor de Gezondheidszorg (oktober 2009). 11. Bron: Nederlandse Zorgautoriteit (januari 2007). 14 The Boston Consulting Group

Visie op zorg: marktwerking anno nu

Visie op zorg: marktwerking anno nu Visie op zorg: marktwerking anno nu 5 juni 2014 Stelling: Zonder samenwerking geen verandering in de zorg Agenda Visie op ziekenhuiszorg Aanpak transitie Toekomst: innovatie en preventie 2 Visie op ziekenhuiszorg

Nadere informatie

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen Goede zorg van groot belang Nederlanders staan open voor private investeringen Index 1. Inleiding p. 3. Huidige en toekomstige gezondheidszorg in Nederland p. 6 3. Houding ten aanzien van private investeerders

Nadere informatie

Opzet van het gezondheidszorgsysteem (paragraaf 1) Ziekenhuiszorg aanbod en productie (paragraaf 2) Ziekenhuiszorg prestaties (paragraaf 3)

Opzet van het gezondheidszorgsysteem (paragraaf 1) Ziekenhuiszorg aanbod en productie (paragraaf 2) Ziekenhuiszorg prestaties (paragraaf 3) Opzet van het gezondheidszorgsysteem (paragraaf 1) Globale systeemvergelijking Ziekenhuiszorg aanbod en productie (paragraaf 2) Aanbod Productie Ziekenhuiszorg prestaties (paragraaf 3) Kwaliteit Toegankelijkheid

Nadere informatie

Q&A Kwaliteitsvenster - Communicatie

Q&A Kwaliteitsvenster - Communicatie Q&A Kwaliteitsvenster - Communicatie Q Wat is het Kwaliteitsvenster? A Het Kwaliteitsvenster geeft patiënten op een heldere en eenduidige manier inzicht in de ziekenhuisbrede kwaliteit van zorg. Aan de

Nadere informatie

B-segment Onderzoek naar de belangrijkste ontwikkelingen 1

B-segment Onderzoek naar de belangrijkste ontwikkelingen 1 B-segment Onderzoek naar de belangrijkste ontwikkelingen 1 Managementsamenvatting In opdracht van de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ) heeft Gupta Strategists onderzoek gedaan naar de belangrijkste

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Oefencase Gupta Strategists

Oefencase Gupta Strategists Oefencase Gupta Strategists Versie: juli 2012 Inleiding De oefencase in dit document helpt je om te begrijpen wat je van een case-interview kan verwachten. Er zijn zeker verschillende soorten case-interviews,

Nadere informatie

Meldactie Zorginkoop Wat is de invloed van uw zorgverzekeraar?

Meldactie Zorginkoop Wat is de invloed van uw zorgverzekeraar? Meldactie Zorginkoop Wat is de invloed van uw zorgverzekeraar? April 2011 Ir. T. Lekkerkerk, projectleider Juli 2011 Rapport meldactie Wat is de invloed van uw zorgverzekeraar NPCF 2011-298/DSB/01.01.01/TL/hm

Nadere informatie

Strategisch beleidsplan 2010-2015. Slingeland Ziekenhuis

Strategisch beleidsplan 2010-2015. Slingeland Ziekenhuis Strategisch beleidsplan 2010-2015 Slingeland Ziekenhuis Voorwoord Voor u ligt de verkorte uitgave van het Strategisch Beleidsplan 2010-2015 van ons ziekenhuis. Deze uitgave is speciaal voor u als medewerker

Nadere informatie

Gezondheid: uw Europese ziekteverzekeringskaart altijd mee op vakantie?

Gezondheid: uw Europese ziekteverzekeringskaart altijd mee op vakantie? MEMO/11/406 Brussel, 16 juni 2011 Gezondheid: uw Europese ziekteverzekeringskaart altijd mee op vakantie? Vakantie verwacht het onverwachte. Gaat u binnenkort op reis in de EU of naar IJsland, Liechtenstein,

Nadere informatie

NMa Concentra,e en spreiding, wat vinden ze ervan? Studiedag DP 30 november 2012

NMa Concentra,e en spreiding, wat vinden ze ervan? Studiedag DP 30 november 2012 NMa Concentra,e en spreiding, wat vinden ze ervan? Studiedag DP 30 november 2012 Over de NMa De Nederlandse Mededingingsautoriteit, kortweg NMa, ziet erop toe dat bedrijven op de vrije markt met elkaar

Nadere informatie

Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid

Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid Dr. Maurice de Greef Prof. dr. Mien Segers 06-2016 Maastricht University, Educational Research & Development (ERD) School

Nadere informatie

Ranking en toezicht: goed voor de patiënt! Ed Schoemaker Coördinerend/specialistisch senior inspecteur Projectleider Toezicht Operatief Proces

