HAVENS EN DE REIS VAN BONTEKOE

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "HAVENS EN DE REIS VAN BONTEKOE"

Transcriptie

1 EN 28 december

2 EN Inleiding Schepen vertrekken of leggen aan. Op de kade wordt gezwaaid en afscheid genomen. En wie na een lange reis terugkeert, wordt begroet door de thuisblijvers. De zee oefent een bijzondere aantrekkingskracht op mensen uit. Eeuwenlang was de haven een plek waar soms definitief afscheid genomen werd. Op zee was het lang niet altijd pluis en schepen vergingen soms met man en muis. Bovendien was men onderweg blootgesteld aan allerlei ziekten en ontberingen. Toch hebben zich miljoenen mensen over de hele wereld ingescheept op zoek naar avontuur, rijkdom of een beter leven. Op 28 december 1618 verliet het schip de Nieuw Hoorn de rede van Texel voor een reis naar het Verre Oosten. Aan boord waren 131 bemanningsleden en 75 soldaten. De meesten kwamen niet terug. Kapitein Willem Ysbrantsz. Bontekoe keerde bijna zeven jaar later na een avontuurlijke reis terug in Vlissingen, met een ander schip. Doelgroep Leerlingen van groep 7 en 8 van het basisonderwijs (10-12 jaar) Doelstellingen De leerlingen kan zich een beeld vormen van het leven aan boord van een schip in de tijd van de VOC. De leerling kent de werking van een kompas De leerling heeft enig inzicht in navigatie en plaatsbepaling Vakken en kerndoelen Aardrijkskunde Domein A geografisch perspectief 2 De leerlingen kunnen (de ruimtelijke gevolgen van) verschijnselen aangeven op een kaart. Ze kunnen daarbij gebruik maken van de begrippen: schaal, legenda, coördinaten, register, windrichting en afstand. Domein B ruimtelijke inrichting 3 De leerlingen kunnen de inrichtingselementen in hun eigen omgeving, die te maken hebben met het landschap, wonen, werken, verkeer, bestuur en levensbeschouwing, waarnemen, beschrijven en verklaren. Domein C topografie en kaartbeeld 10 De leerlingen kunnen zich een voorstelling maken van de kaart van de eigen omgeving, Nederland, Europa en de wereld. STICHTING KENNISNET / CMO INTRODUCTIE - II

3 EN Dank Wij danken Lou Vermeer, Willem van Voorst, Raymond Koome (www.hiking-site.nl), Willem Sodenkamp, Piet Koppers, Chris Schram en Jan-Simon Hoogschagen voor de toestemming die zij gaven om illustratiemateriaal te gebruiken. STICHTING KENNISNET / CMO INTRODUCTIE - III

4 STICHTING KENNISNET/ CMO HANDLEIDING - 1

5 Inleiding Dit werkblad is bedoeld als introductie op het thema leven op zee. 1. De namen van beroepen aan boord wijzen erop dat het leven op zee vroeger een exclusieve mannenaangelegenheid was: zeeman, stuurman, matroos, kapitein, bootsman. Verwonderlijk is dat niet. Het werk aan boord was vaak zwaar en men vond het niet geschikt voor vrouwen. Tegenwoordig denkt men daar iets anders over. Sinds enige tijd mogen bijvoorbeeld ook vrouwen aan boord van marineschepen dienen. Maar nog steeds is het vaak zo dat op schepen vooral mannen werkzaam zijn. Vrouwen aan boord oefenen meestal typische vrouwenberoepen uit: kok, serveerster, schoonmaakster. 2. Kapitein, stuurman, bootsman, loods, kok, matroos, purser (chef van het bedienend personeel). De reis van Bontekoe We volgen enkele werkbladen lang de avonturen van Bontekoe, te beginnen met het vertrek en zijn rustperiode op Réunion. 1. Batavia heet sinds 1942 Jakarta en is de hoofdstad van Indonesië. 2. Het grote eiland links van Réunion heet Madagaskar. Beide eilanden liggen in de Indische Oceaan. Schipbreuk De rampspoed slaat toe, maar Bontekoe overleeft en komt uiteindelijk weer heelhuids in Holland aan. 1. Kruidnagelen en foelie, later ook thee en koffie. 2. Tegenwoordig worden o.a. olie, steenkolen, graan, koffie en cacao massaal in ons land ingevoerd. 3. Rotterdam en Amsterdam zijn de grootste havens van ons land. 4. Rotterdam is de grootste haven ter wereld (als het gaat om de hoeveelheid goederen die er worden overgeslagen). STICHTING KENNISNET/ CMO HANDLEIDING - 2

6 Het Journaal of reisverslag De avonturen zijn ons bekend dankzij het reisverslag dat Bontekoe heeft bijgehouden. 1. Jan Jansz. Deutel; 18 december 1618 en 16 november 1624 Leven aan boord Het leven aan boord was vol gevaren en bracht grote risico s op ziekte met zich mee. 1. Als u op school over een oven beschikt, kunt u in de klas de beschuiten bakken. Pas als ze door en door droog zijn, mogen ze beschouwd worden als scheepsbeschuit. Navigeren Je weg vinden op zee was belangrijk en vroeger een stuk moeilijker dan nu. 1. Als (makkelijk en eenvoudig) alternatief kunt u de leerlingen een waterkompas laten maken. Ze hebben daarvoor nodig: - een kurk of stukje piepschuim - een recht gebogen metalen paperclip - een magneet Wrijf de paperclip een paar minuten langs de magneet en prik hem vervolgens door het piepschuim of door de kurk. Doe dit vervolgens in een bakje water. De gemagnetiseerde punt van de paperclip wijst nu naar het noorden. Meer informatie vindt u op: Informatie over de tijd van de VOC Hoorn en de scheepsjongens van Bontekoe STICHTING KENNISNET/ CMO HANDLEIDING - 3

HAVENS EN DE REIS VAN BONTEKOE

HAVENS EN DE REIS VAN BONTEKOE EN 28 december EN Inleiding Schepen vertrekken of leggen aan. Op de kade wordt gezwaaid en afscheid genomen. En wie na een lange reis terugkeert, wordt begroet door de thuisblijvers. De zee oefent een

Nadere informatie

Les Aardrijkskunde & Geschiedenis

Les Aardrijkskunde & Geschiedenis C Deze les bestaat uit 16 vragen over de zeescheepvaart. De meeste vragen hebben ook met aardrijkskunde en geschiedenis te maken. Als je deze les af hebt, weet je alles over de scheepvaart! eerkeuzevragen

Nadere informatie

Vraag 1c. In welke plaatsen waren VOC- vestigingen in Nederland?...

