Verslag Symposium 12 april 2012

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Verslag Symposium 12 april 2012"

Transcriptie

1 Verslag Symposium 12 april 2012 Herman Wijffels Herman Wijffels hield een inspirerend verhaal over de veranderende samenleving en de daarmee samenhangende veranderende economie. Onze huidige systeem is failliet. Het moet echt anders. We moeten toe naar een duurzaam systeem of liever gezegd een houdbaar systeem. Houdbaar voor de nog vele komende generaties. Duurzaamheid gaat ten diepste over een hogere kwaliteit van relaties. Authentiekere relaties met onszelf, met de ander en ook met de natuur. Het gaat erom dat we ons weer verbonden voelen. We gaan van een atomistisch wereldbeeld naar een wereldbeeld van samenhang en verbondenheid. Daar passen andere samenwerkingsvormen bij, andere geldsystemen en ook andere productievormen. We gaan anders om met de natuur. Onze grondstoffen die nu op dreigen re raken laten we rondgaan in cyclische processen. De tijd van het lineaire denken en produceren is voorbij. We produceren geen afval meer, net zoals in de natuur. Maar ook voor burgers en consumenten breekt een nieuw tijdperk aan. We kunnen onszelf veel meer organiseren en een stem hebben in hoe we het willen doen. Iedereen kan vanuit zijn eigen rol en invloedsfeer grotere en kleinere dingen in beweging zetten. Dialoogsessies Voor de verschillende thema s, energie, mobiliteit, economie en leefbaarheid hebben we aan de hand van dialoogsessies uitgewerkt wat deze verandering betekent. En ook wat het ons aan kansen te bieden heeft. Uitgangspunt was steeds; Welke betekenis geven wij persoonlijk aan het thema, wat inspireert ons en waar ligt ons handelingsperspectief. Dus wat kunnen we zelf bijdragen en wie hebben we daarvoor nodig. Duurzame leefomgeving Inleiding Fransje de Waard (Eetbaar landschap) Paul Hendriksen (Tranistion Towns) Slogan en beeldmerk Een beter milieu begint bij jezelf is alweer uit een ander tijdperk. Destijds werden burgers als individuen aangesproken op hun 1

2 verantwoordelijkheid voor het milieu, terwijl hun speelruimte in feite nog zeer beperkt was. Als eindgebruikers vormden wij als burgers en consumenten in wezen een sluitstuk van een industriële machinerie, en onze keuzes om zuiniger te stoken en te douchen, minder auto- of voedselkilometers te maken, betere producten te kopen ea. waren beperkt. Inmiddels zijn we collectief toe aan een meer infrastructureel niveau van verandering: er komen nieuwe energienetwerken, voedselbronnen en kanalen, nieuwe vervoersmogelijkheden. Als individu kunnen we meer invloed uitoefenen, vooral via gemeenschapsvorming en zelforganisatie die kan leiden tot infrastructuur waar de bevolking zich werkelijk mee kan identificeren. Daarbij blijft het belangrijk om als individuen onze specifieke passie te volgen en een mooi voorbeeld te stellen van hoe we het werkelijk zouden willen, los van hoe het nu is. Dat werkt aanstekelijk op anderen, en we moeten het samen doen. In de groensfeer zijn al vele voorbeelden zichtbaar hoe buurtbewoners gezamenlijk plantsoenen omtoveren tot moestuinen waar samen gewerkt en geoogst wordt. Deze initiatieven zorgen niet alleen voor biologisch, lokaal en betaalbaar voedsel, maar versterken ook de sociale cohesie in een buurt. Van daaruit ontstaan weer nieuwe initiatieven. Dialoogsessie met deelnemers Er zijn verschillende dialogen aan de tafels gevoerd. Duidelijk werd dat duurzame leefomgeving wordt gezien als het waarborgen van veiligheid, welzijn, volksgezondheid en milieu. Het gaat zowel om verbinding met elkaar als verbinding met onze leefomgeving. Sterk punt van Hengelo is dat de natuur nabij is en de schaal van de stad niet te groot. We moeten ook zuinig zijn op de natuur die we hebben in de stad. Tuindorp is een goed voorbeeld waar de kleine schaal goed benut is. Duurzame Leefbaarheid gaat voor deelnemers deels om sociale verbinding en goed noaberschap. Wat wil en kun je voor elkaar betekenen? De ideeën en gedachten die hieruit voorkwamen waren; - Een repair café opzetten in de buurt, - Een platform voor ruildiensten opzetten; bv tuin onderhoud in ruil voor schilderwerk, - Samen dingen gebruiken, - Gezamenlijke activiteiten ontwikkelen, zoals gastfietsen, moestuin, de wijk mooier maken, auto delen, dingen samen doen - Gezond koken met elkaar en samen eten, - Ontmoeting mogelijk maken; bv Straatfeest rond bepaald thema - Gebruik maken van buurtbonnen, er zijn verhalen in de buurt: uitdragen via wijkkranten, voorlichting, - Coöperatie opstarten door burgers, PV actie met zonnepanelen - Veiligheid: Woonerf door in de buurt, - Jongeren betrekken, bewustmaken en ze verantwoordelijkheid leren nemen. - Ontwikkelingsgericht onderwijs stimuleren, met de school naar een bedrijf of met school iets doen voor de buurt. - Economisch rendabel zijn als wijk. 2

3 Evenementen die in dit opzicht (wat kunnen we voor elkaar betekenen) al succesvol in Hengelo plaatsvinden zijn de Slingerbeurs en de Prokkeldagen. - De Slingerbeurs is een evenement in Hengelo waar maatschappelijk en ondernemend Twente samenkomen om te handelen tussen vraag en aanbod. Er worden honderden matches gemaakt tussen bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties met een gesloten beurs. - Een Prokkel is een prikkelende ontmoeting tussen iemand met een verstandelijke beperking, en iemand zonder. Iedereen kan mee doen en het kan overal plaatsvinden; in buurten, bedrijven, en (zorg)instellingen, met woningcorporaties, bij een speeltuinvereniging of op een (kinder)boerderij. Het kan van alles zijn; samen werken, schilderen, sporten, discussiëren, musiceren, plezier maken en genieten. Daarnaast gaat duurzame leefomgeving voor de deelnemers over de zorg en aandacht voor de leefomgeving: - Alle groenen plekken in de stad met elkaar verbinden? Letterlijk groene routes maken om te fietsen en te wandelen, bijvoorbeeld bijenroute - Landbouwgronden niet versnipperen ivm verbouw voedsel voor de gemeente - Integratie natuur en wonen - Braakliggende terreinen gebruiken als struinplek of stadscamping - Groene schoolpleinen, werken aan natuurbeleving kinderen - Eetbare planten in openbaar groen - Ecologisch tuinieren in de buurt - Wintergroen in de buurt - Medestanders verzamelen om groente en fruit zelf te verbouwen - Gezamenlijke (moes)tuin beginnen 3

4 Wat hebben we nodig om ideeën te kunnen realiseren? Duurzaamheid is een lange termijn proces terwijl de politiek (de Raad) slechts 4 jaar zit. De gemeente moet duurzaamheid een prominente plek geven in zijn planontwikkeling en afwegingen. Daarnaast moet ze brede samenwerking zoeken, zodat de samenleving in de lead komt en ook bij bestuurswisseling de ontwikkeling voortzet. Rol van de burger: eigen kracht gebruiken, eigen initiatief nemen in eigen buurt Rol van de Gemeente: luisteren naar kennisbronnen, zoals burgers ea, loslaten, faciliteren van initiatieven uit de samenleving. Dat betekent voor gemeente: - eigen regelruimte geven aan inwoners/initiatiefnemers, - laat (toekomstige) bewoners zelf bepalen hoe een wijk er uit moet zien. - schakel Woningcorporaties in voor CPO (vraag gestuurd bouwen) - creëer goede randvoorwaarden voor initiatieven - wonen, werken leren in een buurt verbinden Dat betekent voor burgers: - klankbordgroep voor de leefomgeving organiseren - ervaringen uitwisselen; Kennis, successen, kansen delen: Gezamenlijke website deelnemers - jezelf informeren, open staan, mensen aanspreken en in gesprek gaan - tijd vrijmaken en iets willen. Waar willen we uiteindelijk ons bestaansrecht aan ontlenen? Hoeveel we met elkaar verdienen of wat we voor elkaar betekenen? Delen is vermenigvuldigen Sleutelbegrippen tijdens de dialoog: - Respect voor anderen - Een nee accepteren - tijd, willen, investeren 4