Ranking en toezicht: goed voor de patiënt! Ed Schoemaker Coördinerend/specialistisch senior inspecteur Projectleider Toezicht Operatief Proces Ranking en toezicht: goed voor de patiënt! Ed Schoemaker Coördinerend/specialistisch senior inspecteur Projectleider Toezicht Operatief Proces Ranking en toezicht: goed voor de patiënt! NVLO 25-9-2014

Nadere informatie

Onderwijs in Rusland. Jan Limbeek

Onderwijs in Rusland. Jan Limbeek Onderwijs in Rusland Een van de terreinen waar de Sovjet-Unie in uitblonk was onderwijs. Het onderwijs was toegankelijk, goed en gratis. Vergeleken met de Sovjet-Unie is de algemene indruk dat de situatie

Nadere informatie

Schaal- en synergie-effecten bij de spoedeisende hulp

Schaal- en synergie-effecten bij de spoedeisende hulp Schaal- en synergie-effecten bij de spoedeisende hulp Een literatuur- en empirisch onderzoek naar de kostenstructuur van de spoedeisende hulp Centrum voor Innovaties en Publieke Sector Efficiëntie Studies,

Nadere informatie

Zorg voor de toekomst

Zorg voor de toekomst Zorg voor de toekomst Waarde strategieën voor zorgaanbieders Onno Oldeman Alejandra Lugard Nina Hoette www.simon-kucher.com Inhoudsopgave Uitdagingen in de zorgsector en het belang van een toekomstvaste

Nadere informatie

Handboek met indicatoren en normen Heup- en knievervanging, cataract, Infectie-revisies (Heup & Knie) en Bariatrische Chirurgie.

Handboek met indicatoren en normen Heup- en knievervanging, cataract, Infectie-revisies (Heup & Knie) en Bariatrische Chirurgie. Handboek met indicatoren en normen Heup- en knievervanging, cataract, Infectie-revisies (Heup & Knie) en Bariatrische Chirurgie Versie juli 204 VGZ kiest voor kwaliteit VGZ staat voor zorg van goede medische

Nadere informatie

2/13/2012. Incentives in the Diagnosis Treatment Combination payment system for specialist medical care

2/13/2012. Incentives in the Diagnosis Treatment Combination payment system for specialist medical care Incentives in the Diagnosis Treatment Combination payment system for specialist medical care A study about behavioral responses of medical specialists and hospitals in the Netherlands 1. DBC 2. Onderzoeksvragen

Nadere informatie

AGENDA. Data Populatie ouderen Amsterdam nu en 2030 Veranderende rol van de verzekeraar - visie Agis - spelers - uitgangspunten Agis Vragen

AGENDA. Data Populatie ouderen Amsterdam nu en 2030 Veranderende rol van de verzekeraar - visie Agis - spelers - uitgangspunten Agis Vragen OUDERENZORG AGENDA Data Populatie ouderen Amsterdam nu en 2030 Veranderende rol van de verzekeraar - visie Agis - spelers - uitgangspunten Agis Vragen Zorggebruik op Agis data Het zorggebruik van 65+ Agis

Nadere informatie

Concurrentie in de zorg

Concurrentie in de zorg Concurrentie in de zorg In de afgelopen jaren heeft de overheid maatregelen genomen om marktwerking in de zorg te introduceren. Doel hiervan is een hogere kwaliteit zorg tegen relatief lagere kosten. Het

Nadere informatie

No show in de zorg. Voorstel om verspilling in de gezondheidszorg aan te pakken. Pia Dijkstra Tweede Kamerlid D66.

No show in de zorg. Voorstel om verspilling in de gezondheidszorg aan te pakken. Pia Dijkstra Tweede Kamerlid D66. No show in de zorg Voorstel om verspilling in de gezondheidszorg aan te pakken. Notitie Juli 2012 Pia Dijkstra Tweede Kamerlid D66 Inleiding De kosten van de gezondheidzorg stijgen hard. Dat komt voornamelijk

Nadere informatie

België in de Europese informatiemaatschappij. Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006

België in de Europese informatiemaatschappij. Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006 België in de Europese informatiemaatschappij Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006 Bezit en gebruik van ICT en Internet 1 Luxemburg 2 Litouwen 3

Nadere informatie

Wat zijn feiten en cijfers rond geneesmiddelenonderzoek?

Wat zijn feiten en cijfers rond geneesmiddelenonderzoek? Deze kaart geeft een overzicht van beschikbare feiten en geneesmiddelenonderzoek. De kaart is tot stand gekomen op basis van literatuuronderzoek, interviews en denksessies met deskundigen. Met dank aan

Nadere informatie

Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 2010 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks

Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 2010 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks ANNEX Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 21 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks 1. Deelname voor- en vroegschoolse educatie (VVE) De Nederlandse waarde voor

Nadere informatie

Verhoging fiscale inkomsten op tabak kan staatskas 200 à 300 miljoen opbrengen.