Vraag 1c. In welke plaatsen waren VOC- vestigingen in Nederland?... Naam: DE VERENIGDE OOSTINDISCHE COMPAGNIE (VOC) In 2002 was het 400 jaar geleden dat de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) werd opgericht. Dit werd in binnen- en buitenland op diverse manieren herdacht.

Nadere informatie

BENODIGDHEDEN o Werkbladen o Antwoordkaarten o Eventueel verdiepingsopdracht

BENODIGDHEDEN o Werkbladen o Antwoordkaarten o Eventueel verdiepingsopdracht Leerkrachtinformatie Groep 6 Zeehavens in Zeeland Lesduur:90 minuten (klassikaal en in tweetallen) DOEL De leerlingen weten op een kaart van Zeeland de zeehavens te vinden en te benoemen; kunnen de werking

Nadere informatie

Iedereen aan boord! Bontekoe Lesbrief deel 3. pagina 1. Bontekoe Lesbrief deel 3

Iedereen aan boord! Bontekoe Lesbrief deel 3. pagina 1. Bontekoe Lesbrief deel 3 Bontekoe Lesbrief deel 3 3 Afbeelding: De route die de VOC-schepen naar Azië namen. Iedereen aan boord! 1) Aanmonsteren Het leven aan boord van een VOC-schip was geen pretje. Maar in de tijd van de VOC

Nadere informatie

DAG VAN DE VLUCHTELING

DAG VAN DE VLUCHTELING DAG VAN DE VLUCHTELING 20 juni Inleiding De Verenigde Naties hebben 20 juni uitgeroepen tot Internationale Dag van de Vluchteling. Wereldwijd is er dan aandacht voor het lot van vluchtelingen. In deze

Nadere informatie

LANDKAARTEN & PROJECTIES

LANDKAARTEN & PROJECTIES 5 maart Inleiding Op 5 maart is de geboortedag van de cartograaf Mercator (1512-1594). Hij is de uitvinder van een methode om landkaarten te maken waarvan de richting precies klopt. Deze kaarten zijn dus

Nadere informatie

WERKBLAD. Naam: Namen van de andere leerlingen uit jouw groepje:

WERKBLAD. Naam: Namen van de andere leerlingen uit jouw groepje: Jouw wereld op de kaart WERKBLAD Groep 7 en 8 Recht zo die gaat! Varen op de kaart van Mercator Deze tentoonstelling gaat over Mercator, een beroemde kaartenmaker uit de 16de eeuw. Zijn wereldkaart wordt

Nadere informatie

Jouw wereld op de kaart. werkblad. VMBO tl, HAVO, VWO klas 1

Jouw wereld op de kaart. werkblad. VMBO tl, HAVO, VWO klas 1 Jouw wereld op de kaart werkblad VMBO tl, HAVO, VWO klas 1 Jouw wereld op de kaart WERKBLAD Recht zo die gaat! Varen op de kaart van Mercator Deze tentoonstelling gaat over Mercator, een beroemde kaartenmaker

Nadere informatie

Waar halen ze de ENERGIE. vandaan? Leerlijn

Waar halen ze de ENERGIE. vandaan? Leerlijn Leerlijn Waar halen ze de ENERGIE vandaan? Inleiding De lesmethode van Solarkids heeft een doorgaande leerlijn voor het basisonderwijs. De leerlijn is gebaseerd op de kerndoelen die zijn opgelegd door

Nadere informatie

De Geo. 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 1. www.degeo-online.nl. 1ste druk

De Geo. 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 1. www.degeo-online.nl. 1ste druk De Geo 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 1 www.degeo-online.nl 1ste druk De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van th - Docentenhandleiding 1 TH 1 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen,

Nadere informatie

een zee van tijd een zee van tijd Werkblad 17 Ω Over Indië en Suriname Ω Les 1: Van Batavia tot Jakarta Naam:

een zee van tijd een zee van tijd Werkblad 17 Ω Over Indië en Suriname Ω Les 1: Van Batavia tot Jakarta Naam: Werkblad 7 Ω Over Indië en Suriname Ω Les : Van Batavia tot Jakarta VOC Schepen van de VOC varen naar Indië om specerijen te halen. Specerijen zijn bijvoorbeeld peper, kruidnagel en nootmuskaat. De reis

Nadere informatie

HANDEL LES 2. De Oostzeevaart of de Sontvaart. Aangenaam. De naam is Bicker, Jacob Bicker, directeur bij de Oostzeevaart.

HANDEL LES 2. De Oostzeevaart of de Sontvaart. Aangenaam. De naam is Bicker, Jacob Bicker, directeur bij de Oostzeevaart. Regenten en vorsten LES 2 HANDEL 1600 Aangenaam. De naam is Bicker, Jacob Bicker, directeur bij de Oostzeevaart. 1700 JE LEERT waarom de moederhandel zo belangrijk is; hoe de VOC werkt; hoe de WIC werkt.

