Werken met kwarts ARBOWIJZER 4. Kwarts of kwatsch? Inhoudsopgave

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Werken met kwarts ARBOWIJZER 4. Kwarts of kwatsch? Inhoudsopgave"

Transcriptie

1 FNV BOUW BESTAAT UIT FNV BOUW & INFRA, FNV AFBOUW EN ONDERHOUD, FNV MEUBEL & HOUT EN FNV WOONDIENSTEN ARBOWIJZER 4 Werken met kwarts Kwarts of kwatsch? Stof zijt gij... De één werpt stof op, de ander krijgt het in het oog, aldus een oud Chinees spreekwoord. En nog zo n spreekwoordelijke waarheid: Het is onmogelijk stof te doen opwaaien zonder dat enkele lieden hoesten. Steen. De bouw kan niet zonder. Het is dan ook duurzaam en degelijk. Dus werken duizenden bouwvakkers met steen of steenachtige materialen. Bij dat werk komt bijna altijd stof vrij. In steenstof zit dikwijls het kankerver - wekkende bestanddeel kwarts. Wat zijn de risico s en hoe hou je ze zo klein mogelijk? Achter gronden en tips & trucs op een rij. Herziene 2e uitgave, april 2009 Stof is niet gezond. Maar sommige soorten stof zijn ronduit onge zond. Steenstof bijvoorbeeld. Met name vanwege de kwarts die er in zit. Kwarts komt van nature voor in veel soorten gesteenten. Sinds jaar en dag is bekend dat het inademen van kwartshoudend stof gezond - heidsproblemen veroorzaakt. Stoflongen zijn daarvan het bekendste voorbeeld. Maar sinds enige tijd staat kwarts ook op de internationale lijst van kankerverwekkende stoffen. Reden genoeg dus om de stof - blootstelling zo laag mogelijk te houden. Inhoudsopgave Stof zijt gij Wat is kwartsstof... 2 Piepen en hijgen... 3 Wat zegt de wet?... 7 Tips & trucs om kwartsstof te weren... 8 Meer weten? Nuttige adressen Arbowijzer 4 Werken met kwarts Kwarts of kwatsch?

2 Wat is kwartsstof? Een groot deel van de aardkorst, gesteenten en rotsen bestaat uit zogenaamde silicaten. Dat zijn verbindingen waarin silicium voorkomt. Het voor de gezondheid meest schadelijke silicaat is kristallijn kwarts. Het komt voor in grondstoffen die in de bouw veel worden gebruikt. Het zit bijvoorbeeld in betonsteen, cellenbeton, (kalk)zandsteen, metselstenen en tegels (zie kader). Dat het er in zit is geen probleem, want op zich zijn kwartshoudende materialen niet schadelijk. Maar de bewerking ervan wel. Want daarbij komt kwartsbevattend steenstof vrij. De kleine stofdeeltjes verspreiden zich door de lucht en kunnen door inademing diep in de longen doordringen. En daar kan het kwartsbevattend stof schade aanrichten. Kwarts gewogen Bouwmaterialen worden kwartshoudend genoemd bij een kwartsgehalte van meer dan 1.5% op gewichtsbasis. Een aantal veel voorkomende kwartshoudende bouwmaterialen op een rij. Materiaal gewichtspercentage kwarts Zandsteen 50-90% Kalkzandsteen 30-83% Cellenbeton 12-44% Betonsteen 25-40% Beton 20-30% Baksteen 10-25% Gips 0-3,5% Beton, cellenbeton, metselbaksteen, kalkzandsteen en diverse soorten natuursteen (kwartsiet, verschillende soorten graniet, leisteen) zijn voorbeelden van materialen met een hoog kwartsgehalte. Veel gebruikte materialen met een laag kwartsgehalte zijn gips(blokken), cement (het zand/cement mengsel bevat wel kwarts), marmer en basalt. Arbowijzer 4 Werken met kwarts Kwarts of kwatsch?

3 Piepen en hijgen Inademen van stof is nooit gezond. Of dat nou huisstof, houtstof of steenstof is. Als je regelmatig in een stoffige omgeving werkt, kun je last krijgen van niesbuien, benauwdheid en andere ademhalings - problemen. Kwartsstof is een kankerverwekkende stof. In Nederland zijn er grenswaarden voor gevaarlijke stoffen die op gezondheids - kundig niveau moeten worden bepaald. Voor de groep kankerver - wekkende stoffen bestaan er zogenaamde MAC-waarden. Omdat bij deze stoffen in principe elke hoeveelheid kanker kan veroorzaken, is een scherpe grenswaarde niet te stellen. De MAC is dus de waarde, waarbij het risico op kanker enorm klein is, zo klein dat het verwaarloosbaar is. Bij kwartsstof mag er een maximale hoeveelheid stof in de werklucht aanwezig zijn. De hoogte van de grens- en MAC-waarden is daarbij afhankelijk van de gezondheidsschade die het kan veroorzaken. Hoe ernstiger de gevolgen, hoe lager de MAC of grenswaarde. Kwarts kan alleen tot gezondheidsproblemen leiden als het doordringt tot in de kleinste luchtwegen. Alleen de kleinste (respirabele) kwartsdeeltjes zijn daarom gevaarlijk. Kwartsstof is heel fijn stof, dat niet of nauwelijks te zien is. Voor kristallijn kwartsstof bestaat een aparte MAC-waarde omdat het silicose en longkanker kan veroorzaken (zie kader). MAC voor kwartsstof MAC-waarden (Maximale Aanvaarde Concentratie) geven aan hoeveel er van een stof in de werklucht aanwezig mag zijn. De kans op gezondheids - schade is zo klein dat je nauwelijks nog van een risico kunt spreken, veelal een miljoenste kans. Zelfs bij levenslange blootstelling kun je er dus vanuit gaan dat het veilig is. De wettelijke grenswaarde voor bloot - stelling aan kwarts is mg/m 3 gerekend over 8 uur. Deze norm biedt volgens deskundigen voldoende waarborg tegen het ontstaan van silicose. Longkanker kan bij die kwarts concentraties dan ook niet ontstaan. Silicose Inademing van kristallijn kwarts kan longfibrose veroorzaken. Beter bekend onder de naam silicose of stoflong. Het longweefsel wordt star doordat er bindweefselvorming optreedt. Een aandoening die vooral bij mijnwerkers veel voorkomt. Maar helaas komt het ook onder bouwvakkers voor. Silicose ontstaat meestal geleidelijk, na langdurige blootstelling (tientallen jaren) aan kwartsstof. Het verraderlijke is dat de meeste mensen in eerste instantie niet zoveel merken, maar er pas op latere leeftijd echt last van krijgen. De klachten beginnen met hoesten, kortademigheid, benauwdheid, hijgen en pijn op de borst. Als de blootstelling aan stof stopt, kunnen de klachten verminderen. Maar de longen zijn dan al wel onherstelbaar beschadigd. Als de stofblootstelling aanhoudt, verergeren de klachten. De kortademig - heid kan zo erg worden dat na verloop van tijd zelfs normaal traplopen niet meer mogelijk is. In dit stadium zijn de klachten onomkeerbaar, zelfs als de blootstelling stopt. Hoe meer stof er ingeademd wordt, hoe meer schade er ontstaat en die schade is niet meer te herstellen. Naast deze langzame ontwikkeling van de ziekte, kan silicose ook sneller ontstaan. Namelijk na inademing van erg hoge concentraties kwartsstof. De ziekte openbaart zich dan meestal 1 tot 5 jaar na de Arbowijzer 4 Werken met kwarts Kwarts of kwatsch?