Verhoging fiscale inkomsten op tabak kan staatskas 200 à 300 miljoen opbrengen. Verhoging tabaksaccijnzen : meer inkomsten en minder rokers PERSBERICHT Verhoging fiscale inkomsten op tabak kan staatskas 200 à 300 miljoen opbrengen. In België werden er in 2009 11.617 miljoen sigaretten

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Informatie voor grensarbeiders

Inhoudsopgave. Informatie voor grensarbeiders Inhoudsopgave WERKEN IN TWEE LANDEN 2 Wonen in Nederland en werken buiten Nederland Waar verzekerd bij werken in twee landen Voorkom dubbele premiebetaling Werkgevers- en werknemersverklaring DE PROCEDURE

Nadere informatie

De expatriate Health Insurance. Wereldwijd verzekerd van de beste zorg

De expatriate Health Insurance. Wereldwijd verzekerd van de beste zorg De expatriate Health Insurance Wereldwijd verzekerd van de beste zorg Wereldwijde vergoeding van medische hulp Uw medewerkers wereldwijd verzekerd van de beste zorg Als werkgever voelt u zich verantwoordelijk

Nadere informatie

Ziekenhuiszorg in 2016: wat betaalt u?

Ziekenhuiszorg in 2016: wat betaalt u? Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Ziekenhuiszorg in 2016: wat betaalt u? z 1 Belangrijk! Wilt u meer weten over de vergoeding van uw onderzoek of behandeling in

Nadere informatie

Management Samenvatting

Management Samenvatting Management Samenvatting Inleiding Zorgverzekeraars streven op het brede terrein van cure, care en preventie naar voortdurende verbetering van kwaliteit van zorg, gezondheid en kwaliteit van leven van hun

Nadere informatie

Hoe zorgverzekeraars de kwaliteit van de zorg in beeld willen krijgen

Hoe zorgverzekeraars de kwaliteit van de zorg in beeld willen krijgen Hoe zorgverzekeraars de kwaliteit van de zorg in beeld willen krijgen? De kwaliteit van de Nederlandse gezondheidszorg is over het algemeen (zeer) goed. In verschillende Europese ranglijsten scoort Nederland

Nadere informatie

De risico s van het vak Enkele ervaringen over risicomanagement uit de pensioensector

De risico s van het vak Enkele ervaringen over risicomanagement uit de pensioensector De risico s van het vak Enkele ervaringen over risicomanagement uit de pensioensector Ir. André ten Damme RC MCM, CFO APG VRC Congres Amsterdam, 17 maart 2011 2 Agenda 1. Het Nederlandse pensioenstelsel

Nadere informatie

De expatriate Health Insurance. Wereldwijd verzekerd van de beste zorg

De expatriate Health Insurance. Wereldwijd verzekerd van de beste zorg De expatriate Health Insurance Wereldwijd verzekerd van de beste zorg Wereldwijde vergoeding van medische hulp Zorgverzekering speciaal voor Nederlanders die in het buitenland wonen en/of werken Bent u

Nadere informatie

ZIEKENHUISZORG: WAT BETAALT U?

ZIEKENHUISZORG: WAT BETAALT U? ZIEKENHUISZORG: WAT BETAALT U? GAAT U BINNENKORT NAAR HET ZIEKENHUIS? OF BENT U AL PATIËNT? In deze brochure vindt u informatie over het betalen van ziekenhuiszorg. Informeer vóór behandeling, het kan

Nadere informatie

Rapport. Zorg voor waarde. Meer kwaliteit voor minder geld: wat de Nederlandse gezondheidszorg kan leren van Zweden

Rapport. Zorg voor waarde. Meer kwaliteit voor minder geld: wat de Nederlandse gezondheidszorg kan leren van Zweden Rapport Zorg voor waarde Meer kwaliteit voor minder geld: wat de Nederlandse gezondheidszorg kan leren van Zweden The Boston Consulting Group (BCG) is een wereldwijd opererend managementadviesbureau en

Nadere informatie

Zorgvastgoed innovatief en financieel verantwoord. Fred Bisschop

Zorgvastgoed innovatief en financieel verantwoord. Fred Bisschop Zorgvastgoed innovatief en financieel verantwoord Fred Bisschop Financiering op basis van de businesscase De businesscase beslaat een lange periode en wordt door verschillende actoren bepaald Financiers

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 31 016 Ziekenhuiszorg Nr. 59 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Ruimte voor substitutie? Verschuivingen van tweedelijns naar eerstelijnszorg

Ruimte voor substitutie? Verschuivingen van tweedelijns naar eerstelijnszorg Ruimte voor substitutie? Verschuivingen van tweedelijns naar eerstelijnszorg CE van Dijk, JC Korevaar, JD de Jong, B Koopmans, M van Dijk, DH de Bakker Presentatie, 20 maart 2014. Dr. JC Korevaar, programmaleider