Nadere informatie

Voorbereidende les bij de rondleiding Ik ruik, ik voel wat jij niet ziet Geschiedenis Werkblad voor leerlingen bij Gouden Eeuw (groep 7 en 8)

Voorbereidende les bij de rondleiding Ik ruik, ik voel wat jij niet ziet Geschiedenis Werkblad voor leerlingen bij Gouden Eeuw (groep 7 en 8) Voorbereidende les bij de rondleiding Ik ruik, ik voel wat jij niet ziet Geschiedenis Werkblad voor leerlingen bij Gouden Eeuw (groep 7 en 8) Werkblad 1 Oorlog en vrede Nederland was in de 17de eeuw vaak

Nadere informatie

Werkblad 1 (Bij bladzijde 2 en 3 van het lesboek)

Werkblad 1 (Bij bladzijde 2 en 3 van het lesboek) Naam: Werkboek Werkblad 1 (Bij bladzijde 2 en 3 van het lesboek) Op het plaatje hieronder zie je de beurs nog een keer. Dit keer zie je ook vier tekstballonnetjes. De mannen die een tekstballon boven hun

Nadere informatie

Sindbad. De Vier Windstreken

Sindbad. De Vier Windstreken Nieuwsgierig naar de wereld achter de horizon, vertrekt Sindbad op een schip naar Oost-Indië. Hij bevaart alle zeeën en oceanen waar de zon op schijnt en beleeft de meest fantastische avonturen. Hongerige

Nadere informatie

Vakoverstijgend project ONTDEKKINGSREIZEN. Eva Barendregt & Isabelle Blankendaal Lerarenopleiding Wiskunde Docent: Marieke Collins

Vakoverstijgend project ONTDEKKINGSREIZEN. Eva Barendregt & Isabelle Blankendaal Lerarenopleiding Wiskunde Docent: Marieke Collins Vakoverstijgend project ONTDEKKINGSREIZEN Eva Barendregt & Isabelle Blankendaal Lerarenopleiding Wiskunde Docent: Marieke Collins 1 VOORWOORD Dit is een project over ontdekkingsreizen. Het is een bestaan

Nadere informatie

De haven van Rotterdam

De haven van Rotterdam Korte lesomschrijving In deze les staat de vensterplaat over de haven van Rotterdam centraal. De leerlingen ontdekken aan de hand van deze interactieve vensterplaat hoe deze haven zich heeft kunnen ontwikkelen

Nadere informatie

8.2 Fort Elmina. De leerkracht bespreekt de vragen met de leerlingen die op hun plaats zitten.

8.2 Fort Elmina. De leerkracht bespreekt de vragen met de leerlingen die op hun plaats zitten. Thema/ onderwerp: Werkblad 8.2 Fort Elmina Korte samenvatting van de leeractiviteit: De geschiedenis van Fort Elmina wordt verteld a.d.h.v. afbeeldingen en een videofragment. Hierna gaan de leerlingen

Nadere informatie

Opkomst en ondergang van de VOC

Opkomst en ondergang van de VOC Les 5 De eerste multinational ter wereld. presentatieopdracht 1 Een typisch VOC-schip: de fluit In een presentatie van 5 minuten geeft u antwoord op de vraag: Hoe heeft de scheepsbouwtechniek bijgedragen

Nadere informatie

ARTSEN ZONDER GRENZEN

ARTSEN ZONDER GRENZEN ARTSEN ZONDER GRENZEN 20 december Inleiding Artsen zonder Grenzen is één van de meest aansprekende hulporganisaties van de laatste jaren. Vanaf de oprichting op 20 december 1984 tot nu toe is de organisatie

Nadere informatie

Docentenhandleiding Trigamo

Docentenhandleiding Trigamo Docentenhandleiding Trigamo Wat is Trigamo? Trigamo betekent letterlijk het drie-spellen-spel. Het is een combinatie van TRIviant, GAnzenbord en MOnopoly. De leerling maakt in groepjes aan de hand van

Nadere informatie

NATIONALE HERDENKING NATIONALE VIERING

NATIONALE HERDENKING NATIONALE VIERING 4 en 5 mei NATIONALE HERDENKING OP 4 MEI EN OP 5 MEI Elk jaar herdenken we op 4 mei de gevallenen van de Tweede Wereldoorlog en vieren we op 5 mei de bevrijding. Er zijn steeds minder mensen in Nederland

Nadere informatie

Antwoorden bij Quiz Schateiland Boerhaave

Antwoorden bij Quiz Schateiland Boerhaave Antwoorden bij Quiz Schateiland Boerhaave 1. Hoe werd vroeger een amputatiezaag schoongemaakt nadat er bijvoorbeeld een arm was geamputeerd? a met zeep b met water en zand c ze werden niet schoongemaakt

Nadere informatie

7.1 Scheepsjournaals

7.1 Scheepsjournaals Thema/ onderwerp: Ontdekkaart 7.1 Scheepsjournaals Korte samenvatting van de leeractiviteit: De leerlingen vullen de woorden op de goede plek in in de gatentekst. De leerlingen bevragen het scheepsjournaal

Nadere informatie

Mooi Hoorn Proef & Ontdek Mooi Hoorn Proef & Ont ef & Ontdek Mooi Hoorn Proef & Ontdek Mooi Hoorn Mooi Hoorn Proef & Ontdek Mooi Hoorn Proef & Ont

Mooi Hoorn Proef & Ontdek Mooi Hoorn Proef & Ont ef & Ontdek Mooi Hoorn Proef & Ontdek Mooi Hoorn Mooi Hoorn Proef & Ontdek Mooi Hoorn Proef & Ont www.mooihoorn.nl Groeten uit Mooi H rn n WAARDEBON n ef & Ontdek Mooi Haring Bloemservice Hoorn biedt Proef u 20% & korting Ontdek bij een Mooi Hoorn contante aankoop in winkel m.u.v. Fleurop Mooi Hoorn

Nadere informatie

WERKBLAD. (Naam leerling) (Naam medeleerlingen)

WERKBLAD. (Naam leerling) (Naam medeleerlingen) Jouw wereld op de kaart WERKBLAD Groep 7 en 8 Recht zo die gaat! Varen op de kaart van Mercator Deze tentoonstelling gaat over Mercator, een beroemde kaartenmaker uit de 16de eeuw. Zijn wereldkaart wordt

Nadere informatie

De Geo. 1 hv Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 1. www.degeo-online.nl. 1ste druk

De Geo. 1 hv Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 1. www.degeo-online.nl. 1ste druk De Geo 1 hv Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 1 www.degeo-online.nl 1ste druk De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van hv - Docentenhandleiding 1 HV 1 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen,

Nadere informatie

Het spelbord Het spelbord bestaat uit een kaart van een deel van de wereld met daarop de handelshavens van Oost-Indiё en hun lokale goederen:

Het spelbord Het spelbord bestaat uit een kaart van een deel van de wereld met daarop de handelshavens van Oost-Indiё en hun lokale goederen: Bij de start van het spel is iedere speler schipper van een VOC-schip. Het uiteindelijk doel is om dit VOC-schip in te ruilen voor een Batavia-schip en daarmee als eerste de haven van de stad Batavia te