4 blootstelling en is dodelijk. Iemand die lijdt aan silicose is gevoeliger voor andere longaandoeningen zoals bijvoorbeeld TBC. Kanker Kwartsstof kan longkanker veroorzaken. Dat staat sinds enige tijd vast. Dit komt door langdurige irritatie van het longweefsel door inademing van te hoge concentraties kristallijn kwarts. Dat is slecht nieuws. Maar het goede nieuws is, dat blootstelling onder een bepaalde concentratiegrens niet tot kanker kan leiden. Dat is de conclusie van het IARC (internationaal kankeronderzoeks centrum) en de Gezondheidsraad. Als de blootstelling de MAC-waarde voor kwartsstof niet overschrijdt zullen silicose en longkanker niet optreden. Goede stofbeperkende maatregelen moeten de hoeveel - heid kwartsstof op een veilig niveau houden. Risicogroepen Kwarts komt alleen vrij bij het bewerken van steenachtige materialen. Met name bij het werken in slecht geventileerde binnenruimte kan de concentratie kwartsstof hoog oplopen. Daarnaast zijn de samen - stelling en de aard van het materiaal van invloed op het vrijkomen van kwartsstof. Bij het mechanisch bewerken van harde materialen komt bijvoorbeeld meer schadelijk stof vrij dan bij het bewerken van zachte materialen. Vooral bij het boren, frezen, hakken, schuren/slijpen, stralen/boucharderen en zagen ontstaat veel kwartsstof. De norm wordt daarbij fors overschreden (zie kader). Dat is een bedreiging voor de bewerker, maar ook voor anderen die in dezelfde ruimte werken. Of voor degenen die de ruimte schoonmaken. Asfaltfrezers, betonboorders, blokkenstellers ruwbouw, koppen snellers, slopers, sleuvenhakkers, kabel- en buizenleggers, terrazzowerkers, tegel zet ters, vloeren leggers, voegers en wand- en plafondmonteurs hebben dagelijks met kwarts - stof te maken. Maar ook straatmakers lopen risico; bijvoorbeeld bij het op maat maken van trottoirbanden, stenen en tegels. Het risico op gezondheidsschade door kwarts is afhankelijk van de kwartsconcentratie in de werklucht en de duur van de blootstelling. Hoe langer en hoger je wordt blootgesteld, hoe meer van het schadelijke stof je inademt. Daarnaast is de kans op schade afhankelijk van de gezondheid en individuele gevoeligheid voor stof en van de zwaarte van het werk. Tijdens zwaar werk adem je sneller en dieper, waardoor je meer lucht (en dus stof) binnenkrijgt. De hoogte van de concentratie kwartsstof in de werklucht is afhankelijk van: Het kwartsgehalte van het bewerkte materiaal. Met name producten waarin veel zand is verwerkt, bevatten een hoog gehalte kwarts. De wijze van be- of verwerken. De aard van de werkplek (buiten, binnen, grote of kleine ruimte). De mate van ventilatie of afzuiging. Door maatregelen op deze punten is de kans op gezondheids - schade te beperken. Arbowijzer 4 Werken met kwarts Kwarts of kwatsch?

5 Kwarts gemeten Hoeveel kwarts komt er bij de verschillende bewerkingen van steenachtig materiaal in de inademingslucht? En hoe effectief zijn maatregelen? Een overzicht. Activiteit Kwartsstof in de lucht Afname door maatregel (mg/m 3 ) (%) Zagen tot ca zagen met watertoevoer 95% - zagen met afzuiging 75% - 95% Frezen (sleuven) tot ca frezen met afzuiging 75% - 95% Frezen (vlakken) tot ca frezen met afzuiging 95% - werpstralen (blastrac) 95% Boren tot ca boren met watertoevoer 95% - boren met afzuiging 50% - 90% Slijpen van voegen tot ca met afzuiging 95% - met watertoevoer 95% Schuren/slijpen van vlakken tot ca met watertoevoer 95% - met afzuiging 75% - 95% Hakken (buiten) tot ca. 3 - hogedruk waterstralen 95% - kraken (heipalen) 95% - hakken met afzuiging 50% - 90% Hakken (binnen of op afgeschermde steiger) tot ca hogedruk waterstralen 95% - hakken met afzuiging 50% - 90% - hakapparatuur op bobcat 30% - 70% Gritstralen/zandstralen tot ca hogedruk waterstralen 95% - zuigkopstralen 95% - werpstralen (vloeren) 95% - nevenstralen + grit 95% - stralen met water + zand/grit 50% - 80% Puinruimen rond in cabine met toevoer van lucht via stoffilter 95% - puinruimen (na natsproeien) 0% - 80% Aanbrengen spuitbeton rond 0.5 Vegen tot ca. 1 - zuigen 80% Arbowijzer 4 Werken met kwarts Kwarts of kwatsch?

6 Let op je lijf Veel werknemers in de bouw hebben last van stof: 11% van de medewerkers op de bouwplaats zegt last te hebben van kortademigheid (Stichting Arbouw, 2007). Het percentage mensen dat blootgesteld wordt aan stof (niet alleen steenstof) is zelfs nog fors hoger. Welke beroepen hebben last van stof? Beroepen stof % kortademig % Betonwerker Blokkensteller Dakdekker Grondwerker Heier Kabel- en buizenlegger Machinaal houtbewerker 61 8 Machinist grond-, weg- en waterbouw Metaalbewerker Metselaar 58 9 Monteur afbouw Natuursteenbewerker Opperman Constructieschilder Steigerbouwer Straatmaker Stukadoor Tegelzetter Timmerman Voeger Wegenbouwer 36 9 Maatregelen op maat Er zijn veel beroepen in de bouw waarbij kwartsstof een probleem is. Deze Arbowijzer geeft algemene tips & trucs om de blootstelling te beperken. Gedetailleerde maatregelen per beroepsgroep treft u in folders van de Stichting Arbouw onder andere over de: voeger, metselaar, terazzowerker, stukadoor, blokkensteller, vloerenlegger, wand- en plafondmonteur, straatmaker en tegelzetter. Ook is er een aparte folder over natuursteen De folders zijn gratis aan te vragen bij Arbouw (zie Meer weten? ). Daarnaast is er door de Stichting Arbouw een keuzewijzer ontwikkeld ( Hier is bij uw handgereedschap een passende stofzuiger te vinden. Arbowijzer 4 Werken met kwarts Kwarts of kwatsch?

7 Wat zegt de wet? Een werknemer moet veilig kunnen werken, ook met kwarts - houdend materiaal. De werkgever is verplicht daarbij te helpen. Dat staat in een aantal wetten, regels of overeenkomsten. Kern van de wet is dat alle kankerverwekkende stoffen vervangen moeten worden door minder schadelijke alternatieven. Aangezien kwarts een kankerverwekkende stof is, geldt dit ook voor kwarts. Om de risico s van het werken met kankerverwekkende en mutagene stoffen en kankerverwekkende processen te kunnen inschatten, te vermijden en in elk geval tot een minimum terug te brengen, zijn in het Arbobesluit regels voor het werken met deze stoffen opgenomen. De werkgever is verplicht om alle mogelijke risico s door arbeid voor werknemers te inventariseren en te beoordelen. Dit gebeurt aan de hand van een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E). De exacte teksten hierover zijn terug te vinden in Hoofdstuk 4 van het Arbobesluit, afdeling 2, artikel 4.11 t/m 4.23 Verder staat in artikel 4.60 het zandsteenverbod: het is verboden om zandsteen te bewerken, verwerken of in voorraad te houden, behalve als dit noodzakelijk is voor het behoud van monumenten als bedoeld in de Monumentenwet En in artikel 4.61 en zandstraalverbod: Het is verboden te stralen met een stof die kwarts of een andere vorm van vrij kristallijn siliciumdioxide meer dan 1% bevat. Daarnaast wordt in hoofdstuk 2, afdeling 5 van het Arbobesluit nog speciaal aandacht geschonken aan het Bouwproces. Hier staat onder andere dat in de ontwerpfase al rekening moet worden gehouden met de verplichtingen voor de arbeidsomstandigheden in de uitvoeringsfase op de bouwplaats. Ook moet er een Veiligheids- & Gezondheidsplan opgesteld worden voor bijzondere gevaren, zoals kwartsstof. Tot slot staan in de cao voor de Bouwnijverheid in artikel 70a en 70b bijzondere veiligheids- en arbobepalingen voor bouwplaatswerk - nemers en UTA-werknemers. Arbowijzer 4 Werken met kwarts Kwarts of kwatsch?