5 Duurzaam deelnemen aan de Economie Inleiding Henry Mentink (Wheels4all) Sabine Oberhufen (Turn Too) Iets dat waardevol is bezit je niet, dat heb je lief. Henry Mentink legt uit hoe een bedrijf traditioneel werkt; van het maken van een businessplan, naar het verkrijgen van investeringsgeld en vervolgens de opstart van productie en verkoop. Om tenslotte het geld weer te kunnen aflossen en overschotten te vernietigen. Dit kan veel efficiënter als je de klantrelatie centraal stelt. Er worden een aantal voorbeelden gegeven hoe je zonder hulp van een bank toch een bedrijf kunt starten. Zoals het ontwerp en bouw van een wereldwinkel, een cafe restaurant annex bed en rekest, het Veerhuis in Varik en ook Wheels4all, zijn huidige bedrijf met nu ruim 200 deelauto s. Maar ook het Odin Groenteabonnement is denken vanuit de klantrelatie. Je weet vooraf hoeveel er geproduceerd moet worden doordat je vaste abonnees hebt. Ook wordt het thema van overcapaciteit aangereikt. Wat kun je allemaal niet delen: Auto s (MyWheels), fabriekshallen, je huis (AirBnB), scholen staan s avonds leeg, kantoren, etc. Ook de organisatie en eigendomverhouding zijn belangrijk voor de nieuwe economie. Kun je eigenlijk wel een bedrijf bezitten? Een bedrijf is niet in balans als een aandeelhouders alleen kunnen beslissen om het bedrijf te verkopen. De belangen van medewerkers en klanten moeten worden meegenomen. Sociocratie vorm een goed model om hieraan invulling te geven. Tenslotte is het oog voor de kwaliteit van personen van belang. Waar liggen ieders kwaliteiten. Neem dat als uitgangspunt. Een medewerker die vanuit zijn eigen kracht kan functioneren is voor het bedrijf vele malen waardevoller en zal minder vaak ziek zijn. 5

6 Dialoogsessie met deelnemers Vergeet eigendom, neem het gebruik als uitgangspunt Werken aan de relatie is belangrijk Terug naar de ouderwetse vorm van coöperatie creëert geld en betrokkenheid. Ofwel Delen wat je hebt, benutten van overcapaciteit en verkopen van gebruik als principes voor een duurzame locale economie. Naar aanleiding van deze principes ontspon zich een energiek gesprek met veel energie. Er werden waardevolle suggesties aangedragen, die bijdragen aan een duurzame economie. Het omdenken dat Herman Wijffels bepleitte, werd beoefend. Hierbij kan gedacht worden aan; Verkopen van gebruik ipv product Probeer een gesloten kringloop te creëren Nieuwe financieringsmodellen, gebruik klantrelatie als uitgangspunt, bijv door middel van abonnementen Gebruik overcapaciteit voor nieuwe initiatieven (auto s, fabriekshallen, scholen) Bedrijven in de toekomst zijn samenwerkende zp-clubs, concurrentie vervalt Functies/rollen veranderen en combineren: klant is niet aleen klant, maar ook lid en medewerker tegelijk We hebben een weggooicultuur en een cultuur om veel te kopen (reclames/ folders). Bewustwording hiervan blijft belangrijk. We zouden minder prikkels aan kunnen bieden (geen reclame?). Moeten bedrijven nou wel verdienen aan de verkoop van hun producten? Wanneer is genoeg genoeg. Kan de winst anders ingezet worden? In ieder geval niet wegsluizen buiten de stad, regio of land. Huidige cultuur is bezitten. Het bezit wordt ook gezien als identiteit. Bij omslag naar gebruik moet dus ook de cultuur gewijzigd worden. Nu worden bij bezit apparaten vaak niet gemaakt, omdat het goedkoper is om nieuw te kopen. Bij gebruik is de verwachting dat het dan voor de producent wel interessant is om te repareren en/of onderdelen te hergebruiken. Dus minder afval. 6

7 Gesloten kringlopen zijn goed. Maar je moet geen grenzen aangeven. Je praat over meerdere overlappende- cirkels. Wij zijn mondiaal, onze behoefte kan vaak ook niet lokaal opgelost worden. Blijf nadenken bij wat je koopt en doet. Ideeën en gedachten die geopperd werden om verder uit te werken: - Stimuleren en samenbrengen van klein ondernemerschap - Kennisnetwerk opzetten. Bedrijven, stichtingen en mensen een podium geven om vragen te stellen en /of antwoorden te geven. De gemeente zou dit kunnen faciliteren. Een soort van lokale marktplaats voor vraag en antwoord. - Zoveel mogelijk ook met bestaande netwerken werken, zoals Pact MVO en Slingerbeurs - Ondernemers geven aan dat overheid voor de korte termijn verplichtingen in een verordening moet opnemen. - Voor de langere termijn is stimulering in bedrijfsleven goed instrument. Ook het stimuleren van innovatie op het gebied van duurzaamheid is belangrijk. - Wijkondernemening in Berflo Es; soort uitzendbureau voor diensten opzetten. De Waarmakerij organiseren. - Twekkerlerweg speeltuin zelfstandig maken - De openbare ruimte delen, bijv. voor gemeenschappelijke stadslandbouw - Eetbare planten en bomen in de stad en wijk planten - Hergebruik gebouwen en leegstaande winkels - Wat kunnen we doen met braakliggende terreinen en ongebruikte daken? - Breng partijen, verengingen, stichtingen samen in minder gebouwen, multifunctionele verzamelgebouwen - Uitwisseling tussen consumenten organiseren, dichter bij behoeften. Luisteren naar vraag en aanbod, idee, wens - Abonnement op sociale zekerheid mogelijk maken, zoals bv het Broodfonds voor ZZP-ers - Ideeën voor ander gebruik uitwerken: abonnement, lease, statiegeld, afval scheiden, werkbedrijvigheid - Voorbeelden die al functioneren, om van te leren - De contacten tussen instanties en instellingen in Hengelo is goed. goede basis voor samenwerking - Gebruik van overwaarde; de Waarmakerij, - Buurttuinen en wijkbudgetten in woonwijken - High Line New York: verpauperde wijk die mega aantrekkelijk is gemaakt door bewoners en bedrijven. Inspirerend voorbeeld 7

8 - Slingerbeurs - Werkmodellen om wederkerigheid en collectiviteit te doordenken; dialoogsiersel Durf te vragen, Waarmakerij, Open Space eigen kracht - De Creatieve Fabriek Na deze inventarisatie van ideeën werd de dialoog toegespitst op Lege winkelpanden: Het is een bekend probleem, de leegstand van winkelpanden zal de komende vijf tot tien jaar toenemen. Naar verwachting zijn de eigenaren van deze panden niet uit op een andere bestemming. Toch zou het heel wat waard zijn als de winkelpanden een nieuwe levendige bestemming krijgen. En weer zouden bijdragen aan de leefbaarheid en sociale vernieuwing in de stad Hoe bereiken we een omslag? Goed plan maken waar de eigenaar warm voor kan lopen Een goed plan behelst diverse deelplannen: kleinschalige activiteiten kunnen deel uit maken van het totaalplan. Een goed plan maakt de eigenaar blij, biedt hem iets positiefs. Het gaat om meer dan geld. Plan samen uitwerken en aanbieden met meerdere partijen: om tot nieuwe verhouding in bestaande relaties te komen. Gemeente heeft hier onverwachte partners bij nodig. Het plan bespreken en toetsen met een eigenaar. Geopperd wordt om een waarmakerij te organiseren om tot een goed & gedragen plan te komen. Henry Mentink biedt aan dit plan te willen toetsen vanuit zijn ervaringen. 8