Nadere informatie

Bronnenboekje examen VMBO-KB 2003

Bronnenboekje examen VMBO-KB 2003 Bronnenboekje examen VMBO-KB 2003 tijdvak 1 GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING VBO-MAVO-C 300005-633-527b DE KOLONIALE RELATIE INDONESIË - NEDERLAND bron 1 E A C F

Nadere informatie

KO N I N K L I J K E V E R E N I G I N G VA N N E D E R L A N D S E R E D E R S

KO N I N K L I J K E V E R E N I G I N G VA N N E D E R L A N D S E R E D E R S KO N I N K L I J K E V E R E N I G I N G VA N N E D E R L A N D S E R E D E R S Werken op zee betekent: - De hele wereld zien. - Na de zeevaartschool ben je zeker van een baan. - Een hoog salaris. - Snel

Nadere informatie

rijks conserven Rijks Studio Award 2015 rijks conserven Rijks Studio Award 2015 Alexandra Schijf & Birgitta van Langeveld

rijks conserven Rijks Studio Award 2015 rijks conserven Rijks Studio Award 2015 Alexandra Schijf & Birgitta van Langeveld Rijks Studio Award 2015 Alexandra Schijf & Birgitta van Langeveld Concept Wie aan het Rijksmuseum denkt, denkt aan de Hollandse 17de eeuw. En niet voor niets: het museum herbergt een grootse collectie

Nadere informatie

Zeerecht GZV (1) Even voorstellen 2/13/2015 GVZ-1 1. Fokko Snoek. fsnoek@xs4all.nl. Eigenaar zeilklipper Skylge Adviseur traditionele scheepvaart

Zeerecht GZV (1) Even voorstellen 2/13/2015 GVZ-1 1. Fokko Snoek. fsnoek@xs4all.nl. Eigenaar zeilklipper Skylge Adviseur traditionele scheepvaart Zeerecht GZV (1) Even voorstellen Fokko Snoek Eigenaar zeilklipper Skylge Adviseur traditionele scheepvaart fsnoek@xs4all.nl Wetboek van Koophandel - Artikel 367: De kapitein, vernemende dat de vlag, waaronder

Nadere informatie

Ontdek. ons zoute DNA. Zonder de scheepvaart geen Nederland. voortgezet onderwijs 2015/2016

Ontdek. ons zoute DNA. Zonder de scheepvaart geen Nederland. voortgezet onderwijs 2015/2016 Ontdek ons zoute DNA Zonder de scheepvaart geen Nederland voortgezet onderwijs 2015/2016 Welkom in het scheepvaartmuseum amsterdam Het Scheepvaartmuseum is een pakhuis vol verhalen waar leerlingen op een

Nadere informatie

novacollege.nl/maritiem Binnenvaart Zeevaart Maritiem 2016/2017

novacollege.nl/maritiem Binnenvaart Zeevaart Maritiem 2016/2017 novacollege.nl/maritiem Binnenvaart Zeevaart Maritiem 2016/2017 Later hoop ik een heel goede kapitein te worden. In die functie run ik zelfstandig een heel bedrijf, in de vorm van een schip. Dat houdt

Nadere informatie

Winterspelen in Vancouver, Canada

Winterspelen in Vancouver, Canada Winterspelen in Vancouver, Canada Van 12 tot en met 28 februari vinden de 21 e Olympische Winterspelen in Canada plaats. Nederland doet met verschillende sporten mee en maakt vooral kans op medailles bij

Nadere informatie

VERHALEN RONDLEIDINGEN WORKSHOPS ARCHEOLOGIE ONDER WATER FORT DE SCHANS KAAP SKIL MUSEUM VAN JUTTERS & ZEELUI

VERHALEN RONDLEIDINGEN WORKSHOPS ARCHEOLOGIE ONDER WATER FORT DE SCHANS KAAP SKIL MUSEUM VAN JUTTERS & ZEELUI VERHALEN RONDLEIDINGEN FORT DE SCHANS WORKSHOPS 2015 ARCHEOLOGIE ONDER WATER KAAP SKIL MUSEUM VAN JUTTERS & ZEELUI Kaap Skil, de Vuurtoren, de Oudheidkamer en Ecomare zijn onderdeel van Stichting Texels

Nadere informatie

Michiel de Ruyter. Pagina 41 Pagina 55

Michiel de Ruyter. Pagina 41 Pagina 55 Les behorend bij de volgende pagina s uit het boek Mail uit Barbarije : Pagina 41 Pagina 55 Link met andere vakken: drama Nederlandse taal Tijdsindicatie: 50 minuten 6.7 Beroepen aan boord van een schip

Nadere informatie

Handleiding De VOC. Korte lesomschrijving

Handleiding De VOC. Korte lesomschrijving Korte lesomschrijving In deze les staat de vensterplaat over de Verenigde Oost- Indische Compagnie centraal. De leerlingen ontdekken aan de hand van deze interactieve vensterplaat geschiedenis van deze

Nadere informatie

Zeerecht GZV (4) Werk- en rusttijden. 4 op 4 af? 5 op 7 af 8 op 4 af? 4 op 8 af 4 op 8 af? 14 op 14 af? gzv-4. gzv-4. gzv-2 kzv-3

Zeerecht GZV (4) Werk- en rusttijden. 4 op 4 af? 5 op 7 af 8 op 4 af? 4 op 8 af 4 op 8 af? 14 op 14 af? gzv-4. gzv-4. gzv-2 kzv-3 Zeerecht GZV (4) Werk- en rusttijden 4 op 4 af? 5 op 7 af 8 op 4 af? 4 op 8 af 4 op 8 af? 14 op 14 af? gzv-2 kzv-3 1 Oefeningen gzv-3 Oefeningen Verplichte oefeningen: Brand Schip verlaten (evacuatie)

Nadere informatie

Naam HAVEN ROTTERDAM import en export

Naam HAVEN ROTTERDAM import en export Naam HAVEN ROTTERDAM import en export Als er één plek is die duidelijk maakt waarom Nederland in de moderne tijd zo n belangrijk handelsland is, dan is het Rotterdam wel. De haven ligt in de delta van