8 Tips & trucs om kwartsstof te weren Stof, neem t niet te luchtig Minder of geen kwartsstof in de bouwlucht. Hoe bereik je dat? Tips & trucs voor verbeteringen op een rij. Oplossingen die de bron van het probleem aanpakken, hebben altijd de voorkeur. De Arbowet schrijft dat trouwens ook voor. Als bronoplossingen niet kunnen, zijn vaak andere verbeteringen voor handen. Pas in laatste instantie komen persoonlijke beschermingsmiddelen uit de kast. 1. Bronoplossing Bronoplossingen beginnen op de tekentafel, in de ontwerpfase. De ontwerper kan kiezen voor materialen met een lager kwartsgehalte. Bijvoorbeeld gipsblokken in plaats van gasbeton, niet-kwarts houdend in plaats van kwartshoudend natuursteen, niet kwartshoudende vulstof (bijvoorbeeld amorfe silica) in mortels verwerken. Houd in de materiaalkeuze ook rekening met de hardheid van het materiaal. Bewerken van harde materialen veroorzaakt meestal meer fijn respirabel kwartsstof dan bij zachte materialen. Dat geldt echter niet voor alle soorten bewerking. Bij het hakken van zachte materialen komt juist weer meer stof vrij. Kies een werkmethode waarbij zo weinig mogelijk stof vrijkomt. Het bewerken van vloeren is minder stoffig wanneer dat gebeurt met de werpstraaltechniek (blastrac) in plaats van gritstalen. Een ander voorbeeld: bij het uithakken van voegen ontstaat minder stof dan bij het slijpen. Ook voor het frezen zijn er goede alternatieven. Bijvoorbeeld kunnen PVC-kokers bij prefab-bouw in het beton worden gegoten. Dan blijft er veel minder freeswerk over. Een ander goed voorbeeld: blokken knippen in plaats van ze te zagen. De planning is belangrijk. Als alle partijen op tijd de juiste tekeningen hebben, kan een bouwbedrijf maatregelen treffen om risico s te voorkomen. Een goede planning voorkomt dikwijls onnodige bewerkingen op de bouwplaats. Een goede maatvoering beperkt bewerkingen op de bouwplaats. Laat de leverancier (waar mogelijk) elementen op maat aanleveren. Gebruik technieken waarbij uitsparingen in het beton al tijdens het storten worden gemaakt. Dat kan met bekistings-, instort- en sparingsvoorzieningen. De technieken zijn eenvoudig en goedkoop en sparen bovendien veel bewerkingen uit. Ook innovatieve oplossingen zijn mogelijk. Een gewone lichtschakelaar kan worden vervangen door een infrarood-schakelaar. Dat scheelt freeswerk. Reiniging van kwartshoudende materialen alleen laten gebeuren, wanneer dat echt nodig is. Arbowijzer 4 Werken met kwarts Kwarts of kwatsch?

9 Vervang bij renovatie niet-dragende, kwartshoudende wanden door kwartsvrije alternatieven wanneer de renovatie veel bewerkingen in die wanden noodzakelijk maakt. Beoordeel of een bepaalde bewerking wel nodig is. Is schuren echt zinvol, of is het alleen maar voor de zekerheid ingepland? Bij sloopwerk ontstaat veel stof. Vermijd zo veel mogelijk handmatig slopen. Maak bij voorkeur gebruik van cabinevoertuigen. Verder is demonteren van (delen van) het bouwwerk minder stoffig dan stuk slaan. Bij knippen en zagen ontstaat weer minder stof dan bij slopen met de hamer. 2. Beperking blootstelling Als er toch kwartsstof vrijkomt, kan die het beste zo snel mogelijk worden afgezogen. Nog voordat je het kunt inademen. Daarvoor moet de afzuiging goed aansluiten op het werkvlak. Gebruik dus boor-, schuur- en zaagmachines met ingebouwde afzuiging. Er zijn tal van minder bekende afzuigsystemen. Bij spiraalboren vanaf acht millimeter bijvoorbeeld, is afzuigen via de kern mogelijk. Zo wordt meteen het boorgat schoongezogen. Andere voorbeelden zijn het afzuigsysteem voor de asfaltfrezer, de boorhamer met stofafzuiging Let bij aanschaf, gebruik en onderhoud van afzuigapparatuur op een aantal zaken. Het filter en het afzuigsysteem moeten voldoende capaciteit hebben en geschikt zijn voor het vrijkomende stof. Als dat niet het geval is, slaat het filter snel dicht of is de opvangbak te klein. Dan komt er toch nog stof vrij. Nieuwe afzuigapparatuur moet voorzien zijn van een CE-markering. Daarmee is gewaarborgd dat aan een aantal minimumeisen is voldaan. Blaas stof niet weg met perslucht. Daarmee wordt het stof alleen maar verspreid. Het is veel beter om een (industriële) stofzuiger te gebruiken. Gebruik bij voorkeur hydraulisch aangedreven gereedschap. Door pneumatische aandrijving kan stof opwaaien. Bij elektrische appa - ratuur is dat al minder en hydraulisch gereedschap voorkomt het. Ruim stof op de bouwplaats zo snel mogelijk op. Stof dat blijft liggen, kan weer opdwarrelen en dus worden ingeademd. Door materiaal nat te bewerken (zagen, frezen, hakken, boren) verspreidt vrijkomend stof zich niet. Nat of vochtig stralen veroorzaakt minder stof dan droog gritstralen. Zuig koelwater op en laat het niet in de omgeving weglopen. Dat voorkomt dat na opdrogen van het koelwater schadelijk kwartsstof vrijkomt. Goede ventilatie op de werkplek kan het stof verminderen. Goed ventileren is mogelijk als ramen nog niet geplaatst zijn of geopend kunnen worden en wanneer tussenwanden nog ontbreken. Scherm de werkplek niet af met zeildoek. Arbowijzer 4 Werken met kwarts Kwarts of kwatsch?

10 Probeer de werkzaamheden waarbij stof vrijkomt zoveel mogelijk in een aparte ruimte te doen, zodat anderen geen last van je hebben. 3. Persoonlijke bescherming Als er ondanks voorgaande maatregelen veel stof is, gebruik dan adembescherming. De werkgever moet deze aan u geven. Gebruik in ieder geval adembescherming op momenten dat u last heeft van het vrijkomend kwartsstof, uw machine niet werkt met koelwater, de afzuiging onvoldoende effectief is en als u werkt in kleinere of slecht geventileerde ruimten. De keuze van een goed beschermingsmiddel is belangrijk maar niet eenvoudig. Laat u door een deskundige adviseren over de voor uw werk geschikte persoonlijke bescherming. Ademhalingbescherming tegen stof bestaat uit maskers en filters. Het masker bepaalt de bescherming en het filter het soort stof waartegen wordt beschermd. Bij het werken met kwartsstof moet u werken met een volgelaatsmasker met P3-filter voorzien van aangeblazen lucht. Ook als er buiten gewerkt wordt. Een snuitje is niet voldoende. In combinatie met afzuiging of nat werken is een halfgelaatsmasker met filtertype P2 voorzien van een uitademventiel meestal goed genoeg. Meer specifieke oplossingen zijn te vinden in de arbocatalogus. Hier vindt u per beroep oplossingen om de blootstelling aan kwartsstof te voorkomen of te beperken. Zie surftips voor de website. Arbowijzer 4 Werken met kwarts Kwarts of kwatsch?

11 Meer weten? Meer weten over de risico s van kwartsstof? Neem contact op met de helpdesk van FNV Bouw: (lokaal tarief) Leestips A-blad Natuursteen. Stichting Arbouw. Kwartsstof te lijf: ben jij een stoffig type. Stichting Arbouw. Stofbeheersing in de afbouw- en onderhoudssector. Stichting Arbouw. Arbouw-advies. Ademhalings bescherming. Stichting Arbouw. Surftip Actuele informatie over kwarts en andere arbo-onderwerpen vindt u onder het kopje Werk en inkomen op de diverse sectorsites van FNV Bouw. Zie: Arbowijzer 4 Werken met kwarts Kwarts of kwatsch?

12 Nuttige adressen Bureau Beroepsziekten FNV Postbus HB Amsterdam T F E I Ivam Postbus ZB Amsterdam T F E I Stichting Arbouw Postbus AE Harderwijk T F E I TNO Kwaliteit van Leven Business Unit Arbeid Polarisavenue JJ Hoofddorp T F E I Colofon Uitgave FNV Bouw Herziene 2e uitgave: april 2009 Oorspronkelijke Tekst: Bus & co, april 1999 Fotografie: Piet den Blanken, Bert Janssen, Marcel Minnée, Sjaak Ramakers Opmaak: Studio FNV Bouw Woerden, april 2009 Arbowijzer 4 Werken met kwarts Kwarts of kwatsch?

Doe de kwartsstof test! Hoe stoffig ben jij? Kwartsstof te lijf. Lees de folder goed en bescherm jezelf en je collega s! Informatie voor de werknemer

Doe de kwartsstof test! Hoe stoffig ben jij? Kwartsstof te lijf. Lees de folder goed en bescherm jezelf en je collega s! Informatie voor de werknemer Kwartsstof te lijf Doe de kwartsstof test! Hoe stoffig ben jij? Lees de folder goed en bescherm jezelf en je collega s! Informatie voor de werknemer Kwartsstof te lijf! Bijna iedereen in de bouw heeft

Nadere informatie

Kwartsstof te lijf. Lees de folder goed en bescherm uw werknemers! Informatie voor de werkgever

Kwartsstof te lijf. Lees de folder goed en bescherm uw werknemers! Informatie voor de werkgever Kwartsstof te lijf Lees de folder goed en bescherm uw werknemers! Informatie voor de werkgever Kwartsstof te lijf! Bijna iedereen in de bouw heeft te maken met stof. Bij bouwwerkzaamheden komt nu eenmaal

Nadere informatie

LUISTER NAAR. DE RISICO S van PRAKTISCHE OPLOSSINGEN. Een initiatief van:

LUISTER NAAR. DE RISICO S van PRAKTISCHE OPLOSSINGEN. Een initiatief van: LUISTER NAAR JE LONGEN DE RISICO S van werken met FIJNSTOF en KWARTSSTOF PRAKTISCHE OPLOSSINGEN Een initiatief van: Wat is kwartsstof Siliciumdioxide, of kwarts, bestaat uit de chemische elementen silicium

Nadere informatie

Kwartstof in de lucht (mg/m2) Tot ca. 15 (= 200 x teveel!)

