l\. tt (ë gfd.: 4Eq. -ifr..ë f-} j'.ryí '* IN EEN ZAKJE ONDERHOUD Autokosten BESPAREN OP Waarom gratis wifi Zo herken je vaak onveilig is

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "l\. tt (ë gfd.: 4Eq. -ifr..ë f-} j'.ryí '* IN EEN ZAKJE ONDERHOUD Autokosten BESPAREN OP Waarom gratis wifi Zo herken je vaak onveilig is"

Transcriptie

1 Onafhankel ijk en advertentievrij Nummer6.juni 2Ol4 gfd.: Test printers Pas op voor inktslurpers Test gemengde sla RUCOLABEDROG N EEN ZAKJE -ifr..ë tt (ë. {í{f f' l\. oiu...t '.y'\.'! 4Eq. f-} j'.ryí '* {t- Autokosten BESPAREN OP ONDERHOUD Zo herken je een betrouwbare webwinkel Waarom gratis wifi vaak onveilig is

2 nhoud voeding gezondheid geld & recht huis & tuin 1(' TEST Gemengde sla in zakjes Verantwoorde koffie Hart- en vaatziekten bij vrouwen Voeding & gezondheid kort A 32 Veilig webwinkelen Nieuwe consumentenrechten n boedelverzekeri ngen Geld & recht kort 40 TEST Elektrische fietsen 45 lnstinkers van het energielabel 48 TEST Fietsverzekeringen 52 Prijspeiling fietsen 56 Huis & tuin kort digitaal 60 TESTNavigatiesystemen 64 9 Vragen over veilig wifi 66 TEST lnkjetprinters 7O Digitaal kort en ook 55 Besparen op auto-onderhoud elke maand 5 Getest en geprobeerd 9 ln actie 34 Voordeel & gemak 38 U vraagt 59 Aardig 72 U schrijft 74 Naslagwijzer/ correcties 75 Volgende maand 76 Stekeligheden Loopt ons smaakpanel warm voor deze tropische drankjes? Zie pagina 8 ln rood de op de voorkant vermelde onderwerpen CONSUM ENTENBOND,N L

3 Redactioneel Elk jaar stap ik over naar een andere energieleverancier. Hiermee bespaar ik telkens een paar honderd euro. Niet ten opzichte van wat ik vóór de overstap betaalde, maar ten opzichte van wat ik zou gaan betalen als ik niet overstap. Per keer ben ik nog geen halfuur bezig met uitzoek- en regelwerk, dus dat heb ik er graag voor over. Wat me wel steeds meer begint tegen te staan, is het feit dat ik met stevige regelmaat gebeld word door energiemaatschappijen waarbij ik eerder klant ben geweest. Of ze me niet een mooie aanbieding kunnen doen om klant te blijven of weer te worden. Het probleem is dat ze er altijd in slagen om op een ongelegen moment te bellen. En als we dan na een aantal dagen eindelijk contact hebben, komen ze met een voorstel waarvan niet te zeggen valt of het nu een goede aanbieding is of niet. Dat komt natuurlijk doordat voor een normale consument niet te begrijpen is hoe de energierekening precies in elkaar steekt. Maar er is goed nieuws. Binnenkort gelden nieuwe Europese consumentenregels. Een van die regels is dat voor het afsluiten van een nieuw contract voor een dienst een handtekening nodig is. lk heb goede hoop dat het aantal ongewenste telefoontjes hierdoor ook zal afnemen. Op pagina 26 vertellen we u meer over deze nieuwe regels, die gelden vanaf l3 juni. Als ik tot die tijd mijn telefoon niet opneem, weet u waarom. ë síàgen er om op gelegen been' Mark Friederichs hoofdredacteur f riederi chs.acon su menten bo n d. n COLOFON De Consumentêngids is een uitgave van de Consumentenbond. Zie voor de algemene voorwaarden consumentenbond.nl,/al gemenevoorwaarden De testen en onderzoeken worden verzorgd door de Consumentenbond. l.4et vragen kunt u terecht bij de afdeling Sêrvice en (O7O) Redactie: Mark Fríederichs (hoofdredacteur), Brigitte van der Bent, Margreet van Burk (eindredactie), Kim Kuiper (redactieassistent), Els Brenninkmeijeí Alfred Jacobsen, Bert Kroon Redactiegegêvens: Postbus OOO,25OO BA Den (O7O> , www. consumentenbond.nl,/contact. Verdei we?kten mee: Sonja Crielaard, Bedriyè Dursun, Linda de Gouw, Lauri ten Grotenhuis, Antje Houmes, Sanne Jansweijer, lrenê Joris, Gerard KÍoon, Peter Kulche, Harry Linde, Evelien Mansens, Else l''1eijer, Rien lv'leijêr, Charles Onbag, Arjen Oving, Ferry Ploeg, Nelleke Polderman, Wendy van Rijnsbergen, Puck Scheres, 14ichael Sloven, lneke Smit, Stêfan Vrijdag, Noëlle van der Weel Vormgevlng en art directlon: Dinq media b.v., Hilversum Beeld: de Beeldredaktie, Depositphotos, Valentine Edelmann,/Art Associates, l'4arcel Graumans, lstockphoto, Nationale Beeldbank, Michel Louis, Shutterstock Raad van toêzicht: Pieter Broertjes (voorzitter), Wop de Lange (vice-voorzitter), Jozien Bensing, Carola Hageman, Arnoud Klerkx, Mêdy van der Laan, Paul Molenaar Directie: Bart Combée COPYRGHT lcr 2014 Consumentenbond. Alle rechten zijn voorbehouden. Niets uit deze uitgavê mag worden verveelvoudigd, opgeslêgen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemàakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechènisch of door fotokopieen, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestêmming van de uitgever AAN. EN AFRADERS Een têst kan leiden tot aan- en afradets, met de Beste uit dê test: producten in deze groep hebben de beste kwaliteit. Beste koop: deze producten hebben een goede kwaliteit voor een redelijke prijs, mêt een Testoordeel dat nooit lager kan zijn dan 6,0. Afrader: deze producten hebben een slechte kwaliteit, met een Testoordeel van minder dan 3,O. Laagste prijs: winkels in deze groep hebben gemiddeld de laagste prijzen. { consuvenrengrds JUNr 2ot4 CONSUMENTEN BON D.N L

4 Getest en geprobefr. EERsTE nrdrun Hé, schoonheid! De gelikte HTC One MB doet de harten van designliefhebbers sneller kloppen. De HTC One MB (prijs: 7OO) maakt indruk met een mooi groot scherm en riante opslagruimte. Hij is net zo snel als andere top-smartphones en de bediening is vlot: echt een toestel voor wie geen minuut zonder z'n telefoon kan. Alleen de camera kan zich niet meten met de stevige concurrentie; terwijl HTC juist inzêt op fotografie. HTC noemt dit 'Duo Camera' en belooft dat je foto's daarmee'altijd gefocust'zijn en dat je achteraf kunt scherpstellen. Maar het omgekeerde blijkt waar: je kunt achteraf een deel van de foto onscherp maken, waardoor je een diepte-effect krijgt. Helaas vallen de resultaten nogal tegen, doordat de camera niet goed vaststelt welke objecten op de voorgrond staan en welke op de achtergrond. Wel tevreden waren we over de stereoluidsprekers aan weerszijden van het scherm: die produceren een warm, ruimtelijk en vol geluid waarmee je prima een kleine kamer vult. VDEO Scan de QR-code of 9a naar consumentenbond.nl/ htc-one-mg ', EERSTE TDRUK Wegwerpkattenbak bekoort niet Een biologisch afbreekbare kattenbak klinkt sympathiek, maar onze testkatten willen er niets van weten. GETEST TV MCt WK-TUCS Om de tv-verkoop rondom het WK voetbal aan te wakkeren, verkopen Samsung en Sony nutteloze voetbaltrucjes. Samsung introduceert een 'voetbalstand', die een doelpunt automatisch opneemt, zodat je het beeld kunt terugspoelen om nog eens te juichen. Ook kun je de belangrijkste momenten van een wedstrijd terugkijken, mits je via de ingebouwde digitale tuner kijkt en niet met een losse decoder. Helaas is het beeld in de voetbalstand duidelijk slechter dan normaal. Het stadiongeluid zou je