Nadere informatie

De Molukse Emigranten

De Molukse Emigranten De Molukse Emigranten Daar het voor de Molukse militairen na de onafhankelijksoorlog van het toenmalige Nederlands-Indië erg moeilijk werd om zich daar te handhaven [zij hadden immers trouw meegestreden

Nadere informatie

Ontdek. ons zoute DNA. Zonder de scheepvaart geen Nederland. basisonderwijs 2015/2016

Ontdek. ons zoute DNA. Zonder de scheepvaart geen Nederland. basisonderwijs 2015/2016 Ontdek ons zoute DNA Zonder de scheepvaart geen Nederland basisonderwijs 2015/2016 Welkom in het scheepvaartmuseum amsterdam Ontdek Het leven aan boord van verschillende schepen, doe mee aan het havenspel

Nadere informatie

Samenvatting Gouden Eeuw ABC

Samenvatting Gouden Eeuw ABC Samenvatting Gouden Eeuw ABC Week 1ABC: Gouden Eeuw algemeen Info: De Gouden Eeuw (1600-1700) De 17 e eeuw wordt de Gouden Eeuw genoemd, omdat er in Nederland veel geld werd verdiend. Vooral door de handel.

Nadere informatie

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - HAVO MAASVLAKTE 2 De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen. Daarom komt er een nieuw stuk haven: Maasvlakte

Nadere informatie

Mauritius Mokka Bombay Ceylon Batavia. Kaap de Goede Hoop (de veilige haven)

Mauritius Mokka Bombay Ceylon Batavia. Kaap de Goede Hoop (de veilige haven) Bij de start van het spel is iedere speler schipper van een VOC-schip. Het uiteindelijk doel is om dit VOC-schip in te ruilen voor een Batavia-schip en daarmee als eerste de haven van de stad Batavia te

Nadere informatie

rijks museum Voorbereidende les bij de rondleiding Proef de Gouden Eeuw Geschiedenis Werkblad voor leerlingen (groep 7 en 8) 1/14

rijks museum Voorbereidende les bij de rondleiding Proef de Gouden Eeuw Geschiedenis Werkblad voor leerlingen (groep 7 en 8) 1/14 1/14 Werkblad 1 Oorlog en vrede Schuttersmaaltijd ter viering van de Vrede van Munster, Bartholomeus van der Helst, 1648 Nederland was in de 17de eeuw vaak in oorlog met verschillende landen. De langste

Nadere informatie

BEELD EN GELUID. Doelgroep Leerlingen van de groepen 7 en 8 van het basisonderwijs

BEELD EN GELUID. Doelgroep Leerlingen van de groepen 7 en 8 van het basisonderwijs 2 oktober Inleiding Op 2 oktober 1951 vond de eerste officiële tv-uitzending in Nederland plaats. Inmiddels is de tv een medium geworden dat een belangrijke plaats inneemt in het leven van de meeste Nederlanders.

Nadere informatie

OntdekZelf - magnetisme

OntdekZelf - magnetisme Werkwijze Alle OntdekZelf experimenten zijn bedoeld voor de leerling om zelf te ontdekken. Laat de leerling vanaf het begin werken met zijn materialen en ontdekken hoe hij tot een antwoord of een werkende

Nadere informatie

CASUS DEEL 2 Supersauna (20 vragen)

CASUS DEEL 2 Supersauna (20 vragen) CASUS DEEL 2 Supersauna (20 vragen) Casus Supersauna is een handelsonderneming voor sauna s en toebehoren van sauna s. Supersauna heeft in Indonesië 50 handgemaakte hardhouten sauna s gekocht. Deze worden

Nadere informatie

Enquête: AIS in de binnenvaart

Enquête: AIS in de binnenvaart Enquête: AIS in de binnenvaart Pagina 1 Enquête: AIS in de binnenvaart A. Contactgegevens Naam... Voornaam... Geboortejaar... Geslacht M V Straat+ nummer+ bus... Postcode + gemeente... Telefoonnummer...

Nadere informatie

Opkomst en ondergang van de VOC

Opkomst en ondergang van de VOC Les 5 De eerste multinational ter wereld. gatentekst versie 1 Ontstaan In het voorjaar van 1594 staken Amsterdamse kooplieden de koppen bij elkaar. wilden proberen het Portugese monopolie op handel in

Nadere informatie

Landkaarten en coördinaten

Landkaarten en coördinaten Landkaarten en coördinaten Wat is nu eigenlijk een landkaart? Nou, hou je vast. Op een landkaart staat op een plat vlak een verkleind en toegelicht beeld van een bepaald deel van het aardoppervlak afgedrukt.

Nadere informatie

A V O N T U U R L I J K R E I Z E N I N N O O R W E G E N

A V O N T U U R L I J K R E I Z E N I N N O O R W E G E N A V O N T U U R L I J K R E I Z E N I N N O O R W E G E N zeilen boven de poolcirkel midzomernachtzon wandelen op de lofoten noorderlicht walvisreizen Reisprogramma 2016 NOORS AVONTUUR Een actieve vakantie

Nadere informatie

Informatieboekje. De Batavia en de VOC. Lelystad

Informatieboekje. De Batavia en de VOC. Lelystad Lelystad De Batavia en de VOC Leuk dat je meer wil weten over de VOC en over het schip de Batavia! Dit boekje kan je gebruiken voor een werkstuk of spreekbeurt. Of je kan het samen met de klas lezen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2006-II

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2006-II Vervoer en ruimtelijke inrichting Opgave 4 Het Project Mainportontwikkeling Rotterdam bron 4 Den Haag Rotterdam Legenda: zandwinningsgebied landaanwinningsgebied (Tweede Maasvlakte) haven- en industriegebied

Nadere informatie

Doelgroep Leerlingen van de groepen 5 en 6 van het basisonderwijs (8-10 jaar)

Doelgroep Leerlingen van de groepen 5 en 6 van het basisonderwijs (8-10 jaar) 14 januari Inleiding In de serie beroepen voor de middenbouw gaat deze lesbrief over de dokter, arts, genezer of welke andere term dat beroep ook wordt aangeduid. Het beroep dokter is waarschijnlijk een

Nadere informatie

BERGEN. Doelgroep: Leerlingen Groep 7 en 8 van het basisonderwijs (10-12 jaar)