9 Duurzame Energie Inleiding Marian Minnesma (Urgenda) Urgenda staat voor samen sneller duurzaam. Zij zoekt verbindingen om dit samen te doen. Wanneer gaan we structureel anders denken en doen. Decentraal duurzaam wordt dé trend, ook als het gaat om energieopwekking. Gemeenschappen gaan gezamenlijk energie opwekken en beheren. Er zijn ca. 400 plannen voor lokale energiecoöperaties van provincies, gemeenten, energiebedrijven en burgers. Het gaat om een combinatie van zon, wind, warmte, biomassa. En om smartgrids, ofwel het afstemmen en koppelen van vraag en aanbod. Een zelfvoorzienende regio is ambitieus, maar kan wel. We zullen ons verbruik omlaag moeten brengen en juiste keuzes moeten maken. Als we zonnepanelen op de daken gaan leggen, kunnen huishoudens met 12 panelen 70% van de elektriciteit voor een gezin opwekken met een investering die in 7,5 jaar is terugverdiend. Hier hoeft dus geen subsidie meer bij. Daarnaast kunnen we warmte uit bodem en lucht benutten in de vorm van lucht-warmtepompen, zonne-boilers, WKO en diepe geothermie. Ook windenergie levert veel op per vierkante meter en is rendabel. Bij biomassa moeten we denken aan tweede generatie afvalstromen, zoals GFT, bermgras, snoeihout, mest en derde generatie biomassa uit speciaal hiervoor gekweekte algen. We moeten van simpele acties, als het gebruik van ledverlichting en dubbelzijdig printen naar innovaties op gebied van zon, wind, biomassa, WKO. Wat gaan we zelf doen. Vandaag, morgen, thuis en in ons bedrijf? Dialoogsessie met deelnemers Vraag was; Waarom is de energietransitie belangrijk voor ons? Energietransitie is belangrijk om de toekomst van onze kinderen te waarborgen. Duurzame energie draagt bij aan ons welzijn en onze gezondheid. We willen een visie van hoop ontwikkelen. Er is veel hoop, er zijn goede voorbeelden en ideeën, maar daar moet je naar op zoek. Als mensen positief benaderd worden, zijn ze sneller bereid duurzaamheidinitiatieven op te pakken. Probleem is vaak niet de investering, maar gebrek aan inzicht, kennis en ideeën. Mensen weten niet waar ze moeten beginnen. Daarom kennis, goede voorbeelden, vraag + aanbod delen via een digitaal loket. Informatie uitwisseling komt zo op gang en stimuleert mensen; 9

10 Bijvoorbeeld - Er is in Twente een boerderij die helemaal zelfvoorziend is. - Er is een project waar kinderen van alles kunnen verzamelen en daar statiegeld voor krijgen. Recycling draagt bij aan een duurzame wereld en de kinderen verdienen zo een zakcentje bij. - Fosfor wordt in Rusland en China gewonnen en is zeldzaam. Maar het komt ook voor in ontlasting. Kunnen we onze ontlasting opsparen en inleveren tegen statiegeld? Nu wordt het door het riool gespoeld, waarvoor we ook nog Rioolheffing moeten betalen. - Door de hoge benzine prijzen wordt een elektrische auto steeds aantrekkelijker. De techniek wordt steeds beter, waardoor de actieradius groter wordt. De oplaadtijd wordt steeds korter. - De woningbouwcorporatie Welbions wil wel zonnepanelen plaatsen en zoekt financiering voor een dergelijk project. Is het mogelijk om panelen te leasen? - Een bedrijf (deelnemer aan het symposium) wil kijken of hij voor bewoners van gemeente Hengelo een lease constructie kan maken voor led lampen. In Borne is dit al mogelijk. Wie is geinteresseerd? - Veel mensen denken dat zonnepanelen op het zuiden geplaats moeten worden, maar ze kunnen ook op het westen worden geplaatst. In dat geval is de opbrengst lager, maar nog steeds renderend. - Belangrijk om naar verbruik te kijken. Overstappen op led verlichting is zeer rendabel. Ondernemers hebben een maatschappelijke verantwoordelijkheid door het goede voorbeeld te geven. Bijvoorbeeld geen schreeuwerige verlichting meer. Verlicht een etalage subtiel alleen op momenten dat het er werkelijk wat toe doet. Bovendien levert die besparing hen een financieel voordeel op. De energie transitie zou ook dichter bij de burger georganiseerd moeten worden. In Borne gebeurd dit al. Doe het in Hengelo op wijkniveau. Geef bewoners advies hoe je woningen kunt isoleren, energie kunt besparen en duurzame energie kunt opwekken/gebruiken. Je bent zelf verantwoordelijk voor wat er in je huis gebeurd. Aan de hand van beeld op een tablet laat een deelnemer de opbrengst van zijn zonnepanelen voor die dag zien. Dat maakt het veel duidelijker. Wat je dicht bij huis doet, leeft meer en levert meer op. Gemeente kan hiertoe enthousiaste trekkers in buurten zoeken bv door een wedstrijd uit te schrijven. Deze zou benoemd kunnen worden tot duurzame buurtburgemeester en door gemeente worden opgeleid. Hij/zij kan helpen het proces in de buurt te organiseren en faciliteren. Eventueel met behulp van expert of ervaringdeskundigen. Maak daarna ook gebruik van uitwisseling van kennis tussen de verschillende wijken. Ideeën voor gemeente/ wethouder - Wijkadviseurs (duurzame buurtburgemeesters) zoeken die adviezen geven aan medebewoners. Scholing kan door gemeente verzorgt worden. - Maak prestatie afspraken met de woningcorporatie dat sociale woningbouw 2 labels omhoog gaan. Bewoners kunnen hier via 10

11 maandelijkse huurverhoging aan mee betalen. Perslot besparen ze ook op de kosten. - Zet de zonneopbrengst van de gemeente Hengelo op een scherm op het publieksplein en op de website. - Gebruikers van gemeentelijk (maatschappelijk)vastgoed bewust maken van het: 1. energieverbruik 2. klimatologische effecten van hun gebruik 3. mogelijkheden tot efficiënt gebruik en besparing Mensen nemen dit mee naar huis waardoor je sneeuwbaleffect krijgt. - Lever zonnecollectoren aan sociale minima i.p.v. geld, waardoor vaste lasten dalen (volgens voorbeeld van Engelse woningcorporatie) - Bepaal duurzaamheiddoelstellingen voor energieverbruik in gemeentelijke gebouwen. Laat grafieken zien van behaalde resultaat. Dit stimuleert mensen om ook bij te dragen. - Zorg voor goedkope leningen vanuit provincie en groene banken - Laat ambtenaren achter hun bureau vandaan komen om huis aan huis duurzaamheids doelstellingen uit te dragen en advies te geven. - Samenwerken. Als voorbeeld wordt Warmtenet genoemd waar gemeente gebruik maakt van de restwarmte van Akzo. - Onderzoek mogelijkheden voor een Lokale Duurzame energiemaatschappij. - Grote auto s kosten veel brandstof. Promoot het gebruik van een kleine (evt. elektrische) auto. - Mobiele zonnepanelen (lease) op braakliggende terreinen (prairies van Hengelo) plaatsen. - Een milieu eiland voor elektrische auto s met laad mogelijkheden. - Huis van de toekomst in de regio, waar informatie wordt gegeven. Duurzame Mobiliteit Inleiding Auke Hoekstra (Cleantech Strategies) Auke Hoekstra hield zijn gehoor voor dat er vanzelf deuren open gaan als we anders denken over mobiliteit. Van voertuigen die je bezit naar voertuigen die je gebruikt op het moment dat je ze nodig hebt. Van brandstof die opraakt of concurreert met voedsel en water naar elektriciteit die overvloedig gemaakt kan worden van zon en wind. Zo gebruiken we steeds minder schaarse grondstoffen terwijl we steeds meer keuze krijgen tegen steeds lagere kosten. Daarbij moeten we niet luisteren naar experts (want die kijken met hun expertise altijd in de achteruitkijkspiegel) maar naar betrokken burgers en in het bijzonder jongeren die nog niet hebben afgeleerd dat duurzaamheid vanzelfsprekend is. Zo denkend wordt het logisch om je af te vragen: Wie zou er nuttig gebruik kunnen maken van deze auto die de hele tijd stilstaat? We zullen steeds vaker onze vervoermiddelen (en dat kan ook een bakfiets zijn) met anderen gaan delen via slimme applicaties op onze telefoon die delen makkelijk, vertrouwd en lucratief kunnen maken. Vervoer met grote slecht gevulde bussen en auto s maakt plaats voor een flexibele vloot van kleine voertuigen die via een mobility app worden gelokaliseerd en gereserveerd. Pakketvervoer en personenvervoer wordt waar mogelijk gecombineerd. Leaseauto s maken plaats voor een mobiliteitsbudget. Elektrisch rijden wordt logisch voor stadsdistributie en voor het overgrote deel van het personenvervoer. Alleen voor de incidentele lange rit 11