beter moeten horen, maar ook dat valt tegen. Berichten van Twitter en Facebook over de wedstrijd bedekken veel van het scherm; ook niet handig. De WK-trucs van Sony richten zich op beeld en geluid. Wat er precies verbetert aan het beeld valt niet te onderscheiden. Het geluid verandert wel behoorlijk: je hoort geen commentaar maar alleen stadiongeluid. Alsof je erbij bent? Niet echt, daarvoor klinkt het te hol en vreemd. De trucs trekken de aandacht, maar om er een nieuwe tv voor aan te schaffen? r-----t OP ONZE STE consumêntenbond.nl,/ televisies De Poopycat is een uitklapbare kartonnen kattenbak inclusief korrels, die je na een week in zijn geheel in de gft-bak kiepert. Voor extra gemak kun je voor 19,95 elke vier weken vier Poopycats laten thuisbezorgen. Makkelijk én milieusparend? Mwoh. Wie in zijn gewone kattenbak houtkorrelvulling met milieukeur gebruikt, mocht die ook al in de groenbak gooien. En dáár komt niet nog wekelijks een kartonnen doos bij. Helaas waren de vijf katten die we de Poopycat voorzetten ook niet enthousiast. Vier bedankten voor de eer. De ene kat die wel de Poopycat indook, sloopte de bak bijna door er later bovenop te springen en maakte een puinhoop met het kattengrit. Ontevreden klanten krijgen wel hun geld terug. Zie www. poopycat. com/nl. CONSU'4 ENÏEN BON D.N L consumentengtds JUNr 2or4 5

5 GETEST t t i op onze srre i consumentenbond.nt,/ F t --'--:' ê-íêêoêí5 t a Eenvoud ige leespla n kjes Dat digataal lezen ook voor mlnder kan, bewijzen deze twee budget e-readers. POCKETBOOK MN Prijs: 7O Testoordeel:6,5 Vrij simpele 5-inch e-reader die bijna in je broekzak past. Het e-inkscherm is scherp en helder genoeg voor een goede leeservaring. Hij heeft geen aanraakscherm, maar knoppen die je best hard moet indrukken om te bladeren en hij reageert soms pas na twee seconden. Dat maakt het navigeren wat stroperig. EENSTE ildnuk Films en series VAN UPC UPC MyPrime is een pakket voor digitale tv dat onbeperkt toegang geeft tot honderden films en tvseries. UPC lijkt met MyPrime de concurrentie aan te gaan met Netflix, de populaire dienst voor onbeperkt video-on-demand. MyPrime geeft via een UPC Mediabox of Horizon tvdecoder toegang tot films en series en kost 6,50 per maand. Bij het nieuwe Power- en Extra-abonnement is dit gratis. Het is echter niet allemaal rozengeur en maneschijn: MyPrime is alleen op de televisie en dus nog niet op tablet te bekijken. En E-readers zijn in essentie eenvoudige leesplankjes. Toch zijn er behoorlijke verschillen. De beste e-readers hebben een aanraakscherm en achtergrondverlichting, en vaak ook een winkel waar je direct boeken kunt kopen. De onderstaande twee budgetmodellen hebben die luxe allemaal niet, maar je kunt er wel prima op lezen. ÏREKSTOR EBOOK READER 3.O Priis: 45 Testoordeel:6,2 Deze zware 7-inch e-reader is ook mp3-speler en fotolijstje. Foto's zien er goed uit op het kleuren lcd-scherm, dat fel licht reflecteert en daardoor niet geschikt is om op te lezen tijdens een zonnige stranddag. Hij heeft geen aanraakscherm, maar de bediening gaat vlot met de knoppen. Ook ontbreekt draadloos intêrnêt (wifi). meestal niet in hd, maar in sd-kwaliteit. Het videoaanbod is veelal zo'n 3 jaar en ouder. En voor nieuwere films betaal je per stuk. De gebruiksvriendelijkheid valt ook tegen: het menu is traag en films zijn lastig te vinden. Concurrent Netflix heeft dit allemaal beter voor elkaar. MyPrime is eigenlijk alleen leuk