BERGEN. Doelgroep: Leerlingen Groep 7 en 8 van het basisonderwijs (10-12 jaar) 29 mei 1953 Inleiding Op 29 mei 1953 bereiken Edmund Hillary en de Sherpa Tenzing Norgay als eersten de top van de Everest. Deze berg in de Himalaya is de hoogste ter wereld met 8848 meter. Bergen hebben

Nadere informatie

Mijn ontdekkingen uit Schateiland Boerhaave

Mijn ontdekkingen uit Schateiland Boerhaave Mijn ontdekkingen uit Schateiland Boerhaave Deel 2 Naam:. Quiz Schateiland Boerhaave Naam:. 1. Hoe werd vroeger een amputatiezaag schoongemaakt nadat er bijvoorbeeld een arm was geamputeerd? a met zeep

Nadere informatie

HOOGEVENERS IN DIENST VAN DE VOC 1687-1793 Marga Zwiggelaar, 2015 mzwiggelaar@gmail.com

HOOGEVENERS IN DIENST VAN DE VOC 1687-1793 Marga Zwiggelaar, 2015 mzwiggelaar@gmail.com HOOGEVENERS IN DIENST VAN DE VOC 1687-1793 Marga Zwiggelaar, 2015 mzwiggelaar@gmail.com VOC-schepen bij Kaap de Goede Hoop De Verenigde Oost-Indische Compagnie werd in 1602 opgericht. Vanaf haar oprichting

Nadere informatie

INHOUDSTAFEL. Euro Transport over Land en Zee

INHOUDSTAFEL. Euro Transport over Land en Zee INHOUDSTAFEL Euro Transport over Land en Zee 1 2 HET ZEEVERVOER HET COGNOSSEMENT THE BILL OF LADING I. Algemene situatieschets...4 A. Historiek...4 B. Wetgeving...5 C. De Haagse Regelen...5 a. Toepassingsveld

Nadere informatie

De avonturen van Selkirk inspireerden Daniel Defoe tot het schrijven van zijn roman, een roman die jong en oud laat fantaseren.

De avonturen van Selkirk inspireerden Daniel Defoe tot het schrijven van zijn roman, een roman die jong en oud laat fantaseren. 30 september 1659 Onbewoonde eilanden Ieder kind heft wel eens fantasieën over hoe het is om te leven op een onbewoond eiland. Hét bekende voorbeeld is natuurlijk Robinson Crusoe. 30 september, 1659 -

Nadere informatie

Zeer beknopte samenvatting Zeerecht KZV 2005/2006

Zeer beknopte samenvatting Zeerecht KZV 2005/2006 DE KAPITEIN 9. Alle opvarenden zijn verplicht de bevelen v/d kapitein na te komen = gezag v/d kapitein 11. Kapitein op NL schepen: NL Nationaliteit Nationaliteit van de EU of EER (Eur. Econ. Ruimte) 12.

Nadere informatie

BOERDERIJDIEREN. Bestaan ze straks alleen nog maar in onze herinnering?

BOERDERIJDIEREN. Bestaan ze straks alleen nog maar in onze herinnering? 12-21 september Boerderijdieren De boerderij is in de verdrukking. Steeds meer boerderijen verdwijnen, ze worden woonhuis of moeten het veld ruimen voor Vinex-locaties. De boerderijen zijn bepalend voor

Nadere informatie

Cartografische oefeningen

Cartografische oefeningen Cartografische oefeningen Stad OCMW V.U.: welzijnshuis Sint-Niklaas naam achternaam Abingdonstraat 99 9100 Sint-Niklaas Stedelijke Musea Sint-Niklaas 1. Meting met het gps-toestel satelliet gps-scherm

Nadere informatie

Aardrijkskunde inhouden (PO-havo/vwo)

Aardrijkskunde inhouden (PO-havo/vwo) Aardrijkskunde inhouden (PO-havo/vwo) Sectoren kerndoelen primair onderwijs kerndoelen onderbouw havo bovenbouw exameneenheden vwo bovenbouw exameneenheden Kernen 1. Burgerschap 36: hoofdzak de Nederlandse

Nadere informatie

DE OVERWINTERING OP NOVA ZEMBLA

DE OVERWINTERING OP NOVA ZEMBLA 10 mei De overwintering op Nova Zembla Op 10 mei 1596 vertrekken Barentzs en Van Heemskerck voor een reis naar Indië via een noordelijke route. Hun reis groeit uit tot één van de bekendste gebeurtenissen

Nadere informatie

EINDTERMEN STEINERPEDAGOGIE (Vlaanderen-België)

EINDTERMEN STEINERPEDAGOGIE (Vlaanderen-België) 1 EINDTERMEN STEINERPEDAGOGIE (Vlaanderen-België) WO 61: Aardrijkskunde. Ruimtelijke aspecten. De kinderen kunnen uitgaande van de bewegingen en de stand van de zon bij benadering de windrichtingen bepalen

Nadere informatie

Voorlopig onderzoek naar de gronding van ms Zhen Hua 10 Europoort, 2 februari 2008

Voorlopig onderzoek naar de gronding van ms Zhen Hua 10 Europoort, 2 februari 2008 Datum Voorlopig onderzoek naar de gronding van ms Europoort, 2 februari 2008 2 van 12 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Feitelijkheden 4 2.1 Het schip en de bemanning 4 2.2 Reisgegevens 5 2.3 Het onderzoek

Nadere informatie

VOC. Jantje Postma. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/38582

VOC. Jantje Postma. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/38582 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Jantje Postma 26 June 2012 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/38582 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Ten noorden van de evenaar ligt het noordelijk halfrond. Ten zuiden daarvan het zuidelijk halfrond.

Ten noorden van de evenaar ligt het noordelijk halfrond. Ten zuiden daarvan het zuidelijk halfrond. Rekenen aan de aarde Introductie Bij het vak aardrijkskunde wordt de aarde bestudeerd. De aarde is een bol. Om te bepalen waar je je op deze bol bevindt zijn denkbeeldige lijnen over de aarde getrokken,

Nadere informatie

Noorwegentocht. Het is zover, na lang wachten gaat de reis van ongeveer 3 weken beginnen.

