4 w u r - MA^OAT/CAAV " .»PAN N O T E E R IK VOOR2ITTER. PóvT

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "4 w u r - MA^OAT/CAAV " .»PAN N O T E E R IK VOOR2ITTER. PóvT"

Transcriptie

1 IK V 6 R S T O M P 4 w u r - MA^OAT/CAAV ".»PAN N O T E E R IK VOOR2ITTER PóvT Ewoud Sanders DE TAAL VAN HET JAAR De nieuwe woorden en uitdrukkingen van 2002

2 Demoniseren, Fortuynist, ga toch koken, in de geest van Pim, ik zeg wat ik denk en ik doe wat ik zeg, ergens zin an hebben - de rumoerige opkomst en ondergang van de Lijst Pim Fortuyn leverde in 2002 de meeste nieuwe woorden en uitdrukkingen op. Maar er was meer: in Friesland smeerden ze antivandaalpasta op brugleuningen tegen baldadige jongeren, Leefbaar Rotterdam rekende af met de vergadernijlpaarden, en op Schiphol werd het eerste, volautomatische slikkerstoilet geïnstalleerd ten behoeve van de vele bolitaslikkers. En dan leverde prins Bernhard nog het Bernhardaapje, lanceerde prins Willem-Alexander de uitdrukking dat is ook maar een mening en werden sommige Nederlanders en Vlamingen een beetje Maximoe. Dit boekje vertelt het verhaal achter de ruim 250 nieuwe woorden en uitdrukkingen van Een selectie uit De taal van het jaar verscheen in verkorte vorm in NRC Handelsblad. Ewoud Sanders (1958) is taalhistoricus en journalist. Hij is vaste medewerker van onder andere NRC Handelsblad en Onze Taal. Hij heeft verschillende taalboeken op zijn naam staan, waaronder Jemig de pemig! De invloed van Van Kooten en De Bie op het Nederlands, het Eponiemenwoordenboek, het Geoniemenwoordenboek en Voor een dubbeltje op de eerste rang: 1001 spreekwoorden en zegswijzen over Nederlands geld. Dit is de vierde editie van De taal van het jaar.?< ov OT_ u S: ISBN NRC Handelsblad:

3 De taal van het jaar

4 ?wh:us

5 Ewoud Sanders DE TAAL VAN HET JAAR De nieuwe woorden en uitdrukkingen van Uitgeverij Prometheus / NRC Handelsblad Amsterdam / Rotterdam

6 2003 Ewoud Sanders Omslagontwerp Kummer & Herrman, Utrecht Illustraties 'Fokke & Sukke' 2003 Reid, Geleijnse & Van Tol ISBN

7 Inhoud Woord vooraf 6 Van agekey tot zoefrnat 1 o Literatuur 88 Alfabetisch register 91

8 Woord vooraf Dit boekje geeft een overzicht van de nieuwe woorden en uitdrukkingen van het jaar Volgens sommigen was 2002 politiek gezien een 'rampjaar', volgens anderen viel dat wel mee. Zeker is dat het in taalkundig opzicht een bijzonder jaar was. Dat heeft niet zozeer te maken met de hoeveelheid nieuwe woorden. Net als vorig jaar zijn er ruim tweehonderdvijftig nieuwkomers gesignaleerd (in 138 lemma's of stukjes). Bijzonder voor dit jaar is echter de relatief grote hoeveelheid nieuwe uitdrukkingen. In voorgaande jaren - dit is de vierde editie van De taal van het jaar - waren de nieuwe uitdrukkingen op de vingers van één hand te tellen. Begin 1999 verwierf onder de pet houden opeens nationale bekendheid door het parlementair onderzoek naar de Bijlmerramp. Aan het eind van dat jaar zette koningin Beatrix de uitdrukking de leugen regeert op de kaart, die zij toepaste op de vaderlandse journalistiek. In 2000 kwamen we niet verder dan de uitroep toppiejoppie (met dank aan zwemster Inge de Bruijn), en in 2001 maakte George Bush het manhaftige make no mistake ook in het Nederlandse taalgebied gevleugeld. Bovendien maakte Nederland dat jaar door een reclamecampagne van onder meer verkeersveiligheidsorganisatie 3V0 kennis met de bob zijn - een uitdrukking die toen in Vlaanderen al lang ingeburgerd was. Maar goed, dat was het dus. Vijf uitdrukkingen in drie jaar tijd, het is precies één hand vol. Nee, dan het annus horribïlis Dat jaar zag de geboorte en/of verbreiding van maar liefst elf uitdrukkingen en vaste verbindingen. Aangezet door een radioreclame schreven wij het afgelopen kalenderjaar opeens meer dan duizend keer maar nu even niet. Andermaal waren wij dank verschuldigd aan George W., die ons ditmaal trak- 6

9 teerde op de as van het kwaad - een kwestie die nog wel een vervolg zal krijgen. En ook het koningshuis deed weer een duit in het zakje, want dankzij prins Willem-Alexander is het is (ook) maar een mening gangbaar geworden. Maar de grootste leverancier van nieuwe uitdrukkingen was natuurlijk Pim Fortuyn, gevolgd door de LPF. De spectaculaire opkomst van Fortuyn, zijn tragische dood, de rumoerige opkomst en ondergang van de LPF - dit alles zorgde niet alleen voor veel spektakel, maar ook voor de verbreiding van acht uitdrukkingen, van at your service tot ergens zin an hebben. En dat zijn dan nog alleen de uitdrukkingen, want door Fortuyn en de LPF ontstonden ook nog verscheidene nieuwe woorden, zoals condoleancestem, piëteitstem, Fortuynist, Fortuynisme en proejballonnenblazersensemble (een door Youp van 't Hek bedachte bijnaam voor de LPF). Bovendien weet iedereen dankzij Pim Fortuyn opeens wat demoniseren is, een woord dat in de dagbladen nog nooit zo vaak is gebruikt als het afgelopen jaar. Opnamecriteria Hoe verzamel je nieuwe woorden? Daar bestaat nog geen betrouwbare software voor, dus vooralsnog kunnen we niet zonder het ouderwetse handwerk. Dat is: lezen met een pen in de aanslag. Dat heb ik het afgelopen jaar weer gedaan, gesteund door Mare De Coster, Jaap Engelsman, Koos Metselaar, Rob Tempelaars en Geertrui Van Overwalle - waarvoor zeer veel dank. De leeftijd en de frequentie van woorden kun je nagaan door ze na te zien in boeken en in grote digitale tekstbestanden. De voornaamste boeken worden in de literatuurlijst genoemd, de belangrijkste digitale bestanden zijn Factlane (voorheen de Nederlandse Persdatabank), Picarta en internet. In Factlane waren dit jaar de digitale leggers te doorzoeken van het Algemeen Nederlands Persbureau (ANP), achttien Nederlandse en Vlaamse kranten en twee tijdschriften.''" Picarta is een bibliografisch * Het gaat om het Algemeen Dagblad, Het Belang van Limburg, Cobouw, De Dordtenaar, Elle, Het Financieele Dagblad, De Financieel-Economische Tijd, De Gazet van Antwerpen, het Laatste Nieuws, Het Nieuwsblad, NRC Handelsblad, De Morgen, Het Parool, Quote, De Standaard, het Rotterdams Dagblad, de Rijn en Gouwe, de Staatscourant, Trouw en de Volkskrant. 7

10 bestand waaraan wekelijks de inhoudsopgaven van ruim twaalfduizend tijdschriften worden toegevoegd. Bij het zoeken op internet heb ik gebruikgemaakt van Google, een zoekmachine die relatief diep de webgeschiedenis in duikt en die ook aangeeft hoe vaak woorden op een pagina voorkomen. Daarnaast heb ik gezocht in een archief met nagenoeg alle Usenet-berichten van de afgelopen twintig jaar. In totaal zijn ruim duizend woorden en vaste verbindingen nagezocht die mij en mijn medeverzamelaars nieuw voorkwamen. Net als bij de drie voorgaande edities van dit boekje viel een flink deel af, omdat ze ouder bleken te zijn. Top-25 Welke debutanten kwamen in 2002 nu in de doorzochte dagbladen en op de Nederlandstalige webpagina's het vaakst voor? En uit welke maatschappelijke domeinen waren ze afkomstig? Eerst de top-25. Het totale aantal vindplaatsen in Factlane, Google en Groupsgoogle staat tussen haakjes. Voor de preciezen onder u: helemaal zuiver zijn die aantallen niet, want sommige krantenstukken staan zowel in Factlane als op internet (waar berichten soms weer op verschillende pagina's terechtkomen), maar inmiddels kun je bij dit soort onderzoekjes onmogelijk meer om internet heen. En het spreekt vanzelf dat een woord dat vroeg in het jaar ten tonele verscheen, alleen al daardoor een groter aantal vermeldingen heeft kunnen scoren dan een laat' woord. 1. LPF (10I.I30) 2. raadsgriffier (10.598) 3. demoniseren (9245) 4. at your service (9240) 5. geest van Pim, in de (4796) 6. puinhopen van, de (4732) 7. as van het kwaad, (de) (3805) 8. kogelbrief (3665) 9. kut-marokkanen (2970) 10. Fortuynist (1648) 11. mening, het is (ook) maar een (1341) 12. zin an hebben, ergens (1205) 13. kogel kwam van links, de (1167) 14. Jip-en-Janneketaal (1136) 15. maar nu even niet (1134) 16. verlofknip (780) 17. Yaha-virus (735) 18. ik zeg wat ik denk en ik doe wat ik zeg (686) 19. eurodifïusie (649) 20. invasiewet (596) 21. MMS (580) 22. ga toch koken (556) 23. nitrofen (531) 24. treiterlijn (451) 25. databundel (309) 8