als het gratis onderdeel uitmaakt van je nieuwe abonnement. ' t OP ONZE STE consumentenbond.nl/ upc-myprime EENSTE TDRUK Winkelkratje op de fiets Een fletskrat dat ie vastkllkt achterop de fiets en als winkelmandle meeneemt de supermarkt an. Een slim idee, maar de ultvoering laat te wensen over. Handig voor de boodschappen: een krat dat op een speciale drager op de bagagedrager klikt. Je kunt de Fietsklik in de winkel als trolley gebruiken, maar de wielen maken veel herrie op de supermarktvloer. Het krat past niet op elke fiets: de bagagedrager moet niet te breed zijn, zoals bijvoorbeeld bij e-bikes waar de accu onder de bagagedrager zit. Fietsen met het krat gaat prima; je bent goed in balans, zelfs met een krat bier erin. Maar het krat is niet afgedekt, dus je kunt êr beter geen waardevolle spullen in vervoeren. Het plaatsen van de Fietsklik gaat gemakkelijk, eraf halen vereist wat oefening. De trekstang voelt gammel aan en de wanden klappen makkelijk in. Je kunt het krat aan je fiets vastmaken met een soort sleutel, maar dat gaat niet altijd even soepel. Al met al een aardig idee, maar 85 voor het niet al te stevige kunststof krat (plus drager) is flink duur. De Fietsklik is te koop via com; bij de ANWB-winkel en online ( 2,5O verzendkosten). ANWB-leden krijgen 1O korting. OP ONZE STE consumentenbond.nl,/ fietsklik 6 consumêntengtds JUN 2or4

6 GETEST Prachtige camera, pittige prijs De Sony Cyber-shot DSC-RXO sluit een goed compromis tussen de tegenstrijdige eigenschappen die elke camera heeft. Een grote, lichtsterke lens, een flinke beeldsensor en tóch nog ruim keer zoom: zo'n compactcamera zagen we niet eerder. De RX1O (Testoordeel Z4) is wel wat groot, weegt een flinke 862 gram en kost maar liefst 12OO. Maar dan heb je wel wat, want de foto's en video's zijn goed of zeer goed. Zoomen gaat erg soepel met de ring om de lens of met het hendeltje bij de afdrukknop. Een foto maken vanuit een hoger of lager perspectief is geen probleem door het kantelbare scherm. De zeer goede lcd-zoeker is voor brildragers aan te passen van -4 tot 3. Als leek kun je mooie resultaten boeken met de automatische stand, scène-instell ingen en panoramafoto's. En voor de echte fotograaf biedt de RXlO vrijwel alles wat je je kunt wensen. OP ONZE STE consumentenbond.nl,/ digitalecameras ceresr Drie verse espressoapparaten Drie nieuwe espressoapparaten zijn als eerste aan onzê vernieuwde test onderworpen. Hoe brengen ze het er vanaf? De espressofamilies van Delonghi, Nespresso en Severin zijn uitgebreid met nieuwe apparaten. Het zijn de eerste die aan onze nieuwe test zijn onderworpen. De wijzigingen in de test zijn klein; er zijn nu ook punten te verdienen voor een apparaat dat een 'mijn koffiefunctie' heeft, dus je favoriete instellingen onthoudt. Verder weegt energieverbruik tegenwoordig wat minder mee, ten voordele van opschuimen van melk. Maar we vinden het verbruik niet minder belangrijk, dus zijn we wel strenger geworden in ons oordeel over energieslurpers. Ook op andere punten, zoals temperatuur en snelheid, zijn we iets strenger. De Lattissima verliest zijn predicaat Beste uit de test omdat melk opschuimen nu zwaarder mee weegt. Wat de gevolgen zijn voor andere eerder geteste modellen is te zien op NESPRESSO NSSA (KRUPS EN MAGMX) Prijs vanaf: 89 Testoordeel: 7,8 De lnissia is, zoals we van Nespresso gewend zijn, verkrijgbaar in verschillende kleuren. Hij is er in oranje, rood, wit, vanille, zwart, grijs