Zorg om vernieuwing. Tilburgse School voor Politiek en Bestuur Universiteit van Tilburg K. Putters P.H.A. Frissen. TNS-Nipo H.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Zorg om vernieuwing. Tilburgse School voor Politiek en Bestuur Universiteit van Tilburg K. Putters P.H.A. Frissen. TNS-Nipo H."

Transcriptie

1 Zorg om vernieuwing Tilburgse School voor Politiek en Bestuur Universiteit van Tilburg K. Putters P.H.A. Frissen TNS-Nipo H. Foekema Januari

2 2

3 Inhoudsopgave Voorwoord 5 Leeswijzer 7 Samenvatting 8 1. Inleiding Aanleiding Innovatie en vraaggerichtheid Innovatie Vraaggerichtheid Vraagstelling Onderzoeksverantwoording Zorgstelsel in beweging Fundamenten van het Nederlandse zorgsysteem Transformatie van het zorgstelsel Rolverdeling onder stakeholders Tussen pretenties en praktijk Trends in vraag en aanbod Trendaspecten algemeen Trendanalyse Sociaal-culturele trends Bestuurlijk-organisatorische trends Financieel-economische trends Medisch-inhoudelijke trends Maatschappelijke trends Zorgverzekeringswet volgens consumenten en zorgverleners Politieke trends Innovatieve praktijken Inleiding Belang van innovatie in de zorg Niveaus van innoveren Institutioneel niveau: vernieuwing van het zorgsysteem Operationeel niveau: vernieuwing in management, bedrijfsvoering en arbeid Technologisch niveau: vernieuwing van behandeltechnieken, medicijnen en apparaten Typen innovaties Productinnovaties Logistieke innovaties Technologische innovaties Conclusie: keteninnovatie 64 3

4 5. De innovatieparadox Inleiding Strategisch gedrag Resultaten van marktgedrag Positieve resultaten (best practices) versterken De innovatieparadox Verklaringen voor de innovatieparadox Conclusie: kansen en belemmeringen in de toekomst Conclusies en oplossingsrichtingen Zorg om vernieuwing: conclusies Voorbij de innovatieparadox: tien oplossingsrichtingen Ten slotte 83 Bijlage I Politieke trendanalyse 85 Bijlage II Respondentenlijst 91 Bijlage III Literatuurlijst 93 Bijlage IV Lijst van Tabellen 97 Bijlage V Lijst van boxen 99 Bijlage VI Lijst met afkortingen 101 Bijlage VII Onderzoeksverantwoording kwantitatief onderzoek 103 4

5 Voorwoord Zin in zorg ná de stelselwijziging Vorig jaar signaleerden verschillende sprekers tijdens het Clingendael European Health Forum dat in Nederland de stringente voorwaarden voor geneesmiddelenonderzoek innovatie en het noodzakelijke carrièrebeleid voor aanstormend medisch wetenschappelijk talent, onnodig bemoeilijken. Een NIPOonderzoek toonde nog eens haarfijn aan - de FMWV heeft hierover al eerder de noodklok geluid- dat overdadige regelgeving fnuikend is voor bijvoorbeeld de internationale concurrentiepositie van onze medisch wetenschappelijke kennisinstituten. Een Clingendael-bijeenkomst die misschien ook de basis heeft gelegd voor een verdergaande professionalisering, meer aandacht genereerde voor noodzakelijke investeringen in webbased datamanagement en training op vele niveaus. Een bijeenkomst die er misschien ook toe heeft bijgedragen dat Den Haag recentelijk veel geld voteerde voor een TopPharma Instituut. Een overheid die overigens in een nieuw tijdsgewricht zoekt naar een nieuwe rol. Aan de ene kant dus bijzonder kostbare centralisatie-operaties implementeert onder het mom van efficiency en sterkere uitvalsbases voor toponderzoeken. Aan de andere kant een moeilijk grijpbare overheid die veel toonaangevende instellingen steeds vaker indringend uitnodigt om, wegens de te schaarse middelen, hun professionele plannen zelf maar te bekostigen. Wonderland Vol goede moed was ik in dit nieuwe rapport op zoek naar een vergezicht op de zorg na de stelselwijziging: een soort Wonderland waar de zorg goed en goedkoop is. Dit is een illusie als men kijkt naar de eigensoortige markten die hier ten tonele worden gevoerd, elk met eigen regels en prikkels. Op geleide van de opinies van degenen die straks voor ons zullen/moeten zorgen zocht ik naar herkenningspunten. Welke rol speelt medisch onderzoek en wat is het belang van opleidingen en arbeidsmarkt, maar ook: wat zijn de echte noden van patiënten? Ik denk dat die mede aansluiten bij een belangrijk ankerpunt in dit rapport: patiënten hebben er alle belang bij en recht op- dat zij (en hun behandelaars) op de werkvloer sneller kunnen beschikken over de resultaten van innovatief medisch wetenschappelijk onderzoek. Betekent wederom in de praktijk dat er kritisch moet worden gekeken naar het oerwoud aan regels. Wat ook opvalt in dit rapport: in de huidige zorgketen is er niet echt een regisseur die zich verantwoordelijk voelt voor het in de praktijk realiseren van deze doelstelling. Dat is om meer dan een reden jammer. Gedroomde ketenzorg Andere vraag die mede tegen deze achtergrond opdoemt: is zorg wel in Cure en Care te splitsen? De grote sir Douglas Black noemde dit 20 jaar geleden een False Antithesis. De specialistische geneeskunde in ziekenhuizen behoort toch ook tot de care sector? Inhoudelijke vernieuwing komt maar sporadisch ter sprake, terwijl er nog zoveel half-way technology wordt aangeboden. En dat terwijl Nederlandse onderzoekers niet alleen vaak uitblinken in het patiëntgebonden onderzoek, maar dit ook borg staat voor een bewust voorschrijf- en verwijsgedrag. Zulk onderzoek is toch heus gebonden aan het, nog steeds voortreffelijke, fundamentele wetenschappelijk onderzoek. Hoe karig dat in ons land ook wordt gefinancierd door onze overheid. Het is juist hier waar het particulier initiatief, onze charitas, een sleutelrol speelt. Waar zijn we zonder het KWF, Hart- en andere stichtingen met hun collectantenorganisaties. Altijd op pad voor dit goede doel, hopend op vooruitgang, welke zij en hun dierbaren maar al te vaak niet mogen of mochten meemaken. Worden ze wel beter van de gedroomde ketenzorg op basis van de hooggestemde logistieke verwachtingen van de hoofdactoren in de gezondheidszorg? 5

6 En ik zocht naar aandacht voor het belangrijkste probleem van komende jaren, de opvang van de gestaag groeiende aantallen patiënten, steeds vaker van hoge leeftijd, langer levend, maar blijvend ziek met gelijkertijd verschillende kwalen. Deze vraag verdubbelt in de komende 15 jaar. Gaan zij deze zorg niet opeisen, al dan niet bijgestaan door hun advocaten? Intussen besteedt Amerika hieraan nu al bijna 1/7 van haar bijna astronomische zorgbudget. Zou meer kennis van en aandacht voor de mogelijkheden van preventie en vroegtijdige onderkenning van ziekte hier bijvoorbeeld kunnen leiden tot een betere gezondheidstoestand van een verouderende bevolking? Het is goed dat dit nieuwe rapport niet alleen de verwarring onthult, veroorzaakt door de stelselwijziging en de maatschappelijke risico s van de marktwerking, verpakt in zwaar controlerende wet- en andere regelgeving, maar ook de vernieuwde dynamiek toont van de instellingen in de zorg. Met andere woorden: de gevolgen van schaalvergroting op basis van horizontale en verticale integratie in de bedrijfskolom, die zich al met enorme kostenverhogingen heeft voltrokken in de USA. De kostbaarste en minst gewaardeerde zorg van de wereld zoals President Clinton dat in 1993 formuleerde in een rede voor de Senaat. Laten wij vooral een pittige discussie voeren in en buiten Clingendael om weer zin in zorg te krijgen. Prof. Dr. Jan Willem Coebergh Voorzitter Federatie Medisch Wetenschappelijke Verenigingen (FMWV) 6

7 Leeswijzer Voor u ligt een lijvig rapport over kwaliteitsverbeteringen in de zorg die door innovaties tot stand kunnen worden gebracht. De snelle lezer kan een indruk krijgen van het rapport door de samenvatting, de inleiding en de aanbevelingen tot zich te nemen. Is men geïnteresseerd in de trends die innovaties noodzakelijk maken, dan biedt hoofdstuk 3 interessante kost. Voor voorbeelden van innovaties kan men uitstekend in hoofdstuk 4 terecht. Deze hoofdstukken zijn op zich zelf te lezen. 7

8 Samenvatting Achtergrond De overheid tracht door een palet aan maatregelen de marktwerking in de gezondheidszorg te versterken. De gedachte die hier achter schuil gaat is dat de verschillende actoren in staat en bereid zijn om actief marktgericht te handelen. Met meer marktwerking wil de overheid het innovatief vermogen van de partijen in de zorg verhogen. De vraag is echter of dit gaat lukken wanneer een belangrijk doel tevens kostenbeheersing is. Er kan een dilemma ontstaan: meer marktwerking stimuleert het innoverend vermogen, hetgeen door de randvoorwaarde van kostenbeheersing weer teniet kan worden gedaan. Een ander dilemma is dat de overheid zich terugtrekt terwijl ze wel, om controle over het proces te kunnen houden een reeks van toezichthouders instelt (Inspectie, Zorgautoriteit). De vraagstelling die in dit rapport centraal staat is: aan welke randvoorwaarden moet voldaan worden dat een marktgerichte zorg ook innoverend kan zijn? Om dit onderzoeken heeft de Tilburgse School voor Politiek en Bestuur een literatuurstudie uitgevoerd en deze aangevuld met dieptegesprekken met vertegenwoordigers van de verschillende partijen in de zorg. Het onderzoek is aangevuld met een kwantitatieve studie door TNS NIPO bij consument en zorgverlener over draagvlak en acceptatie. Er worden drie soorten innovaties onderscheiden: Technologische innovatie: het ontwikkelen van nieuwe producten of processen. Productinnovatie: het verbeteren van producten of processen. Logistieke innovaties: verbeteren van bestaande organisatiemodellen (zoals ketenbenadering, zelfstandige behandelcentra). Daarnaast wordt onderscheid gemaakt naar drie verschillende niveaus van innovatie: Institutioneel niveau: innovaties over de inrichting van het zorgstelsel. Operaioneel niveau: logistieke en organisatorische vernieuwingen; veranderen van taken en functies. Technologisch niveau: technologie, apparatuur en geneesmiddelen. Zorgverleners blijken het meeste heil te verwachten van verbetering op operationeel niveau en willen eigenlijk weinig weten van innovatie van het stelsel als zodanig. Trends In dit rapport wordt het innoverend vermogen van de sector beschreven tegen het kader van ontwikkelingen die reeds hebben plaatsgevonden. De belangrijkste vatten we hieronder samen. Trends sociaal economisch De overheid trekt zich terug en wil de regelgeving verminderen. De gezondheidszorg is van oudsher een publiek-private mix: veelal gereguleerd via de overheid maar door particuliere instanties (zoals ziekenhuizen, zorgverzekeraars) beheerd. Er bestaat een grote afhankelijkheid tussen overheid, marktpartijen, beroepsgroepen en consumenten. Het rotsvaste vertrouwen in de Nederlandse gezondheidszorg is aan erosie onderhevig: zes jaar geleden nog was 95% van de bevolking (zeer of tamelijk) tevreden over de gezondheidszorg, nu is dat nog 74%. De belangrijkste problemen die het publiek onderkent zijn wachtlijsten en hoge werkdruk van het personeel; zorgverleners klagen hun nood vooral over de bureaucratie en de grote invloed van niet-medische partijen als management, zorgverzekeraars en politiek. Ondanks (of vanwege) de terugtredende overheid, wordt de roep om meer overheidsbemoeienis groter. 8