Kwartstof in de lucht (mg/m2) Tot ca. 15 (= 200 x teveel!) Stof in de bouw Iedereen die in de bouw werkt komt in aanraking met stof. Op iedere bouwplaats is stof aanwezig, want het komt vrij bij allerlei bewerkingen. Van iedere twee bouwvakkers heeft er een last

Nadere informatie

ToolboxKwartsstof. voor gezond en veilig werken

ToolboxKwartsstof. voor gezond en veilig werken ToolboxKwartsstof Inhoud toolbox Kwartsstof Wat is stof? Wat gebeurt er als je teveel stof inademt? Wat is teveel? Wat kun je hiertegen doen? 2 Wat is stof? Alle deeltjes die in de lucht rondzweven Stof

Nadere informatie

STOFVRIJ WERKEN LOST HET VOOR U OP! 1 2 3 EVEN...BIJ GERRITSE HALEN

STOFVRIJ WERKEN LOST HET VOOR U OP! 1 2 3 EVEN...BIJ GERRITSE HALEN STOFVRIJ WERKEN LOST HET VOOR U OP! 1 2 3 EVEN...BIJ GERRITSE HALEN WWW.GERRITSE.NL 2 Inhoud Inleiding Stofvrij werken en de overheid Wat is kwartsstof? Wat is houtstof? Werk gezond, werk stofvrij Kies

Nadere informatie

SLEUVEN FREZEN BOUWCAT@BBTEC.NL 147

SLEUVEN FREZEN BOUWCAT@BBTEC.NL 147 SLEUVEN FREZEN 7 www.bbtec.nl FAX: 0168-331 250 l MAIL: www.bbtectools.com BOUWCAT@BBTEC.NL 147 148 SLEUVENFREZEN STOFPROBLEMATIEK t KWARTS Kwartstof dat vrijkomt bij het sleuvenfrezen kan ernstige longaandoeningen

Nadere informatie

Basisinspectiemodule Kwartsstof

Basisinspectiemodule Kwartsstof Basisinspectiemodule Kwartsstof Deze BasisInspectieModule (BIM) is opgesteld aan de hand van de stand van de wetenschap en is geschreven voor intern gebruik door de Inspectie SZW. Verder is de in deze

Nadere informatie

Veilig werken met schadelijke chemische producten. Kwartsstof: stofvrij werken. 5 september 2015, Dag van de Preventiemedewerker

Veilig werken met schadelijke chemische producten. Kwartsstof: stofvrij werken. 5 september 2015, Dag van de Preventiemedewerker Kwartsstof: stofvrij werken Veilig werken met schadelijke chemische producten 5 september 2015, Dag van de Preventiemedewerker Evelyn Tjoe Nij, arbeidshygiënist 1 Onderwerpen kwartsstof stofvrij werken

Nadere informatie

Kristallijn respirabel kwartsstof in de bouw

Kristallijn respirabel kwartsstof in de bouw Kristallijn respirabel kwartsstof in de bouw Unica Installatietechniek B.V. Columbusstraat 8 7225 VR EMMEN Tel. 0591-571111 Fax 0591-571110 Inleiding: Kristallijn respirabel kwartsstof. Heb ik daar iets

Nadere informatie

Ervaringen met bescherming tegen kwartsstof in Nederland

Ervaringen met bescherming tegen kwartsstof in Nederland Ervaringen met bescherming tegen kwartsstof in Nederland Seminarie NAVB CNAC Brussel 8-11-2011 Jan Warning, Arbouw Inhoud 1. Arbouw 2. Kwartsstof in de bouw in Nederland 3. Gezondheidkundige begeleiding

Nadere informatie

Basisinspectiemodule. Kwartsstof

Basisinspectiemodule. Kwartsstof Basisinspectiemodule Kwartsstof 1 Deze BasisInspectieModule (BIM) is opgesteld aan de hand van de stand van de wetenschap en is geschreven voor intern gebruik door de Inspectie SZW. Verder is de in deze

Nadere informatie

Kwartsstof in de bouwnijverheid: blootstelling, preventie, begeleiding. Brussel, 26 januari 2010. Ton Spee, Arbouw, Harderwijk

Kwartsstof in de bouwnijverheid: blootstelling, preventie, begeleiding. Brussel, 26 januari 2010. Ton Spee, Arbouw, Harderwijk Kwartsstof in de bouwnijverheid Kwartsstof in de bouwnijverheid: blootstelling, preventie, begeleiding Brussel, 26 januari 2010 Ton Spee, Arbouw, Harderwijk Klachten over stof Risico (blootstellingsonderzoek)

Nadere informatie

VERVOLG WERKEN MET KWARTSSTOF ARBOCATALOGUS MAATREGELEN OM BLOOTSTELLING

VERVOLG WERKEN MET KWARTSSTOF ARBOCATALOGUS MAATREGELEN OM BLOOTSTELLING MAATREGELEN OM BLOOTSTELLING AAN KWARTSSTOF TE VOORKOMEN OF TE BEPERKEN Allereerst moet bekeken worden of ander materiaal of een andere werkmethode mogelijk is. Als dat niet kan is het belangrijk om zoveel

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Kwartstofproblematiek in de bouwnijverheid het probleem en de aanpak 04/02/2014

Inhoudsopgave. Kwartstofproblematiek in de bouwnijverheid het probleem en de aanpak 04/02/2014 Kwartstofproblematiek in de bouwnijverheid het probleem en de aanpak Dr. Ir. Consultant arbeidshygiëne en epidemiologie Datum: 04 Februari 2014 1. Overzicht van de huidige wet en regelgeving 2. Gezondheidseffecten

Nadere informatie

Wat is kwartsstof? p. 2

Wat is kwartsstof? p. 2 Campagne Kwartsstof Wat is kwartsstof? Kwarts = siliciumdioxide (SiO 2 ) Fijn, onzichtbaar stof Uiterst kleine onoplosbare stofdeeltjes < 0,0007mm Dringen diep door in de longen indien geen bescherming

Nadere informatie

Beroepsspecifieke protocollen voor kwartsstof reductie. Oktober 2008

Beroepsspecifieke protocollen voor kwartsstof reductie. Oktober 2008 Beroepsspecifieke protocollen voor kwartsstof reductie Oktober 2008 BEROEPSSPECIFIEKE PROTOCOLLEN VOOR KWARTSTOF REDUCTIE Auteur: S. Veenstra Arbobureau Veenstra Bestelcode: 08-122 ISBN: 9789077286838

Nadere informatie

TOOLBOX. Aanpak (kwarts)stof door dakdekkers. Risico s van stof en maatregelen uit de Arbocatalogus Platte daken

TOOLBOX. Aanpak (kwarts)stof door dakdekkers. Risico s van stof en maatregelen uit de Arbocatalogus Platte daken TOOLBOX Aanpak (kwarts)stof door dakdekkers Risico s van stof en maatregelen uit de Arbocatalogus Platte daken Aanpak (kwarts)stof In het kader van het project: Duurzaam inzetbaar dakwerk Veilig en gezond

Nadere informatie

Betonboorder. Het belangrijkste bouwwerk ben je zelf. Alles wat je moet weten over gezond en veilig betonboren. Informatie voor de werknemer

Betonboorder. Het belangrijkste bouwwerk ben je zelf. Alles wat je moet weten over gezond en veilig betonboren. Informatie voor de werknemer Betonboorder Het belangrijkste bouwwerk ben je zelf Alles wat je moet weten over gezond en veilig betonboren Informatie voor de werknemer Zwaar werk Je zaagt en boort. Apparatuur draag je vaak met de hand

Nadere informatie

Geen vuiltje aan de lucht? voor gezond en veilig werken

Geen vuiltje aan de lucht? voor gezond en veilig werken Geen vuiltje aan de lucht? voor gezond en veilig werken Of toch wel? 66,0% 64,0% 62,0% 60,0% 58,0% 56,0% 54,0% 52,0% 50,0% Klachten over stof Dakdekkers (n=129) Bouwplaatspersoneel in totaal (n=28.584)

Nadere informatie

white paper (kwarts)stofvrij werken samenvatting

white paper (kwarts)stofvrij werken samenvatting white paper (kwarts)stofvrij werken samenvatting Silicium en silica Na zuurstof is silicium het meest voorkomende element in de aardkorst (ruim 25%). Silicium of kiezel wordt in veel takken van industrie