12 wordt de brandstofauto van stal gehaald. Slim gebruik van technologie is daarbij belangrijk maar niet zaligmakend. De technologie ontwikkelt zich namelijk sneller dan de toepassing ervan. Het is ook niet zozeer een centenkwestie. Zo kunnen kleine zelfstandigen nu al bijzonder goedkoop elektrisch rijden en brengt het delen van voertuigen bijna altijd besparingen met zich mee. De sleutel ligt ook niet op de tekentafel van grote bedrijven of nationale overheden. Die denken teveel in te kleine hokjes. De sleutel ligt bij kleine groepen mensen die elkaar na willen staan en voor wie het logisch en natuurlijk is om op een integrale manier tot duurzame oplossingen te komen. Zulke groepen blijven niet hangen in beleidsmatige kringgesprekken maar richten zich als vanzelf op concrete doorbraken. Als er (bijvoorbeeld op basis van dit symposium) zulke groepen in Hengelo ontstaan zullen de gevolgen baanbrekend zijn. Dialoogsessies De vraag was; Welke overtuiging weerhoudt je van het delen van het bezit? Hierbij werd de kanttekening geplaatst dat dit slechts een deel van de mogelijke oplossingen voor duurzame mobiliteit is. Wat is dat dé Transitie; zijn er niet heel veel kleine transities gelijktijdig gaande en mogelijk? Maar deze vraag zet wel aan tot omdenken, anders omgaan met datgene wat we bezitten of anders omgaan met de invulling van onze behoefte aan mobiliteit. Op bovengenoemde vraag werd heel verschillend gereageerd. Mensen willen hun auto wel uitlenen aan vrienden of bekenden. Maar we (Nederlanders) willen graag zelf blijven bezitten, dat zit in onze cultuur. Vanuit een sterk verantwoordelijkheidsgevoel willen we ook op tijd zijn en dus altijd de beschikking hebben over een auto. Daarnaast maakt de welvaart dat we steeds meer willen hebben, dus ook een tweede auto, een nog mooiere auto, een open sportwagen, etc. Dingen kopen en bezitten zit verweven in onze cultuur. Je hebt er tenslotte ook hard voor gewerkt. Voor sommigen voelt delen zelfs als terug gaan in de tijd. Delen moest ik als student, toen ik nog geen geld had. Nu wil ik dingen voor mezelf hebben. Het blijkt voor mensen heel belangrijk om toegang tot iets te hebben wanneer zij er behoefte aan hebben. En niet te hoeven wachten op hun beurt. Of naast het net vissen als bijv. de auto al in gebruik is. Vervolgens ontstaat de discussie wanneer iets duurzaam is. Iets weggooien wat nog goed functioneert, om er iets nieuws en zuinigs voor in de plaatst te kopen? Bij een auto bv gaat 15% van de energie in de productie zitten en 80% in het rijden van de auto. Kun je een bestaande auto ook ombouwen tot elektrische auto? De moderne auto is wel zuinig, maar in onderhoud onduurzaam. Hij is lastig eenvoudig te repareren door alle elektronica. Daardoor moeten vaak hele onderdelen varvangen worden, wat weer extra grondstoffen en energie kost. Maar we hoeven natuurlijk niet meteen 100% duurzaam. We kunnen ook kleine stapjes nemen. Bijvoorbeeld twee keer per week de auto laten staan en trein en/of fiets nemen naar je werk. Of de auto bij het boodschappen doen thuis laten. Of af en toe carpoolen met een collega. 12

13 Dingen samen delen is misschien minder efficiënt, maar het levert wel een stuk saamhorigheid en betrokkenheid bij elkaar op. Dat heeft ook toegevoegde waarde. In het tweede deel van de workshop worden een aantal mobiliteitsideeën verder uitgewerkt. 1. Delen van bedrijfsauto s in de avonduren: Na werktijd staan bedrijfsauto s vaak stil. Als je ze inzet voor particulieren in de avonduren kun je er nog geld aan verdienen en rijdt jouw auto met reclame langer rond. Mensen die geen auto hebben, kunnen dan s avonds wat makkelijker de deur uit. Dit idee kun je koppelen aan een reïntegratie traject. Chauffeurs brengen bv. boodschappen rond naar mensen die slecht ter been zijn (en per internet bij de AH hebben besteld). 2. Hengelo is goede fietsstad. Iemand van de fietsersbond stelt voor om een witte-fietsen plan op te zetten. Kies twee of drie wijken uit voor een pilot. Bv. wijken waar veel autoverkeer in de buurt is (veel korte vervoersbewegingen). Hier kun je een relatie met de OV-fietsen leggen. Probleem is hier dat je deze moet terugbrengen waar je ze hebt gehaald. Op UT is de ervaring dat dit niet altijd handig is; je wilt je fiets op een willekeurige plek moeten kunnen achterlaten. Wellicht is Hengelo Noord UT een proefgebied. Je moet ook een herverdeel -service regelen en een reparatiedienst. Bv. in samenwerking met een lokale fietswerkplaats. Hier zou je werkervaringsplekken kunnen maken en zo de lokale werkplaats uitbreiden. Regel eventueel ook accessoires, zoals zitjes achterop of fietstassen, zodat mensen kinderen en tassen of materialen mee kunnen nemen. Een goede bagagedrager met bagagebanden voldoet vaak al. 3. Specifiek doelgroep ouderen; zij hebben vaak wel een auto, maar rijden minder. Ook een tweede auto van mensen wordt vaak minder intensief gebruikt. Organiseer een centraal punt in wijk waar je al deze auto s verzameld. En organiseer een systeem dat ze door iedereen te gebruiken zijn. Zo verdienen de ouderen nog wat extra s en heb je uiteindelijk minder auto s nodig. Witte fietsen veluwe Witte fietsen Parijs 13

Transition Town Castricum filmavond 19 mei 2011. Visie op voedsel

Transition Town Castricum filmavond 19 mei 2011. Visie op voedsel Transition Town Castricum filmavond 19 mei 2011 Visie op voedsel WAT KAN IK IK DOEN? Cursus Permacultuur organiseren in Castricum en zelf meedoen Seizoenbewuster kopen Zinvolle planten in de tuin en beter

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

tot eind 2025 - LED verlichting bij vervanging - inzet slimme verlichtingsconcepten

tot eind 2025 - LED verlichting bij vervanging - inzet slimme verlichtingsconcepten Doelstelling Actie Doorlooptijd Wat gaan we doen Eigenaarschap Eigen organisatie 20% energiebesparing t.o.v. 2015 Energiebesparing gemeentelijke gebouwen 20% transitie naar hernieuwbare energie t.o.v.