9 De bevolking vergrijst: wanneer een bevolking gemiddeld genomen ouder wordt, stijgen de kosten per persoon. Ook zal de zorgvraag veranderen omdat ouderen aan andere zorg behoefte hebben dan jongeren (COPD, artrose, gehoor etc.) Individualisering: meer behoefte aan vrijheid en op persoonlijke maat toegesneden zorg. Mindere behoefte aan collectieve gezondheidsvoorzieningen. Solidariteit staat onder druk: vond in 1999 nog driekwart van de bevolking dat iedereen gelijke rechten op zorg had, nu is dat gedaald naar 36% (!). Over 15 jaar verwacht nog slechts 18% dat iedereen gelijke rechten op zorg heeft. Nog steeds vindt driekwart van de bevolking het een goede zaak dat hoge inkomens meer premie moeten betalen dan de lage inkomens, wel is dit aantal in de afgelopen zes jaar gedaald (88% in 1979 versus 77% in 2005) Immigratie: momenteel consumeren allochtone bevolkingsgroepen meer geneesmiddelen dan autochtonen. Oudere allochtonen voelen zich lichamelijk ongezonder dan autochtonen. Toegenomen mobiliteit: het wordt voor de zorgconsument steeds makkelijker om verderweg of grensoverschrijdend de zorg te consumeren. Informatie en internet: steeds meer mensen raadplegen voorafgaand aan een bezoek aan de arts het internet om beter beslagen ten ijs te komen. De mogelijkheid om overal ter wereld aan medicijnen te komen is sterk gestegen. Internet maakt de vergelijking tussen zorgaanbieders en zorgverzekeraars veel makkelijker. Uit het kwantitatieve onderzoek blijkt dat een substantieel deel van de consumenten van de vergrote keuzemogelijkheden gebruik maakt ook in de zorg. Er is medisch inhoudelijk steeds meer mogelijk: dit geldt voor preventie, diagnostiek en behandeling. De verwachtingen van marktwerking van de consument en de zorgverlener zijn echter niet uitsluitend positief: men verwacht weliswaar een prijsdrukkend effect, maar ten aanzien van de kwaliteit is men veelal sceptisch. Trends bestuurlijk organisatorisch Winstmotief in opkomst: voor een deel van de zorgmarkt is het winstoogmerk al lang een feit (veel zorgverzekeraars, huisartsen, apotheken, farmaceutische ondernemingen), voor zorginstellingen staat de deur al op een kier. Voor het publiek is het winstoogmerk in de zorg nog steeds een heikel punt: 58% heeft er weinig mee op. Huisartsenpraktijken vaker onder een hoed : In tien jaar is het aandeel van solopraktijken met 10 procentpunt gedaald. Belangrijk motief is de administratieve druk en taakafsplitsing via een praktijondersteuner. Fusiegolf van ziekenhuizen: Nu zijn er nog honderd algemene ziekenhuizen. Vooral binnen hun regio zijn ziekenhuizen gefuseerd. Voor meer marktwerking is concurrentie vereist. Binnen de eigen regio zien we het tegengestelde gebeuren. Concentratie zorgverzekeraars: veel kleine zorgverzekeraars zijn uit de markt gestapt en een aantal andere zijn gefuseerd. Trends weinig fiducie in uitwerking zorgverzekeringswet Vlak vóór de effectuering van de zorgverzekeringswet waren de consument én zorgverlener negatief gestemd over de uitwerking van de zorgverzekeringswet: zowel financieel als zorginhoudelijk. Meer dan de helft van het publiek verwacht er per saldo op achteruit te gaan, hoewel en dat is merkwaardig men weinig notie heeft van de inhoud van de wet en de precieze kosten. Ten aanzien van de zorginhoudelijke kant zijn het vooral de zorgverleners die uitgesproken negatieve verwachtingen hebben over de uitwerking: 60% (!) van de huisartsen en 44% van de specialisten denkt dat de kwaliteit van de zorg als gevolg van de zorgverzekeringswet zal verslechteren. De zorg wordt volgens hen onpersoonlijker. Verder is het de zorgverzekeraar die gaat bepalen wat kan en wat mag, niet-medici krijgen het steeds meer voor het zeggen. Men ziet de administratieve rompslomp beduidend toenemen. 9

10 Innovatie in de zorg Volgens het publiek is de zorg één van de sectoren waar het dringendst vernieuwing moet plaatsvinden (samen met onderwijs en overheid). Zorgverleners zien liever dat innovatie in andere sectoren dan die van henzelf plaatsvindt (onderwijs en overheid). Het publiek wil vooral dat innovatie van de zorgsector leidt tot kortere wachtlijsten en persoonlijker bejegening. Zorgverleners vinden dat innovatie moet uitmonden in meer persoonlijke aandacht (net als het publiek dus), innovatie van behandelingen en geneesmiddelen, ketenintegratie en terugdringing van bureaucratie. Welke ontwikkelingen zijn in de zorg reeds gaande of kunnen in gang worden gezet? Ontwikkelingen op institutioneel niveau: de relaties tussen overheid, markt, sector en burger worden vernieuwd. Commercialisering doet zijn intrede, hetgeen leidt tot marktprikkels. Hiertegenover staat weer de randvoorwaarde van kostenbeheersing die de prikkel tot innovatie afzwakt. Innovaties worden vaak niet in het budgettaire systeem vergoed en niet aangemoedigd. De overheid werkt aan het terugdringen van regels, maar houdt een vinger in de pap door het instellen van toezichthouders die weer nieuwe regels in het leven roepen. Ontwikkelingen op operationeel niveau: ook binnen organisaties en bedrijfstakken worden regels, gedragscodes en richtlijnen ontwikkeld, desondanks zijn er innovaties mogelijk: vooral ketenvorming, ook tussen cure en care, die tot meer doelmatigheid leiden. Een andere inzet van menskracht kan bijdragen aan het verhogen van doelmatigheid en kwaliteit. Denk aan verdere specialisatie, het overnemen van taken van huisartsen door gespecialiseerde verpleegkundigen en assistenten. Solopraktijken zullen steeds minder voorkomen. Ook een toenemend gebruik van ICT leidt tot verbeterde processen, niet alleen door de zorgverlener, ook door de patiënt zelf. Ontwikkelingen op technologisch niveau: hier gaat het om de inzet van ICT, nieuwe medicijnen en behandeltechnieken. Deze vernieuwingen kunnen de zorgverlening en de inzet van personeel drastisch veranderen. In hoofdstuk 4 wordt een groot aantal voorbeelden van innovaties op deze verschillende niveaus uitgewerkt. Hoewel er veel voorbeelden zijn, blijkt het in de praktijk moeilijk ze te implementeren en te distribueren naar andere organisaties. Hier worden we geconfronteerd met de innovatieparadox. De innovatieparadox In de praktijk zien we drie manieren om innovatieve praktijken te realiseren: Vermarkting: het op de markt zetten van bestaande of nieuw te ontwikkelen behandelingen of producten. Vermaatschappelijking van de zorg: het maatschappelijk initiatief leidt ertoe dat pogingen worden ondernomen om bestaande behandelingen en zorgprocessen doelmatiger en vraaggerichter in te richten. Verstatelijking van de zorg: overheidsregels en subsidies leiden ertoe dat innovaties worden gestimuleerd. Innovaties worden dan door overheidsregulering gestuurd. Er is dus niet één eenduidige manier om innovaties te verwezenlijken, maar er zijn verschillende manieren. In de Nederlandse gezondheidszorg worden ze alledrie tegelijk gehanteerd. Er treden daarbij echter tegenkrachten op die innovaties, en de verspreiding ervan, belemmeren: De regelparadox: waar regels worden opgeheven om marktwerking en innovatieve praktijken te bevorderen ontstaan vaak regels van controle en toezicht achteraf, die op hun beurt zeer gedetailleerd en stringent kunnen zijn. 10

11 De informatieparadox: meer markt betekent meer behoefte aan informatie. Het vinden van betrouwbare informatie over ziekenhuizen en medisch specialistische zorg is, zeker voor de eindgebruiker, geen eenvoudige zaak. Keuzevrijheidsparadox: naarmate er meer keuze is, wordt er minder gekozen. Mensen willen wel kiezen, maar kunnen dat vaak niet. Zorgverzekeraars zullen vaak de keuze maken. Tezamen vormen zij de innovatieparadox: de gerichtheid op een vernieuwing, die niet tot stand komt. De innovatieparadox wordt veroorzaakt en in stand gehouden door een aantal omstandigheden: Alle actoren werken in een publiek-private mix. Er is daardoor samenspel nodig om tot keteninnovatie te komen, dat wil zeggen de koppeling tussen innovaties op institutioneel, operationeel en technologisch niveau. Alhoewel de drive daartoe vaak aanwezig is gebeurt dit onvoldoende. Er bestaan conflicterende agenda s en er zijn soms bijvoorbeeld onvoldoende aanbieders (ziekenhuizen, zorgverzekeraars) om een goede competitie te waarborgen. Beroeps- en gedragscodes verhinderen soms ook vernieuwingen. Institutionele starheid moet doorbroken worden om het samenspel te kunnen vernieuwen. De positie van beroepsgroepen: we hebben gezien dat beroepsgroepen afkerig zijn van innovaties op institutioneel niveau (niet zozeer van technologische innovaties). De bereidheid tot functiedifferentiatie en taakherschikking kan gering zijn. Bij marktwerking blijft persoonlijke aandacht nodig. Persoonlijke verzorging is vaak hét product van de zorg. Hierop zijn niet onbeperkt efficiencyslagen te maken. Dé patiënt bestaat niet: de een is zeer geïnformeerd, de ander niet of nauwelijks. De patiënt is nog maar een beperkte machtfactor en kan dus weinig eisen stellen. Cultuur binnen zorginstelingen: draagvlak voor innovaties van bovenaf ontbreekt nogal eens. Innovaties komen niet uit eigen middelen maar uit subsidie. Ziekenhuizen mogen in beperkte mate reserves hebben en zijn daardoor afhankelijk van externe financiering. De subsidiant beoordeelt met regels de wenselijkheid van de innovatie. Oplossingsrichtingen Het rapport besluit met tien oplossingsrichtingen, randvoorwaarden waaraan moet worden voldaan. Deze zijn in hoofdstuk 6 uitgewerkt: 1. De toepassing van de innovatie is even belangrijk als de innovatie zelf. Men weet vaak dat er nieuwe ontwikkelingen zijn, maar ze worden niet doorgevoerd en gedistribueerd. 2. Best practises en worst cases moeten op duidelijke plaatsen gepubliceerd worden 3. Beroepsverenigingen moeten elkaar vaker aanspreken op het doorvoeren van vernieuwingen. 4. Toezichthouders moeten werken vanuit een oogpunt van kwaliteit. Een kwaliteitsautoriteit moet toezien op het doorvoeren van innovatieve praktijken. 5. De politiek moet geen zaken op details willen regelen. De overheid moet wél onderzoek naar innovaties stimuleren. 6. Versterking van de kennisinfrastructuur rond innovatieve praktijken, onder meer door innovatiecentra waar veel gegevens over best practices uit verschillende sectoren worden samengebracht. 7. De verzekeraar moet een actievere rol gaan spelen op het gebied van de innovatie om zo zijn cliënten beter te faciliteren. 8. Consumenten- en patiëntenorganisaties moeten beter geïnstrumenteerd worden om vaker en scherper erop toe te kunnen zien dat de verzekeraar innovatieve en kwalitatieve zorg contracteert. 9. De farmaceutische industrie moet innoverende rol kunnen spelen: deze bedrijfstak heeft veel innovaties voortgebracht die de kwaliteit van de zorg hebben verbeterd. 10. De markt van de zorgaanbieders moet open gebroken worden, opdat meer ondernemende instellingen zullen toetreden. Daarbij moeten een krachtig arbeidsmarktbeleid en meer aandacht voor preventie een grotere rol spelen. 11