Nadere informatie

Beheersmaatregelen bij handgereedschap in de bouw

Beheersmaatregelen bij handgereedschap in de bouw Beheersmaatregelen bij handgereedschap in de bouw Kan het zonder ademhalingsbescherming? 19 maart 2015 Remko Houba, Chantal van Hengstum & Ingrid Oirbons Mechanische bewerkingen van bouwmaterialen Boren

Nadere informatie

Plafond- en wandmonteur

Plafond- en wandmonteur Plafond- en wandmonteur Het belangrijkste bouwwerk ben je zelf Alles wat je moet weten over het gezond en veilig monteren van wanden en plafonds Informatie voor de werknemer Zwaar werk Wanden en plafonds

Nadere informatie

Handhavingsrichtlijn bij blootstelling aan respirabel kristallijn kwarts in de bouw

Handhavingsrichtlijn bij blootstelling aan respirabel kristallijn kwarts in de bouw Interne instructie Arbeidsinspectie Handhavingsrichtlijn bij blootstelling aan respirabel kristallijn kwarts in de bouw INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 2. AANPAK 2.1 Wettelijke grondslag 2.2 Inspectie en handhaving

Nadere informatie

DRIEMAANDELIJKSE UITGAVE - OKTOBER-NOVEMBER-DECEMBER 2008 NAVB. Bundel Nr 120. De risico s van kwartsstof

DRIEMAANDELIJKSE UITGAVE - OKTOBER-NOVEMBER-DECEMBER 2008 NAVB. Bundel Nr 120. De risico s van kwartsstof DRIEMAANDELIJKSE UITGAVE - OKTOBER-NOVEMBER-DECEMBER 2008 NAVB Bundel Nr 120 De risico s van kwartsstof Inhoud Inleiding... 3 Vierde trimester 2008 Bundel Nr 120 De risico s van kwartsstof Overname toegestaan

Nadere informatie

VERSLAG BEVINDINGEN WERKBEZOEK AAN Natuursteen aanrechtfabriek op 21 augustus 2013

VERSLAG BEVINDINGEN WERKBEZOEK AAN Natuursteen aanrechtfabriek op 21 augustus 2013 VERSLAG BEVINDINGEN WERKBEZOEK AAN Natuursteen aanrechtfabriek op 21 augustus 2013 Bedrijf XXX Bij XXX worden luxe keukenbladen gemaakt van natuursteen en steen achtige materialen. In de ene vestiging

Nadere informatie

Werken met houtstof ARBOWIJZER 5. Het hoofd in de wolken. Inhoudsopgave

Werken met houtstof ARBOWIJZER 5. Het hoofd in de wolken. Inhoudsopgave FNV BOUW BESTAAT UIT FNV BOUW & INFRA, FNV AFBOUW EN ONDERHOUD, FNV MEUBEL & HOUT EN FNV WOONDIENSTEN ARBOWIJZER 5 Werken met houtstof Het hoofd in de wolken Hou 't stof weg Hout is oud en misschien wel

Nadere informatie

Straatmaker. Het belangrijkste bouwwerk ben je zelf. Alles wat je moet weten over gezond en veilig straten. Informatie voor de werknemer

Straatmaker. Het belangrijkste bouwwerk ben je zelf. Alles wat je moet weten over gezond en veilig straten. Informatie voor de werknemer Straatmaker Het belangrijkste bouwwerk ben je zelf Alles wat je moet weten over gezond en veilig straten Informatie voor de werknemer Zwaar werk Als straatmaker werk je vaak geknield, gebukt of zittend.

Nadere informatie

MET HITACHI WERK JE AAN OPTIMALE STOFAFZUIGING ZONDER DAT JE HET MERKT

MET HITACHI WERK JE AAN OPTIMALE STOFAFZUIGING ZONDER DAT JE HET MERKT STOFVRIJ 2015 2 INHOUD Pag. TNO gekeurd/gecertificeerd 3 Boor-beitelhamers Boor- en breekhamers 9 Haakse slijpmachines 10 Diamant slijpmachines/ Afkort- verstekzaagmachines 11 Zaagmachines 12 Schaaf- en

Nadere informatie

Timmerman. Het belangrijkste bouwwerk ben je zelf. Alles wat je moet weten over gezond en veilig timmeren. Informatie voor de werknemer

Timmerman. Het belangrijkste bouwwerk ben je zelf. Alles wat je moet weten over gezond en veilig timmeren. Informatie voor de werknemer Timmerman Het belangrijkste bouwwerk ben je zelf Alles wat je moet weten over gezond en veilig timmeren Informatie voor de werknemer Werken op hoogte Je timmert vaak op een steiger. Op een rommelige steiger

Nadere informatie

CONSTRUCTION 2013-3. DUStCO. Dustcollectors

CONSTRUCTION 2013-3. DUStCO. Dustcollectors CONSTRUCTION 2013-3 Bull duster TM DUStCO Dustcollectors DUStCO Dustcollectors 90% TOT STOF- IE T C U D RE Dustco Benelux BV uit Vorden heeft zich in de afgelopen jaren volledig gespecialiseerd in het

Nadere informatie

Korte functieomschrijving (mag ook als bijlage worden toegevoegd):

Korte functieomschrijving (mag ook als bijlage worden toegevoegd): In te vullen door bedrijf / opdrachtgever. Naam bedrijf/opdrachtgever: 1/5 Ingevuld door: Datum (dd-mm-jjjj): Functie/opdrachtnaam: Korte functieomschrijving (mag ook als bijlage worden toegevoegd): Het

Nadere informatie

code beroep CAO Bouwnijverheid 140 AFMONTEERDER 134 APPLICATEUR 385 ASBESTVERWIJDERAAR 245 ASFALTEERDER BUISLEIDINGEN 270 ASFALTWERKER 365 ASSISTENT

code beroep CAO Bouwnijverheid 140 AFMONTEERDER 134 APPLICATEUR 385 ASBESTVERWIJDERAAR 245 ASFALTEERDER BUISLEIDINGEN 270 ASFALTWERKER 365 ASSISTENT code beroep CAO Bouwnijverheid 140 AFMONTEERDER 134 APPLICATEUR 385 ASBESTVERWIJDERAAR 245 ASFALTEERDER BUISLEIDINGEN 270 ASFALTWERKER 365 ASSISTENT SPRINGMEESTER 281 BAKSCHIPPER (CAO BOUW) 271 BALKMAN

Nadere informatie

Calduran. leidingsleuven en zagen in kalkzandsteen

Calduran. leidingsleuven en zagen in kalkzandsteen Calduran Bouwtechniek en Voorlichting Postbus 97 3840 AB Harderwijk Telefoon: 0341 464 004 leidingsleuven en zagen in kalkzandsteen Voor het opnemen van leidingen in kalkzandsteen wanden kunnen achteraf

Nadere informatie

Arbeidsmarktmonitor 2015-Q1

Arbeidsmarktmonitor 2015-Q1 REGIONALE MONITOR ARBEIDSMARKT Toelichting In deze rapportage wordt een overzicht gegeven van een aantal regionale ontwikkelingen op de bouwarbeidsmarkt. In de rapportage is de volgende data opgenomen;

Nadere informatie

Gericht Periodiek Onderzoek (GPO)

Gericht Periodiek Onderzoek (GPO) Gericht Periodiek Onderzoek (GPO) Aandacht voor werk met bijzondere gezondheidsrisico s Informatie voor de werknemer Werk met bijzondere gezondheidsrisico s Sommige werkzaamheden in de bouwnijverheid gaan

Nadere informatie

Werken bij hitte? Wat kan je doen!

Werken bij hitte? Wat kan je doen! Werken bij hitte? Wat kan je doen! Heerlijk zo n zonnetje toch? In de bouw werk je vaak buiten. Lekker, vooral in de zomer, de zon schijnt en de temperatuur loopt op. Maar gevaar ligt op de loer. Werken

Nadere informatie

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Stof: het sluimerende gevaar in de agrarische sector

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Stof: het sluimerende gevaar in de agrarische sector Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Stof: het sluimerende gevaar in de agrarische sector STOF: het sluimerende gevaar in de agrarische sector Stof komt overal voor, iedereen komt er dagelijks

Nadere informatie

BOSCH STOFZUIGER GAS 35 M AFC IN COMBINATIE MET 125 MM HAAKSE SLIJPER EN TNO/DUSTTOOL AFZUIGKAP

BOSCH STOFZUIGER GAS 35 M AFC IN COMBINATIE MET 125 MM HAAKSE SLIJPER EN TNO/DUSTTOOL AFZUIGKAP Samenvatting van onderzoek Prestatietoets Van Mourik Broekmanweg 6 Postbus 49 2600 AA Delft STOFVRIJWERKEN.TNO.NL F 088 86 63023 T 088 86 63410 Het kwaliteitssysteem van TNO is gecertificeerd overeenkomstig

Nadere informatie

Makita BHR200SJE combihamer met stofafzuigaccessoire 192176-8 in combinatie met een Makita 447L stofzuiger

Makita BHR200SJE combihamer met stofafzuigaccessoire 192176-8 in combinatie met een Makita 447L stofzuiger TNO Bouw en Ondergrond Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek Samenvatting van onderzoek Prestatietoets Van Mourik Broekmanweg 6 Postbus 49 2600 AA Delft tno.nl/kwartsstof

Nadere informatie

Stichting Arbouw 2004. Alle rechten voorbehouden.