en tijdelijk ook in lichtblauw Je kunt de hoeveelheid water programmeren. De machine schakelt zichzelf na 9 tot maximaal 30 minutên uit. Het is een kleine, wat lawaaiige machine. Wacht na het koffiezetten een paar tellen voor je het kopje weghaalt; de machine drupt na. DELONGH ECAM Prijs vanaf: 55O Testoordeel: Z4 Dit model is te koop in zwart en zilver, het typenummer eindigt dan op B (black) of S (silver). Hij maakt lungo, espresso, cappuccino, ristretto en heet water. Het melkschuim dat je met deze machine maakt is mooi, fluweelzàcht en de bediening is prettig. Er spettert helaas wel wat koffie naast het kopje, want de afstand tussen de koffie-uitloop en een (espresso)kopje is - ondanks de verstelbaarheid van de hoogte - vrij groot. severrn PTCCOLA (CLASS CA EN PREMtUM) Prijs vanaf: 35O Testoordeel: 7,2 De Piccola is er in twee varianten: de Classica (KV 8055) en Premium (KV 8O61,/KV 8062) met melkreservoir. De machine is compact en makkelijk te bedienen, maar de zetgroep terugplaatsen gàat niet zo soepel. Spijtig, want die moet er wekelijks uit voor een schoonmaakbeurt. Ook jammer: je kunt niet twee kopjes tegelijk zetten. Hij is geschikt voor gewone koffie, espresso, cappuccino, melkschuim en latte macchiato. i CONSUN4ENTÊN BON D.N L

7 EERSÏE ildnut Natuurlijk water? Kokoswater: de smaak van wuivende palmbomen en tropische strandên. Maar in Nederland lopen we er niêt warm voor. Kokoswater is in Amerika een uiterst populair drankje, zeker onder Hollywoodsterren. ln kokoswater zitten weinig suikers - 5 gram per1oo ml - en wat mineralen. Hierdoor heeft het veel weg van een sportdrank. Het kokoswater dat wij lieten proeven komt uit de jonge kokosnoot. Deze licht troebele drank is niet te vergelijken met de witte kokosmelk die gemaakt wordt van het vruchtvlees van een rijpere kokosnoot: de melk bevat veel vet, het kokoswater niet. Ondanks het gezonde imago van kokoswater staan onze 20 proevers er niet om te springen. Woorden als'vies'en'smerig' vallen. Krijgen ze de keus, dan drinkt 95% liever gewoon water. HEALTHY PEOPLE KOKOSWATER Smaakcijfer:5 Er is extra aroma toegevoegd om de kokossmaak te versterken en dat werkt; dit water heeft de meeste kokossmaak. De kokosnoten zijn het oudst, één jaar. Van zulke kokosnoten kunnen ook de bast en het vruchtvlees verwerkt worden, wat duurzamer is. VTACOCO NATURAL COCONUT WATER Smaakcilfer: 3,6 VitaCoco scoort een dikke onvoldoende voor de smaak. 'Geen vet en cholesterol' staat er op de verpakking. Logisch, want dat zit nooit in kokoswater. Wel zit er extra vitamine C in, om de kleur constant te houden. n á HERO KOKOSWATER Smaakcijfer: 2,7 Hoe natuurlijk kokoswater ook is, de natuurlijke variatie in smaak wordt door Hero minder gewaardeerd. De fabrikant gebruikt daarom extra fruitsuiker om de smaak constant te houden. Maar of dit een goede keuze is? De smaak van dit water wordt het minst gewaardeerd. EERSTE TDNUK Ruim en comfortabel De huidige Peugeot 3O8 SW stationwagen is weliswaar comfortabe!, maar geen uitblinker. ls de nieuwe 3O8 SW beter? Al bij de eerste blik valt op dat de nieuwe Peugeot 3O8 SW sterk verbeterd is ten opzichte van de oude: een betere afwerking en een zeer opgeruimd dashboard met maar weinig knoppen in de middenconsole. En bij de proefrit blijkt hij ook nog eens ruim en comfortabel te zijn. Hij is met een totale lengte van 4,58 meter voorwaar geen kleintje. Door zijn extra grote wielbasis (de