Nadere informatie

Zorg voor innovatie! Sneller Beter - Innovatie en ICT in de curatieve zorg

Zorg voor innovatie! Sneller Beter - Innovatie en ICT in de curatieve zorg Zorg voor innovatie! Bijlage Sneller Beter - Innovatie en ICT in de curatieve zorg Bijlage eindrapportage KPN juni 2006 Dit is een bijlage bij het rapport Zorg voor innovatie! Innovatie en ICT in de curatieve

Nadere informatie

Een vergelijkende studie van de financiering van ziekenhuiszorg in vijf landen CARINE VAN DE VOORDE

Een vergelijkende studie van de financiering van ziekenhuiszorg in vijf landen CARINE VAN DE VOORDE Een vergelijkende studie van de financiering van ziekenhuiszorg in vijf landen CARINE VAN DE VOORDE ASGB 21/11/2013 Achtergrond Internationale trend van prospectieve ziekenhuisfinanciering op basis van

Nadere informatie

De inkoop door de bril van een zorgverzekeraar

De inkoop door de bril van een zorgverzekeraar De inkoop door de bril van een zorgverzekeraar John Weinstock 4 december 2014 Marktwerking in de zorg? (Vraag: is die er wel.) Essentie (van marktwerking) is de balans tussen: betaalbaarheid toegankelijkheid

Nadere informatie

Europese octrooiaanvragen

Europese octrooiaanvragen Vereenigde Octrooibureaux N.V. Johan de Wittlaan 7 2517 JR Postbus 87930 2508 DH Den Haag Telefoon 070 416 67 11 Telefax 070 416 67 99 patent@vereenigde.com trademark@vereenigde.com legal@vereenigde.com

Nadere informatie

Werkloosheid in de Europese Unie

Werkloosheid in de Europese Unie in de Europese Unie Diana Janjetovic en Bart Nauta De werkloosheid in de Europese Unie vertoont sinds 2 als gevolg van de conjunctuur een wisselend verloop. Door de economische malaise in de jaren 21 23

Nadere informatie

Ziekenhuiszorg: Wat betaalt u?

Ziekenhuiszorg: Wat betaalt u? Ziekenhuiszorg: Wat betaalt u? Heeft u binnenkort een afspraak in ons ziekenhuis? Of bent u al patiënt? Hieronder vindt u informatie over de kosten van uw zorg. Wie betaalt uw zorg? Iedereen die woont

Nadere informatie

12 Ziekenhuissterfte, dossieronderzoek en onverwacht lange opnameduur

12 Ziekenhuissterfte, dossieronderzoek en onverwacht lange opnameduur 12 Ziekenhuissterfte, dossieronderzoek en onverwacht lange opnameduur De Hospital Standardized Mortality Ratio (HSMR) is een deels gecorrigeerde maat voor ziekenhuissterfte bij 50 diagnosegroepen (de zogenoemde

Nadere informatie

Monitor Financiële Sector:

Monitor Financiële Sector: Nederlandse Mededingingsautoriteit Monitor Financiële Sector: Notitie bij Sectorstudie Vastgoedfinanciering, SEO Economisch Onderzoek oktober 2011 Nederlandse Mededingingsautoriteit Postbus 16326 2500

Nadere informatie

Studentenhuisvesting Feiten en trends 2010

Studentenhuisvesting Feiten en trends 2010 Studentenhuisvesting Feiten en trends 2010 Studentenhuisvesting - Feiten en trends 2010-1- Studenten Aantal ingeschreven voltijd studenten in bekostigde HBO- en WO-instellingen in Nederland 2009-2010 2008-2009

Nadere informatie

Mijlpaal: 1 jaar Samen Zorgen voor Twente

Mijlpaal: 1 jaar Samen Zorgen voor Twente Mijlpaal: 1 jaar Samen Zorgen voor Twente De eerste resultaten van de samenwerking tussen MST en ZGT zijn onder handbereik. In januari 2015 start het gezamenlijke initiatief om de best mogelijke geboortezorg

Nadere informatie

Opbouw. Zorgverzekeringswet 2006 Redenen voor hervorming. De kern van Zvw. Privaat zorgstelsel met veel publieke randvoorwaarden

Opbouw. Zorgverzekeringswet 2006 Redenen voor hervorming. De kern van Zvw. Privaat zorgstelsel met veel publieke randvoorwaarden Opbouw De visie van zorgverzekeraars Jaarcongres V&VN, 10 april 2015 Marianne Lensink Het stelsel en de rol van zorgverzekeraars Opgaven voor de toekomst: - minder meer zorguitgaven - transparantie over

Nadere informatie

Kwaliteitsinformatie Wat doen patiënten er mee? Wat doen huisartsen er mee?