Stichting Arbouw 2004. Alle rechten voorbehouden. A-blad Arbouw is door werkgevers- en werknemersorganisaties opgericht om de arbeidsomstandigheden in de bouwnijverheid te verbeteren. Binnen Arbouw participeren, Bouwend Nederland, FOSAG-NOA, FNV Bouw

Nadere informatie

Toolbox. Gevaarlijke stoffen

Toolbox. Gevaarlijke stoffen Toolbox Gevaarlijke stoffen Stichting Arbouw 2009. Alle rechten voorbehouden Hoe herken je een gevaarlijke stof? Gevaarlijke stoffen herken je aan het etiket: gevaarsymbolen; R-zinnen; S-zinnen. 2 Gevaarsymbolen

Nadere informatie

ANALYSE ITEMS DUURZAME INZETBAARHEID PAGO BOUWNIJVERHEID 2010-2011

ANALYSE ITEMS DUURZAME INZETBAARHEID PAGO BOUWNIJVERHEID 2010-2011 Arbouw is door werkgevers- en werknemersorganisaties opgericht om de arbeidsomstandigheden in de bouwnijverheid te verbeteren. In het bestuur van Arbouw zijn vertegenwoordigd Bouwend Nederland, Federatie

Nadere informatie

Lucht te kort. Stof. A-BLAD VOOR BETERE ARBEIDSOMSTANDIGHEDEN pagina 20 DE STOFVRIJE WERKPLEK. Bittere noodzaak CAMPAGNE. Kwartsstof in de ban

Lucht te kort. Stof. A-BLAD VOOR BETERE ARBEIDSOMSTANDIGHEDEN pagina 20 DE STOFVRIJE WERKPLEK. Bittere noodzaak CAMPAGNE. Kwartsstof in de ban Nr. 02-2009 23 e jaargang T H E M A N U M M E R Stof DE STOFVRIJE WERKPLEK Bittere noodzaak CAMPAGNE Kwartsstof in de ban Lucht te kort A-BLAD VOOR BETERE ARBEIDSOMSTANDIGHEDEN pagina 20 Informatieblad

Nadere informatie

Spuitasbest. Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Spuitasbest. Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Spuitasbest Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Spuitasbest Asbest bestaat uit kleine vezels die kanker kunnen veroorzaken als ze worden ingeademd. Sind 1 juli 1993 is het verboden asbest of

Nadere informatie

met TE-YD 28/59 holle boor en VC 20-U-Y stofzuiger

met TE-YD 28/59 holle boor en VC 20-U-Y stofzuiger Samenvatting van onderzoek Prestatietoets Van Mourik Broekmanweg 6 Postbus 49 2600 AA Delft STOFVRIJWERKEN.TNO.NL F 088 86 63023 T 088 86 63410 Het kwaliteitssysteem van TNO is gecertificeerd overeenkomstig

Nadere informatie

SEPTEMBER / OKTOBER 2013 UITGAVE NR: 188

SEPTEMBER / OKTOBER 2013 UITGAVE NR: 188 SEPTEMBER / OKTOBER 2013 UITGAVE NR: 188 Netto prijzen per stuk excl. BTW en eventuele verwijderingsbijdrage. Modelwijzigingen en tussentijdse verkoop voorbehouden. Zet- en drukfouten voorbehouden. Kelfort

Nadere informatie

Workshop Gevaarlijke stoffen

Workshop Gevaarlijke stoffen Workshop Gevaarlijke stoffen Workshop Gevaarlijke stoffen Februari 2007 1 Workshop Gevaarlijke Stoffen Informatiemateriaal Gevaarlijke stoffen in Nederland In Nederland zijn ongeveer 40.000 verschillende

Nadere informatie

Brugman betonspecialisten bv

Brugman betonspecialisten bv Brugman betonspecialisten bv Betonspecialisten en méér Brugman Betonspecialisten BV uit Winkel biedt deskundigheid op het gebied van boren, hakken, frezen en zagen. Beton, steen en vele andere materialen,

Nadere informatie

Stofbeheersing in de sector afbouw en onderhoud

Stofbeheersing in de sector afbouw en onderhoud Stofbeheersing in de sector afbouw en onderhoud Arbouw is hét kennis- en service-instituut op het gebied van arbeidsomstandigheden in de bouwnijverheid. Arbouw biedt praktische informatie, instrumenten

Nadere informatie

Stofvrij werken is een verademing: maakt het mogelijk!

Stofvrij werken is een verademing: maakt het mogelijk! HITACHI Stof is gewoon niet goed voor je. En er komt nogal wat stof vrij bij hakken, breken, frezen, schuren, boren en slijpen. Zeker als het gaat om kiezelstof zoals kwarts dat vrijkomt bij het bewerken

Nadere informatie

white paper (kwarts)stofvrij werken

white paper (kwarts)stofvrij werken white paper (kwarts)stofvrij werken INHOUDSOPGAVE Woord vooraf Katern 1 1. Stof in de bouw 3 2. Wetgeving en handhaving 4 3. Stofbescherming 10 en werkaanpak 4. Technische 12 innovatie Katern 2 De oplossingen

Nadere informatie

Themamiddag Arbo Hoofdsector S&A 2-4-2014

Themamiddag Arbo Hoofdsector S&A 2-4-2014 Themamiddag Arbo Hoofdsector S&A 2-4-2014 Arbowet Verplichtingen/Aansprakelijkheid Zelfstandigen en Arbo Arbocatalogus Prioritaire risico s en maatregelen Project aanpak fysieke belasting ISZW Gert van

Nadere informatie

Stofvrij werken in de bouw.

Stofvrij werken in de bouw. Hilti whitepaper Stofvrij werken in de bouw. Hilti. Outperform. Outlast. Stofvrij werken in de bouw Gezond en veilig werken voorop. Voor u ligt de whitepaper Stofvrij werken in de bouw waarin u alle informatie

Nadere informatie

dit boekje? Waarom dit boekje? 3 Wat is lasrook? 4 Wat zijn de risico s? 5 Wat kan ik doen? 6

dit boekje? Waarom dit boekje? 3 Wat is lasrook? 4 Wat zijn de risico s? 5 Wat kan ik doen? 6 lasrook te lijf! 2 lasrook te lijf! inhoud waarom dit boekje? 5xbeter 3 Waarom dit boekje? 3 Wat is lasrook? 4 Wat zijn de risico s? 5 Wat kan ik doen? 6 Voordat je gaat lassen 7 Lasrookpluim 8 Bronafzuiging

Nadere informatie

Makita BO4565K schuurmachine in combinatie met Makita VC2010L stofzuiger

Makita BO4565K schuurmachine in combinatie met Makita VC2010L stofzuiger TNO Bouw en Ondergrond Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek Samenvatting van onderzoek Prestatietoets Van Mourik Broekmanweg 6 Postbus 49 2600 AA Delft tno.nl/kwartsstof

Nadere informatie

16.A: Algemene risico's en oplossingen bij het bewerken van steenachtige materialen en bij sloopwerkzaamheden. M 016-0001

16.A: Algemene risico's en oplossingen bij het bewerken van steenachtige materialen en bij sloopwerkzaamheden. M 016-0001 ARBOKENNISSYSTEEM 16.A: Algemene risico's en oplossingen bij het bewerken van steenachtige materialen en bij sloopwerkzaamheden. M 016-0001 Voor een volledig overzicht van arborisico's en oplossingsmogelijkheden

Nadere informatie

Stofvrij werken in de bouw.