Nadere informatie

Verbeter de aarde. Waarom en hoe je mee kunt doen! Anneke Brom 24-2-2013

Verbeter de aarde. Waarom en hoe je mee kunt doen! Anneke Brom 24-2-2013 Verbeter de aarde Waarom en hoe je mee kunt doen! Anneke Brom 24-2-2013 Lees hoe je door eenvoudige acties kunt meewerken aan het welzijn van de aarde. Bekijk de aardevriendelijke producten en campagnes

Nadere informatie

GEBIED IN 360o. Geschreven en vormgegeven door: Nicole de Waal - De Waalster communicatie en advies

GEBIED IN 360o. Geschreven en vormgegeven door: Nicole de Waal - De Waalster communicatie en advies o GEBIED IN 360o Naar aanleiding van de sessie Gezamenlijk toekomstbeeld Haarlemmer Kweektuin, met de leden van de voorbereidingscommissie is de volgende toekomstvisie opgesteld. Letterlijk aan de hand

Nadere informatie

Hoe denken Schiedammers over bepaalde duurzame maatregelen en in hoeverre dragen zij zelf bij aan een duurzaam Schiedam?

Hoe denken Schiedammers over bepaalde duurzame maatregelen en in hoeverre dragen zij zelf bij aan een duurzaam Schiedam? Hoe denken Schiedammers over bepaalde duurzame maatregelen en in hoeverre dragen zij zelf bij aan een duurzaam Schiedam? Kenniscentrum MVS november 2015 oud papier gescheiden aanbieden textiel gescheiden

Nadere informatie

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Hoeveel CO 2 -reductie is nodig? doel nieuwe kabinet: in 2020 30% minder CO 2 -uitstoot dan in 1990 UN-IPCC: stabilisatie

Nadere informatie

Buurthuizen en activiteiten

Buurthuizen en activiteiten Invalshoek: een wijkbudget voor activiteiten We stoppen met de financiering van (een gedeelte van) de huidige activiteiten in de wijk en stellen per wijk een budget beschikbaar voor initiatieven van inwoners

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Beleidsplan stichting Duurzaam Heino

Beleidsplan stichting Duurzaam Heino Beleidsplan stichting Duurzaam Heino Inhoudsopgave 1. Doelstelling... 3 2. Inleiding... 4 3. Wat is duurzaamheid?... 5 4. Lange termijn perspectief (..2030)... 6 5. Actieprogramma... 7 6. Financiële paragraaf...

Nadere informatie

De items in deze Nieuwsbrief:

De items in deze Nieuwsbrief: Nieuwsbrief november 2013 View this email in your browser De items in deze Nieuwsbrief: Duurzaamheidsmarkt Alphen aan den Rijn goed bezocht Samenwerking Kringloopwinkel / Repaircafe / Rijndorp / ThermosPower

Nadere informatie

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Amsterdam, 26 januari 2016 1 Inhoud Introductie 3 Zij waren er bij! 4 Circulaire economie 5 Waarom circulair? 6 Nederland Circulair! 7

Nadere informatie

Digipanel Duurzaamheid en Gebruik openbaar groen in de stad

Digipanel Duurzaamheid en Gebruik openbaar groen in de stad Digipanel Duurzaamheid en Gebruik openbaar groen in de stad November 2014 Eind oktober 2014 is er een enquête afgenomen onder het Digipanel Breda over het Uitvoeringsprogramma Klimaat en het vervolg hierop.

Nadere informatie

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk De Lokale Duurzame Energie Coöperatie EnergieCoöperatieBoxtel Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk WWW.ECBOXTEL.NL LDEC: Waarom en waartoe leidt het Samen met leden realiseren van betaalbare, duurzame,

Nadere informatie

Regio Stedendriehoek

Regio Stedendriehoek Regio Stedendriehoek 1 Energieneutrale regio Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen Netbeheer en Duurzame Gebiedsontwikkeling Pieter van der Ploeg, Alliander

Nadere informatie

12-12-2014 thuis in energie presentatie Duurzaam4Life 3

12-12-2014 thuis in energie presentatie Duurzaam4Life 3 Programma 20:00 Plenaire aftrap VKK Energie inspiratie Otto Willemsen AGEM samen op weg Guus Ydema Provinciale regelingen Maarten Visschers Leefbaarheid en gemeenschapsvoorzieningen Peter van Heek 20:30

Nadere informatie

Transition Town Castricum filmavond 29 juni 2011. Verspilling

Transition Town Castricum filmavond 29 juni 2011. Verspilling Transition Town Castricum filmavond 29 juni 2011 Verspilling WAT KAN IK IK DOEN? Alleen iets kopen als ik het nodig heb en het kapot is (bv TV). Zoals een nieuwe rits in een broek zetten. Spaarlampen Huis

Nadere informatie

Dutch Spirit: Passie voor duurzame maatpakken

Dutch Spirit: Passie voor duurzame maatpakken Dutch Spirit: Passie voor duurzame maatpakken DutchSpirit vervaardigt duurzame maatpakken en richt zich op de doorontwikkeling van circulaire stoffen voor werkkleding. Met een vernieuwend businessconcept

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3!

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3! Voor het welzijn van kind en school Klas 3! Wat is energie Energie heb je nodig om iets te doen. Je hebt het nodig om een auto mee te kunnen laten rijden, een huis mee te verwarmen of een fabriek mee te

Nadere informatie

Mosterd uit Almen, kaas van boerderij Pas Op, verse asperges om

Mosterd uit Almen, kaas van boerderij Pas Op, verse asperges om Windenergie als streekproduct: van dichtbij is beter. Mosterd uit Almen, kaas van boerderij Pas Op, verse asperges om de hoek, akkerbrood gebakken door bakker Wijnand van Loarnse tarwe: eerlijk en heerlijk!

Nadere informatie

Schoonschip is de meest duurzame drijvende woonwijk van Europa, bestaande uit 46 drijvende huishoudens die een nieuwe standaard definieert voor

Schoonschip is de meest duurzame drijvende woonwijk van Europa, bestaande uit 46 drijvende huishoudens die een nieuwe standaard definieert voor Schoonschip is de meest duurzame drijvende woonwijk van Europa, bestaande uit 46 drijvende huishoudens die een nieuwe standaard definieert voor duurzame stedelijke ontwikkeling in Amsterdam. HET PROJECT

Nadere informatie

Eindelijk! Veranderbaarheid is een absolute voorwaarde voor duurzaam bouwen. Niet het huis, maar het huishouden. Tweerichtingsverkeer

Eindelijk! Veranderbaarheid is een absolute voorwaarde voor duurzaam bouwen. Niet het huis, maar het huishouden. Tweerichtingsverkeer Een huishouden verbruikt zo n 26 MWh op jaarbasis. Met duurzaam bouwen kunnen we het verbruik van het huis halveren. Electrisch rijden kost slechts een kwart van de energie van een conventionele auto.

Nadere informatie

Ons groene buurtproject en de gemeente!

Ons groene buurtproject en de gemeente! Ons groene buurtproject en de gemeente! Groen Dichterbij! Bouw aan een goede relatie met jullie gemeente en creëer een gemeenschappelijke win-win 24 november 2012 Energieke Buurt Jitske Tiemersma Workshop

Nadere informatie

Een duurzame ontwikkeling sluit aan op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties in gevaar te brengen 1.

Een duurzame ontwikkeling sluit aan op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties in gevaar te brengen 1. Duurzaamheidsbeleid De bijzondere locatie van Buitenkans Kinderopvang bij het stadslandbouwproject biedt een uitstekende basis voor duurzame kinderopvang. Natuur, ons voedselketen en respect voor mens

Nadere informatie

Practice what you preach

Practice what you preach Beste lezer, In deze nieuwsbrief staat het volgende centraal: Wat leeft er onder de medewerkers van VHL Leeuwarden & Velp als het om duurzaamheid gaat. Daarnaast is de huidige stand van zaken omtrent zonnepanelen

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

Beter worden in wat we samen zijn!

Beter worden in wat we samen zijn! Beter worden in wat we samen zijn! Wie zijn we? Wat doen we? De gemeenten in de regio Stedendriehoek werken samen. Samen staan we sterk en maken we ons sterk voor het nog verder verbeteren van het VESTIGINGSKLIMAAT.