Kwaliteitsinformatie Wat doen patiënten er mee? Wat doen huisartsen er mee? Kwaliteitsinformatie Wat doen patiënten er mee? Wat doen huisartsen er mee? Anemone Bögels, directeur NFK Lisenka van Loon, senior projectleider NFK Gerda van der Weelen, senior-wetenschappelijk medewerker,

Nadere informatie

Ziekenhuiszorg: wat betaalt u?

Ziekenhuiszorg: wat betaalt u? Ziekenhuiszorg: wat betaalt u? Komt u binnenkort als patiënt naar Rijnstate? Of bent u al patiënt? In deze folder vindt u informatie over het betalen van ziekenhuiszorg. Neem altijd uw verzekeringsgegevens

Nadere informatie

KOSTEN EN VERGOEDING ZIEKENHUISZORG

KOSTEN EN VERGOEDING ZIEKENHUISZORG KOSTEN EN VERGOEDING ZIEKENHUISZORG 611 Gaat u binnenkort naar het ziekenhuis? Of bent u al patiënt? In deze folder vindt u informatie over het betalen van ziekenhuiszorg. Iedereen die in Nederland woont

Nadere informatie

KOSTEN EN VERGOEDING ZIEKENHUISZORG

KOSTEN EN VERGOEDING ZIEKENHUISZORG Algemeen KOSTEN EN VERGOEDING ZIEKENHUISZORG Gaat u binnenkort naar het ziekenhuis? Of bent u al patiënt? In deze folder vindt u informatie over het betalen van ziekenhuiszorg. Iedereen die in Nederland

Nadere informatie

Een ZBC: win-win situatie voor patiënt, zorgverzekeraar en zorgverlener. Eva Robertson, Emmy van Woerden gynaecologen en initiatiefnemers

Een ZBC: win-win situatie voor patiënt, zorgverzekeraar en zorgverlener. Eva Robertson, Emmy van Woerden gynaecologen en initiatiefnemers Een ZBC: win-win situatie voor patiënt, zorgverzekeraar en zorgverlener Eva Robertson, Emmy van Woerden gynaecologen en initiatiefnemers Wat willen patiënten toegankelijke zorg goede communicatie en informatie

Nadere informatie

Informatie bijeenkomst

Informatie bijeenkomst Informatie bijeenkomst De zorg geborgd in Noord en Oost Groningen 9 september 2013 Agenda informatiebijeenkomst 9 september 1) Opening 2) Terugkijken werkconferentie 26 april 3) Impressie data-analyse

Nadere informatie

Arbeidsmarkt allochtonen

Arbeidsmarkt allochtonen Streekpact 2013-2018 Cijferanalyse Publicatiedatum: 30 september 2013 Contactpersoon: Kim Nevelsteen Arbeidsmarkt allochtonen Samenvatting 1.176 werkzoekende allochtone Kempenaren (2012) vaak man meestal

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding. Conclusie. Resultaten. Colofon In opdracht van: Willem Brethouwer Directeur SAMR 033 330 33 90 Willem.brethouwer@samr.

Inhoudsopgave. Inleiding. Conclusie. Resultaten. Colofon In opdracht van: Willem Brethouwer Directeur SAMR 033 330 33 90 Willem.brethouwer@samr. Rapport Inhoudsopgave Inleiding Conclusie Resultaten Colofon In opdracht van: Willem Brethouwer Directeur SAMR 033 330 33 90 Willem.brethouwer@samr.nl Inleiding Meest patiëntvriendelijk De prijs voor meest

Nadere informatie

Inhoud. Doel en uitgangspunten Aanpak en gegevensverzameling Resultaten Tot slot

Inhoud. Doel en uitgangspunten Aanpak en gegevensverzameling Resultaten Tot slot Onderzoek naar potentiële besparingen van innovatieve complexe wondzorg September 2014 Transform to the power of digital Inhoud Doel en uitgangspunten Aanpak en gegevensverzameling Resultaten Tot slot

Nadere informatie

Voorbeeld adviesrapport MedValue

Voorbeeld adviesrapport MedValue Voorbeeld adviesrapport MedValue (de werkelijke naam van de innovatie en het ziektebeeld zijn verwijderd omdat anders bedrijfsgevoelige informatie van de klant openbaar wordt) Dit onafhankelijke advies

Nadere informatie

Make strategy work! PPI: the next generation. Schiphol, 27 juni 2012. Hoe zorgt de PPI voor een fundamentele verandering in de markt?