12 Zorgvernieuwing, vraaggerichtheid en vertrouwen in de Nederlandse gezondheidszorg worden niet vanzelfsprekend bereikt door de stelselverandering. Er is adequaat samenspel tussen de stakeholders nodig om dat waar te maken. De vernieuwing van dat samenspel moet leiden tot innovatieve kracht en meer zorgvernieuwing. 12

13 1. Inleiding 1.1 Aanleiding Stelselwijziging in de zorg: hoge ambities In de Nederlandse gezondheidszorg sluiten de vraag naar en het aanbod van zorg niet optimaal op elkaar aan. Er zijn vele maatschappelijke, financiële, ethische en politieke belangen die een rol spelen bij het al dan niet realiseren van orgvoorzieningen. De overheid probeert nu al een aantal jaren het ondernemersgedrag bij zorginstellingen, zorgverzekeraars, de industrie en professionals te stimuleren om de vraaggerichtheid in en van het zorgsysteem te vergroten. In 2005 en 2006 is en wordt daartoe een stelselherziening doorgevoerd, waarbij ook marktprikkels een steeds belangrijkere rol spelen. Een reeks wettelijke maatregelen geeft die stelselherziening vorm. We komen daar nog uitgebreid op terug. De vraag is echter hoe deze wetten in de praktijk uitpakken. De praktijk van de zorg: weerbarstig Op basis van eerder onderzoek concluderen we dat die praktijk weerbarstig kan zijn 1. De beleidslogica van de overheid verschilt regelmatig van de logica van het management en de organisaties in de uitvoering en van de logica en het kennisniveau van de patiënt/burger. Niet alleen hebben deze stakeholders vaak met veel en soms tegenstrijdige wet- en regelgeving van de overheid te maken, ook is er in sterke mate een cultuur van afwachten en gehoorzamen aan de overheid ontstaan. Daarnaast zijn patiënten niet altijd in staat om zich als bewuste, al dan niet calculerende, burger en klant op te stellen. Het blijkt bovendien zeer afhankelijk van de ondernemende attitude van aanbieders, hulpverleners en verzekeraars of ondernemerschap echt van de grond komt en of de patiënt meer te zeggen krijgt. Alle stelselwijzingen in het verleden of pogingen daartoe strandde op de weerbarstige praktijk, zelfs nog voordat ze politiek gezien de eindstreep haalden. Er bestaat onvoldoende inzicht in de relatie tussen het overheidsbeleid, het feitelijke gedrag van alle stakeholders in de praktij ken en de resultaten in termen van doelmatigheid, kwaliteit en vraaggerichtheid 2. Zonder dat inzicht is het risico groot dat beleid ondoordacht wordt geïntroduceerd. De stelselwijziging is er nu gekomen, maar daarmee doemt dus de vraag op: wat gebeurt er met de zorg na de stelselwijziging? De overheid kan het niet alleen De gezondheidszorg kent sterke afhankelijkheden tussen publieke, private en professionele stakeholders. Ze hebben elkaar in sterke mate nodig voor geld, vergunningen, deskundigheid, steun en dergelijke. De overheid is Grondwettelijk verantwoordelijk voor de kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg, maar niet in staat om dat zonder medewerking van professionals, verzekeraars, instellingen en de medische industrie waar te maken. Dat betekent dat beleid in een complex samenstel van en samenspel tussen al deze partijen tot stand komt en uitgevoerd moet worden. Met de stelselwijziging in 2006 worden vormen van (gereguleerde) marktwerking geïntroduceerd om binnen dat samenstel van partijen op een meer doelmatige, innovatieve en vraaggerichte manier invulling te geven aan de organisatie, uitvoering en besturing van de zorg. Welke verwachtingen hebben de verschillende stakeholders daarbij? Welke randvoorwaarden zijn nodig om de doelen van de stelselwijziging in de praktijk te behalen? Zijn die randvoorwaarden aanwezig? 1.2 Innovatie en vraaggerichtheid Een belangrijke doelstelling van de stelselverandering in de zorg is dus het versterken van innovatieve kracht en het bevorderen van vraaggerichtheid 3. Om de vraag te kunnen beantwoorden of die doelen gerealiseerd worden is het van belang vooraf het kader aan te geven waarbinnen wij innovatie en vraaggerichtheid plaatsen. In alle definities die in de literatuur en in expertgesprekken aan de orde 1 Putters, 2001; Luijkx, Putters en de Roo, Elzinga en Van Kemenade, 1997; Helderman, Van der Grinten en Putters, RVZ, Van weten naar doen. 13

14 komen is een aantal gemeenschappelijke elementen terug te vinden. Deze vormen het kader voor innovatie en vraaggerichtheid in deze studie Innovatie Definitie van innovatie 4 Innovatie is vernieuwing. Vernieuwing van producten, diensten, processen of organisatievormen. Dat is nooit een doel op zichzelf, maar heeft als doel de maatschappelijke en economische ontwikkelingen positief te beïnvloeden. Innovaties in de medisch specialistische zorg kunnen bijdragen aan een hogere productiviteit, meer doelmatigheid en een betere kwaliteit van zorg. Innovaties kunnen meer of minder ingrijpend zijn en meer of minder revolutionair tot stand komen. Ook de combinatie van producten kan vernieuwing opleveren, te denken valt aan combinaties van wonen en zorg. Het innovatieplatform stelt: Innovatie vraagt naast kennis over nieuwe technologie ook om vaardigheden als management, logistiek en marketing. 5 Dit is een belangrijke opmerking, omdat het aangeeft dat het tot stand brengen van innovaties en het vertalen van innovatieve ideeën in innovatieve praktijken plaatsvindt in de bredere context van sectoren, organisaties en cultureel bepaalde omgangspatronen. Die vertaling is in een gebaande praktijk geen vanzelfsprekendheid en dus behoort ook het kapitaliseren van de innovatie tot het innovatieproces. Dat proces is op zichzelf ook onderwerp van vernieuwing. Typen innovatie Dat brengt ons tot enkele typen innovaties in de zorg 6 : - Technologische innovaties richten zich op het ontwikkelen van nieuwe producten of processen of het verbeteren van reeds bestaande producten of processen, om daarmee beter te kunnen voorzien in de behoeften. - Productinnovatie is aan de orde als het gaat om het zorginhoudelijk verbeteren van behandelingen, het ontdekken van nieuwe (genees)middelen en behandelingen, de inzet van technologie om mensen eerder uit het ziekenhuis te ontslaan en thuis te laten herstellen of het combineren van producten zoals wonen en zorg. Verderop schetsen we een aantal praktijken. - Logistieke innovaties richten zich op het verbeteren van de bestaande organisatiemodellen, managementconcepten en sturingssystemen. Deze innovaties zijn soms nodig om ook de productinnovaties plaats te laten vinden en te faciliteren. Voorbeelden zijn de ketenbenadering in de zorg, of de gedachten over zelfstandige behandelcentra waarin de relatief gemakkelijk planbare zorg uit de complexe productieprocessen van instellingen wordt gehaald, zodat er meer en betere zorg geleverd kan worden. Niveaus van innoveren Uit het voorgaande blijkt ook dat er een aantal verschillende niveaus te onderscheiden is waarop innovatie zich voordoet: - Op institutioneel niveau gaan innovaties over de inrichting van het zorgstelsel, de verhoudingen daarbinnen tussen stakeholders en de wijze waarop deze met elkaar omgaan. Zijn de randvoorwaarden aanwezig om te innoveren? - Daarnaast kunnen ze op meer operationeel niveau plaatsvinden, bijvoorbeeld door taken te herschikken of functies te differentiëren. Dat kan binnen de organisatie, maar ook in netwerken. Het kan gaan om logistieke en organisatorische vernieuwingen door samenwerking, outputsturing en personeelsbeleid. - Innovaties kunnen op technologisch niveau plaatsvinden. Dat betreft onder meer de vernieuwingen op het terrein van bijvoorbeeld de medische technologie, apparatuur, diagnostica en geneesmiddelen. Er is vaak sprake van samenhang tussen verschillende typen innovaties en verschillende niveaus waarop ze plaatsvinden. In dat licht valt te spreken van Keteninnovatie. Zo kan het noodzakelijk zijn 4 Zie Putters et al., Innovatieplatform, Zie onder meer Evers, 2004; Tummers et al.,