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

in Boschveld staat een huis Ontmoeten, werken en ontwikkelen in copernikkel

in Boschveld staat een huis Ontmoeten, werken en ontwikkelen in copernikkel in Boschveld staat een huis Ontmoeten, werken en ontwikkelen in copernikkel in Boschveld staat een huis de naam Copernikkel dankt zijn naam aan wijkbewoners. Zij zorgden ervoor dat iedereen weet waar de

Nadere informatie

Het Croqqer Cookbook: krijg samen meer voor elkaar

Het Croqqer Cookbook: krijg samen meer voor elkaar Het Croqqer Cookbook: krijg samen meer voor elkaar door Rob van de Star Inhoudsopgave Voorwoord...3 Hoe willen we werken?...4 De stem van onze "klant"...5 De buurt als ons anker...6 Copyright 2014, Croqqer

Nadere informatie

Gas geven voor duurzame energie

Gas geven voor duurzame energie Gas geven voor duurzame energie Programma Programma Thema Thema Workshops Workshops Lokatie Lokatie Gelders Gelders netwerk netwerk voor voor duurzame duurzame energie energie Uitnodiging Netwerkbijeenkomst

Nadere informatie

Cradle2Cradle in Actie!

Cradle2Cradle in Actie! Cradle2Cradle in Actie! RESULTATEN VAN WORKSHOP 3 C2C binnen bedrijven 2 Stap 1: inventarisatie C2C leeft al in Amsterdam: Van Gansewinkel december 2007: af van afval helpen van klanten om afval probleem

Nadere informatie

2013, peiling 2 juli 2013

2013, peiling 2 juli 2013 resultaten 2013, peiling 2 juli 2013 Van 14 mei tot en met 26 mei 2013 is een peiling onder het HengeloPanel gehouden. Van de 2.715 panelleden die waren uitgenodigd, hebben 1.615 leden de vragenlijst ingevuld.

Nadere informatie

Concept Development Opdracht 1B Battle of Concepts Enexis. Niels Joormann - 0819811 - CMD2a

Concept Development Opdracht 1B Battle of Concepts Enexis. Niels Joormann - 0819811 - CMD2a Concept Development Opdracht 1B Battle of Concepts Enexis Niels Joormann - 0819811 - CMD2a Inhoudsopgave Debriefing 03 Onderzoek 03 Omgevingsanalyse 04 Concept: Opgewekt! 05 Business Model Canvas 11 Pitch-presentatie

Nadere informatie

Solarpark Hengelo. NLGreenlabel. NL Greenlabel

Solarpark Hengelo. NLGreenlabel. NL Greenlabel Solarpark Hengelo NL Greenlabel Solarpark Hengelo _ introductie Locatie: Partners: Zutphen IJssel Hengelo (GLD) Doetinchem Solarpark _ Nieuw? Combineren! NL Greenlabel Solarpark Het NL Greenlabel Solarpark

Nadere informatie

www.houten2025.nl Verkenningsworkshop Atheneum 4 De Heemlanden 18 november 2013 Praat verder mee op @houten2025 www.facebook.

www.houten2025.nl Verkenningsworkshop Atheneum 4 De Heemlanden 18 november 2013 Praat verder mee op @houten2025 www.facebook. Verkenningsworkshop Atheneum 4 De Heemlanden 18 november 2013 Praat verder mee op www.houten2025.nl @houten2025 www.facebook.com/houten2025 Houten2025 op LinkedIn 1 2 De toekomst van Houten Houten heeft

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

Maken dat natuur tegen een stootje kan Natuur combineren met

Maken dat natuur tegen een stootje kan Natuur combineren met Vooruit met natuur Stelt u zich voor een sterke, fitte, sprankelende natuur, waarvan je volop kunt genieten. Natuur dichtbij, die ontspant en die maakt dat je je prettig voelt op de plek waar je woont.

Nadere informatie

Duurzaamheid in Amersfoort: kansen en inspiratie Het Amersfoorts Afwegingskader Duurzaamheid

Duurzaamheid in Amersfoort: kansen en inspiratie Het Amersfoorts Afwegingskader Duurzaamheid Duurzaamheid in : kansen en inspiratie Het s Afwegingskader Duurzaamheid s Afwegingskader Duurzaamheid s Afwegingskader Duurzaamheid Leefomgeving Dit project draagt bij aan een gezond woon- en werkklimaat

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES HAVO/VWO

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES HAVO/VWO DE ACTIES HAVO/VWO ACTIES RONDE 1 NEDERLANDSE OVERHEID De overheid besluit 500 subsidie te verlenen aan 30.000 woningeigenaren die hun woning isoleren. Dit levert in totaal een afname van 5 -units uitstoot

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015 Enexis De veranderende rol van de netbeheerder Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis 12 november 2015 Rol Enexis in de elektriciteitsketen Elektriciteitscentrale voor de opwek van elektriciteit

Nadere informatie

Rotterdam Centrum. Bereikbaarheid in. Je bereikt meer met fiets en OV. Samen aanpakken. Meedenken?

Rotterdam Centrum. Bereikbaarheid in. Je bereikt meer met fiets en OV. Samen aanpakken. Meedenken? Bereikbaarheid in Rotterdam Centrum Het belang van een goede bereikbaarheid in het gebied Je bereikt meer met fiets en OV Opkomende ontwikkelingen Samen aanpakken Meedenken? Een goede bereikbaarheid Van

Nadere informatie

Participatieverslag Nieuw & Anders

Participatieverslag Nieuw & Anders Participatieverslag Nieuw & Anders Op 26 en 31 maart vonden twee bijeenkomsten plaats met de titel Nieuw & Anders plaats. Twee bijeenkomsten die druk bezocht werden door vrijwilligers, verenigingen en

Nadere informatie

IPIN Proeftuin Lochem

IPIN Proeftuin Lochem IPIN Proeftuin Lochem Inleiding, samenwerking, uitdaging Oktober 2013 Ben Tubben Opzet programma IN4Energy Het consortium IN4Energy maakt het mogelijk dat deelnemers aan de proeftuin daadwerkelijk richting

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

Harderwijk in de zon

Harderwijk in de zon Harderwijk in de zon Informatieavond zonne-energie Veluwe Duurzaam samen met Gemeente Harderwijk 17 juni 2014 ir. A.D. Hekstra Handicom Solar solar@handicom.nl 0341-412629 Vanavond Zonnestraling -> warmte

Nadere informatie

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma. Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma. Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur Utrecht, 21 oktober 2015 Inhoud Introductie 3 Zij waren er bij! 4 Circulaire economie 5 RACE programma 6 Sectoranalyse

Nadere informatie

Inleiding GROEN Noord-Beveland was het thema voor de enquête van maart. Hiermee wilden wij inzicht krijgen in de mening van de inwoners over groene

Inleiding GROEN Noord-Beveland was het thema voor de enquête van maart. Hiermee wilden wij inzicht krijgen in de mening van de inwoners over groene Inleiding GROEN Noord-Beveland was het thema voor de enquête van maart. Hiermee wilden wij inzicht krijgen in de mening van de inwoners over groene energie en de mogelijkheid om dit gemeengoed te laten

Nadere informatie

Communiceren met ouderen

Communiceren met ouderen Communiceren met ouderen 1. Introductie a) Het SEE-GREEN project Het SEE-GREEN project is een Europees initiatief om de gevolgen voor de oudere generatie burgers in onze gemeenschappen te bepalen wanneer

Nadere informatie

Les Biomassa. Werkblad

Les Biomassa. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Biomassa Werkblad Les Biomassa Werkblad Niet windenergie, niet zonne-energie maar biomassa is de belangrijkste bron van hernieuwbare energie in Nederland. Meer dan 50%

Nadere informatie

Stadslandbouw komt in het buitenland en Nederland in verschillende varianten voor. Essentiële kenmerken en randvoorwaarden van stadslandbouw zijn:

Stadslandbouw komt in het buitenland en Nederland in verschillende varianten voor. Essentiële kenmerken en randvoorwaarden van stadslandbouw zijn: 1 Aan: de Raad van de Gemeente Dordrecht dtv de raadsgriffier Postbus 8 3300AA Dordrecht c.c.: College van Burgemeester en Wethouders Dordrecht, 1 november 2011 Betreft: Stadslandbouw in Dordrecht Geachte