Noorwegentocht. Het is zover, na lang wachten gaat de reis van ongeveer 3 weken beginnen. Noorwegentocht Het is zover, na lang wachten gaat de reis van ongeveer 3 weken beginnen. De zeilschool is gemakkelijk te vinden, tegenover de watersportwinkel op het plein. De eigenaren, Maarten en Jacques,

Nadere informatie

Dictaat Zeerecht - Aanvulling 1. Waar komen al die regels vandaan?

Dictaat Zeerecht - Aanvulling 1. Waar komen al die regels vandaan? Dictaat Zeerecht - Aanvulling 1 Waar komen al die regels vandaan? De belangrijkste organisaties die zich bezig houden met maritieme regelgeving zijn: IMO (International Maritime Organization) - Veiligheid

Nadere informatie

DE ACHTERKANT VAN DE MAAN aan 7 oktober 1959

DE ACHTERKANT VAN DE MAAN aan 7 oktober 1959 aan 7 oktober 1959 ACHTERKANT Op 7 oktober 1959 maakt het Russische ruimtevaartuig Loena-3 foto's van de achterkant van de maan. Voor het eerst kan de mens zien hoe de achterkant er uit ziet, want vanaf

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Haven en binnenvaart (beroepen: binnenvaartkapitein, havenluitenant, matroos, expeditie bediende)

Lesvoorbereiding: Haven en binnenvaart (beroepen: binnenvaartkapitein, havenluitenant, matroos, expeditie bediende) Lesvoorbereiding: Haven en binnenvaart (beroepen: binnenvaartkapitein, havenluitenant, matroos, expeditie bediende) Klas: 3 e graad Basisonderwijs Leervak: Wereldoriëntatie Onderwerp: Atelier i.v.m. de

Nadere informatie

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO MAASVLAKTE 2 De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen. Daarom komt er een nieuw stuk haven: Maasvlakte

Nadere informatie

Jouw wereld op de kaart. werkblad. VMBO tl, HAVO, VWO klas 1

Jouw wereld op de kaart. werkblad. VMBO tl, HAVO, VWO klas 1 Jouw wereld op de kaart werkblad VMBO tl, HAVO, VWO klas 1 Jouw wereld op de kaart WERKBLAD Recht zo die gaat! Varen op de kaart van Mercator Deze tentoonstelling gaat over Mercator, een beroemde kaartenmaker

Nadere informatie

Meezeilen vanuit Kos. Actief zeezeilen

Meezeilen vanuit Kos. Actief zeezeilen Meezeilen vanuit Kos Actief zeezeilen Van mei tot en met oktober varen we elke week vanuit Kos langs de twaalf eilanden van de Dodekanesos. Een zeezeiltocht vanaf Kos verzekert je van een vakantie volop

Nadere informatie

DE ZIJDEROUTE. Doelgroep Primair Onderwijs, groep 7, 8

DE ZIJDEROUTE. Doelgroep Primair Onderwijs, groep 7, 8 BRUG TUSSEN OOST EN WEST 8 januari Reizen: de Zijderoute Op 8 januari 1324 sterft Marco Polo, de handelaar die in de jaren 1271-1275 langs de Zijderoute naar China trok. Nu zijn ontdekkingsreizen al van

Nadere informatie

Informatie zeilkamp organiseren

Informatie zeilkamp organiseren WWW.NIEUWE-MAEN.NL Informatie zeilkamp organiseren Beste leraar/lerares, U wilt een excursie, werkweek of uitje plannen voor uw leerlingen. Wij nodigen u dan ook graag uit voor een informatie bijeenkomst

Nadere informatie

Magneten en zo. 1 Heb je al een idee waardoor een kompas altijd naar het noorden wijst? ...

Magneten en zo. 1 Heb je al een idee waardoor een kompas altijd naar het noorden wijst? ... Hiernaast is een groot stuk magnetisch gesteente te zien. Dit gesteente heet magnetiet, het is een soort ijzerets. Omstreeks 400 v. Chr. was dit al in Griekenland bekend. De eerste kompassen weren hiervan

Nadere informatie

Doelgroep: Leerlingen van de groepen 7 en 8 van het basisonderwijs (10-12 jaar)

Doelgroep: Leerlingen van de groepen 7 en 8 van het basisonderwijs (10-12 jaar) VAN HALLOWEEN TOT WEERWOLF 31 oktober Inleiding Op 1 november is het in Nederland de dag van Allerheiligen. In de Verenigde Staten, Ierland, Groot-Brittannië en enkele andere landen wordt daags tevoren,

Nadere informatie

.22. Hoe ziet een centrum eruit?

.22. Hoe ziet een centrum eruit? Hoe ziet een centrum eruit? Hoofdstuk 2 les 1 Wat ga je leren? In deze les leer je hoe een centrum eruitziet. Je leert ook hoe het komt dat sommige steden of plekken een centrum zijn geworden. Begrippen

Nadere informatie

7. Van huis naar school. Deze les levert een bijdrage aan kerndoel 1: de leerlingen leren hoeveelheidsbegrippen gebruiken en herkennen.

7. Van huis naar school. Deze les levert een bijdrage aan kerndoel 1: de leerlingen leren hoeveelheidsbegrippen gebruiken en herkennen. 7. Van huis naar school Leeftijdsgroep Kerndoel Ongeveer 12-16 jaar Deze les levert een bijdrage aan kerndoel 1: de leerlingen leren hoeveelheidsbegrippen gebruiken en herkennen. En aan kerndoel 3: De

Nadere informatie

BEZOEK AAN HET CONTAINERPARK

BEZOEK AAN HET CONTAINERPARK BEZOEK AAN HET CONTAINERPARK Werkblad (meenemen naar het containerpark en daar invullen) 1. Om welk uur vertrekken we naar het containerpark?. 2. Wanneer komen we aan op het containerpark?.. 3. Welke zijn

Nadere informatie

KRINGLOOPSPEL Afval=Grondstof

KRINGLOOPSPEL Afval=Grondstof KRINGLOOPSPEL Afval=Grondstof Colofon: Het Kringloopspel is ontwikkeld in opdracht van MARN, ARN, Dar, Gemeente Ede en ACV jan 2014 Het Kringloopspel is ontwikkeld door MEC Nijmegen en Het Dijkmagazijn