11 Niet geheel onverwacht heeft de binnenlandse politiek het in 2002 dus als leverancier van nieuwe woorden gewonnen. In totaal leverden de ontpaarsing, de afrekening met de oude politiek en het gekrakeel in en rond Den Haag 31 nieuwe woorden en uitdrukkingen op. Als je kijkt naar de maatschappelijke domeinen waaruit de nieuwe woorden afkomstig zijn, staat de economie op de tweede plaats, want die leverde 18 nieuwe woorden op, waaronder Enronitis, guldenheimwee en verwokkelen. De misdaadbestrijding zorgde voor 17 nieuwe woorden, waaronder antivandaalpasta, misdaadkaart en winkelcentrumverbod. De gezondheidszorg, ook een onderwerp dat ons sterk bezighoudt, staat met 12 nieuwe woorden op de derde plaats, met onder meer dominotransplantatie, gebruiksbahy en kloonzwangerschap. Verschenen er in 2002 ook opvallend mooie of lelijke woorden? Taalkundigen beweren op goede gronden dat mooie en lelijke woorden objectief gezien niet bestaan - een woord is een woord, meer niet. Toch heb ik een keuze gemaakt. Als lelijkste woord van 2002 geef ik u in overweging: prullenbakkéren. Als mooiste: onthanen. Op 5 oktober 2002 zei Jeltje van Nieuwenhoven dat haar partij, de PvdA, moest onthanen. 'Iedereen moet elkaar de ruimte geven.' Daar kun je het - ook buiten de politiek - alleen maar mee eens zijn. Tot slot nog dit: evidente taalfouten in citaten zijn stilzwijgend verbeterd. Dat geldt ook voor de interpunctie. Als altijd houd ik mij aanbevolen voor aanvullingen, correcties en commentaar. Ewoud Sanders 2 januari

12 Van agekey tot zoefmat agekey Foefje om het jonge rokers moeilijker te maken. Vanaf i januari 2003 mag je alleen nog sigaretten uit een automaat trekken als je met je bankpasje kunt aantonen dat je zestien jaar of ouder bent. Op het postkantoor kun je je bankpas laten voorzien van een zogenoemde agekey ('leeftijdsleuter) of agechip. Het motto van de campagne is 'Sigaretten trekken? Leeftijd checken!' Een manier om de sigarettenautomaat te bedotten: leen de agekey van een zestienplusser. airbagbureau Eind oktober 2002 presenteerde de Duitse ontwerper Matthias Knigge in Hamburg zijn airbagbureau. 'Knigges bureau,' schreef NRC Handelsblad, 'is gemaakt van walnotenhout en lijkt op het eerste gezicht niets anders dan een normale werkplek. Wanneer werknemers echter behoefte hebben aan een korte pauze, kan door middel van een druk op een knop aan de onderkant van het bureaublad een ventilator in werking gesteld worden. Die blaast lucht in een oranjegekleurde zak.' Op die zak kan men dan een dutje doen. ambutaxi In diverse regio's in Nederland werken doktersposten met een ambutaxi: een taxi met een medisch geschoolde chauffeur en eenvoudige medische apparatuur. Huisartsen die dienst hebben, bezoeken hun patiënten met zo'n ambutaxi (een samentrekking van ambulance en taxi). In februari 2002 bepaalden de ministeries van Binnenlandse Zaken, Volksgezondheid en Verkeer dat de ambutaxi's - die ook wel meditaxi's worden genoemd - hetzelfde 10

13 uiterlijk moeten krijgen, want dat is nu nog een allegaartje. 'De tientallen zogeheten ambutaxi's of medische taxi's,' aldus het dagblad Trouw op 2 februari, 'zien er nu allemaal verschillend uit, hebben een andere kleur, een andere tekst op de zijkant en verschillende soorten zwaailichten.' Voortaan zal de ambutaxi geel van kleur zijn en een striping (een woord dat we sinds 1991 kennen) op de zijkant hebben. Bovendien moet het woord ambulance erop staan. De ambutaxi mag een blauw zwaailicht en een sirene voeren, maar uitsluitend wanneer de arts met grote spoed naar een noodgeval moet. antivandaalpasta In Friesland is het zomers een bekend probleem: jongelui die vanaf een brug vlak voor een boot springen, die naar beneden pissen of die met flessen gooien. Sommige Friese gemeenten hebben hun gemeenteverordening zo aangepast dat dit strafbaar is, maar in Kuikhorne bedachten ze iets anders: de leuning van de brug daar werd ingesmeerd met antivandaalpasta, een kleverig, zwart goedje dat je heel moeilijk van je kleding of handen krijgt. Men sprak ook wel van antivandalismepasta of jeugdpasta. Kop in het Friesch Dagblad van 13 augustus 2002: Troef met "jeugdpasta" op brug blijkt te helpen.' Argentijnse slag De Argentijnse slag is een slag bij hockey waarbij de bal op de forehand met de zijkant van de stick wordt geslagen. Hoewel sommige spelers de nieuwe slag toejuichen, vinden anderen hem te gevaarlijk, NRC Handelsblad berichtte hierover op 5 november 2002 onder de kop 'Hockeywereld vreest de Argentijnse slag'. De nieuwe slagtechniek is door de Argentijnen geïntroduceerd, vandaar de naam. as van het kwaad, (de) Op 29 januari 2002 hield president Bush van de Verenigde Staten zijn eerste State of the Union, een soort Troonrede. Over landen als Irak, Iran, Noord-Korea zei hij: 'States like these, and their terrorist allies, constitute an axis of evil, arming to threaten the peace of the world.' 11

14 A/VT / VA/VPAA L PASTA * In de Nederlandse kranten werd axis of evil vertaald als '(de) as van het kwaad'. Het is goed mogelijk dat deze verbinding al eerder is gebruikt - bijvoorbeeld ten tijde van de Tweede Wereldoorlog, toen de geallieerden vochten tegen de as Duitsland-Italië-Japan - maar in het Nederlands heeft dat niet geleid tot opname van deze uitdrukking in de woordenboeken. Evenmin bleek as van het kwaad vóór 2002 voor te komen in de doorzochte dagbladen. As van het kwaad bleek zeer succesvol. In de kranten kwam het in 2002 meer dan duizend keer voor, op Nederlandstalige websites meer dan 2800 maal. Al snel werd duidelijk wie Bush de uitdrukking in de mond had gelegd. Op 10 februari schreef de website van Onze Taal hierover, in een samenvatting van een artikel uit de Chicago Sun-Times: David Frum, speechschrijver van president Bush, heeft de term axis of evil verzonnen, aldus zijn vrouw, die vrienden en kennissen hierover trotse tjes heeft gestuurd. Frum is nogal verlegen met de mailtjes, omdat het voor een 'presidential ghost' streng verboden is dit soort mededelingen te doen. asotaks Leefbaar Rotterdam opperde het idee in april 2002 tijdens de coalitiebesprekingen voor het nieuwe college van B & W: belast Rotterdammers die zich op straat of in het verkeer misdragen met een fis- 12