Make strategy work! PPI: the next generation. Schiphol, 27 juni 2012. Hoe zorgt de PPI voor een fundamentele verandering in de markt? Schiphol, 27 juni 2012 Make strategy work! PPI: the next generation Frans Liem Partner IG&H Consulting Hoe zorgt de PPI voor een fundamentele verandering in de markt? IG&H Consulting & Interim PPI, de

Nadere informatie

Ziekenhuiszorg in 2015: wat krijgt u vergoed?

Ziekenhuiszorg in 2015: wat krijgt u vergoed? Ziekenhuiszorg in 2015: wat krijgt u vergoed? . Ziekenhuiszorg in 2015: wat krijgt u vergoed? Gaat u binnenkort naar het ziekenhuis? Of bent u al patiënt? In deze folder vindt u informatie over het betalen

Nadere informatie

Topzorg of Tobzorg? Toegevoegde waarde als trekker voor marktwerking? Harry Nienhuis, hoofd strategische zorginnovatie 23 oktober 2008, IKMN

Topzorg of Tobzorg? Toegevoegde waarde als trekker voor marktwerking? Harry Nienhuis, hoofd strategische zorginnovatie 23 oktober 2008, IKMN Topzorg of Tobzorg? Toegevoegde waarde als trekker voor marktwerking? Harry Nienhuis, hoofd strategische zorginnovatie 23 oktober 2008, IKMN Toegevoegde waarde als trekker voor marktwerking Zorgverleners

Nadere informatie

Nederlandse Zorgautoriteit

Nederlandse Zorgautoriteit Nederlandse Zorgautoriteit Aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20350 2500 EJ DEN HAAG Newtonlaan 1-41 3584 BX Utrecht Postbus 3017 3502 GA Utrecht T 030 296 81 11 F 030 296 82

Nadere informatie

Kwaliteit zorg van Thoraxcentrum UMCG

Kwaliteit zorg van Thoraxcentrum UMCG Kwaliteit zorg van Thoraxcentrum UMCG Een artikel in Dagblad van het Noorden van vandaag suggereert dat de kwaliteit van de zorg van het Thoraxcentrum UMCG niet op orde zou zijn. Het artikel is gebaseerd

Nadere informatie

Zorg om de zorg. Paul Schnabel. Amsterdam, 9 oktober 2013 Universiteit Utrecht

Zorg om de zorg. Paul Schnabel. Amsterdam, 9 oktober 2013 Universiteit Utrecht Zorg om de zorg Paul Schnabel Amsterdam, 9 oktober 2013 Universiteit Utrecht Hoe rijker het land Hoe duurder de zorg! 16-18% BBP VS! 13-14% BBP Nederland! 10-12% BBP BRD, Frankrijk, Canada, Zwitserland,

Nadere informatie

Patient-reported outcome measures. Spreker Diana Delnoij Plaats Kwaliteitsinstituut

Patient-reported outcome measures. Spreker Diana Delnoij Plaats Kwaliteitsinstituut Patient-reported outcome measures Spreker Diana Delnoij Plaats Kwaliteitsinstituut datum Waarom PROMs Van complicaties naar toegevoegde waarde Gebruik PROMs: Wetenschappelijk, t.b.v. Klinische trials;

Nadere informatie

Inkoop van medische specialistische zorg bij ZBC s 2016

Inkoop van medische specialistische zorg bij ZBC s 2016 Inkoop van medische specialistische zorg bij ZBC s 2016 6 juli 2015 1. Beleid zorginkoop ZBC s 2016 1.1 Algemene lijn inkoop ZBC Voor het contracteringsproces 2016 gaan wij zowel nieuwe zorgaanbieders

Nadere informatie

Ziekenhuiszorg in 2014: wat betaalt u?

Ziekenhuiszorg in 2014: wat betaalt u? Ziekenhuiszorg in 2014: wat betaalt u? Gaat u binnenkort naar het ziekenhuis? Of bent u al patiënt? In deze folder vindt u informatie over het betalen van ziekenhuiszorg. Informeer vóór uw behandeling

Nadere informatie

DE HUISARTSENPOST. Armslag voor een goed eerstelijns loket

DE HUISARTSENPOST. Armslag voor een goed eerstelijns loket DE HUISARTSENPOST Armslag voor een goed eerstelijns loket De acute zorg in Nederland is volop in ontwikkeling. Gewerkt wordt aan het vormen van een effectieve en aaneengesloten keten voor acute zorg. Beschikbaarheid,

Nadere informatie

Eveline Castelijns Annick van Kollenburg Luddo Oh. Second opinion ziekenhuisstrategieën tegen het licht

Eveline Castelijns Annick van Kollenburg Luddo Oh. Second opinion ziekenhuisstrategieën tegen het licht Eveline Castelijns Annick van Kollenburg Luddo Oh Second opinion ziekenhuisstrategieën tegen het licht Second opinion Ziekenhuisstrategieën tegen het licht Eveline Castelijns Annick van Kollenburg Luddo

Nadere informatie

Berekening zorgtoeslag 2013

Berekening zorgtoeslag 2013 Toeslagen Belastingdienst Berekening zorgtoeslag 2013 ib 998 - ib*7pl Berekening zorgtoeslag 2013 De zorgtoeslag is een bijdrage in de kosten van de zorgverzekering. Of en hoeveel zorgtoeslag uw klant

Nadere informatie

Is onze zorg over De Zorg een terechte zorg?