Nadere informatie

DE ZENDINGSREIZEN VAN PAULUS

DE ZENDINGSREIZEN VAN PAULUS Bijbel voor Kinderen presenteert DE ZENDINGSREIZEN VAN PAULUS Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Janie Forest Aangepast door: Ruth Klassen Vertaald door: Importantia Publishing Geproduceerd

Nadere informatie

Leerervaringen ruimte van onder- en bovenbouw. Ruimteaspect Onderbouw. Ruimteaspect Middenbouw. Ruimteaspect Bovenbouw. Ruimteaspect Onderbouw

Leerervaringen ruimte van onder- en bovenbouw. Ruimteaspect Onderbouw. Ruimteaspect Middenbouw. Ruimteaspect Bovenbouw. Ruimteaspect Onderbouw Leerervaringen ruimte van onder- en bovenbouw 1. 1. ontwikkeling ruimtebesef * waarnemen en beschrijven vertrouwde plekken * spelen, wandelen, dansen in diverse ruimtes * reflecteren op ruimtes: veilig,

Nadere informatie

Drie massagraven voor de Nederlandse kust

Drie massagraven voor de Nederlandse kust Nederlandse kust geschiedenis van Learning by Action en Stichting De Noordzee deze les werd mogelijk gemaakt door het Prins Bernard Cultuurfonds Doel Materialen Vak Niveau Duur Werkwijze De leerlingen

Nadere informatie

Toetsmatrijs Navigatie 2

Toetsmatrijs Navigatie 2 Opgesteld door: CCV Categoriecode: VN2 Toetsvorm: Schriftelijk Totaal aantal vragen: 50 meerkeuzevragen Dekkingsgraad toetstermen: 94% Cesuur: 80% ijzonderheden: De huidige cesuur is vastgesteld op 72%.

Nadere informatie

De Geo 2 bk Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 1

De Geo 2 bk Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 1 De Geo 2 k Aardrijkskunde voor de onderouw Antwoorden hoofdstuk 1 www.degeo-online.nl 1ste druk 1 Azië! Deel van de wereld Start 1 Azie is een land / een werelddeel / een grote stad. Oost- en Zuidoost-Azië

Nadere informatie

Laat de teleurstellingen van vandaag nooit de dromen van morgen overschaduwen

Laat de teleurstellingen van vandaag nooit de dromen van morgen overschaduwen 22 e jaargang februari/maart 2014 No139. VAN DE REDACTIE Voor u ligt weer een nieuw exemplaar van uw clubblad Samengesteld door uw redactie en vrijwilligers die bereid waren om even een beetje van hun

Nadere informatie

TITEL LESBRIEF. Doelgroep Leerlingen van groep 6, 7 en 8 van het basisonderwijs (9-12 jaar).

TITEL LESBRIEF. Doelgroep Leerlingen van groep 6, 7 en 8 van het basisonderwijs (9-12 jaar). 18 juni TITEL LESBRIEF PIET HEIN Op 18 juni 1629 overlijdt Piet Hein. Hij is een van de figuren uit de vaderlandse geschiedenis die nog steeds tot onze verbeelding spreekt, onder meer door het bekende

Nadere informatie

DE REIS VAN SINT BRANDAAN

DE REIS VAN SINT BRANDAAN DE REIS VAN SINT BRANDAAN 16 mei Inleiding Op 16 mei wordt de feestdag van Sint Brandaan gevierd, de beschermer van alle zeevaarders. Brandaan was een onverschrokken Ierse monnik die in de zesde eeuw volgens

Nadere informatie

Bijlage VWO. aardrijkskunde. tijdvak 2. Bronnenboekje. VW-0131-a-15-2-b

Bijlage VWO. aardrijkskunde. tijdvak 2. Bronnenboekje. VW-0131-a-15-2-b Bijlage VWO 2015 tijdvak 2 aardrijkskunde Bronnenboekje VW-0131-a-15-2-b Wereld Opgave 1 De luchtvaartsector in China Chinese luchtvaartindustrie bijna ready for take off De luchtvaartindustrie wordt gedomineerd

Nadere informatie

DOOD EN DAARNA. Doelgroep Leerlingen van groep 7 en 8 van het basisonderwijs (10-12 jaar).

DOOD EN DAARNA. Doelgroep Leerlingen van groep 7 en 8 van het basisonderwijs (10-12 jaar). 2 november Inleiding Allerzielen is de dag waarop de rooms-katholieke kerk gestorven mensen herdenkt. Sinds de 12 e eeuw gebeurt dit op 2 november. Graven worden schoongemaakt en er worden bloemen neergezet.

Nadere informatie

TRIGAMO. Foto: Radboud Burgsma

TRIGAMO. Foto: Radboud Burgsma TRIGAMO Wat is Trigamo? Trigamo betekent het drie-spellen-spel. Het is een combinatie van TRIviant, GAnzenbord en MOnopoly. We geven je alvast de spelregels. Door het maken van de vragen en opdrachten

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2008-II

Eindexamen aardrijkskunde havo 2008-II Beoordelingsmodel Vraag Antwoord Scores Migratie en vervoer Opgave 1 Segregatie en integratie 1 maximumscore 2 Uit de beschrijving moet blijken dat: op nationale schaal er een concentratie in het westen

Nadere informatie

Zeilen met Mae West in 2015. actief meezeilen. Zeilen met Mae West in 2015. meedoen i navigatie en planning

Zeilen met Mae West in 2015. actief meezeilen. Zeilen met Mae West in 2015. meedoen i navigatie en planning Zeilen met Mae West in 2015 actief meezeilen Zeilen met Mae West in 2015 meedoen i navigatie en planning genieten van de stilte van het Noorden Zeilen met Mae West in 2015 Lekkere keuken niet meer dan

Nadere informatie

Handelsvloot. Regenten en Vorsten Groep 6 Handleiding voor de leerkracht

Handelsvloot. Regenten en Vorsten Groep 6 Handleiding voor de leerkracht Handelsvloot Regenten en Vorsten Groep 6 Handleiding voor de leerkracht Deze handleiding en de opdrachten zijn bedoeld als aanvulling op de geschiedenislessen over regenten en vorsten. De lesonderdelen

Nadere informatie