15 cale naheffing, een asotaks. Het plan bleek niet haalbaar omdat gemeenten niet op eigen houtje extra heffingen mogen invoeren. Het Algemeen Dagblad kopte op 10 april 2002: 'Gemeentewet staat asotaks in de weg.' at your service Het is natuurlijk flauwekul om te beweren dat de uitdrukking at your service nieuw is. In Engeland zeggen ze dit al zeker vierhonderd jaar. Maar tot eind 2001 was de Engelse uitdrukking nauwelijks in Nederland te lezen of te horen. Dat veranderde na 25 november 2001, toen Pim Fortuyn met een overweldigende meerderheid van stemmen door Leefbaar Nederland werd gekozen tot lijsttrekker. Fortuyn bedankte de leden door te salueren, terwijl hij zei: 'At your service!' - een kreet die hem volgens sommigen door een reclamebureau was ingefluisterd. Toevallig was de Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP) de verkiezingen in gegaan met de Nederlandse tegenhanger van deze leus. Op 18 februari 2002 schreef NRC Handelsblad hierover: 'At your service' komen wij in het Nederlands vertaald tegen bij de SGP: 'Tot Uw dienst'. Hier zien we een illustratie van hoe dezelfde woorden door verschillende mensen uitgesproken een totaal andere betekenis kunnen hebben. Waar Fortuyn zijn gehoor wil verzekeren van zijn populistische dienstbaarheid, doelen de theocratische mannenbroeders op dienstbaarheid aan het Hogere: 'Allereerst wordt met dit motto aangeduid, dat de SGP wil staan in de dienst van de Heere en publiekelijk de overheden en het volk wil oproepen om Hem te dienen en te eren.' Net als ik zeg wat ik denk en ik doe wat ik zeg (zie aldaar), de andere bekende slogan van Fortuyn, maakte at your service furore. In 2002 werd de uitdrukking ruim 350 keer in de dagbladen gebruikt en bijna negenduizend keer op Nederlandse webpagina's. In de loop van het jaar liet Harry Miens de saluerende Fortuyn in brons gieten. De kranten spraken vanj het at-your-servicebeeld. Zie ook condoleancestem, demoniseren, Fortuynist, ga toch koken, geest van Pim, kogel..., lijntje..., LP F, proefballonnenblazersensemble, puinhopen..., zelfdemonisering, zin an... 13

16 Bart de GraafF-effect Na de dood van televisiemaker en presentator Bart de Graaff, die leed aan een nierprobleem, meldden zich beduidend meer jongeren aan als nierdonor. Bij de Nierstichting sprak men van het Bart de Graaff-effect. De Graaff overleed op zaterdag 25 mei bengelbus Het Drentse Frederiksoord had in januari 2002 de primeur: het eerste mobiele centrum voor kinderopvang. De bengelbus - je leest het ook wel met een beginkapitaal - wordt gebruikt voor de buitenschoolse opvang van kinderen op het platteland. Het voertuig, dat verscheidene dorpen aandoet, levert de kinderen af bij de school of het buurthuis waar ze die dag terecht kunnen. bermmonument Je ziet ze steeds meer langs de kant van de wegen: kleine, door particulieren opgerichte monumentjes voor dodelijke verkeersslachtoffers. In Nederland blijft het meestal beperkt tot kruisen, bloemen en kransen, in het buitenland zijn ze soms ook voorzien van foto's, wieldoppen of andere auto-onderdelen. Een verzamelnaam hadden we er nog niet voor, maar in 2002 dook het woord bermmonument een paar keer op. Overigens in negatieve zin, want Friesland wil paal en perk stellen aan de bermmonumentjes. De gemeente Leeuwarden bepaalde in november 2002 dat de monumentjes niet hoger dan 60 centimeter mogen zijn en dat ze maximaal vijf jaar mogen blijven staan. Én ze mogen niet te opvallend zijn, want anders leiden ze de weggebruiker te veel af. Berahardaapje Zijn schoonmoeder is onder meer vernoemd in de Wilhelminapepermunt, en zijn vrouw leverde het woord Julianaantjes op, een oneerbiedige aanduiding voor 'drillerige oma-armen'. Dit jaar was de prins zelf aan de beurt. De Leidse bioloog Mare van Roosmalen ontdekte in het Braziliaanse regenwoud een onbekend aapje dat hij Bernhardaapje noemde, naar de natuurbeschermer (én jager) prins Bernhard. De officiële Latijnse naam van het aapje is Callicebus Bernhardi. Overigens kan men op de website van de bioloog tegen 14

17 betaling een vernoeming regelen: een door Van Roosmalen ontdekte dier- of plantensoort krijgt dan officieel de naam van de mecenas. Vergelijk kasgraaier binladenteef Scheldnaam voor een gesluierde (moslim)vrouw. Ook aangetroffen in versterkte vorm: teringbinladenteef. Op 30 november 2002 schreef Elsbeth Etty in NRC Handelsblad: Fietsend op de Cruquiusweg passeerde ik een vrouw met een hoofddoek die achter een kinderwagen liep. Twee grote kerels in trainingspakken begonnen haar plotseling, zonder enige aanleiding, uit te schelden. Teringbinladenteef] Binladenteef]' De vrouw reageerde niet, ze bleef strak voor zich uitkijken en ging alleen wat sneller lopen. Al zeker sinds de 17de eeuw wordt teef, dat eigenlijk 'wijfje van de hond en de vos' betekent, gebruikt als scheldnaam voor vrouwen. Een oud voorbeeld is appelteef. Van recente datum zijn zweefteefvoor 'stewardess' en voor 'zweverige vrouw', parelteef voor 'kakwijf en zemelteefvoor 'zeikwijf. De eerste twee worden aan Youp van 't Hek toegeschreven. rsiee, 1 PIT IS OIN4S \ etbsjlaxremfzeutje. \ / 15

18 /(vsn^ WÉ VBRZJrs(/>i EM V^. iéts Mieaws Ofwg XX^^STOPPCM ÉR Mee. 8AARPƒ blaffunctie Het ministerie van Verkeer en Waterstaat wil dat het openbaar vervoer veiliger wordt. In juli 2002 stuurde het ministerie daarover een 'Aanvalsplan Sociale Veiligheid Openbaar Vervoer' naar de Tweede Kamer. Hierin stond onder meer dat het Rotterdamse openbaar-vervoerbedrijf RET surveillancehonden wil inzetten in sommige trams en metro's. Men sprak in dit verband van honden met blaffunctie - wat in de pers voor enige hilariteit zorgde. 'De beesten zijn niet bedoeld om zwartrijders in de kraag te grijpen,' aldus het ANP op 5 juli, 'maar al blaffend controleurs te beschermen tegen agressieve reizigers. Bij de metro's van Moskou en Berlijn zijn de blaffende honden een doorslaand succes.' Later verduidelijkte minister De Boer (Verkeer) nog eens dat het om dieren gaat die 'een blaffunctie hebben en geen bijtfunctie'. Ook bijtjunctie is een nieuwkomer in het Nederlands. bloemenbrik Bij de begrafenis van prins Claus, in oktober 2002, werden de vele bloemstukken vervoerd door een apart rijtuig, dat de bloemenbrik werd genoemd. Mogelijk is dit woord in kleine kring al langer bekend, maar de woordenboeken kennen het niet en de afgelopen tien jaar is het niet in de dagbladen gebruikt. Hetzelfde geldt voor galalijkkoets ('Het lichaam van prins Claus werd vervoerd in een galalijkkoets die door zes Friese paarden werd getrokken'). Overigens heeft Claus minstens één significante bijdrage aan het Nederlands 16

19 geleverd. Hij mocht graag zeggen leugens hebben korte benen, een van oorsprong Duitse uitdrukking die door hem bij ons verbreid is. bolitaslikker Je zou denken dat het woord slikker een verkorting is van bolletjesslikker, maar dit blijkt niet het geval te zijn. Al zeker sinds 1992 wordt er in de kranten geschreven over slikkers, terwijl bolletjesslikker (met of zonder koppelteken) z'n entree maakte in Dat zal dan ook de reden zijn waarom de Grote Van Dale wel slikker vermeldt ('drugssmokkelaar die verdovende middelen inslikt om ze over te brengen'), maar niet bolletjesslikker, hoewel dat sinds 1996 duizenden keren in de kranten heeft gestaan. Hoe het ook zij, sinds 2002 wordt een half-spaans synoniem gebruikt, namelijk bolitaslikker. Bolita is Spaans voor 'bolletje'. In Cura^ao, waar veel bolletjesslikkers vandaan komen en waar onder meer Spaans en Nederlands wordt gesproken, worden zij bolitaslikkers genoemd, vandaar. De enorme ophef over het vrijlaten van gearresteerde bolletjesslikkers op Schiphol, vanwege onvoldoende cellencapaciteit, leidde in 2002 tot allerlei gelegenheidssamenstellingen, zoals bolitabeleid, bolletjesaffaire, boïletjesdode, bolletjeslepel, bolletjesoperette, bolletjesproblematiek, bolletjesprop, bolletjessysteem, bolletjesvlucht, bolletjeswet enzovoort. Vergelijk slikkerstoilet en vrijvoeter,psst, COLLEGA,,, VOLGENS MJJ HÊBÖÊN WE P'R WÊÊC EEN,, " &OL.lr&TJeSSL'fKKef3 " 17