Nadere informatie

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen Eneco Groep Duurzame energie voor iedereen Duurzame koploper Eneco is het grootste energiebedrijf van Nederland in publieke handen. Onze missie is betaalbare duurzame energie mogelijk maken die altijd,

Nadere informatie

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding Inleiding s Ochtends word je gewekt door je smartphone. Je doet een lamp aan en zet de verwarming een graadje hoger. Snel onder de douche, haar föhnen. Dan kopje thee zetten of een glas melk uit de koelkast

Nadere informatie

Energie van ons allemaal

Energie van ons allemaal VNO-NCW Themabijeenkomst Energietransitie Michael Fraats Trianel Energie B.V. 28 November 2011 1 Energie van ons allemaal 30-11-2011 2 Energie van ons allemaal is de essentie van Trianel Energie: Gericht

Nadere informatie

Energietransitie en schaalvoordelen

Energietransitie en schaalvoordelen Energietransitie en schaalvoordelen Samenvatting McKinsey-onderzoek Oktober 2013 CONTEXT Recent is door McKinsey, in opdracht van Alliander, een onderzoek uitgevoerd naar de vraag: Wat zijn de voordelen

Nadere informatie

Verduurzamen bedrijventerrein Kagerweg Oost. samen sterk, samen duurzaam

Verduurzamen bedrijventerrein Kagerweg Oost. samen sterk, samen duurzaam Verduurzamen bedrijventerrein Kagerweg Oost samen sterk, samen duurzaam Wie Stichting GreenBiz Beverwijk Jan Boudesteijn (voorzitter) Boudesteijn Groep "Biodiesel, groengas of elektrisch vervoer, de keuze

Nadere informatie

Beleidsstuk Lomans Milieu, Duurzaamheid & Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2014 2020/2025. Lomans, Groen Solide Kennisbedrijf

Beleidsstuk Lomans Milieu, Duurzaamheid & Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2014 2020/2025. Lomans, Groen Solide Kennisbedrijf Beleidsstuk Lomans Milieu, Duurzaamheid & Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2014 2020/2025 Lomans, Groen Solide Kennisbedrijf Missie Lomans is een betrouwbaar, betrokken en bevlogen familiebedrijf

Nadere informatie

Bijlage: Green Deal Sun Share Breda

Bijlage: Green Deal Sun Share Breda 1. Breda DuurSaam Breda DuurSaam is een onafhankelijke coöperatie die projecten opzet, begeleidt en uitvoert die bijdragen aan een volhoudbare, leefbare en gezonde Bredase samenleving. Deze projecten richten

Nadere informatie

Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd

Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd Regelingen en voorzieningen CODE 5.1.4.22 Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd bronnen vraag en antwoord ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I), 23.2.2011, www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe-

Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe- Vallei & Eem Veluwe Oost Veluwe Noord WELL DRA Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe- februari 2015 concept De aanpak handelingsperspectieven Ontwikkelingen maatschappij

Nadere informatie

Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft?

Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft? Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft? Netwerkbedrijf Endinet, de werkgever met energie Maar liefst 416.000 klanten in Zuidoost Brabant krijgen via kabels en leidingen van Endinet stroom

Nadere informatie

Sterker, Slimmer, Schoner

Sterker, Slimmer, Schoner Sterker, Slimmer, Schoner D66 visie op duurzaamheid en groei C100 01-11-2014 Stientje van Veldhoven Groene genen Van Mierlo Terlouw Club van Rome Richtingwijzer: streef naar een duurzame en harmonieuze

Nadere informatie

Zonnecoöperatie West-Friesland Burgerinitiatief. 1 september 2014

Zonnecoöperatie West-Friesland Burgerinitiatief. 1 september 2014 Zonnecoöperatie West-Friesland Burgerinitiatief 1 september 2014 Programma: Welkom! Wethouders Wijnne en Nootebos aan het woord Werkgroepleden Presentatie plannen Vragen? Afsluiting: circa 21.30 uur Wethouder

Nadere informatie

Wijk bij Duurstede, 16 september 2013. Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo. Van: Wethouder Robbert Peek. Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 16 september 2013. Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo. Van: Wethouder Robbert Peek. Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede Wijk bij Duurstede, 16 september 2013 Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo Van: Wethouder Robbert Peek Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede behandeld door Jelger Takken toestelnummer 609 bijlagen

Nadere informatie

Accountmanagement zijn de ogen en oren van het veld: zichtbaarder zijn. EZ: stop met maken van beleid. Geen woorden maar daden.

Accountmanagement zijn de ogen en oren van het veld: zichtbaarder zijn. EZ: stop met maken van beleid. Geen woorden maar daden. Resultaten Pionierlab 16 maart 2015 14 ondernemers uit de wereld van vastgoed, bedrijventerreinen, mobiliteit, zakelijke en financiële dienstverlening. Thema accountmanagement en dienstverlening Ontzorg

Nadere informatie

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want:

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Marktanalyse Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Onbekendheid gebouweigenaren & gebruikers met de mogelijkheden en winst die te behalen valt Ondoorzichtige

Nadere informatie

Kansen voor Delen. Mogelijkheden van deelconcepten in mobiliteit. Maja van der Voet Govert de With. Utrecht, 12 mei 2015

Kansen voor Delen. Mogelijkheden van deelconcepten in mobiliteit. Maja van der Voet Govert de With. Utrecht, 12 mei 2015 Kansen voor Delen Mogelijkheden van deelconcepten in mobiliteit Maja van der Voet Govert de With Utrecht, 12 mei 2015 Delen? Met meerdere personen gebruik maken van één product: Lenen Gebruiken en weer

Nadere informatie

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen.

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. Inhoud De warmtemarkt Warmtevraag woningen Warmtemarkt voor woningen Gasdistributie en CV ketel Elektriciteitsdistributie

Nadere informatie

Welkom. Accenture, 13 oktober 2011

Welkom. Accenture, 13 oktober 2011 Welkom Zuidas Energie Accenture, 13 oktober 2011 Vandaag Introductie Constructies Zuidas Energie Vraag Zuidas 1.000.000 m2 kantoren 100.000 vervoersmiddelen 10.000 woningen Vraag Zuidas Elektriciteit Warmte

Nadere informatie

5 manieren om je eigen pad te bewandelen

5 manieren om je eigen pad te bewandelen 5 manieren om je eigen pad te bewandelen Hierbij het nieuwe artikel met als onderwerp: 5 manieren om je eigen pad te bewandelen. Het is geschreven door wandelcoach Tineke Franssen. Tineke wandelt al een

Nadere informatie

Menukaart. Ja, ik wil zonnepanelen op onze school. Welk initiatief is voor ons geschikt?

Menukaart. Ja, ik wil zonnepanelen op onze school. Welk initiatief is voor ons geschikt? Menukaart Ja, ik wil zonnepanelen op onze school. Welk initiatief is voor ons geschikt? Schooldakrevolutie Schreeuw met ons van de daken: we zullen niet rusten tot elke vierkante centimeter van onze schooldaken

Nadere informatie

Concept: Opgewekt! Visualisatie van het concept Op de volgende pagina s zijn enkele schetsen te zien die het concept visualiseren.

Concept: Opgewekt! Visualisatie van het concept Op de volgende pagina s zijn enkele schetsen te zien die het concept visualiseren. Omgevingsanalyse Doelgroep: starters en zzp ers Zoals aangegeven in de briefing van Enexis zijn starters een groep waar nog (bijna) geen tools zich specifiek op richten. Dit gat wil ik opvullen met mijn

Nadere informatie

Panelonderzoek inwoners en openbaar groen

Panelonderzoek inwoners en openbaar groen Panelonderzoek inwoners en openbaar groen Gemeente Amersfoort Marlies Visser 2 juni 2015 De meeste panelleden zijn positief over het burgerinitiatief tot het opstellen van een Groenvisie. Men vindt over

Nadere informatie

Ontwikkelingen Zonne-energie

Ontwikkelingen Zonne-energie Ontwikkelingen Zonne-energie : Energieke Samenleving onderweg naar morgen Bert Bakker NIEUW: Bezuidenhoutseweg 50 2594 AW Den Haag 070 3040114 De oorsprong van (duurzame) energie De zon als energieleverancier

Nadere informatie

Wat stelt De Nationale DenkTank 2012 voor om de voedselketen te verduurzamen*?