15 om via een systeeminnovatie te komen tot een betere inzet van technologische en logistieke innovaties in de uitvoering van zorg. Bij farmacotherapeutische innovaties kunnen bijvoorbeeld elders besparingen optreden. Op die wijze wordt er in deze studie naar innovatie gekeken. Perspectieven op innovatie Een belangrijke vraag die hierbij gesteld moet worden is: welke kansen en bedreigingen bieden de veranderingen in het Nederlandse zorgstelsel voor het ontwikkelen en verspreiden van dergelijke innovaties? Er worden zowel marktprikkels (onderhandeling en contractering op markten) als overheidssturing (wet- en regelgeving, budgettering), als zelfsturing (branchecodes, professionele normen) gebruikt. Op verschillende plaatsen in dit rapport worden de perspectieven van experts/stakeholders en burgers met elkaar vergeleken, zo ook ten aanzien van de verwachtingen over innovaties in het nieuwe zorgstelsel. Het is interessant om aan het begin van deze studie aan te geven welk niveau van innovatie vooral door zorgverleners van belang geacht wordt. Zij vinden in het bijzonder het ontwikkelen van nieuwe samenwerkingsverbanden, verreweg het belangrijkst, gevolgd door technologische vernieuwing vernieuwing dus ten aanzien van apparatuur en geneesmiddelen. Het is ironisch te constateren dat juist in een periode waarin de agenda wordt gedomineerd door stelselherziening en nieuwe zorgverzekeringswet, juist de institutionele vernieuwing als het minst belangrijk wordt gezien. Dit is eigenlijk niet zo vreemd: zorgverleners willen zo goed mogelijk zorg verlenen en daarvoor zoeken zij in de eerste plaats goede samenwerking met andere partijen in de keten en daarnaast optimale technologische voorzieningen. Elders zullen we vaststellen dat juist institutionele innovaties eerder als een bedreiging dan als noodzaak worden ervaren. Hierbij speelt ongetwijfeld een rol dat men thans ziet dat met stelselinnovatie niet-medici meer zeggenschap krijgen (zorgverzekeraars en managers). Tabel 1: Belangrijkste niveau van innovatie volgens zorgverleners huisartsen specialisten % % Institutioneel niveau (stelsel als zodanig) Operationeel niveau (o.a. nieuwe samenwerkingsverbanden) Technologisch niveau Geen antwoord Concreet denken vele zorgverleners bij innovatie aan een betere doorstroming naar revalidatie- of verpleegtehuis. Zowel ten aanzien van operationele niveau als het technologische niveau wordt vele malen het elektronisch patiëntendossier (EPD) als een zeer belangrijke vernieuwing (een verbetering dus) genoemd. Op het EPD wordt verderop nog nader ingegaan Vraaggerichtheid Innovatie en vraaggerichtheid hangen samen. Sommige innovaties leveren niet direct meer keuzemogelijkheid op, maar richten zich vooral op een meer doelmatige en cliëntgerichte werkwijze of de ontwikkeling van apparatuur en medicijnen. Uiteindelijk maakt dat een sterkere focus op de cliënt mogelijk, zo is de verwachting. Definities van vraaggerichtheid De term vraagsturing wordt op tenminste drie manieren gehanteerd 7 : - Sturen van de vraag: een variant van aanbodregulering. Dit wordt vraagsturing genoemd door de zaakwaarnemers, zoals verzekeraars en aanbieders, die menen te weten wat de zorgvrager behoeft 7 Van der Grinten, 2000 en Putters,

16 en in diens naam beslissingen nemen. Dat is het sturen van de vraag (hetgeen op basis van de beste bedoelingen kan gebeuren overigens). - Sturing op de vraag. Deze variant van vraagsturing is aan de orde als de patiënt zelf niet in staat is of niet wil kiezen, en dit aan zaakwaarnemers overlaat. Zij polsen dan de zorgvrager op het gebied van diens wensen en behoeften, de tevredenheid over en eventuele klachten bij eerdere behandelingen. Op basis van die informatie wordt dan een keuze voor de cliënt gemaakt. - Sturing door de vraag. Dit is de meest directe vorm van vraagsturing waarbij de cliënt zelf aan zet is en via bijvoorbeeld PGB s, vouchers, eigen betalingen of kwaliteitsinformatie zelf keuzes maakt omtrent de beste zorgverzekeraar of de hulpverlener waardoor men behandeld wil worden. Het is onder meer afhankelijk van het type zorg en de situatie waarin de patiëntenpopulatie zich bevindt of innovaties mogelijk zijn en op welke manier. Dé markt bestaat dus niet en dé patiënt ook niet. Deelmarkten verschillen van elkaar ten aanzien van medisch-technologische ontwikkelingen, innovaties op het gebied van farmacotherapeutie, geneesmiddelen en diagnostica, zorginhoudelijke ontwikkelingen, zoals specialisatie en ketenvorming, innovaties in beroepen, zoals de ontwikkeling van nieuwe beroepen, functiedifferentiatie en taakherschikking, innovatieve ontwikkelingen op het gebied van wonen en zorg, de toepassing van nieuwe organisatorische concepten en het gebruik van moderne communicatie- en informatietechnologie. Daarnaast zijn ook het overheidsbeleid ten aanzien van marktwerking en kostenbeheersing in de zorg, de economische conjunctuur en de arbeidsmarkt belangrijke randvoorwaarden om op deelmarkten te kunnen innoveren en meer vraaggericht te werken De onderstaande innovatiecirkel verduidelijkt dat er sprake moet zijn van keteninnovatie, dus samenhangende acties op veel terreinen tegelijk (zowel op systeemniveau als in de uitvoering) en dat deze acties rekening moeten houden met de specifieke context van medisch specialistische deelmarkten 8 : Mate van productiviteit (Wat te bereiken?) Doelmatigheid Kwaliteit/Vraaggericht Zelfredzaamheid cliënten Slimmer werken Snelle toepasbaarheid Innovatieprikkels (Welke prikkels?) Juridische beleidsinstrumenten Financiële beleidsinstrumenten Communicatieve beleidsinstrumenten Randvoorwaarden voor succesvol innoveren (Onder welke condities prikkelen?) Cliënteigenschappen Professionele domeinen Productkenmerken Publiek-private context Terreinen van beleidsacties (Waar de prikkels in te zetten?) Strategisch beleid (sturingssysteem) Tactisch beleid (bedrijfsvoering) Operationeel beleid (arbeidsdeling, scholing, HRM) Technologisch beleid (apparatuur, ICT, middelen) Medisch inhoudelijk beleid (professioneel) 8 Putters, Cardoso Ribeiro en Dijkshoorn,

17 Innovatie vraagt dus om gerichte acties en de inzet van velerlei beleidsinstrumenten door vele betrokken stakeholders. Dat maakt innovatie op voorhand tot een dynamisch samenspel. We bestuderen hoe dat in de praktijk werkt en komen er in de aanbevelingen ook op terug. 1.3 Vraagstelling Dit onderzoek brengt in kaart in hoeverre de pretenties van het nieuwe zorgstelsel rond innovatie en vraaggerichtheid daadwerkelijk praktijk zijn en kunnen worden. Om te voorkomen dat blijvend gesproken wordt over containerbegrippen zoals dé zorg, dé markt, dé innovatieve kracht en dé vraag is gekozen voor de volgende afbakening: De trends rond vraag en aanbod in de cure, de medisch specialistische zorg. Dat betekent dat we bijvoorbeeld de verpleging en verzorging grotendeels buiten beschouwing laten. De manier waarop vraag en aanbod in de cure worden afgestemd op elkaar in de context van het nieuwe zorgstelsel. De resultaten in termen van het realiseren en verspreiden van innovaties ten behoeve van een grotere gerichtheid op de behoeften van burgers en hulpverleners. Dat leidt tot de volgende centrale vraag: Aan welke randvoorwaarden moet voldaan worden dat een marktgerichte zorg ook innoverend kan zijn? Tegen deze achtergrond kan een aantal deelvragen worden geformuleerd: - Hoe verhouden de ontwikkelingen in de zorgvraag zich tot ontwikkelingen in het aanbod van zorg en de technologische mogelijkheden tot zorgverlening? - Zijn de randvoorwaarden aanwezig om de (deels nieuwe) rollen in het nieuwe zorgstelsel op een dusdanige wijze in te vullen dat de innovatieve kracht en vraaggerichtheid in de zorg worden bevorderd? - Welke kansen en bedreigingen zijn er voor het ontwikkelen en verspreiden van innovaties, onder meer op farmacotherapeutisch gebied? Hoe kunnen de kansen worden benut en de bedreigingen worden tegengegaan? 1.4 Onderzoeksverantwoording De opdrachtgever voor deze studie is de American Chamber of Commerce, AmCham. Het rapport is mede onder auspiciën van de Federatie Medisch Wetenschappelijke Verenigingen tot stand gekomen. Het onderzoek is uitgevoerd door dr. Kim Putters en prof.dr. Paul H.A. Frissen van de Tilburgse School voor Politiek en Bestuur van de Universiteit van Tilburg, en door dhr. Henk Foekema, directeur social & polling van onderzoeksbureau TNS-Nipo. De Universiteit van Tilburg heeft de literatuurstudie en de expertgesprekken uitgevoerd en TNS-Nipo heeft enquêtes gehouden onder burgers en hulpverleners over hun verwachtingen ten aanzien van het nieuwe zorgstelsel. Dit bood de mogelijkheid om de opvattingen van burgers te vergelijken met die van hulpverleners en andere betrokken stakeholders. Bij de uitvoering van het onderzoek is medewerking verleend door Inge J.M. Besten, Andres J.D. Dijkshoorn en Jan Meems van de Tilburgse School voor Politiek en Bestuur. Vanuit TNS-Nipo is de uitvoering ondersteund door drs. Carolien Hendrix (algemeen projectleider) en Reinder Steenbergen (technisch projectleider). Tussentijds heeft frequent overleg tussen alle onderzoekers en met AmCham plaatsgevonden. Deze studie is gebaseerd op een aantal verschillende onderzoeksactiviteiten. Naast uitgebreid document- en literatuuronderzoek hebben expertgesprekken met deskundigen uit de wetenschap, het beleid en de politiek plaatsgevonden. Daarbij zijn belangrijke dilemma s in kaart gebracht rond het transformeren van de gezondheidszorg naar een meer vraaggerichte en innovatieve sector. Tevens is een stakeholderanalyse verricht, waarbij de rol van de meest relevante betrokken partijen in kaart is gebracht. Er zijn expertgesprekken gevoerd met vertegenwoordigers van zorgverzekeraars, zorgaanbieders, medische professionals, de medische industrie, cliënten en patiënten, de wetenschap en de politiek. In de bijlagen is een respondentenlijst en een bronnenverantwoording te vinden. 17