20 bouwbordeel Het is in zekere kringen niet ongewoon om belangrijke opdrachtgevers flink in de watten te leggen. Tijdens de bouwfraude-enquête bleek dat enkele grote aannemers in Nederland daartoe vaak een bordeel in Abbenes bezochten, dat in de pers de naam bouwbordeel kreeg. 'Het bouwbordeel,' schreef de Volkskrant in augustus 2002, 'ligt op een uitstekende locatie, in de oksel van de A4 en de A44. De grote bouwprojecten zijn om de hoek.' Eén aannemer spendeerde alleen al in 1999 vijftienduizend gulden aan het bordeelbezoek van ambtenaren. ou s er /woet U FUNIK G.EHe»D WORDEN? ' 0OUK/BoRDE L " broekzakbeller Het landelijke alarmnummer 112 krijgt jaarlijks vier miljoen telefoontjes van mobiele bellers. Slechts een vijfde daarvan is menens. De meeste nepbellers zijn kinderen, maar er zijn ook mensen die per ongeluk 112 bellen, doordat hun nulzesje in hun tas of broek geactiveerd wordt. In januari 2002 besloot de politie die broekzakbellers, zoals ze genoemd werden, met een sms'je te kapittelen. Het verschijnsel broekzakbellen was al langer bekend, maar er bestond nog geen woord voor. chatroman Nieuw op het boekenfront: de chatroman, een roman die bestaat uit een bundeling van - en chatcorrespondentie. Op 27 februari 2002 schreef het Algemeen Dagblad: l8

21 Men neme een intelligente vrouw en een aantrekkelijke man met zwart krulhaar en een supergave huid. Ze kunnen elkaar eerst niet uitstaan, maar ontdekken later bij elkaar toch de liefde van hun leven. Stop deze ingrediënten in één boek en je hebt een stuiverromannetje. De Amerikaanse schrijfster Nan McCarthy giet dezelfde bestanddelen in een andere vorm: een - en chatcorrespondentie tussen lekker ding Maximillian en carrièrevrouw Beverly. En zo fabriceert ze de eerste chatroman ter wereld. De Nederlandse vertaling werd slecht ontvangen. Zo schreef De Standaard op 12 december: 'De allereerste chatroman ter wereld is een dooie mus. Het medium verdiende betere beoefenaars dan McCarthy.' chicklit 'Chicklit,' schreef Corine Vloet op 2 november 2002 in NRC Handelsblad, 'is de keukenmeidenroman van de 21ste eeuw.' Zij het met iets andere ingrediënten, want de typische chicklit (een samentrekking van chick literature) gaat over hoogopgeleide, mooie en succesvolle vrouwen tussen de 25 en 35 die het moeilijk hebben omdat ze op drie fronten willen uitblinken: in hun werk, als partner én als moeder. En dan nog slank en gorgeous blijven ook! Het succesvolste chicklit-boek is Bridget Jones diary van Helen Fielding, maar er zijn er meer, en volgens Vloet is het 'hersenverwekende' lectuur. Chicklit is in het Engels reeds ingeburgerd, maar was in het Nederlands nog niet gesignaleerd. De spelling ligt nog niet vast. Je vindt het als chicklit, chick Ut en chick-lit. De tegenhanger van chicklit heet ladlit. Zie verder aldaar. clipchart Een clipchart is een hitparade voor muziekclips. Via een sms'je kunnen kijkers laten weten wat zij de beste clip of muziekclip vinden - woorden van eind jaren tachtig. Begin 2002 werd een filmpje van de zangeres Shakira uitverkoren. Het Algemeen Dagblad schreef hierover op 5 februari 2002: l 9

22 Ook de popmuziek heeft zijn Máxima. Haar naam is Shakira, ze is 24 jaar, komt uit Colombia en heeft onder de hoede van het familiebedrijf Estefan haar debuut-cd gemaakt. Na Latijns-Amerika verovert deze zangeres nu ook Europa in razende vaart. Haar Engelstalige single Whenever, wherever komt deze week op de tweede plaats binnen in de AD top 30 en de Mega Top 100. De video staat bovenaan in de Box Clipcharts en de cd Laundry service komt binnen op de achtste plaats in de Album Top 100. combi-euro Het schijnt tamelijk eenvoudig te zijn om bij munten van één of twee euro de kern uit de rand te slaan. Aan een hamer en een schroevendraaier heb je genoeg. Dit geeft de mogelijkheid om zogenoemde combi-euro's te maken, en sommige mensen hebben daar lol in. Reeds gesignaleerd: Griekse buitenrand met Nederlands middenstuk, combi's Duits-Belgisch, Portugees-Spaans en ga zo maar door. Officieel is het valsmunterij, en dus strafbaar, maar dat zal het wel extra leuk maken. condoleancestem Na de moord op Pim Fortuyn, op 6 mei 2002, werd gevreesd dat veel mensen een zogenoemde condoleancestem zouden uitbrengen. Men sprak ook wel van trooststem en piëteitstem. Het NIPO deed snel een kiezersonderzoek, en meldde half mei: 'Condoleancestemmen lijken geen invloed te hebben gehad op het zeteltal van de LPF.' Zie ook at your service, demoniseren, Fortuynist, ga toch koken, geest van Pim, ik zeg wat ik denk..., kogel..., lijntje..., LPF, proefballonnenblazersensemble, puinhopen..., zelfdemonisering, zin an... cyberlingo Het was reeds voorspeld: kinderen die veel sms'en en chatten raken gewend aan een afwijkende spelling en een dito woordbeeld. Zij gaan cyberlingo schrijven, en in de Verenigde Staten is dit reeds gesignaleerd. Daar moeten docenten uitleggen dat 'U have 2 b kidding' niet helemaal correct is. 'De scholieren zelf zitten er niet mee,' meldde de website van Onze Taal op 7 oktober 2002, 'maar de leraren vinden dat de leerlingen wel moeten weten hoe het hoort.' 20

23 /NA6LK6RT krsêg OVeR(6.&si-S WÉL V66L CONOOl_6AlMCeSTeWA\eM. databundel Begin april 2002 bracht KPN i-mode op de Nederlandse markt, een techniek die het mogelijk maakt om met behulp van een (speciale) mobiele telefoon te en en te surfen op internet. Rekenden telecomaanbieders - een woord dat we sinds 1992 kennen - tot nu toe af per seconde, bij i-mode wordt de hoeveelheid opgehaalde informatie in rekening gebracht. Dit bracht een nieuw woord mee, namelijk databundel Zo schreef NRC Handelsblad op 4 april: 'In Nederland wordt niet per kilobyte gerekend maar per "databundel". De goedkoopste databundel is 2 euro (voor 200 kilobyte), de duurste 45 euro (25 megabyte). Wie zijn databundel overschrijdt betaalt meer.' Databundel is ook aangetroffen in de samenstellingen GPRS-databundel en databundel-abonnement. demoniseren Het is niet zo dat het woord demoniseren vóór Pim Fortuyn niet werd gebruikt. In de dagbladen komt het woord sinds het einde van de jaren tachtig voor in berichten over de nazi's (die de joden demoniseerden), de Koude Oorlog (waarin de communisten werden gedemoniseerd) en de moslimfundamentalisten (die de Verenigde Staten demoniseren). De Grote Van Dale kent het sinds 1999 (in de betekenis 'als kwaad beschouwen, duivels voorstellen') en het is ook wel eens gebruikt in verband met de Nederlandse politiek. Zo schreven Bert Bukman en Alain van der Horst in 1994 in HP/De Tijd een 21

24 artikel getiteld 'De demonisering van de CD' (Centrum Democraten). Maar door Pim Fortuyn is het gebruik van demoniseren in 2002 explosief gestegen. Werd het woord vóór Fortuyn slechts in kleine kring gebruikt, nu kent iedereen het. Een van de eerste keren dat Fortuyn het zelf gebruikte was op 9 februari 2002, in een vraaggesprek in de Volkskrant. Hij zei toen: Veertigduizend asielzoekers per jaar, dat is in vier jaar tijd een stad van een omvang van Groningen. Dat moeten mensen zich eens even goed realiseren. En dan veelal; enkele reis onderklasse. Nou dat zie ik niet zo zitten. Daar moeten we maar eens even mee stoppen. Janmaat had gewoon voor een deel gelijk. En door de demonisering waaraan uw krant ook heeft meegedaan, kon dat allemaal niet meer gezegd worden. Vervolgens gebruikte Fortuyn het vooral om zijn eigen situatie te kenschetsen. Zo zei hij in een televisie-interview met Robert Jensen, niet lang voordat hij in Hilversum werd doodgeschoten door Volkert van der G.: Als je ziet wat ik af en toe in de brievenbus krijg, daar word je niet vrolijk van. En de Nederlandse regering, en dat vind ik een bloody shame, helpt mee een klimaat te creëren van demonisering van mijn persoon. En als mij straks wat gebeurt, en ik ben blij dat je me deze gelegenheid geeft, zijn zij medeverantwoordelijk. En dan kunnen zij niet de handen er vanaftrekken in de zin van: 'Ja, ik heb die aanslag niet gepleegd. Je hebt het klimaat meegecreëerd. En dat moet stoppen.' De moord op Fortuyn leidde tot het nodige zelfonderzoek bij journalisten en politici. Hadden zij Fortuyn inderdaad gedemoniseerd? Zeker is dat het optreden en het succes van Fortuyn tot een ongeevenaarde stroom typeringen leidden. Zo werd Fortuyn, tot zijn stijgende ergernis, uitgemaakt voor: anti-prediker, pedante blaaskaak, clown, megalomane demagoog, rare flapdrol, de Nederlandse Jörg Haider, een New Age-Hitler, wetenschappelijke hooligan, Janmaat in het kwadraat, kakelnicht, springende kikker, malloot, de man die belletje trekt, een politiek masturbant ('veel opwinding en snel klaar'), door en door valse Messias, de nieuwe Mussert, Polder-Mus - 22