afstand tussen de voor- en achterwielen) is er op de achterbank voldoende beenruimte. Ook de hoofdruimte is achterin groot genoeg. Vijf volwassenen passen met gemak in de 3O8 SW. Zelfs de kofferbak is voor zijn klasse opvallend groot: 610 liter met de achterbank omhoog. En, chapeau voor de ontwerpers, die groei heeft de auto niet zwaarder gemaakt; hij is zelfs zo'n14o kilo lichter dan zijn voorganger. Goed voor de prestaties en het verbruik. Net als bij de Peugeot 2O8 en 2OO8 liggen de tellers van de 3O8 tegenwoordig hoog in het dashboard en heeft de auto een relatief klein, laaggeplaatst stuur. Hierdoor kun je goed de tellers en het verkeer in de gaten houden. De middenconsole heeft maar zes knoppen, alle overige knoppen zijn weggewerkt in een aanraakscherm dat met minimale uitleg zeer intuï'tief te bedienên is. Wij maakten een testrit in de 1.2-liter driecilinder benzineversie met 13O pk. Ook de goedkoopste 3O8 SW heeft deze motor, met llo pk. Hij is leverbaar vanaf inclusief rijklaarmaakkosten. De testauto had grote lichtmetalen velgen met een doorsnede van 17 inch. Mooi, maar daar wordt de auto wel wat stoterig van. De 3O8 hatchback heeft alle 5 sterren in de Euro NCAP crashtest gehaald. Voor 4OO extra krijg je het Pack Securité; dat levert 'adaptive cruise control', AEB (automatisch remmen) en een waarschuwing bij aanrijdingsgevaar. Tot zover het goede nieuws, maar hoe zit't met de betrouwbaarheid? Eerdere Peugeotmodellen als de 3O7 en 4O7 waren notoir onbetrouwbaar, dus Peugeot heeft met de nieuwe 3O8 veel goed te maken. Of dat gelukt is, weten we helaas pas over een paar jaar. Ett E ivrdeo Scan de OR-code of ga naar! consumentenbond.nll autofilmpjes lrr- rrrrrt CON SU.4 ENT E N BON D, N L

8 n actig Dit doen wij voor u Webwinkelen lk ben een gíoot fan van het gemak en de snelheid van internetshoppen. Laatst had ik een nieuwe televisie nodig. Uit de vijf beste tv's op consumentenbond.nl koos ik de goedkoopstê en klikte direct door naar de webwinkel, De volgende dag werd de tv bezorgd en geïnstalleerd. Alles bij elkaar ben ik er nog geen kwartier mee bezig geweest en had ik in de winkel geen betere deal kunnen kriigen. Niet alle consumenten ziin zo positief, zo blijk uit het artikel op pagina 22. Bijna een kwart van de ondervraagden had weleens een probleem mêt eên webwinkel. Vooral kleinere webshops, opgezet vanachter de spreekwoordelijke keukentafel, komen hun beloften niet altijd na. Ruim tweederde van de ondervraagden kijkt naar het uiterlijk van de site. Helaas, verkijk u daar niet op: ook een professioneel uitziende webwinkel kan onbetíouwbaar zijn. Mijn enige slechte ervaring had ik toen ik online een boek kocht. Het duurde twee weken eer de bestelling binnen was. Boeken koop ik daarom het liefst bij mijn overbuuryrouw in haar sympathieke buurtboekenwinkel. Want soms gaat er niets boven de'traagheid' en de sfeer van'oudelwets' winkelen. BaÍt Combée directeur Consumentenbond Volg mii op Misprijs uan het iaar voor Auto Heron Consumenten hebben de 'Tweede autoband voor 1'-aanbieding van Heron Auto verkozen tot Misprijs van het jaar. Deze 'aanbieding' was namelijk een sigêar uit eigen doos: de eerste band kostte bij Heron tijdens de actie bijna het dubbele van normaal. De Consumentenbond heeft het afgelopen jaar actie gevoerd tegen misleidende reisprijzen en nepaanbiedingen. Meer dan 4OO consumenten deden mee en wezen ons op prijsmisleiding bij onder andere