18 18

19 2. Zorgstelsel in beweging 2.1 Fundamenten van het Nederlandse zorgsysteem Vervlechting van het publieke, private en professionele domein De Nederlandse gezondheidszorg laat zich op hoofdlijnen kenmerken door een viertal cruciale uitgangspunten 9. De zorgsector kent allereerst een in hoge mate privaat georganiseerde uitvoering. Zorginstellingen zijn veelal niet ván de overheid, ze zijn oorspronkelijk opgericht als private stichtingen en verenigingen met een publieke doelstelling. In de tweede plaats financieren we de gezondheidszorg voor het grootste deel via verzekeringspremies die weliswaar collectief bijeengebracht worden, maar door private zorgverzekeraars worden beheerd. Ook deze verzekeraars zijn geen eigendom van de overheid. In de derde plaats kenmerkt met name de medisch specialistische zorg zich door autonome professionals die zowel in hun medisch inhoudelijke als organisatorische handelwijzen een eigen koers varen, los van markt en overheid. Tenslotte, in de vierde plaats, is er een overheid die grote verantwoordelijkheid draagt voor de spreiding, betaalbaarheid, solidariteit en kwaliteit van gezondheidszorg (Grondwettelijk verankerd), maar niet bij machte is om dat zelfstandig waar te maken. De conclusie is dat er sterke afhankelijkheden bestaan tussen de overheid, marktpartijen, professioneel autonome beroepsgroepen en de patiënten en cliënten in de zorg 10. Regulering van het aanbod Dit samenstel van partijen onderhoudt relaties met elkaar op een drietal markten: de zorginkoopmarkt, de zorgverzekeringenmarkt en de zorgmarkt. Elk van die markten is in hoge mate gereguleerd door de overheid. Op de zorgverzekeringenmarkt vindt ruil plaats tussen de zorgverzekeraars en de verzekerden/burgers. Zorgverzekeraars bieden polissen aan en verzekerden sluiten deze bij hen af. Op de zorginkoopmarkt kopen zorgverzekeraars een bepaalde hoeveelheid zorg in bij zorgaanbieders. De gedachte is dat zij dit doen op basis van prijs en kwaliteit. Op de zorgmarkt is het uiteindelijk de patiënt/cliënt die bij een bepaalde hulpverlener of instelling zijn of haar zorg verkrijgt. Daarbij is dus in directe zin de kwaliteit, snelheid en service van/bij de behandeling aan de orde. Om deze drie markten heen spelen verschillende partijen een rol, zoals de werkgevers die hun zieke werknemers graag snel willen reïntegreren in het arbeidsproces (het kost hen anders geld), projectontwikkelaars die zorgboulevards willen bouwen, banken die willen investeren, de Europese Unie die op eerlijke marktverhoudingen let, de medische industrie en de Rijksoverheid. Het aanbod wordt gestuurd door (veranderende) wetgeving rond de bouw en spreiding van zorgvoorzieningen, de toelating van instellingen op de zorgmarkt, het wisselen van zorgverzekeraars, de tarieven, de wijze van onderhandelen en contracteren, de omvang en aard van eigen betalingen, de kwaliteit van zorg, de klachtenregelingen, de omvang van het basispakket, de aanvullende verzekeringen et cetera. Tal van colleges ( zoals de Zorgautoriteit, het College Bouw Ziekenhuisvoorzieningen en de Inspectie voor de Gezondheidszorg) zien toe op de naleving van al deze regels. 2.2 Transformatie van het zorgstelsel Wettelijke veranderingen Om beter aan de vraag naar zorg tegemoet te komen en de kosten in de hand te houden is de stelselwijziging ingezet. Deze omvat meer dan enkel de Zorgverzekeringswet die een basisverzekering voor iedere burger introduceert per januari De wetten die inmiddels zijn aangenomen in de Tweede en Eerste Kamer zijn de volgende: - WTG express: regelt onder meer de invoering van diagnose behandelcombinaties, een transparant systeem van prijzen en producten. - Wet Herziening Overeenkomstenstelsel Zorg: regelt onder meer scherpere onderhandelingsrelaties en mogelijkheden tussen aanbieders en verzekeraars. 9 Van der Grinten, Putters,

20 - Zorgverzekeringswet: regelt onder meer de basisverzekering (het samengaan van Ziekenfonds en particulier) en introduceert de gereguleerde marktwerking in de zorg en de rechten en plichten van zowel patiënten, als verzekeraars en zorgaanbieders. - Wet Toelating Zorginstellingen: regelt onder meer dat nieuwe toetreders op de zorgmarkt gemakkelijker actief kunnen worden, dat winstoogmerk bij zorginstellingen onder voorwaarden wordt toegestaan. Een aantal wetten is nog in behandeling in het parlement. Dat zijn de volgende: - Wet Marktordening Gezondheidszorg: regelt het toezicht op de eerlijke marktverhoudingen en de rol daarbij van de Zorgautoriteit. - Wet Maatschappelijke Ondersteuning: regelt dat gemeenten een grotere taak in de care en de maatschappelijke dienstverlening krijgen en daarmee verantwoordelijk worden voor een belangrijk deel van de AWBZ. Bij elkaar genomen kan dit hele pakket van wettelijke maatregelen de stelselwijziging gezondheidszorg genoemd worden. Wetten zetten markten in beweging Deze wettelijke veranderingen zetten de zorg in beweging. De verwachting is dat veel nieuwe (commerciële danwel non profit) organisaties de aanbiedersmarkt gaan betreden. Dat zullen veelal meer specialistische centra zijn. De Wet Toelating Zorginstellingen maakt die toetreding, en ook het winstoogmerk, mogelijk. De WTZi maakt instellingen zelf verantwoordelijk voor investeringsbeslissingen. Bij het plegen van investeringen in het aanbod spelen echter ook een aantal andere zaken een rol, zoals de toelating van zorgverleners via de wet Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg (BIG), de mogelijkheid voor bedrijfsartsen om door te verwijzen naar de tweede lijn, de instroom van specialisten (en de rantsoenering van opleidingsplaatsen door de overheid en beroepsgroepen zelf). Daarnaast bestaat al enige tijd de mogelijkheid voor zelfstandige behandelcentra om delen van de niet-klinische curatieve zorg buiten het planningsregime van de overheid toch aan te bieden. De mogelijkheden daartoe worden verder verruimd. Niet alleen het aanbod van zorg, maar ook de vraag is sterk gereguleerd, vooral via verzekeringswetgeving. De nieuwe zorgverzekeringswet maakt een einde aan het onderscheid tussen ziekenfonds en particuliere ziektekostenverzekering. Doel van deze verandering is verzekeraars een sterkere positie te geven op de zorginkoopmarkt. Verzekeraars moeten scherp zorg inkopen bij aanbieders en mogen niet aan risicoselectie doen bij verzekerden. Er geldt een acceptatieplicht. Als een verzekeraar veel slechte risico s in de boeken heeft, wordt vanuit de centrale kas via een vereveningssysteem gecompenseerd. Daarmee loont selectie niet meer, en wordt de aandacht verlegd naar reductie van beheerskosten en scherpe contracten in de zorginkoop. Belangrijke verschillen tussen het Ziekenfonds en de nieuwe Zorgverzekeringswet zijn dat de nominale premie aanzienlijk hoger is (van ruwweg 300 euro per jaar naar ruim 1100 euro), dat een eigen risico wordt geïntroduceerd en dat er sprake is van een privaatrechtelijk systeem (het ziekenfonds was publiekrechtelijk). Voor particulier verzekerden zijn de veranderingen groter. Particulier verzekerden die in de hogere risicoklassen vielen, konden eigenlijk nauwelijks van verzekeraar overstappen: ze zaten opgesloten in hun polis. Door de acceptatieplicht van de nieuwe zorgverzekeringswet krijgen zij meer mogelijkheden tot het wisselen van verzekeraar. Verzekeraars krijgen in het nieuwe stelsel de mogelijkheid om restitutiepolissen en naturapolissen aan te bieden. De laatste impliceren een inperking van de keuzemogelijkheid van verzekerden: alleen zorg die gecontracteerd is, wordt volledig vergoed. De Tweede Kamer heeft bepaald dat ook voor nietgecontracteerde zorg een redelijke vergoeding moet worden geboden. De Wet Tarieven Gezondheidszorg bepaalt voor het grootste deel van de zorg een strak gereguleerd prijssysteem. In 2005 is de wet vervangen door de WTG ExPress, die meer vrijheid in het prijssysteem mogelijk maakt. Een eerste stap is de invoering van een segment in de curatieve zorg, waar vrije prijzen vraag en aanbod van diagnose behandelingscombinaties (dbc s) tot elkaar kunnen brengen. Dit zogenaamde b segment omvat momenteel ongeveer 10% van de ziekenhuisproductie. De wet Herziening overeenkomstenstelsel Zorg (HOZ) schrapt de verplichting voor verzekeraars om met 20

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2013 2014 33 253 Wijziging van de Wet marktordening gezondheidszorg, de Wet cliëntenrechten zorg en enkele andere wetten in verband met het tijdig signaleren

Nadere informatie

We can't solve problems by using the same kind of thinking we used when we created them.

We can't solve problems by using the same kind of thinking we used when we created them. We can't solve problems by using the same kind of thinking we used when we created them. Nieuw Besturen Workshop Vincent Schouten Van zorginstelling naar maatschappelijke onderneming: Trial & error of

Nadere informatie

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen Goede zorg van groot belang Nederlanders staan open voor private investeringen Index 1. Inleiding p. 3. Huidige en toekomstige gezondheidszorg in Nederland p. 6 3. Houding ten aanzien van private investeerders

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 29 mei 2012 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 29 mei 2012 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

1 Over de grenzen van de risicoverevening

1 Over de grenzen van de risicoverevening 1 Over de grenzen van de risicoverevening 1.1 APE, 15 februari 2016 Inleiding In dit paper betrekken we de stelling dat het primaire doel van risicoverevening het waarborgen van solidariteit is. Doelmatige

Nadere informatie

Introductie Methoden Bevindingen

Introductie Methoden Bevindingen 2 Introductie De introductie van e-health in de gezondheidszorg neemt een vlucht, maar de baten worden onvoldoende benut. In de politieke en maatschappelijke discussie over de houdbaarheid van de gezondheidszorg

Nadere informatie

Meer eigen regie in Zvw

Meer eigen regie in Zvw Meer eigen regie in Zvw Onze dochter Sofie is met 27 weken geboren. Ze heeft bij de geboorte een hersenbeschadiging gekregen, waardoor ze verschillende beperkingen heeft. De meest ingrijpende is een zeer

Nadere informatie

Het Nederlandse Zorgstelsel

Het Nederlandse Zorgstelsel Het Nederlandse Zorgstelsel Een heldere blik op de regels in de gezondheidszorg Corné Adriaansen 12 september 2012 Door de bomen het bos niet meer te zien? Zorgstelsel Nederland 2012 Financieringsstromen

Nadere informatie

Vertrouwen voor en door innovatie

Vertrouwen voor en door innovatie Vertrouwen voor en door innovatie Over de noodzaak van checks & balances bij vernieuwing in de zorg CLINGENDAEL HEALTH FORUM, 24 JANUARI 2007 Conclusie Clingendael 2006 Er treedt een innovatieparadox op:

Nadere informatie

Nederlandse Vereniging voor Manuele Therapie. Zicht op de toekomst. 22 september 2014

Nederlandse Vereniging voor Manuele Therapie. Zicht op de toekomst. 22 september 2014 Nederlandse Vereniging voor Manuele Therapie 22 september 2014 Inhoud 1. Inleiding en aanleiding 2. Strategische outline 3. De markt en de vereniging 4. Strategische domeinen 5. Beweging 1. Inleiding en

Nadere informatie

Van goede zorg verzekerd. Zorgverzekering. Oegstgeest 27 september 2014

Van goede zorg verzekerd. Zorgverzekering. Oegstgeest 27 september 2014 1 Van goede zorg verzekerd Zorgverzekering Oegstgeest 27 september 2014 Volksgezondheid Toekomst Verkenningen VTV 2013 Uitgangspunten zorgverzekeraars Zorgverzekeraars: Hanteren solidariteit en voor iedereen

Nadere informatie

The beauty and the beast of hoe behoudt de arts zijn zelfstandigheid in het nieuwe zorgsysteem

The beauty and the beast of hoe behoudt de arts zijn zelfstandigheid in het nieuwe zorgsysteem The beauty and the beast of hoe behoudt de arts zijn zelfstandigheid in het nieuwe zorgsysteem Mertensdag 22 mei 2012 Achtergrond (i) 12-13% van alle verdiensten in Nederland gaan naar gezondheidszorg

Nadere informatie

Voorwaarden voor vergoeding

Voorwaarden voor vergoeding Voorwaarden voor vergoeding Introductie in de procedures voor de aanvraag van een DBC. Mr. Ron de Graaff 12 maart 2008 Vergoeding medische technologie Extramuraal (Regeling Hulpmiddelen) AWBZ gefinancierde

Nadere informatie

Strategisch document Ambulancezorg Nederland

Strategisch document Ambulancezorg Nederland Strategisch document Ambulancezorg Nederland 1 Inleiding: relevante ontwikkelingen 2 Missie en visie AZN 3 Kernfuncties: profiel en kerntaken AZN 4 Strategische agenda AZN vastgesteld: woensdag 23 mei

Nadere informatie

Eigen regie en eigen verantwoordelijkheid in de (ouderen) zorg.