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

JAARGANG 9 / NUMMER 4 DECEMBER 2014. Mede mogelijk dankzij:

JAARGANG 9 / NUMMER 4 DECEMBER 2014. Mede mogelijk dankzij: JAARGANG 9 / NUMMER 4 DECEMBER 2014 Partners: Mede mogelijk dankzij: VRAAG 1 Ebola Afgelopen maand was er een grote geldinzamelingsactie voor de bestrijding van ebola. Het woord ebola komt oorspronkelijk

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

www.queridokinderboeken.nl

www.queridokinderboeken.nl www.queridokinderboeken.nl Copyright 2013 Joke van Leeuwen Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, in enige vorm of op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke

Nadere informatie

Ik moet Claire nu niet aankijken. Wij kennen elkaar te goed. Mijn ogen zouden me verraden.

Ik moet Claire nu niet aankijken. Wij kennen elkaar te goed. Mijn ogen zouden me verraden. 1. We gaan eten in een restaurant. Serge heeft gereserveerd; dat doet híj altijd. Het is zo n restaurant waar je drie maanden van tevoren moet bellen. Of nog langer. Serge belt nooit drie maanden van tevoren.

Nadere informatie

Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten. Hard tegen hard. Vechten voor je leven

Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten. Hard tegen hard. Vechten voor je leven Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten Hard tegen hard Vechten voor je leven Lees hoofdstuk 1: Capuchon (blz. 5) In de 3de alinea staat: De chauffeur knikt naar hem. Wie is hem? De volgende zin is: Ze kent

Nadere informatie

Kok als beroep Thomas en Lasse Het Baken 8a 28-1-2011

Kok als beroep Thomas en Lasse Het Baken 8a 28-1-2011 Kok als beroep Thomas en Lasse Het Baken 8a 28-1-2011 Inhoudsopgave Inleiding... 2 Het ontstaan van koken... 3 De eerste ontdekking... 3 Het eerste beetje koken... 3 De ontwikkelingen... 3 Kok worden...

Nadere informatie

Naam: IK WOON IN NEDERLAND

Naam: IK WOON IN NEDERLAND Naam: IK WOON IN NEDERLAND Nederland is een land in Europa. Het land ligt aan de Noordzee, naast Duitsland en België. Nederland is niet erg groot. Toch wonen er ruim 16 miljoen mensen, waardoor Nederland

Nadere informatie

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK THEMA 4 Eindredactie: Monique Goris Leerlijnen: Hans Bulthuis Auteurs: Katrui ten Barge, Wilfried Dabekaussen, Juul Lelieveld, Frederike

Nadere informatie

braille Anna Guitjens april 2014

braille Anna Guitjens april 2014 braille Anna Guitjens april 2014 Inleiding Ik heb het onderwerp Braille gekozen omdat ik er nog meer over wil weten. Ik heb namelijk mijn spreekbeurt in groep 7 ook over braille gehouden. Over braille

Nadere informatie

13 37 38 39 43 100 EXMENVRGEN IJ HET FOTOOEK EN DE FILM NR NEDERLND Nummer Vraagtekst Correcte antwoord vb01 U ziet de Nederlandse vlag. Wat zijn de kleuren van de Nederlandse vlag? vb02 U ziet een foto.

Nadere informatie

Naam: Mariska v/d Boomen. Klas: TG2C. Datum: 25 Juni. Docent: Van Rijt. Schrijfverslag.

Naam: Mariska v/d Boomen. Klas: TG2C. Datum: 25 Juni. Docent: Van Rijt. Schrijfverslag. Naam: Mariska v/d Boomen. Klas: TG2C. Datum: 25 Juni. Docent: Van Rijt. Schrijfverslag. Onze vragen: 1. Wanneer bent u met uw schrijfcarrière begonnen? 8 jaar geleden ben ik begonnen met het schrijven.

Nadere informatie

MODULE V. Ben jij nou Europees?

MODULE V. Ben jij nou Europees? MODULE V Ben jij nou Europees? V.I Wat is Europees? Wat vind jij typisch Europees? En wie vind jij typisch Europees? Dat zijn moeilijke vragen, waarop de meeste mensen niet gelijk een antwoord hebben.

Nadere informatie

1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10. 2 De geboorte van een prins 16. 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20

1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10. 2 De geboorte van een prins 16. 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20 Inhoud Stamboom van het Koninklijk Huis 6 Inleiding 9 e 1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10 2 De geboorte van een prins 16 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20 4 De studententijd van prins Willem-Alexander

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht SO 1 Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014 Historisch Overzicht 1. Welke doelstelling had Wilhelm II bij zijn aantreden als Keizer van Duitsland? 2. Welk land behoorde niet tot de Centralen tijdens de Eerste

Nadere informatie

Opdracht 1. a) Van welk tijdstip is het nieuwste bericht op AD.nl? ... b) Wat zou ongeveer de deadline zijn geweest van het papieren AD? ...

Opdracht 1. a) Van welk tijdstip is het nieuwste bericht op AD.nl? ... b) Wat zou ongeveer de deadline zijn geweest van het papieren AD? ... Zoek een papieren AD en ga naar www.ad.nl. Vergelijk nu de voorpagina met de homepage. a) Van welk tijdstip is het nieuwste bericht op AD.nl? b) Wat zou ongeveer de deadline zijn geweest van het papieren

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer Nieske Selles-ten Brinke Jouw reis door de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Onder de naam Jes! Junior verschijnen boeken voor kinderen tot twaalf jaar. Jes! Junior is een imprint

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Informatie over het examen Nederlands als Tweede Taal, niveau 3+4

Informatie over het examen Nederlands als Tweede Taal, niveau 3+4 Informatie over het examen Nederlands als Tweede Taal, niveau 3+4 Dit examen doen deelnemers aan de taalcursus Nederlands Niveau 3+4 aan de Universiteit Leiden. Deze cursus bestaat uit 120 contacturen.

Nadere informatie

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen?

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dagboek Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dat het klimaat verandert is een feit. Je hoort het overal om je

Nadere informatie

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten.

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten. Helaas Wanneer besloot Bert om Lizzy te vermoorden? Vreemd. Hij herinnert zich het niet precies. Het was in ieder geval toen Lizzy dat wijf leerde kennen. Dat idiote wijf met haar rare verhalen. Bert staat

Nadere informatie

De Franse keizer Napoleon voerde rond 1800 veel oorlogen in Europa. Hij veroverde verschillende gebieden, zoals Nederland en België. Maar Napoleon leed in 1813 een zware nederlaag in Duitsland. Hij trok

Nadere informatie

Daar mogen jullie niet naar kijken!

Daar mogen jullie niet naar kijken! Daar mogen jullie niet naar kijken! Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Jan van Zijverden Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries Verzetsmuseum,

Nadere informatie

Trends in Digitale Media december 2014. SPOT publicatie GfK onderzoek in samenwerking met KVB SMB, PMA, RAB, en SPOT

Trends in Digitale Media december 2014. SPOT publicatie GfK onderzoek in samenwerking met KVB SMB, PMA, RAB, en SPOT Trends in Digitale Media december 2014 SPOT publicatie GfK onderzoek in samenwerking met KVB SMB, PMA, RAB, en SPOT TV kijken via smartphone 75% gegroeid Vorig jaar december concludeerde SPOT dat TV kijken

Nadere informatie

ALDUS.08. Uitzendwaardig

ALDUS.08. Uitzendwaardig NOVEMBER 2004 ALDUS.08 Uitzendwaardig PERSONAGES P: de presentator van het actualiteitenprogramma NuNieuws D: een willekeurige deskundige SITUATIE P en D zitten half tegenover elkaar in een bordkartonnen

Nadere informatie

Les 2: Voorspellen Tekst: Veilig in het verkeer. Introductiefase: 2. Vraag: "Kan iemand zich nog herinneren wat de bedoeling was bij het voorspellen?