Wat stelt De Nationale DenkTank 2012 voor om de voedselketen te verduurzamen*? Samenvatting van de bevindingen van de Nationale DenkTank 2012 boer Consument Wat stelt De Nationale DenkTank 2012 voor om de voedselketen te verduurzamen*? verwerker *De voorstellen van de denktank voor

Nadere informatie

Duurzame op bedrijventerreinen: Naar een gebiedsgerichte aanpak

Duurzame op bedrijventerreinen: Naar een gebiedsgerichte aanpak Duurzame op bedrijventerreinen: Naar een gebiedsgerichte aanpak KIvI Jaarcongres Sustainable Mobility,6 november 2013 Pieter Tanja Leefbaarheid en gezondheid in stad en regio verkeersveiligheid geluidoverlast

Nadere informatie

Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma

Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma Samenvatting Ruim zeven op de tien Leidenaren is van mening dat het klimaat de laatste tien jaar aan het veranderen is. Dit is iets minder dan vorig jaar. Qua belangrijkheid

Nadere informatie

Mogelijkheden voor energie coöperaties. Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195

Mogelijkheden voor energie coöperaties. Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195 Mogelijkheden voor energie coöperaties Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195 Inhoud Samen sterker Belang van gezamenlijke projecten Variant 1: alles achter de meter Variant 2: korting

Nadere informatie

STAD IN ZICHT 0-99. in de buurt van geluk

STAD IN ZICHT 0-99. in de buurt van geluk in de buurt van geluk wie zijn wij? STAD Jeroen van der Zant Johan Vlug Menno Vergunst Henk Schuitemaker Narda Beunders Lidewij Lenders communicatie-adviseur, bewoner IJburg landschapsarchitect VLUGP,

Nadere informatie

Iedereen kan Vergroenen

Iedereen kan Vergroenen Iedereen kan Vergroenen Voorop in de Vergroening Prijsvraag 2013 Aanleiding Lentiz LIFE College is een school voor VMBO en MBO (AOC), in een sterk geürbaniseerde omgeving (Schiedam). Met een AOC midden

Nadere informatie

OosterparkBOOM! Waar staat de OosterparkBOOM eind 2014?

OosterparkBOOM! Waar staat de OosterparkBOOM eind 2014? OosterparkBOOM! Waar staat de OosterparkBOOM eind 2014? Mark C Hoogenboom Deze tekst is eind 2013 geschreven alsof het eind 2014 is. De tekst is bedoeld om een beeld te schetsen waar de OosterparkBOOM

Nadere informatie

Spreektekst wethouder Hans Haring Werkconferentie Energiek Zoetermeer 11 juni 2013

Spreektekst wethouder Hans Haring Werkconferentie Energiek Zoetermeer 11 juni 2013 Spreektekst wethouder Hans Haring Werkconferentie Energiek Zoetermeer 11 juni 2013 Welkom allemaal! Om te beginnen fantastisch dat we met zo n grote groep en uit diverse geledingen hier bij elkaar zijn

Nadere informatie

Inzending Caerus Combinatiewoningen voor Prijsvraag Radesingel 6 te Groningen

Inzending Caerus Combinatiewoningen voor Prijsvraag Radesingel 6 te Groningen Inzending Caerus Combinatiewoningen voor Prijsvraag Radesingel 6 te Groningen Wij hebben een vernieuwende en maatschappelijk relevante bestemming bedacht voor de twee verbonden gebouwen aan de Radesingel

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

Initiatieven in je stad; op je handen zitten of op je handen staan?

Initiatieven in je stad; op je handen zitten of op je handen staan? Stedelijke vernieuwing Lelystad Initiatieven in je stad; PowerPoint Stedelijke vernieuwing presentatie op uitnodiging. Lelystad op je handen zitten of op je handen staan? Jop Fackeldey, 11 februari 2014

Nadere informatie

WEconomy Werkplaats. Initiatiefnemers Henry Mentink, Ellen van Dongen t Veerhuis, Varik 23-08-2015

WEconomy Werkplaats. Initiatiefnemers Henry Mentink, Ellen van Dongen t Veerhuis, Varik 23-08-2015 WEconomy Werkplaats Een open formule voor crowd-thinking en co-creatie, waarin de initiatiefnemers er borg voor staan, dat de kwaliteit in lijn is met de bron het werk van Prof. Jan Jonker, Radboud Universiteit

Nadere informatie

Almere. Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015

Almere. Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015 Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015 Natuur en Milieufederatie Flevoland heeft ook dit jaar weer een verkenning gedaan naar het klimaatneutrale gehalte van de

Nadere informatie

Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan

Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan Lokale Energie Lokale Energie - 4 Lokale energie-initiatieven - Een loket voor buurt- en dorpsinitiatieven Projectnaam : Lokale Energie Opdrachtgever

Nadere informatie

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO DUURZAAM PRODUCEREN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

Energie Prestatie Keuring (EPK)

Energie Prestatie Keuring (EPK) Energie Prestatie Keuring (EPK) Energie besparen wordt leuker, makkelijker en eenvoudiger! Stef Strik Barend van Engelenburg 14 januari 2016 ENERGIEBESPARING Waarom werkt(e) het nog niet zo lekker? Geen

Nadere informatie

Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten

Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Wat kan er gebeuren in de wereld als de productie niet kan voldoen aan de stijgende vraag? Fossiele brandstof en delfstoffen zijn eindig. Probleemstelling is dus eenvoudig

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

Visie op Sociale windenergie. Burgerinitiatief Duurzaam Drimmelen

Visie op Sociale windenergie. Burgerinitiatief Duurzaam Drimmelen Visie op Sociale windenergie Burgerinitiatief Duurzaam Drimmelen Wat zijn onze doelstellingen? DUURZAAM LOKAAL BETAALBAAR Duurzaam Drimmelen wil duurzaamheid in gemeente Drimmelen vergroten Ecologisch,

Nadere informatie

Evoluties in het energielandschap. Peter De Pauw

Evoluties in het energielandschap. Peter De Pauw Evoluties in het energielandschap Peter De Pauw Inhoud We consumeren meer energie We produceren zelf elektriciteit We zullen anders consumeren We gebruiken de netten op een andere manier 2 3 december 2015

Nadere informatie

Bussum. Duurzaamheidscafe 13 november 2012 Pauline Westendorp NEWNRG EnergieLokaal Wij krijgen Kippen

Bussum. Duurzaamheidscafe 13 november 2012 Pauline Westendorp NEWNRG EnergieLokaal Wij krijgen Kippen Bussum Duurzaamheidscafe 13 november 2012 Pauline Westendorp NEWNRG EnergieLokaal Wij krijgen Kippen Vandaag Eigen energie opwekken - Waarom? - Wie speelt welke rol Lokale duurzame energie vraag van u

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES VMBO

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES VMBO DE ACTIES VMBO ACTIES RONDE 1 NEDERLANDSE OVERHEID De overheid besluit 30.000 woningeigenaren die hun woning isoleren te belonen. Zij krijgen een subsidie van vijfhonderd euro. Dit levert in totaal een

Nadere informatie

Prijzengeld: 5.000,- Deadline: 23 November 2014 Battle type: Premium Battle. Hoe voorkomen we piekbelasting van het elektriciteitsnet?

Prijzengeld: 5.000,- Deadline: 23 November 2014 Battle type: Premium Battle. Hoe voorkomen we piekbelasting van het elektriciteitsnet? Prijzengeld: 5.000,- Deadline: 23 November 2014 Battle type: Premium Battle Hoe voorkomen we piekbelasting van het elektriciteitsnet? Introductie Stedin is als netbeheerder verantwoordelijk voor een veilig

Nadere informatie