Eigen regie en eigen verantwoordelijkheid in de (ouderen) zorg. Eigen regie en eigen verantwoordelijkheid in de (ouderen) zorg. Joop Blom, voorzitter commissie Zorg en Welzijn en Wonen NVOG VOOR: Vereniging Gepensioneerden DuPont Nederland op 23 april 2015. Ontwikkelingen.

Nadere informatie

Hand-out Toegang tot de Nederlandse zorgmarkt

Hand-out Toegang tot de Nederlandse zorgmarkt Hand-out Toegang tot de Nederlandse zorgmarkt Inleiding Dit document dient als ondersteuning van de presentatie van De Zorgontwikkelaar met als doel de deelnemers van ehealth: Opschalen in de praktijk

Nadere informatie

Driehoek Arts, Patiënt, Verzekeraar: Het geld of de behandeling? mr. drs. Nicole U.N. Kien, advocaat-partner KienLegal B.V.

Driehoek Arts, Patiënt, Verzekeraar: Het geld of de behandeling? mr. drs. Nicole U.N. Kien, advocaat-partner KienLegal B.V. Driehoek Arts, Patiënt, Verzekeraar: Het geld of de behandeling? mr. drs. Nicole U.N. Kien, advocaat-partner KienLegal B.V. 19 maart 2015 mr. drs. Nicole U.N. Kien Beëdigd als advocaat sinds 1993 Pels

Nadere informatie

Visie op (HA)zorg. Samenhang in Diversiteit! Yvonne van Kemenade. Deelmarkten curatieve zorg 2005/6. Zorgvrager

Visie op (HA)zorg. Samenhang in Diversiteit! Yvonne van Kemenade. Deelmarkten curatieve zorg 2005/6. Zorgvrager Visie op (HA)zorg Samenhang in Diversiteit! Deelmarkten curatieve zorg 2005/6 Zorgvrager (ZVW)-1 (Wet Zorgtoeslag) zorgverleningsmarkt zorgverzekeringsmarkt Zorgaanbieder (WTZi)- 4 (WTG Expres)-3 (HOZ)

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 8 december 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 8 december 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

Zorg om de zorg. Menselijke maat in de gezondheidszorg

Zorg om de zorg. Menselijke maat in de gezondheidszorg Zorg om de zorg Menselijke maat in de gezondheidszorg Prof.dr. Chris Gastmans Prof.dr. Gerrit Glas Prof.dr. Annelies van Heijst Prof.dr. Eduard Kimman sj Dr. Carlo Leget Prof.dr. Ruud ter Meulen (red.)

Nadere informatie

Vergelijkingssites voor zorgverzekeringen. Tweede onderzoek naar kwaliteit van vergelijkingssites voor zorgverzekeringen op het internet

Vergelijkingssites voor zorgverzekeringen. Tweede onderzoek naar kwaliteit van vergelijkingssites voor zorgverzekeringen op het internet Vergelijkingssites voor zorgverzekeringen Tweede onderzoek naar kwaliteit van vergelijkingssites voor zorgverzekeringen op het internet december 2008 Inhoud Vooraf 5 Managementsamenvatting 7 1. Inleiding

Nadere informatie

De balans tussen zorgverlener en zorgondernemer

De balans tussen zorgverlener en zorgondernemer BS Health Consultancy De balans tussen zorgverlener en zorgondernemer KNGF Fysiocongres 14-11-2008 Paul van den Broek De rol van de zorgverzekeraar is sinds 2006 veranderd; van een administratie-declaratiegeoriënteerde

Nadere informatie

1 Inleiding 9. 2 De fundamenten van het zorgstelsel 11. 3 De structuren in de zorg 25. 4 De aanspraak op zorg 31. 5 De financiering van de zorg 47

1 Inleiding 9. 2 De fundamenten van het zorgstelsel 11. 3 De structuren in de zorg 25. 4 De aanspraak op zorg 31. 5 De financiering van de zorg 47 Voorwoord Wie wil begrijpen hoe het Nederlandse zorgstelsel functioneert en op zoek gaat naar informatie, dreigt er al snel in te verdrinken. Waar te beginnen? Dat geldt ook voor de regels die op de zorg

Nadere informatie

Ruud Janssen, Lectoraat ICT-innovaties in de Zorg, Hogeschool Windesheim

Ruud Janssen, Lectoraat ICT-innovaties in de Zorg, Hogeschool Windesheim Ruud Janssen, Lectoraat ICT-innovaties in de Zorg, Hogeschool Windesheim Netwerkbijeenkomst decentraliseren = innoveren, georganiseerd door Zorg voor Innoveren, Utrecht, 26 juni 2014 Zorgverzekeringswet

Nadere informatie

Innovatie in de Zorg en in de farmacie

Innovatie in de Zorg en in de farmacie Innovatie in de Zorg en in de farmacie niets nieuws onder de horizon, wel bitter noodzakelijk Patrick Edgar Senior Manager Zorginkoop Is innovatie in de zorg nodig? Het gaat toch goed? Nederlanders leven

Nadere informatie

3) Verslag van de vergadering van 29 september 2014, zie bijlage 1 (16:05 uur)

3) Verslag van de vergadering van 29 september 2014, zie bijlage 1 (16:05 uur) Agenda voor de vergadering van het Platform Zelfredzaam Datum: Locatie: 12 januari 2015 van 16:00 uur tot uiterlijk 19:00 uur (voor een eenvoudige maaltijd wordt gezorgd) Kulturhus Lienden Koningin Beatrixplein

Nadere informatie

Contractvormen in de curatieve GGZ

Contractvormen in de curatieve GGZ 1 Contractvormen in de curatieve GGZ Drs. Marja Appelman Jan Sonneveld, MSc Drs. Johan Visser Mr. Mirjam de Bruin SiRM Strategies in Regulated Markets Nieuwe Uitleg 24 2514 BR Den Haag Den Haag, 26 februari

Nadere informatie

Opbouw. Zorgverzekeringswet 2006 Redenen voor hervorming. De kern van Zvw. Privaat zorgstelsel met veel publieke randvoorwaarden

Opbouw. Zorgverzekeringswet 2006 Redenen voor hervorming. De kern van Zvw. Privaat zorgstelsel met veel publieke randvoorwaarden Opbouw De visie van zorgverzekeraars Jaarcongres V&VN, 10 april 2015 Marianne Lensink Het stelsel en de rol van zorgverzekeraars Opgaven voor de toekomst: - minder meer zorguitgaven - transparantie over

Nadere informatie

Vertrouwen in zorgverzekeraars hangt samen met opvatting over taken zorgverzekeraars Renske J. Hoefman, Anne E.M. Brabers en Judith D.

Vertrouwen in zorgverzekeraars hangt samen met opvatting over taken zorgverzekeraars Renske J. Hoefman, Anne E.M. Brabers en Judith D. Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Hoefman, R.J., Brabers, A.E.M., en Jong, J.D. de. Vertrouwen in zorgverzekeraars hangt samen met opvatting over taken zorgverzekeraars.

Nadere informatie

Ons kenmerk Onderwerp Datum LK/212 Reactie consultatiedocument 5-6-2012 Bekostiging van huisartsenzorg en geïntegreerde zorg

Ons kenmerk Onderwerp Datum LK/212 Reactie consultatiedocument 5-6-2012 Bekostiging van huisartsenzorg en geïntegreerde zorg Nederlandse Zorgautoriteit Postbus 3017, 3502 GA Utrecht Ons kenmerk Onderwerp Datum LK/212 Reactie consultatiedocument 5-6-2012 Bekostiging van huisartsenzorg en geïntegreerde zorg Geachte dr. E.A.A.

Nadere informatie

Prof.dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management, Erasmus University Wetenschappelijk directeur INSCOPE

Prof.dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management, Erasmus University Wetenschappelijk directeur INSCOPE Prof.dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management, Erasmus University Wetenschappelijk directeur INSCOPE Bevindingen Erasmus Innovatiemonitor Zorg Eindhoven, 5 oktober 2012 TOP INSTITUTE INSCOPE

Nadere informatie

Financiering van het zorgstelsel in historisch perspectief

Financiering van het zorgstelsel in historisch perspectief Financiering van het zorgstelsel in historisch perspectief K.P. Companje Kenniscentrum Historie Zorgverzekeraars Doel van deze presentatie Antwoord op de vraag: Wat was de rol van de ƒ/ in de spreekkamer,

Nadere informatie

NMa Concentra,e en spreiding, wat vinden ze ervan? Studiedag DP 30 november 2012

NMa Concentra,e en spreiding, wat vinden ze ervan? Studiedag DP 30 november 2012 NMa Concentra,e en spreiding, wat vinden ze ervan? Studiedag DP 30 november 2012 Over de NMa De Nederlandse Mededingingsautoriteit, kortweg NMa, ziet erop toe dat bedrijven op de vrije markt met elkaar

Nadere informatie

Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport 29689 Herziening Zorgstelsel 25424 Geestelijke gezondheidszorg Nr. 599 Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

Vrije keuze van zorgaanbieders van belang bij het kiezen van een polis Margreet Reitsma-van Rooijen, Anne E.M. Brabers en Judith D.

Vrije keuze van zorgaanbieders van belang bij het kiezen van een polis Margreet Reitsma-van Rooijen, Anne E.M. Brabers en Judith D. Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Reitsma-van Rooijen, M., Brabers, A.E.M., Jong, J.D. de. Vrije keuze van zorgaanbieders van belang bij het kiezen van een

Nadere informatie

Het budgettaire zorgenkind: wat kunnen we doen?

Het budgettaire zorgenkind: wat kunnen we doen? Presentatie VGE Masterclass, 14 april 2011 Het budgettaire zorgenkind: wat kunnen we doen? Erik Schut 2 Vragen Wat is het probleem? Welke oplossingen? Gaan die werken? Zo niet, wat dan? 3 Wat is het probleem?

Nadere informatie

Bekostiging & financiering in de cure

Bekostiging & financiering in de cure Alleen de hoofdzaken 2011 Bekostiging & financiering in de cure Inleiding 2001 2002 Afstudeeronderzoek DBC Ministerie VWS 2002 2004 Lid landelijk projectteam DBC s NVZ vereniging van Ziekenhuizen 2004

Nadere informatie

Met welke ontwikkelingen en strategische factoren houdt ACM rekening bij toezicht op de ziekenhuiszorg?