Les 2: Voorspellen Tekst: Veilig in het verkeer. Introductiefase: 2. Vraag: Kan iemand zich nog herinneren wat de bedoeling was bij het voorspellen? Les 2: Voorspellen Tekst: Veilig in het verkeer "Welkom:... " Introductiefase: 1. "Vorige week zijn we begonnen met voorspellen." 2. Vraag: "Kan iemand zich nog herinneren wat de bedoeling was bij het

Nadere informatie

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen Goede zorg van groot belang Nederlanders staan open voor private investeringen Index 1. Inleiding p. 3. Huidige en toekomstige gezondheidszorg in Nederland p. 6 3. Houding ten aanzien van private investeerders

Nadere informatie

Wat kan ik voor u doen?

Wat kan ik voor u doen? 139 139 HOOFDSTUK 9 Wat kan ik voor u doen? WOORDEN 1 1 Peter is op vakantie. Hij stuurde mij een... uit Parijs. a brievenbus b kaart 2 Ik heb die kaart gisteren.... a ontvangen b herhaald 3 Bij welke...

Nadere informatie

Politiek en politici in het nieuws in vijf landelijke dagbladen Samenvatting

Politiek en politici in het nieuws in vijf landelijke dagbladen Samenvatting Politiek en politici in het nieuws in vijf landelijke dagbladen Samenvatting Otto Scholten & Nel Ruigrok Stichting Het Persinstituut De Nederlandse Nieuwsmonitor Amsterdam, april 06 1 Inleiding Puntsgewijs

Nadere informatie

verwerkingsopdrachten Willem-Alexander

verwerkingsopdrachten Willem-Alexander verwerkingsopdrachten Willem-Alexander Van kind tot koning Vragen bij Stamboom van het Koninklijk huis (bladzijde 6 en 7) 1 Als je goed kijkt, zie een schild met het wapen van Nederland. Op het schild

Nadere informatie

1 Les 1: Algemene inleiding

1 Les 1: Algemene inleiding 1 Les 1: Algemene inleiding Tijdsverantwoording, lesverloop, werkvormen 10 30 10 Introductie Kort aan de leerlingen uitleggen dat wordt gestart met het project Met je kop in de krant. De eerste les wordt

Nadere informatie

Voor jongeren in het praktijkonderwijs. Nederlandse soldaten naar Mali

Voor jongeren in het praktijkonderwijs. Nederlandse soldaten naar Mali PrO -weekkrant Week 45 november 2013 Voor jongeren in het praktijkonderwijs 4-1 0 november 2013 Eenvoudig Communiceren Nederlandse soldaten naar Mali Foto: ANP In Mali helpen buitenlandse soldaten de inwoners.

Nadere informatie

http://www.trouw.nl/cultuur/boeken/

http://www.trouw.nl/cultuur/boeken/ - Trouw 1 van 7 16/03/2009 09:26 16 maart 2009 We hebben niks meer met elkaar Een indrukwekkende rij intellectuelen sombert in een handvol boeken over onze samenleving. Volgens Willem Breedveld biedt de

Nadere informatie

Verslagen partijen 2 e ronde

Verslagen partijen 2 e ronde Verslagen partijen 2 e ronde Geschreven door Dewi van den Bos Het Roode Hert en de rest van het bestuur van het toernooi kunnen niet aansprakelijk gesteld worden. 13 april 2012, 6 e en laatste speelavond

Nadere informatie

7 In vino pancreas KEES VAN KOOTEN

7 In vino pancreas KEES VAN KOOTEN 7 In vino pancreas KEES VAN KOOTEN Vooraf Kees van Kooten (1941) schrijft sinds 1967 columns voor verschillende tijdschriften. Op dit moment schrijft hij korte verhalen voor het Belgische tijdschrift Humo.

Nadere informatie

BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1. Les 1 - De oorsprong van de Bijbel. In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling

BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1. Les 1 - De oorsprong van de Bijbel. In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1 Les 1 - De oorsprong van de Bijbel In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Deze bijbelstudies zijn vooral bedoeld voor jongeren van 11

Nadere informatie

Naam: JODENVERVOLGING Kristallnacht en Februaristaking

Naam: JODENVERVOLGING Kristallnacht en Februaristaking Naam: JODENVERVOLGING Kristallnacht en Februaristaking Jodenvervolging in Duitsland De reden dat de joden vervolgd en vermoord werden tijdens de Tweede Wereldoorlog was, dat de joden rijk en succesvol

Nadere informatie

bw Prima Filosofie 2005 09-08-2005 13:47 Pagina 1 Ton Vink Prima Filosofie Een eerste kennismaking met de filosofie

bw Prima Filosofie 2005 09-08-2005 13:47 Pagina 1 Ton Vink Prima Filosofie Een eerste kennismaking met de filosofie bw Prima Filosofie 2005 09-08-2005 13:47 Pagina 1 Ton Vink Prima Filosofie Een eerste kennismaking met de filosofie bw Prima Filosofie 2005 09-08-2005 13:47 Pagina 3 Inhoud HOOFDSTUK 1 5 Filosofie is:

Nadere informatie

Nederland dient financiële steun te geven aan landen van de Europese Unie met een hoge staatsschuld die anders in grote problemen zullen komen.

Nederland dient financiële steun te geven aan landen van de Europese Unie met een hoge staatsschuld die anders in grote problemen zullen komen. Aankondiging Op 12 september dit jaar worden verkiezingen gehouden voor de Tweede Kamer. Politieke partijen hebben hun verkiezingsprogramma voor de komende jaren vastgesteld. De lijsttrekkers van de partijen

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 2 maatschappijleer 2 CSE GL en TL Tekstboekje GT-0323-a-11-2-b Analyse maatschappelijk vraagstuk: jeugdwerkloosheid tekst 1 FNV vreest enorme stijging werkloosheid jongeren

Nadere informatie

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal Handboek Politiek Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid van de Derde Kamer der Staten-Generaal, Gefeliciteerd! Deze week ben jij een politicus. Je gaat samen met je klasgenoten discussiëren over

Nadere informatie

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Willibrord Willibrord werd geboren als zoon van pas bekeerde ouders en werd als zevenjarige jongen door zijn vader Wilgis toevertrouwd aan het klooster van Ripon nabij

Nadere informatie

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 5-6. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 5-6. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag Hoi! Blijf even aan de lijn. Ik zit namelijk op de andere. Wacht even. Hoi, ik kom zo even terug, want ik moet even iets zeggen over

Nadere informatie

Liedjes Kerstmusical: Volg die ster

Liedjes Kerstmusical: Volg die ster 14-1: Waar ben je geboren Waar ben je geboren, waar kom je vandaan Waar is het begonnen, waar is het ontstaan Waar ken jij de weg zelfs met je ogen dicht Waar ben je geboren, waar zag jij het licht Iedereen

Nadere informatie

Het afzien van 2008 verschijnt: 27 november 2008

Het afzien van 2008 verschijnt: 27 november 2008 Het afzien van 2008 verschijnt: 27 november 2008 voorlopige cover Uitgeverij Catullus, ISBN 9789078753209 paperback 14,5 X 20 CM, 112 pagina s 8,95 Fokke & Sukke - Het afzien van 2008 Reid, Geleijnse &

Nadere informatie

Zomaar op straat... P.M. Bloemendaal, T. van Leeuwen

Zomaar op straat... P.M. Bloemendaal, T. van Leeuwen Zomaar op straat... P.M. Bloemendaal, T. van Leeuwen In deze casus wordt de student geconfronteerd met een patiënt die door een elektrische schok een adem- en hartstilstand heeft opgelopen. Door adequaat

Nadere informatie

Kijk ook op: www.ploegsma.nl www.jannyvandermolen.nl www.elsvanegeraat.nl

Kijk ook op: www.ploegsma.nl www.jannyvandermolen.nl www.elsvanegeraat.nl Kijk ook op: www.ploegsma.nl www.jannyvandermolen.nl www.elsvanegeraat.nl isbn 978 90 216 7308 0 / nur 277 Tekst: Hans Kuyper en Janny van der Molen 2014 Illustraties: Els van Egeraat 2014 Vormgeving:

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Maxima Inleiding Ik hou mijn werkstuk over Máxima, omdat je erg vaak iets over Máxima hoort en ik dacht dat je daar veel informatie van hebt. Maar ik weet ook nog niet echt de rol van Máxima en ik hoop

Nadere informatie

Perspectief 3e editie 2 vmbo Anders dan anderen krant. 1. Voorpagina

Perspectief 3e editie 2 vmbo Anders dan anderen krant. 1. Voorpagina Perspectief 3e editie 2 vmbo Anders dan anderen krant 1. Voorpagina Geen mens is hetzelfde, want iedereen is weer anders. Elk mens heeft iets unieks. Dat maakt het soms lastig om elkaar te begrijpen. Of

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. KB-0125-a-16-2-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. KB-0125-a-16-2-b Bijlage VMBO-KB 2016 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB KB-0125-a-16-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een tekst op een poster (1848): Leve de! Weg met Willem. Hij is een bloedzuiger.