Is onze zorg over De Zorg een terechte zorg? Is onze zorg over De Zorg een terechte zorg? 09-04-2013 Peter Spaans Achmea, partner van de Unie KBO 1 De zorg is feitelijk zeer succesvol.. 2 2 3 3 3 Nederlanders leven langer gezond Mede dankzij betere

Nadere informatie

Toekomstperspectief Zorgmarkt. Piet Eichholtz

Toekomstperspectief Zorgmarkt. Piet Eichholtz Toekomstperspectief Zorgmarkt Piet Eichholtz Amsterdam, 6 februari 2013 Bancair krediet blijft mogelijk, alleen met goed businessplan en sterke financiële uitgangspositie Lot Rode Kruis Ziekenhuis in handen

Nadere informatie

Dat doen we voor u. Aarzel dus niet om onze adviseurs te bellen. Wij helpen u graag verder!

Dat doen we voor u. Aarzel dus niet om onze adviseurs te bellen. Wij helpen u graag verder! Verdragspolis 2015 1 2 CZ helpt u met kiezen U wilt graag verzekerd zijn van goede zorg. Zorg die beschikbaar is wanneer u het nodig hebt en die aansluit bij uw wensen en behoeften. Daarom geven we u in

Nadere informatie

Belangen spreker. Kwaliteitsregistratie: het werkt! 1-11-2013. Marc van Tilburg chirurg 30 oktober 2013

Belangen spreker. Kwaliteitsregistratie: het werkt! 1-11-2013. Marc van Tilburg chirurg 30 oktober 2013 --23 Kwaliteitsregistratie: het werkt! Marc van Tilburg chirurg 3 oktober 23 Belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Geen Voor bijeenkomst

Nadere informatie

Grip op Zorgpaden. Best of both worlds!

Grip op Zorgpaden. Best of both worlds! Grip op Zorgpaden Best of both worlds! Christiaan Hol Business Partner Zorglogistiek, Amphia Ziekenhuis Robert Klingens Senior Consultant, Process Express [1] Agenda 1. Het ziekenhuis: een complexe organisatie

Nadere informatie

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Feiten en cijfers ja Neemt de inkomensongelijkheid tussen arm en rijk toe? Toelichting: Een vaak gehanteerde maatstaf voor

Nadere informatie

De Belgische kinesitherapeut verdient 33.000 euro per jaar, een tandarts 103.000 en een huisarts 165.000.

De Belgische kinesitherapeut verdient 33.000 euro per jaar, een tandarts 103.000 en een huisarts 165.000. De Belgische kinesitherapeut verdient 33.000 euro per jaar, een tandarts 103.000 en een huisarts 165.000. De afgelopen tien jaar is het gemiddelde inkomen van de Belgische kinesitherapeut met 40% gestegen,

Nadere informatie

Onderzoeksvoorstel Voorbeelden van Taakherschikking in de Zorg

Onderzoeksvoorstel Voorbeelden van Taakherschikking in de Zorg Onderzoeksvoorstel Voorbeelden van Taakherschikking in de Zorg De Verpleegkundig Specialist: De invloed op zorgpraktijken, kwaliteit en kosten van zorg in Nederland Iris Wallenburg, Antoinette de Bont,

Nadere informatie

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey ICOON Paper #1 Ferry Koster December 2015 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in de relatie

Nadere informatie

Risicodraagster voor de ONVZ Vrije Keuze Basisverzekering is ONVZ Ziektekostenverzekeraar N.V. (handelsregister Utrecht: 30135168, AFM-nr.

Risicodraagster voor de ONVZ Vrije Keuze Basisverzekering is ONVZ Ziektekostenverzekeraar N.V. (handelsregister Utrecht: 30135168, AFM-nr. Risicodraagster voor de ONVZ Vrije Keuze Basisverzekering is ONVZ Ziektekostenverzekeraar N.V. (handelsregister Utrecht: 30135168, AFM-nr.12000633) en voor de aanvullende verzekeringen ONVZ Aanvullende

Nadere informatie

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Beleggingsthema s 2016 What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Inleiding De dagen die in 2015 het verschil maakten, zijn de dagen waarop centrale bankiers uitspraken deden, what a difference

Nadere informatie

Ziekenhuiszorg:Wat betaalt u?