Stofvrij werken in de bouw. Hilti whitepaper Stofvrij werken in de bouw. Hilti. Outperform. Outlast. Stofvrij werken in de bouw Gezond en veilig werken voorop. Voor u ligt de whitepaper Stofvrij werken in de bouw waarin u alle informatie

Nadere informatie

De terrazzowerker DE TERRAZZOWERKER

De terrazzowerker DE TERRAZZOWERKER DE TERRAZZOWERKER 1. Algemeen Bij het bedrijfsschap STS (Steengaasstellers, Terrazzo- en Stukadoorsbedrijven) zijn 345 terrazzo- en vloerenbedrijven aangesloten; daarvan zijn er ongeveer 200 georganiseerd

Nadere informatie

white paper stofvrij werken

white paper stofvrij werken white paper stofvrij werken INHOUDSOPGAVE Woord vooraf Katern 1 1. Stof in de bouw 3 2. Wetgeving en handhaving 4 3. Stofbescherming 10 en werkaanpak 4. Technische 12 innovatie Katern 2 De oplossingen

Nadere informatie

Vragen en Antwoorden over asbest

Vragen en Antwoorden over asbest Vragen en Antwoorden over asbest 2 augustus 2012 1. Wat is asbest? Asbest is een verzamelnaam voor een aantal mineralen, die zijn opgebouwd uit microscopisch kleine, naaldachtige vezels. Asbest is een

Nadere informatie

Ademhalingsbescherming. Arbouw-advies voor de bouwnijverheid

Ademhalingsbescherming. Arbouw-advies voor de bouwnijverheid Ademhalingsbescherming Arbouw-advies voor de bouwnijverheid Arbouw is door werkgevers- en werknemersorganisaties opgericht om de arbeidsomstandigheden in de bouwnijverheid te verbeteren en het ziekteverzuim

Nadere informatie

Uw woning van Zayaz en asbest

Uw woning van Zayaz en asbest Uw woning van Zayaz en asbest Uw woning van Zayaz en asbest Algemene informatie over asbest 4 Veelgestelde vragen over asbest 7 Wat doet Zayaz? 9 Waar in uw woning kan asbest voorkomen? 10 Asbest en uw

Nadere informatie

13. RI&E EN HET PLAN VAN AANPAK

13. RI&E EN HET PLAN VAN AANPAK 13. RI&E EN HET PLAN VAN AANPAK Om een goed arbobeleid te voeren, moet je inzicht hebben in de risico s binnen de organisatie. Pas als dat beeld compleet is, kunnen de maatregelen en oplossingen worden

Nadere informatie

Afbouw en onderhoud Arbeidsbelasting van zandcementdekvloerenleggers tijdens het werken met twee verschillende mechanische reien (2014)

Afbouw en onderhoud Arbeidsbelasting van zandcementdekvloerenleggers tijdens het werken met twee verschillende mechanische reien (2014) Arbouw Onderzoeksrapporten (alle rapporten zijn gratis) Afbouw en onderhoud Arbeidsbelasting van zandcementdekvloerenleggers tijdens het werken met twee verschillende mechanische reien (2014) 14-176 Arbovriendelijke

Nadere informatie

RECO RECO GEREEDSCHAP BEHEER UW PARTNER IN MATERIEEL GEREEDSCHAP MET STOFAFZUIGVOORZIENINGEN

RECO RECO GEREEDSCHAP BEHEER UW PARTNER IN MATERIEEL GEREEDSCHAP MET STOFAFZUIGVOORZIENINGEN RECO UW PARTNER IN MATERIEEL RECO GEREEDSCHAP BEHEER GEREEDSCHAP MET STOFAFZUIGVOORZIENINGEN Inleiding Gereedschappen / Beheer Kiezen voor gezond en veilig werk spreekt spreekt ons zeer aan. Inmiddels

Nadere informatie

Kwartsstof in de bouwnijverheid. Ontwikkeling en uitvoering van interventie-onderzoek

Kwartsstof in de bouwnijverheid. Ontwikkeling en uitvoering van interventie-onderzoek Kwartsstof in de bouwnijverheid Ontwikkeling en uitvoering van interventie-onderzoek 2 Inhoud van de presentatie Introductie Inhoud interventiestudie Beschrijving baselinemeting Methode Resultaten Voorlopige

Nadere informatie

Werken met zuren en logen

Werken met zuren en logen FNV BOUW BESTAAT UIT FNV BOUW & INFRA, FNV AFBOUW EN ONDERHOUD, FNV MEUBEL & HOUT EN FNV WOONDIENSTEN ARBOWIJZER 22 Werken met zuren en logen Bijten en terughappen Tegengestelde karakters Zuren en logen

Nadere informatie

Toolbox-meeting Adembescherming

Toolbox-meeting Adembescherming Toolbox-meeting Adembescherming Unica installatietechniek B.V. Schrevenweg 2 8024 HA Zwolle Tel. 038 4560456 Fax 038 4560404 Inleiding Via de ademhalingsorganen kan vergiftiging plaatsvinden door zeer

Nadere informatie

KWARTSSTOF IN DE BOUW

KWARTSSTOF IN DE BOUW over KWARTSSTOF IN DE BOUW (S)tof om over te praten [Bron: NAVB Constructiv De campagne Kwartsstof] Het reduceren van de (kwarts-)stof blootstelling Bjorn Gilissen 17 April 2013 NVvA Symposium 2013 Bob

Nadere informatie

Voorkom risico s op kanker door stoffen op het werk

Voorkom risico s op kanker door stoffen op het werk Voorkom risico s op kanker door stoffen op het werk Met het programma Versterking Arbeidsomstandighedenbeleid Stoffen (VASt) wil het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in de periode 2003-2007

Nadere informatie

MACHINES & ACCESSOIRES VOOR PROFESSIONEEL BOREN, ZAGEN, SCHUREN, POLIJSTEN, FREZEN EN STRALEN

MACHINES & ACCESSOIRES VOOR PROFESSIONEEL BOREN, ZAGEN, SCHUREN, POLIJSTEN, FREZEN EN STRALEN MACHINES & ACCESSOIRES VOOR PROFESSIONEEL BOREN, ZAGEN, SCHUREN, POLIJSTEN, FREZEN EN STRALEN Diamatic, specialist in de markt van machines en accessoires voor de bouwen vloerenbranche. Diamatic heeft

Nadere informatie

8 uur MAKITA B04900V SCHUURMACHINE IN COMBINATIE MET MAKITA 447L STOFZUIGER. uur STOFVRIJWERKEN.TNO.NL

8 uur MAKITA B04900V SCHUURMACHINE IN COMBINATIE MET MAKITA 447L STOFZUIGER. uur STOFVRIJWERKEN.TNO.NL MAKITA B04900V SCHUURMACHINE IN COMBINATIE MET MAKITA 447L STOFZUIGER Makita B04900V schuurmachine Makita 447L stofzuiger met 3,5 meter afzuigslang Ø 27 mm (of gelijkwaardig) Meer informatie vindt u op

Nadere informatie

Werken met plaatmaterialen

Werken met plaatmaterialen FNV BOUW BESTAAT UIT FNV BOUW & INFRA, FNV AFBOUW EN ONDERHOUD, FNV MEUBEL & HOUT EN FNV WOONDIENSTEN ARBOWIJZER 19 Werken met plaatmaterialen Plaatje plaatsen Stoffig beroep? Plaatmaterialen zijn makkelijk

Nadere informatie

arboregelgeving Informatiebron Arbo-aspecten bij het gebruiken van biomassa voor energie-opwekking arbowet

arboregelgeving Informatiebron Arbo-aspecten bij het gebruiken van biomassa voor energie-opwekking arbowet Informatiebron Arbo-aspecten bij het gebruiken van biomassa voor energie-opwekking arbo-regelgeving Arbowet De regelgeving op het gebied van arbeidsomstandigheden is vastgelegd in de Arbeidsomstandighedenwet,

Nadere informatie

Verbetering van arbeidsomstandigheden in de bouwnijverheid

Verbetering van arbeidsomstandigheden in de bouwnijverheid Verbetering van arbeidsomstandigheden in de bouwnijverheid Arbouw Verbetering 1 Inleiding Voor 2 Herkennenjvanjsbest Het gevaar zit in een klein hoekje In de huidige te koop zijnde bouwmaterialen mag

Nadere informatie

Pullman S1220/Dusttool

Pullman S1220/Dusttool TNO Bouw en Ondergrond Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek Samenvatting van onderzoek Prestatietoets Van Mourik Broekmanweg 6 Postbus 49 2600 AA Delft tno.nl/kwartsstof

Nadere informatie

Arbeidsrisico s in de bestratingsbranche

Arbeidsrisico s in de bestratingsbranche De Arbeidsinspectie maakt deel uit van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Arbeidsrisico s in de bestratingsbranche Postbus 11563 2502 AN Den Haag www.arbeidsinspectie.nl Bestelnummer 620

Nadere informatie

Asbest Feiten, risico s en maatregelen

Asbest Feiten, risico s en maatregelen Asbest Feiten, risico s en maatregelen Asbest in woonhuizen De feiten op een rij Asbest is een veel besproken onderwerp, ook in de media. We zetten graag voor u de feiten op een rij. Om te beginnen met

Nadere informatie

Werkinstructie. "FREZEN van TEERHOUDEND ASFALT"