Nadere informatie

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 7-8. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 7-8. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag Hoi! Blijf even aan de lijn. Ik zit namelijk op de andere. Wacht even. Hoi, ik kom zo even terug want ik moet even iets zeggen over

Nadere informatie

SPREEKBEURT POLITIE. Ga een dagje op stap met politieagent Arjan en leer meer over de politie

SPREEKBEURT POLITIE. Ga een dagje op stap met politieagent Arjan en leer meer over de politie SPREEKBEURT POLITIE Ga een dagje op stap met politieagent Arjan en leer meer over de politie Wat doet een politieagent? WELKOM DE POLITIEPRAKTIJK helpen bij een ongeluk pak de winkeldief! bekeuren en aanhouden

Nadere informatie

rome van je De Sleutels Dit is een uitgave van:

rome van je De Sleutels Dit is een uitgave van: Dit is een uitgave van: ITIP school voor leven en werk Marspoortstraat 16 7201 JC Zutphen Telefoon: 0575-510 850 E-mail: opleiding@itip.nl Website: www.itip.nl De Sleutels rome van je Ik hou van de mystieke

Nadere informatie

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden.

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 1 Werkwoord (wonen, werken, lopen,...) wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 8 Grammatica is niet moeilijk 1.1 woon, woont, wonen Ik woon nu in Nederland. Jij woont nu in Nederland. U woont nu

Nadere informatie

Dag! kennismaken. Ik ben Eric.

Dag! kennismaken. Ik ben Eric. Vocabulaire Oefening 1 Woordweb Dag! Waar kom je vandaan? groeten Goedemorgen! de ontmoeting Hoe heet je? kennismaken Hoi! mensen Hallo! Ik ben Eric. nieuw Ik kom uit Engeland. Hallo, ik ben Mila. Ik ben

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Jezus was moe. Hij had het helemaal gehad. Het begon er allemaal mee toen sommige van de schiftgeleerden zagen hoe wij, zijn leerlingen, een stuk brood

Nadere informatie

3 Is dit een jongen of een meisje? 7 Is dit een vork of een mes?

3 Is dit een jongen of een meisje? 7 Is dit een vork of een mes? A1 Woordenlijst boek jongen mes stoel glas kind pen tafel hand kopje plant telefoon hoed lamp potlood theepot hoofd land ring vinger huis man sigaar vork jas meisje sigaret vrouw OEFENING 1 Is dit een

Nadere informatie

Dubbelspel. Alan Durant

Dubbelspel. Alan Durant Dubbelspel Dubbelspel maakt deel uit van de Schaduw-reeks van Lezen voor Iedereen/Uitgeverij Eenvoudig Communiceren. De Schaduw-reeks is een serie spannende verhalen voor jongeren. Lezen voor Iedereen/Uitgeverij

Nadere informatie

Onderzoek Geweldsfilmpjes

Onderzoek Geweldsfilmpjes Onderzoek Geweldsfilmpjes 21 april 2015 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 14 april tot en met 20 april 2015, deden 1.165 jongeren mee. De uitslag is na weging representatief voor

Nadere informatie

Druk: september 2014 Copyright 2014 obs Oldenije PIT (www.pitcc.nl) en DurvDesign (www.durvdesign.nl) Als je iets wilt gebruiken uit dit boek, mail

Druk: september 2014 Copyright 2014 obs Oldenije PIT (www.pitcc.nl) en DurvDesign (www.durvdesign.nl) Als je iets wilt gebruiken uit dit boek, mail Druk: september 2014 Copyright 2014 obs Oldenije PIT (www.pitcc.nl) en DurvDesign (www.durvdesign.nl) Als je iets wilt gebruiken uit dit boek, mail ons dan eerst even via info@pitcc.nl en dan hebben we

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

100 newstyle 130. Cool Café Milano 2011

100 newstyle 130. Cool Café Milano 2011 100 newstyle 130. Cool Café Milano 2011 Ari Versluis en Ellie Uyttenbroek Hetzelfde, maar dan Sinds 1994 werken fotograaf Ari Versluis en styliste Ellie Uyttenbroek aan hun Exactitudes series. Dit woord

Nadere informatie

U gaat binnenkort onze nieuwste voorstelling Kaspar H. zien. Wij verheugen ons daar op!

U gaat binnenkort onze nieuwste voorstelling Kaspar H. zien. Wij verheugen ons daar op! KASPAR H. Lesbrief Welkom U gaat binnenkort onze nieuwste voorstelling Kaspar H. zien. Wij verheugen ons daar op! Deze lesbrief bevat zowel informatie en oefenstof als voorbereiding voor de voorstelling

Nadere informatie

Deviezenproblemen rondom de Tweede Wereldoorlog deel 1

Deviezenproblemen rondom de Tweede Wereldoorlog deel 1 Deviezenproblemen rondom de Tweede Wereldoorlog deel 1 Algemeen Het leek mij nuttig om vóór de beschrijving van de deviezenproblemen eerst duidelijk te maken wat onder deviezen verstaan moet worden, zulks

Nadere informatie

Gerd de Ley. Voetbal. oorlog. Muitgeverij. Mmarmer. m armer

Gerd de Ley. Voetbal. oorlog. Muitgeverij. Mmarmer. m armer Gerd de Ley Voetbal is oorlog Muitgeverij m armer Mmarmer Mmarmer M Inhoud Voorwoord 7 Het spel 9 De spelers 43 De scheids 73 De trainer 79 De coach 89 Supporters 95 Voetbal en vrouwen 103 Johan Cruijff

Nadere informatie

Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen. En zei: vandaag word mevr. Catharina. 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau

Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen. En zei: vandaag word mevr. Catharina. 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen En zei: vandaag word mevr. Catharina 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau Geven. Ja maar wat zei Tom. Umm wacht ik Weet het zei Cato een herinnering.

Nadere informatie

Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is.

Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. Goedendag! Als ik even de aandacht mag, ja! Dank u. Dan geef ik nu het woord aan mezelf. Als ik mij eerst eens even mag introduceren.

Nadere informatie

DR. J.H. LAMBERTS, 1911-1990

DR. J.H. LAMBERTS, 1911-1990 DR. J.H. LAMBERTS, 1911-1990 DOOR DRS. J. REEHORST Op 16 februari 1990 overleed op 78-jarige leeftijd Jan Lamberts, huisarts en politicus. De volgorde, eerst huisarts, daarna politicus, is opvallend, want

Nadere informatie

Persoonlijke gegevens van Wethouders

Persoonlijke gegevens van Wethouders Persoonlijke gegevens van Wethouders Dit document bevat de volgende gegevens van wethouders: Aantal wethouders naar gemeentegrootte 1998-2014 Aandeel wethouders naar politieke partij 1998-2014 Aandeel

Nadere informatie

Spotlight: Joris van Leeuwen

Spotlight: Joris van Leeuwen Om bekende en onbekende schrijvers van Nederlandse bodem die in de genre spanning / fantasy druk bezig zijn en een aantal boeken hebben gepubliceerd, toch wat meer bekendheid te geven, heb ik besloten

Nadere informatie

HOTTENTOTTENTEN- TENTENTOONSTELLING

HOTTENTOTTENTEN- TENTENTOONSTELLING HOTTENTOTTENTEN- TENTENTOONSTELLING 6 Stap 1 Binnenkort is Tim jarig. Zijn ouders organiseren een feestje. Zijn familieleden willen graag weten waarmee ze hem een plezier kunnen doen. Tim wil hun een lijstje

Nadere informatie

Lesbrief nummer 23 december 2015

Lesbrief nummer 23 december 2015 Lesbrief nummer 23 december 2015 Wilt u laten weten wat u van deze TLPST vond? Hebt u tips voor de volgende aflevering? Mail ons: redactie@tlpst.nl. Hoe klink jij? Wat vinden andere mensen van hoe jij

Nadere informatie

JAARGANG 8 / NUMMER 3 NOVEMBER 2013. Mede mogelijk dankzij:

JAARGANG 8 / NUMMER 3 NOVEMBER 2013. Mede mogelijk dankzij: JAARGANG 8 / NUMMER 3 NOVEMBER 2013 Partners: Mede mogelijk dankzij: VRAAG 1 Verwarrende werkwoorden Schrijfster Joke van Leeuwen heeft met haar boek Feest van het begin de AKO Literatuurprijs gewonnen.