Ziekenhuiszorg:Wat betaalt u? PATIËNTENINFORMATIE Ziekenhuiszorg:Wat betaalt u? Bravis ziekenhuis Afdeling 088-70 68 000 www.bravisziekenhuis.nl 2 Patiënteninformatie GAAT U BINNENKORT NAAR HET ZIEKENHUIS? OF BENT U AL PATIËNT? In

Nadere informatie

Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen ZORG IN DE TOEKOMST. Standpunten

Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen ZORG IN DE TOEKOMST. Standpunten Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen ZORG IN DE TOEKOMST Standpunten Over de NVZ De Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen is in twintig jaar tijd uitgegroeid tot een invloedrijke belangenbehartiger

Nadere informatie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie Productiviteit, concurrentiekracht en economische ontwikkeling Concurrentiekracht wordt vaak beschouwd als een indicatie voor succes of mislukking van economisch beleid. Letterlijk verwijst het begrip

Nadere informatie

Grens aan zorg in het buitenland VvAA zorgverzekering 2016

Grens aan zorg in het buitenland VvAA zorgverzekering 2016 Grens aan zorg in het buitenland VvAA zorgverzekering 2016 Spoedeisende, onvoorziene zorg 3 Voorzienbare zorg 4 Welke behandelingen worden niet vergoed of gedeeltelijk vergoed? 5 Specialistische geestelijke

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 8 december 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 8 december 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

Handelsmerken 0 - DEELNAME

Handelsmerken 0 - DEELNAME Handelsmerken 29/10/2008-31/12/2008 391 antwoorden 0 - DEELNAME Land DE - Duitsland 72 (18.4%) PL - Polen 48 (12.3%) NL - Nederland 31 (7.9%) UK - Verenigd Koninkrijk 23 (5.9%) DA - Denemarken 22 (5.6%)

Nadere informatie

Internationale vergelijking kindregelingen

Internationale vergelijking kindregelingen Internationale vergelijking kindregelingen Nederland kent een uitgebreid en historisch gegroeid stelsel van kindregelingen dat aan ouders financiële ondersteuning geeft. In het regeerakkoord Bruggen Slaan

Nadere informatie

Tabel 11.1 Geïndexeerd aantal slachtoffers naar delictgroep en onveiligheidsgevoelens per land

Tabel 11.1 Geïndexeerd aantal slachtoffers naar delictgroep en onveiligheidsgevoelens per land 670 Criminaliteit en rechtshandhaving 2012 Tabellen bij hoofdstuk 11 Tabel 11.1 Geïndexeerd aantal slachtoffers naar delictgroep en onveiligheidsgevoelens per land 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 (index

Nadere informatie

De kracht van Nederland. Joop Wijn, 10 april 2013

De kracht van Nederland. Joop Wijn, 10 april 2013 De kracht van Nederland Joop Wijn, 10 april 2013 Cultuurverandering (1/3) Accepteer dat het feest voorbij is } Denk in lange termijn } Het wordt hard werken om baten te genereren dus wees kostenbewust

Nadere informatie

1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij:

1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij: 9. ENERGIE 1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij: 31973 D 0045: Besluit 73/45/Euratom van de Raad van 8 maart

Nadere informatie

Zorgkwaliteit Verspreid Veelgestelde Vragen

Zorgkwaliteit Verspreid Veelgestelde Vragen Zorgkwaliteit Verspreid Veelgestelde Vragen Contactpersoon: Petra Pubben p.pubben@nationale-denktank.nl 06-44659380 De Zorgkwaliteit Verspreid zorgt gericht voor de ontwikkeling en het meten van patiënt-relevante

Nadere informatie

Visie NVSHA op Rapport. Raad voor de Volksgezondheid en Zorg. Medisch-specialistische zorg in 20/20

Visie NVSHA op Rapport. Raad voor de Volksgezondheid en Zorg. Medisch-specialistische zorg in 20/20 Visie NVSHA op Rapport Raad voor de Volksgezondheid en Zorg Medisch-specialistische zorg in 20/20 Oktober 2011 Inleiding Eind oktober 2011 is de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ) met het rapport

Nadere informatie

Figuur 1: Type zorg waarvoor men naar het buitenland ging (N=145)

Figuur 1: Type zorg waarvoor men naar het buitenland ging (N=145) Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding worden gebruikt (R. Bes, S. Wendel, E. Curfs & J. de Jong). Ervaringen met zorg in het buitenland positief, Factsheet.

Nadere informatie

Ziekenhuiszorg Wat betaalt u?

Ziekenhuiszorg Wat betaalt u? Ziekenhuiszorg Wat betaalt u? Komt u binnenkort naar het St. Anna Ziekenhuis? Of bent u al patiënt? Hieronder vindt u informatie over het betalen van ziekenhuiszorg. Kijk ook op de website van uw zorgverzekeraar

Nadere informatie