Werkinstructie. FREZEN van TEERHOUDEND ASFALT Werkinstructie "FREZEN van TEERHOUDEND ASFALT" In opdracht van Arbouw Bouwend Nederland Vakgroep Specialistische Wegenbouw VSW Vakgroep Bitumineuze Werken VBW Versie 7 februari 2014 1 FREZEN van TEERHOUDEND

Nadere informatie

Stof! Vakblad over arbeidsomstandigheden

Stof! Vakblad over arbeidsomstandigheden Jaargang 19 nummer 2 juni 2009 Vakblad over arbeidsomstandigheden Stof! Geen voltijd preventiemedewerkers in de bouwnijverheid Machinaal straatwerk: een zaak van de hele bouwkolom Vergrijzing en globalisering

Nadere informatie

Hieronder vindt u enkele veelgestelde vragen

Hieronder vindt u enkele veelgestelde vragen Hieronder vindt u enkele veelgestelde vragen Er is dus asbest verspreid, wat betekent dit voor mij? Het asbestgebied is afgezet. U mag hier wel uit, u wordt ontsmet bij het naar buiten gaan. Mag ik het

Nadere informatie

Sector Akkerbouw en vollegrondsteelt >> teelt van suikerbieten

Sector Akkerbouw en vollegrondsteelt >> teelt van suikerbieten Sector Akkerbouw en vollegrondsteelt >> teelt van suikerbieten BEWERKINGEN IN DROGE GROND Oplossingen: Scheiden mens en bron Taakroulatie Werkruimte onder overdruk Bovenwinds werken Stofdichte (overdruk-)cabine

Nadere informatie

Gevaarlijke stoffen zijn stoffen die gevaarlijk zijn voor je gezondheid. Op je werk, maar ook thuis zijn veel meer gevaarlijke stoffen dan je denkt.

Gevaarlijke stoffen zijn stoffen die gevaarlijk zijn voor je gezondheid. Op je werk, maar ook thuis zijn veel meer gevaarlijke stoffen dan je denkt. Gevaarlijke stoffen Gevaarlijke stoffen zijn stoffen die gevaarlijk zijn voor je gezondheid. Op je werk, maar ook thuis zijn veel meer gevaarlijke stoffen dan je denkt. Giftig Een stof is giftig als deze

Nadere informatie

licht ontvlambaar licht ontvlambaar

licht ontvlambaar licht ontvlambaar Tipkaart 22.5 1,2-dichloorethaan (C2H4Cl2) Algemene gegevens CAS nr: 107-06-2 EU-etikettering: R-zinnen: 45-11-22-36/37/38 S-zinnen: : 53-45 licht ontvlambaar zeer giftig CLP(EU-GHS): Signaalwoord: GEVAAR

Nadere informatie

Op de bres voor arbeidshygiëne!

Op de bres voor arbeidshygiëne! Op de bres voor arbeidshygiëne! NVvA 19 maart 2015 Workshop J Op de bres voor arbeidshygiëne! NVvA 19 maart 2015 Workshop J Drie kwarts - maat Deel 1 Deel 2 Deel 3 Gezondheidsbewaking Jos Rooijackers,

Nadere informatie

ASBEST / KERAMISCH MATERIAAL

ASBEST / KERAMISCH MATERIAAL H HSE guidelines mei 2012 ASBEST / KERAMISCH MATERIAAL HSE LIFE THE NATIONAL OIL&GAS INDUSTRY STANDARD FOR PROFESSIONALS Werk veilig of werk niet Bij werkzaamheden aan installaties en systemen zijn strikte

Nadere informatie

Vocht en ventilatie. Tips voor een droger huis

Vocht en ventilatie. Tips voor een droger huis Vocht en ventilatie Tips voor een droger huis Vocht en ventilatie Een gezin produceert per dag tussen de tien en vijftien liter vocht. Door te ademen, door huisdieren en planten, maar ook door te koken,

Nadere informatie

ASBEST / KERAMISCH MATERIAAL

ASBEST / KERAMISCH MATERIAAL H HSE guidelines mei 2012 ASBEST / KERAMISCH MATERIAAL HSE LIFE THE NATIONAL OIL&GAS INDUSTRY STANDARD FOR PROFESSIONALS Werk veilig of werk niet Bij werkzaamheden aan installaties en systemen zijn strikte

Nadere informatie

Beitels worden tijdens gebruik stomp maar kunnen door een aantal gespecialiseerde bewerkingen wederom volledig bruikbaar worden.

Beitels worden tijdens gebruik stomp maar kunnen door een aantal gespecialiseerde bewerkingen wederom volledig bruikbaar worden. Beitels en Boren Het staal gebruikt om beitels te maken is grotendeels het C70W2 staalsoort. Het grotendeel van de beitels worden gegoten, de speciale beitels worden uit één stuk gedraaid Na de machinale

Nadere informatie

Bedrijfstakatlas 2010

Bedrijfstakatlas 2010 Bedrijfstakatlas 2010 Arbouw voor gezond en veilig werken Arbouw is opgericht door werkgevers- en werknemersorganisaties in de bouwnijverheid om de veiligheid en gezondheid in de bouw- en nevenbedrijven

Nadere informatie

Koelboxmeeting. Als het koeler kan doe het dan

Koelboxmeeting. Als het koeler kan doe het dan Koelboxmeeting Als het koeler kan doe het dan 2012 Werken in de hitte (logo) bedrijf Datum, locatie Koelbox Uitvoering dakwerkzaamheden bij zeer warm weer. Werken in de buitenlucht is meestal prettig,

Nadere informatie

Wat is asbest? Schadelijk voor gezondheid! Losgebonden en hechtgebonden

Wat is asbest? Schadelijk voor gezondheid! Losgebonden en hechtgebonden Asbest. Bij het horen van het woord asbest gaan bij veel mensen de alarmbellen af. Asbest is geen onschuldig materiaal. In sommige situaties kan asbest gevaarlijk zijn, maar niet altijd. In deze folder

Nadere informatie

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD Conform EU No. 1907/2006 (REACH), Annex II. Demula Silica Fume

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD Conform EU No. 1907/2006 (REACH), Annex II. Demula Silica Fume 1. IDENTIFICATIE VAN DE STOF OF HET MENGSEL EN VAN DE VENNOOTSCHAP/ONDERNEMING 1.1 Productcode Chemische naam/synoniemen : - REACH registratienummer : - CAS Nr. : - EINICS Nr. : - Index-nummer (Bijlage

Nadere informatie

A- blad. Voegen. Arbouw voor gezond en veilig werken

A- blad. Voegen. Arbouw voor gezond en veilig werken A- blad Voegen Arbouw voor gezond en veilig werken Arbouw voor veilig en gezond werken Arbouw is door werkgevers- en werknemersorganisaties opgericht om de arbeidsomstandigheden in de bouwnijverheid te

Nadere informatie

Beroepsrisicoprofiel RI&E Datum: woensdag 28 oktober 2015

Beroepsrisicoprofiel RI&E Datum: woensdag 28 oktober 2015 Beroep: Opperman/ Bouwvakhelper Omschrijving werkzaamheden: De opperman/ bouwvakhelper verricht eenvoudige werkzaamheden in de B&U- of GWW-sector waarvoor geen speciale kennis is vereist. Hij voert alle

Nadere informatie

Bedrijfstakatlas 2012

Bedrijfstakatlas 2012 Bedrijfstakatlas 2012 Arbouw voor gezond en veilig werken Arbouw is opgericht door werkgevers- en werknemersorganisaties in de bouwnijverheid om de veiligheid en gezondheid in de bouw- en nevenbedrijven

Nadere informatie

VGWM A WAY OF LIVING BENZEEN. Standaards voor professionals, wees alert!

VGWM A WAY OF LIVING BENZEEN. Standaards voor professionals, wees alert! VGWM A WAY OF LIVING Standaards voor professionals, wees alert! Werk veilig of werk niet Bij werkzaamheden aan gesloten installaties en systemen zijn strikte procedures van kracht. Er bestaat immers een

Nadere informatie

ASBEST / KERAMISCH MATERIAAL

ASBEST / KERAMISCH MATERIAAL H HSE guidelines mei 2012 ASBEST / KERAMISCH MATERIAAL HSE LIFE THE NATIONAL OIL&GAS INDUSTRY STANDARD FOR PROFESSIONALS Werk veilig of werk niet Bij werkzaamheden aan installaties en systemen zijn strikte

Nadere informatie

Veiligheids- en gezondheidsrisico s in de garage- en carrosseriesector

Veiligheids- en gezondheidsrisico s in de garage- en carrosseriesector Veiligheids- en gezondheidsrisico s in de garage- en carrosseriesector Educam Lokeren 16-17/11/2011 Ing. L. GUILLEMYN Toezicht op het Welzijn op het Werk Waarom deze opleiding? Campagnes door TWW in de

Nadere informatie