Nadere informatie

Germa de Vos. Kletsboek. Een vrolijk voorleesboek

Germa de Vos. Kletsboek. Een vrolijk voorleesboek Germa de Vos Kletsboek Een vrolijk voorleesboek 1 Het huis van de tien kinderen 1., daar kun je haast niet lopen. Overal zitten kleintjes hun vetertjes te knopen. 2., daar is het altijd feest, omdat er

Nadere informatie

40 jaar Vlaams parlement

40 jaar Vlaams parlement Hugo Vanderstraeten 40 kaarsjes eenheidsstaat of een unitaire staat: één land met één parlement en één regering. De wetten van dat parlement golden voor alle Belgen. In de loop van de 20ste eeuw hadden

Nadere informatie

Elena Ferrante. De geniale vriendin. Jeugd, puberteit. wereldbibliotheek amsterdam

Elena Ferrante. De geniale vriendin. Jeugd, puberteit. wereldbibliotheek amsterdam Elena Ferrante De geniale vriendin Jeugd, puberteit wereldbibliotheek amsterdam Vertaald uit het Italiaans door Marieke van Laake Omslagontwerp Karin van der Meer Omslagillustratie Herman Wouters/Hollandse

Nadere informatie

Samenvatting Moderne Geschiedenis ABC

Samenvatting Moderne Geschiedenis ABC Samenvatting Moderne Geschiedenis ABC Week 1ABC: De Franse Revolutie Info: De Franse Tijd (1795 1814) Na de Franse Revolutie werd Napoleon de baas in Frankrijk. Napoleon veroverde veel Europese landen,

Nadere informatie

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl http://www.edusom.nl Actielessen Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Nieuwe woorden Grammatica: werkwoorden in de verleden tijd Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente

Nadere informatie

LYRICS. 1. Dat is de toon van de waarheid Door: A.L. Snijders, 26 oktober 2006

LYRICS. 1. Dat is de toon van de waarheid Door: A.L. Snijders, 26 oktober 2006 LYRICS 1. Dat is de toon van de waarheid Door: A.L. Snijders, 26 oktober 2006 omdat ik ontdekt heb dat er niets boven de waarheid gaat die hele toon die is zo bijzonder dat is de toon van de waarheid begrijp

Nadere informatie

VERMIST. Gebruik de tekening op de volgende pagina om alle gevonden informatie samen te brengen!

VERMIST. Gebruik de tekening op de volgende pagina om alle gevonden informatie samen te brengen! Enkel voor kinderen! Dit dossier is een realisatie van Ryckevelde vzw Ryckevelde 2010 2 Waar is Eugène? VERMIST Enkele dagen geleden wou Eugène Ryckevelde Brussel gaan verkennen! Het was al heel lang geleden

Nadere informatie

Examen VWO. wiskunde A1

Examen VWO. wiskunde A1 wiskunde A1 Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 22 juni 13.30 16.30 uur 20 05 Voor dit examen zijn maximaal 81 punten te behalen; het examen bestaat uit 19 vragen. Voor

Nadere informatie

OORLOG IN OVERIJSSEL 2015

OORLOG IN OVERIJSSEL 2015 OORLOG IN OVERIJSSEL 2015 Opdrachten bij de film Naam Groep.. BEZETTING duur: ca. 15 minuten In de film zie je beelden van Hitler. Wie was hij? In welk jaar kwam Hitler aan de macht en welke plannen had

Nadere informatie

Introductie. Dansvoorstelling

Introductie. Dansvoorstelling Door: John van Sambeek Introductie Ja, je ziet het goed. Daar is alweer een nieuwe schoolkrant! De schoolkrantredactie bestaande uit allemaal leerlingen heeft in een paar weken tijd veel leuke en interessante

Nadere informatie

Nu nog een mooie naam...

Nu nog een mooie naam... // MINIMEERKAMP HILVERSUM // VAN DE REDACTIE Jeugdtoernooi - 28 oktober 2007, Hilversum Afgelopen zondag was het weer tijd voor een nieuwe editie van het Minimeerkamp. Dit is een jeugdtoernooi speciaal

Nadere informatie

Bijlage 2: Achtergrondinformatie

Bijlage 2: Achtergrondinformatie 12 Bijlage 2: Achtergrondinformatie bij powerpointpresentatie bij les 1 Dit zijn de vader en moeder van Jozua (Joost) van der Poorten Schwartz, een Nederlands schrijver die in het Engels schreef en de

Nadere informatie

Gemeente Den Haag. De gemeenteraad. Rm 2015.024 - BSD/2015.25 RIS 280302. 20 januari 2015. onderzoek Airbnb

Gemeente Den Haag. De gemeenteraad. Rm 2015.024 - BSD/2015.25 RIS 280302. 20 januari 2015. onderzoek Airbnb Wethouder Financiën, Verkeer, Vervoer en Milieu Tom de Bruijn Gemeente Den Haag De gemeenteraad Rm 2015.024 - BSD/2015.25 RIS 280302 32383 20 januari 2015 onderzoek Airbnb Naar aanleiding van een toezegging

Nadere informatie

Jan en Bob Dijkgraaf. De bal is rond. De ergste voetbalclichés vertaald in normaal Nederlands

Jan en Bob Dijkgraaf. De bal is rond. De ergste voetbalclichés vertaald in normaal Nederlands Jan en Bob Dijkgraaf De bal is rond De ergste voetbalclichés vertaald in normaal Nederlands BBNC uitgevers Rotterdam, 2010 Inleiding Voetballers, voetbaltrainers en voetbalkenners zijn de Koningen van

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Wie is dat? thema. Hoe heet jij? Ik weet het niet! Beatriz. Marco. Hallo, ik heet Jürgen. Dag mevrouw. Dag meneer. Hoi! Ik heet Bushra. En jij?

Wie is dat? thema. Hoe heet jij? Ik weet het niet! Beatriz. Marco. Hallo, ik heet Jürgen. Dag mevrouw. Dag meneer. Hoi! Ik heet Bushra. En jij? thema 1 Ik weet het niet! 1 Hoe heet jij? Beatriz Hoe heet jij? Ik heet Jürgen. Dag meneer. Dag mevrouw. Hallo, ik heet Jürgen. Hoi! Ik heet Bushra. En jij? Jürgen, dit is Lei San. Leuk met je kennis te

Nadere informatie

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Kiezen voor Latijn en/of Grieks? Als leerling in het laatste jaar van de basisschool sta jij voor een belangrijke keuze. Welke studierichting moet je gaan volgen in het

Nadere informatie

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Filips II In 1566, meer dan vierhonderd jaar geleden, zijn veel mensen boos. Er is onrust in de Nederlanden. Er zijn spanningen over het geloof, veel mensen

Nadere informatie

JAARGANG 9 / NUMMER 1 SEPTEMBER 2014. Mede mogelijk dankzij:

JAARGANG 9 / NUMMER 1 SEPTEMBER 2014. Mede mogelijk dankzij: JAARGANG 9 / NUMMER 1 SEPTEMBER 2014 Partners: Mede mogelijk dankzij: VRAAG 1 Thuis op vakantie Lang niet iedereen is afgelopen zomer op vakantie geweest. Een groot deel van de bevolking heeft de zomer

Nadere informatie

Les 35. Een nieuw paspoort

Les 35. Een nieuw paspoort http://www.edusom.nl Thema Het stadhuis Les 35. Een nieuw paspoort Wat leert u in deze les? Informatie over het aanvragen en verlengen van uw paspoort of identiteitskaart. Vragen stellen bij het loket.

Nadere informatie

Tekst: Lucas 24: 46-53 Thema: Grote vreugde Hemelvaartsdag

Tekst: Lucas 24: 46-53 Thema: Grote vreugde Hemelvaartsdag Tekst: Lucas 24: 46-53 Thema: Grote vreugde Hemelvaartsdag Liturgie: Welkom EL 142: Majesteit, groot is zijn majesteit Begroeting Psalm 47: 2,3 Gedicht Luisterlied Gebed Lezen: Lucas 24: 36-53 Psalm 93:

Nadere informatie

Kiezers en potentiële kiezers van 50PLUS

Kiezers en potentiële kiezers van 50PLUS Kiezers en potentiële kiezers van 50PLUS Versie 2013-2014 Tekstrapport Peil.nl/Maurice de Hond 1 Doelstelling en opzet van het onderzoek Het Wetenschappelijk Instituut van 50PLUS heeft ons in december

Nadere informatie