Met welke ontwikkelingen en strategische factoren houdt ACM rekening bij toezicht op de ziekenhuiszorg? Autoriteit Consument & Markt (ACM) en ziekenhuiszorg Kaart 1 Kaart 2 De Autoriteit Consument en Markt (ACM) ziet toe op mededinging zorg in het belang van consumenten. ACM houdt toezicht op zowel zorgaanbieders

Nadere informatie

Eigen regie en eigen verantwoordelijkheid in de (ouderen) zorg.

Eigen regie en eigen verantwoordelijkheid in de (ouderen) zorg. Eigen regie en eigen verantwoordelijkheid in de (ouderen) zorg. Joop Blom, voorzitter commissie Zorg en Welzijn en Wonen VOOR: Gepensioneerden AGRIFIRM 24 en 26 maart 2015. Kort filmpje over mijn voettocht

Nadere informatie

De zorgverzekeringswet

De zorgverzekeringswet De zorgverzekeringswet De invoering van de Zorgverzekeringswet (ZVW) en de wet op de Zorgtoeslag vanaf 1 januari 2006 is een feit. Hierdoor ontstaat er één zorgverzekering voor iedereen, waarmee het onderscheid

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 2 februari 2011 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 2 februari 2011 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 25 VX DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

Percentage overstappers afgenomen; Keuzevrijheid minstens zo belangrijk als premie

Percentage overstappers afgenomen; Keuzevrijheid minstens zo belangrijk als premie Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Margreet Reitsma-van Rooijen en Judith de Jong. Percentage overstappers afgenomen; Keuzevrijheid minstens zo belangrijk

Nadere informatie

Onderwerpen. Perspectief van kwaliteit in de zorg. De keuze van het Kwaliteits-management-systeem. Certificering: ISO 9001 voor de Zorg.

Onderwerpen. Perspectief van kwaliteit in de zorg. De keuze van het Kwaliteits-management-systeem. Certificering: ISO 9001 voor de Zorg. ISO 9001 voor de zorg: een bewuste keuze ir.drs. A. van der Star MSHE Normcommissie ISO 9001 Zorg NEN 1 februari 2011 Bijdragen: H. Dekker: Certificatie in de Zorg Onderwerpen Perspectief van kwaliteit

Nadere informatie

a.s.r. ziektekosten/ Ditzo Inkoopbeleid Medisch Specialistische Zorg 2017 Trombosediensten

a.s.r. ziektekosten/ Ditzo Inkoopbeleid Medisch Specialistische Zorg 2017 Trombosediensten a.s.r. ziektekosten/ Ditzo Inkoopbeleid Medisch Specialistische Zorg 2017 Trombosediensten Een toelichting voor zorgaanbieders op het inkoopjaar 2017 1 Inhoud Vooraf... 3 1. Inkoopbeleid... 3 1.1 Algemeen...

Nadere informatie

Eigen Regie Maakt Zorg Beter

Eigen Regie Maakt Zorg Beter Eigen Regie Maakt Zorg Beter 31 maart 2011 Siska de Rijke Beleidsmedewerker Zorg CG-Raad Termen Zelfmanagement Eigen regie Eigen verantwoordelijkheid Deelnemer in plaats van afnemer Verbindende schakel

Nadere informatie

Zorg en betaalbaarheid - de rol van zorgverzekeraars. AndrØ Rouvoet, Voorzitter Zorgverzekeraars Nederland Zorgseminar AvØro Achmea, 3 september 2013

Zorg en betaalbaarheid - de rol van zorgverzekeraars. AndrØ Rouvoet, Voorzitter Zorgverzekeraars Nederland Zorgseminar AvØro Achmea, 3 september 2013 Zorg en betaalbaarheid - de rol van zorgverzekeraars AndrØ Rouvoet, Voorzitter Zorgverzekeraars Nederland Zorgseminar AvØro Achmea, 3 september 2013 Rode draad De kosten van de zorg: een probleem? Rol

Nadere informatie

Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak

Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak 1 Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak 1.1 De Zorgbalans beschrijft de prestaties van de gezondheidszorg In de Zorgbalans geven we een overzicht van de prestaties van de Nederlandse gezondheidszorg

Nadere informatie

Alternatief voor Regeerakkoord Regie in eigen hand door persoonsgebonden en persoonsvolgende bekostiging

Alternatief voor Regeerakkoord Regie in eigen hand door persoonsgebonden en persoonsvolgende bekostiging 13-0010/mh/rs/ph Alternatief voor Regeerakkoord Regie in eigen hand door persoonsgebonden en persoonsvolgende bekostiging Gevraagde actie: - Deelt u de filosofie van Regie in eigen hand? - Bent u bereid

Nadere informatie

Ronde Tafel Gesprek / bijzondere procedure - 19 januari 2015 Tweede Kamer

Ronde Tafel Gesprek / bijzondere procedure - 19 januari 2015 Tweede Kamer Ronde Tafel Gesprek / bijzondere procedure - 19 januari 2015 Tweede Kamer Dames en heren, Kwalitatief goede, toegankelijke en betaalbare zorg dat is de inzet van de overheid, de verzekeraars en de aanbieders.

Nadere informatie

Aandoening Indicatie Eerste Consult (intake) Behandeling. Spataderen Niet medisch noodzakelijk Verzekerde zorg* Niet verzekerde zorg

Aandoening Indicatie Eerste Consult (intake) Behandeling. Spataderen Niet medisch noodzakelijk Verzekerde zorg* Niet verzekerde zorg Welkom bij de Mauritsklinieken. Om u vooraf zo volledig mogelijk te informeren over de kosten en procedures van het zorgtraject dat u bij de Mauritsklinieken doorloopt, hebben wij voor u een overzicht

Nadere informatie

LANDELIJK CONGRES MARKTWERKING IN DE MEDISCH SPECIALISTISCHE ZORG: OP ZOEK NAAR EEN BALANS TUSSEN VRIJHEID EN REGULERING

LANDELIJK CONGRES MARKTWERKING IN DE MEDISCH SPECIALISTISCHE ZORG: OP ZOEK NAAR EEN BALANS TUSSEN VRIJHEID EN REGULERING LANDELIJK CONGRES MARKTWERKING IN DE MEDISCH SPECIALISTISCHE ZORG: OP ZOEK NAAR EEN BALANS TUSSEN VRIJHEID EN REGULERING JAARBEURS UTRECHT, BEATRIXGEBOUW 9 APRIL 2003 LEZING OVER MARKTDENKEN EN MARKTWERKING

Nadere informatie

Zorgverzekeraars Nederland. Kern-gezond Actieplan Zorgverzekeraars Nederland

Zorgverzekeraars Nederland. Kern-gezond Actieplan Zorgverzekeraars Nederland Zorgverzekeraars Nederland Kern-gezond Actieplan Zorgverzekeraars Nederland April 2015 2 Kern-gezond - Actieplan Zorgverzekeraars Nederland Het Nederlandse zorgstelsel wordt internationaal tot de beste

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 19 januari 2016 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 19 januari 2016 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 25 VX Den Haag T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Leijten (SP) over de gevolgen van extramuralisering voor zorgaanbieders (2013Z05339).

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Leijten (SP) over de gevolgen van extramuralisering voor zorgaanbieders (2013Z05339). > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP Den Haag www.rijksoverheid.nl Kenmerk

Nadere informatie

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model.

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. 1. Wat is het INK-model? Het INK-model is afgeleid van de European Foundation for Quality Management (EFQM). Het EFQM stelt zich ten doel Europese bedrijven

Nadere informatie

Benchmark doelmatigheid caresector

Benchmark doelmatigheid caresector Benchmark doelmatigheid caresector Politiek & wetenschap Nog te vaak ontbreekt de doelmatigheidsprikkel in de zorg Om doelmatige zorg te kunnen blijven leveren, moet er een brede maatschappelijke discussie

Nadere informatie

Betaalbaarheid en knelpunten arbeidsmarkt Zorg

Betaalbaarheid en knelpunten arbeidsmarkt Zorg Betaalbaarheid en knelpunten arbeidsmarkt Zorg Reactie van het Actuarieel Genootschap op de door de Sociaal Economische Raad uitgezette consultatie 29 februari 2012 De Sociaal-Economische Raad (SER) organiseert

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 30 november 2015 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 30 november 2015 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 4 november 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 4 november 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

Beleidsdocument 2012-2016

Beleidsdocument 2012-2016 Beleidsdocument 2012-2016 uw zorg, onze zorg Inhoudsopgave 1. Voorwoord...3 2. Zorggroep de Bevelanden...4 3. Waar staat Zorggroep de Bevelanden voor (Missie, Visie en Doelstellingen)...4 4. Uitwerking:

Nadere informatie

Organisatie principes

Organisatie principes Organisatie principes Een overzicht van organisatie principes die als richtsnoer dienen bij het vormgeven van flexibele, innovatieve organisaties. Deze principes zijn gebaseerd op de Moderne Sociotechniek.

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 27 oktober 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 27 oktober 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 9 december 2015 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 9 december 2015 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

Aanvraag MRI door een huisarts in de Zorgverzekeringswet

Aanvraag MRI door een huisarts in de Zorgverzekeringswet Onderwerp: Samenvatting: Aanvraag voor een MRI door een huisarts in voorgeschreven situaties is zorg zoals huisartsen plegen te bieden Indien een MRI wordt aangevraagd door een huisarts voor indicaties

Nadere informatie

ZEKERHEID EN PERSPECTIEF

ZEKERHEID EN PERSPECTIEF ZEKERHEID EN PERSPECTIEF Toekomstvisie Huisartsenposten 2011-2015 Voor de patiënt die buiten de reguliere praktijktijden acuut zorg nodig heeft is de huisartsenpost bereikbaar en beschikbaar. Daarnaast

Nadere informatie

SAMENVATTING LANDELIJK ZORGONDERZOEK. Bureau D & O. Hoevelaken, oktober 2015

SAMENVATTING LANDELIJK ZORGONDERZOEK. Bureau D & O. Hoevelaken, oktober 2015 SAMENVATTING LANDELIJK ZORGONDERZOEK Bureau D & O 2015 Hoevelaken, oktober 2015 INHOUDSOPGAVE VOORWOORD... 1 1 INLEIDING... 3 2 BEOORDELING AANBIEDERS ZORGVERZEKERINGEN... 5 3 AANTAL ZORGPOLISSEN... 7

Nadere informatie

Zorgvastgoed innovatief en financieel verantwoord. Fred Bisschop

Zorgvastgoed innovatief en financieel verantwoord. Fred Bisschop Zorgvastgoed innovatief en financieel verantwoord Fred Bisschop Financiering op basis van de businesscase De businesscase beslaat een lange periode en wordt door verschillende actoren bepaald Financiers

Nadere informatie

Waterlandstichting. Nieuwe dynamiek in de zorgmarkt. Irene Voskamp

Waterlandstichting. Nieuwe dynamiek in de zorgmarkt. Irene Voskamp Waterlandstichting Nieuwe dynamiek in de zorgmarkt Irene Voskamp Inleiding Marktwerking in de zorg lijkt een ontwikkeling van de laatste jaren. Maar in feite heeft marktwerking in de sector altijd een

Nadere informatie

Nameting Scan Mijn Bedrijf 2.0 2011-2012

Nameting Scan Mijn Bedrijf 2.0 2011-2012 Sociale innovatie De volgende vragen gaan over sociale innovatie en innovatief ondernemingsbeleid. Sociale Innovatie is een vernieuwing of een verbetering in de arbeidsorganisatie en in de arbeidsrelaties

Nadere informatie

Selectief contracteren? Prima, maar beperk mijn keuzevrijheid niet! Verzekerden en verzekeraars over selectief contracteerbeleid

Selectief contracteren? Prima, maar beperk mijn keuzevrijheid niet! Verzekerden en verzekeraars over selectief contracteerbeleid Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Romy Bes, Anne Brabers, Margreet Reitsma-van Rooijen en Judith de Jong. Selectief contracteren? Prima, maar beperk mijn

Nadere informatie

Marktwerking in de zorg. Prof Ruud ter Meulen Director Centre for Ethics in Medicine

Marktwerking in de zorg. Prof Ruud ter Meulen Director Centre for Ethics in Medicine Marktwerking in de zorg Prof Ruud ter Meulen Director Centre for Ethics in Medicine Inhoud Wat is marktwerking? Gezondheidszorg: een imperfecte markt Privatisering van de zorg Zorgen over de markt What

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2013 2014 33 362 Wijziging van de Wet marktordening gezondheidszorg en enkele andere wetten, teneinde te voorkomen dat zorgverzekeraars zelf zorg verlenen

Nadere informatie

Het nieuwe zorgstelsel en de arts BMO

Het nieuwe zorgstelsel en de arts BMO Het nieuwe zorgstelsel en de arts BMO Een verkennende rondgang door het nieuwe stelsel Jacques van der Most 1 Menu herverdeling van verantwoordelijkheden publieke en private sociale verzekering solidariteitskenmerken

Nadere informatie

Bestuurlijke informatievoorziening Examennummer: 12225 Datum: 25 juni 2011 Tijd: 10:00 uur - 11:30 uur

Bestuurlijke informatievoorziening Examennummer: 12225 Datum: 25 juni 2011 Tijd: 10:00 uur - 11:30 uur Bestuurlijke informatievoorziening Examennummer: 12225 Datum: 25 juni 2011 Tijd: 10:00 uur - 11:30 uur Dit examen bestaat uit 4 pagina s. De opbouw van het examen is als volgt: - een case met 10 open vragen

Nadere informatie

Wat splitst Klink ons in de maag?

Wat splitst Klink ons in de maag? Wat splitst Klink ons in de maag? Materiaal om over na te denken Stelling Huisartsen hebben koudwatervrees, want na de vorige herziening zijn ze ook meer gaan verdienen 3 Overheidsbeleid Zorg Nieuwe Bekostiging,

Nadere informatie

Bijna 8% wisselt van zorgverzekeraar. Premie is de belangrijkste reden om te wisselen.

Bijna 8% wisselt van zorgverzekeraar. Premie is de belangrijkste reden om te wisselen. Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Margreet Reitsma-van Rooijen, Anne Brabers & Judith de Jong. Bijna 8% wisselt van zorgverzekeraar. Premie is de belangrijkste

Nadere informatie

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Inspectie voor de Gezondheidszorg Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport > Retouradres Postbus 2680 3500 GR Utrecht OMS, NVZ St. Jacobsstraat 16 3511 OS Utrecht Postbus 2680 3500 GR Utrecht T

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 14 april 2014 Betreft Beroep en opleiding verpleegkundige

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 14 april 2014 Betreft Beroep en opleiding verpleegkundige > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

Manifest over medische hulpmiddelen en technologie. Kabinetsperiode 2012-2016

Manifest over medische hulpmiddelen en technologie. Kabinetsperiode 2012-2016 Manifest over medische hulpmiddelen en technologie Kabinetsperiode 2012-2016 Manifest over medische hulpmiddelen en technologie Kabinetsperiode 2012-2016 Medische hulpmiddelen en belang voor de samenleving

Nadere informatie

Inspraak door verzekerden bij zorginkoop

Inspraak door verzekerden bij zorginkoop Inspraak door verzekerden bij zorginkoop Nijmegen, 30 september 2015 Martin Buijsen M.A., LL.M., Ph.D. Hoogleraar Gezondheidsrecht buijsen@bmg.eur.nl Inhoud Voorgeschiedenis Inspraak verzekerden Ledenraad

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2007 2008 29 689 Herziening Zorgstelsel Nr. 215 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Gewoon lekker leven in Vitaal Vechtdal

Gewoon lekker leven in Vitaal Vechtdal Gewoon lekker leven in Vitaal Vechtdal Populatiemanagement in de praktijk HIMSS Las Vegas, 1 maart 2016 Karin Zwager, Medisch Specialist 1 De aanleiding Doelen en overwegingen Doel: Een gezonde bevolking

Nadere informatie

Financiering van gezondheidszorg. Jaap Doets consultant VVAA

Financiering van gezondheidszorg. Jaap Doets consultant VVAA Financiering van gezondheidszorg Jaap Doets consultant VVAA Het Nederlandse zorgstelsel Zorgstelsel -Collectief gefinancierde wettelijk vastgelegde zorg aanspraak -vraagsturing -prestatiebekostiging -maatschappelijke

Nadere informatie

Toetsingskader. Voor de langdurige zorg. Van goede zorg verzekerd

Toetsingskader. Voor de langdurige zorg. Van goede zorg verzekerd Toetsingskader Voor de langdurige zorg Van goede zorg verzekerd 2 Het Toetsingskader voor de langdurige zorg Het Toetsingskader voor de langdurige zorg 3 Wat is het Toetsingskader? Het Toetsingskader is

Nadere informatie

Kaartenboek Gezondheidszorg Editie 2015. Zó werkt de zorg in Nederland. inkijkexemplaar. dr Maaike de Vries en drs Jenny Kossen

Kaartenboek Gezondheidszorg Editie 2015. Zó werkt de zorg in Nederland. inkijkexemplaar. dr Maaike de Vries en drs Jenny Kossen Zó werkt de zorg in Nederland Kaartenboek Gezondheidszorg Editie 2015 dr Maaike de Vries en drs Jenny Kossen Inhoudsopgave Voorwoord VvAA 3 Voorwoord De Argumentenfabriek 7 Verantwoording 13 Lijst van

Nadere informatie

Sociale innovatie. Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties

Sociale innovatie. Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties Sociale innovatie Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties DATUM 1 maart 2014 CONTACT Steef de Vries MCC M 06 46 05 55 57 www.copertunity.nl info@copertunity.nl 2 1. Wat is sociale

Nadere informatie

Zorg Groep Beek en de huisarts, samen goed in ketenzorg

Zorg Groep Beek en de huisarts, samen goed in ketenzorg Zorg Groep Beek en de huisarts, samen goed in ketenzorg Inleiding Zorg Groep Beek (ZGB) is al vele jaren een heel goed alternatief voor cliënt gerichte thuiszorg en wijkverpleging in de Westelijke Mijnstreek.

Nadere informatie

Regionale Samenwerking in de Zorg Van idee tot innovatie

Regionale Samenwerking in de Zorg Van idee tot innovatie Regionale Samenwerking in de Zorg Van idee tot innovatie Voorwoord Meer dan tien jaar geleden is in Nederland de discussie over het opzetten van een landelijk elektronisch patiëntdossier gestart. Sindsdien

Nadere informatie

Juridisch Document ZORG

Juridisch Document ZORG Juridisch Document ZORG Wat is de actualiteit van het hinderpaalcriterium van artikel 13 Zvw? 01 augustus 2014 Zorg Zaken Groep Mr. W. Wickering Mr. M.N. Minasian Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze

Nadere informatie

Tot zover uw rechten en zekerheid. Wat moet u zelf doen? Ten eerste: hoe zit het nu met de kosten?

Tot zover uw rechten en zekerheid. Wat moet u zelf doen? Ten eerste: hoe zit het nu met de kosten? Uw zorgverzekering Wist u dat de zorgverzekering verplicht is? Wist u dat u altijd geaccepteerd moet worden voor een basisverzekering? Wist u dat een zorgverzekeraar een zorgplicht heeft om u de zorg uit

Nadere informatie

Langer thuis door innovatieve wijkverpleging. Andere focus, betere uitkomsten

Langer thuis door innovatieve wijkverpleging. Andere focus, betere uitkomsten Langer thuis door innovatieve wijkverpleging Andere focus, betere uitkomsten Uw focus op innovatie en uitkomsten van zorg bepaalt het succes De wereld van de wijkverpleging is sinds 2015 drastisch veranderd.

Nadere informatie

Verzekerden bezuinigen op hun zorgverzekering, het aantal overstappers neemt nog steeds toe. Margreet Reitsma-van Rooijen en Anne Brabers

Verzekerden bezuinigen op hun zorgverzekering, het aantal overstappers neemt nog steeds toe. Margreet Reitsma-van Rooijen en Anne Brabers Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Margreet Reitsma-van Rooijen en Anne Brabers. Verzekerden bezuinigen op hun zorgverzekering, het aantal overstappers neemt

Nadere informatie

HealthValley. where health & innovation meet. Succesvol innoveren in de zorg

HealthValley. where health & innovation meet. Succesvol innoveren in de zorg HealthValley where health & innovation meet Succesvol innoveren in de zorg 1 Succesvol innoveren in de zorg Health Valley Health Valley is een netwerk van bedrijven, overheden, kennis- en zorginstellingen

Nadere informatie

Visie op zorg: marktwerking anno nu

Visie op zorg: marktwerking anno nu Visie op zorg: marktwerking anno nu 5 juni 2014 Stelling: Zonder samenwerking geen verandering in de zorg Agenda Visie op ziekenhuiszorg Aanpak transitie Toekomst: innovatie en preventie 2 Visie op ziekenhuiszorg

Nadere informatie

STRATEGISCH BELEID EFFICIËNT EN ZICHTBAAR NAAR EEN CENTRUM VOOR REVALIDATIE

STRATEGISCH BELEID EFFICIËNT EN ZICHTBAAR NAAR EEN CENTRUM VOOR REVALIDATIE STRATEGISCH BELEID 2013 2014 NAAR EEN EFFICIËNT EN ZICHTBAAR CENTRUM VOOR REVALIDATIE UMCG Centrum voor Revalidatie Strategisch beleidsplan 2013-2014 Vastgesteld op 1 november 2012 Vooraf Met het strategisch

Nadere informatie

Verder treft u hieronder de integrale teksten van het regeerakkoord aan die van toepassing zijn op het werk van Wmo-raden:

Verder treft u hieronder de integrale teksten van het regeerakkoord aan die van toepassing zijn op het werk van Wmo-raden: Vrijheid en verantwoordelijkheid Regeerakkoord VVD-CDA De Koepel Wmo-raden heeft voor u het huidige regeerakkoord en bijbehorende stukken doorgenomen. Er zijn weinig specifieke opmerkingen over de WMO

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Geachte leden van de Vaste Commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport,

Geachte leden van de Vaste Commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Sparrenheuvel 16 Postbus 520 3700 AM ZEIST Telefoon (030) 698 89 11 Telefax (030) 698 83 33 E-mail info@zn.nl Contactpersoon Doorkiesnummer

Nadere informatie