pakketreizen, voeding en speelgoed. De Consumentenbond gaat er bij alle bedrijven waarover meldingen zijn binnengekomen op aandringen dat zij hun prijsbeleid aanpassen. Tekst en uitleg bij sterftecijfers Ziekenhuizen moeten sinds maart hun sterftecijfers openbaar maken. Helaas zijn die cijfers moeilijk te begrijpen. De Consumentenbond biedt daarom een leeswijzer aan waarmee u de sterftecijfers wél kunt begrijpen. Over de openbaarmaking van de cijfers is discussie. Volgens deskundigen zijn ze (nog) niet geschikt om de kwaliteit van ziekenhuizen af te lezen en met elkaar te vergelijken. De Consumentenbond is het daar deels mee eens, maar juicht de ontwikkeling toch toe en biedt daarom tekst en uitleg. De leeswijzer is te vinden op consumentenbond.nl/ sterftecijfersziekenh uizen. rrrl-rrrrrrrrrrr-rrrrrrï nformatie bijbetalíng zotg moet beter t L Verpleeg- en verzorgingshuizen moeten duidelijker zijn over wat bewoners moeten bijbetalen. Dat constêteert de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). De NZa analyseerde het voorlichtingsmateriaal van verpleeg- en verzorgingshuizen naar aanleiding van een onderzoek van de Consumentenbond in september 2O13. De conclusie is dat bewoners vooral beter geïnformeerd moeten worden over het bijbetalen voor de was en het stofferen van de kamer. Wie eerder ten onrechte heeft bijbetaald moet zijn geld terugkrijgen, vindt de NZa. De NZa roept consumenten op onterechte bijbetalíngen te melden via - Btokker past regels aan Blokker heeft onder druk van de Consumentenbond een aantal regels in zijn algemene voorwaarden geschrapt. Het bedrijf stelde de kassabon verplicht als garantiebewijs. De Consumentenbond sprak Blokker hierop aan, want wettelijk mogen consumenten dat bewijs ook op andere manieren leveren, bijvoorbeeld met een bankafschrift. Ook geldt nu bij Blokker dat als de kassaprijs hoger is dan de schapprijs, consumenten het product voor de schapprijs mogen kopen, tenzij die prijs overduidelijk onjuist is. Eerst was bij Blokker altijd de kassaprijs leidend. CONSUMENTENBON D.NL consuf4éntengtds JUNr 2or4 9

9 Test zakjes gemengde sla Rucolabedrog in een zakte Het is zoeken naar een krop sla in de supermarkt, maar om de zakjes stametange kun je niet meer heen. Ze zijn getiefd: maar wat zit er precies in, en kun je de sla veitig eten?,:!.--s1,,: - :ic l-lo.,ntes 4\* ffi p TÈ. ^ '*-*"' * u BÈ 10

10 -- Kiezen en goed houden Sla uit een zakje, lekker makkelijk en het ziet er nog leuk uit ook. Maar daar hangt wel een prijskaartje aan en niet alle sla is even fris. n 4 van de bijna 100 geteste zakjes, te weten in rucolamelange van Dirk, Plus en Ekoplaza en familie-slamelange van Coop, troffen we de bacterie E. coli aan. Deze bacterie leeft in de darmen, dus hij kan alleen via uitwerpselen in de sla gekomen zijn. Bijvoorbeeld via dieren, mest, irrigatiewater of iemands handen. Alle E. coli verwijderen is niet altijd mogelijk, aldus microbioloog Rijkett Beumer van Wageningen til:d;rrrï t zakjes laag en wettelijk nog toegestaan, toch is het geen lekker idee. Je hoeft echter niet bang te zijn datje ziek wordt van een zakje sla, als je het op de goede manier bewaart (zie het kader rechts) en de sla niet na de uiterste houdbaarheidsdatum eet. Wij vonden op die uiterste datum nauwelijks ziekteverwekkers: de bekende bacterie salmonella zat in geen enkel zakje, en de ziekmaker Listeria monocytogenes was meestal afwezig of kwam in zulke kleine hoeveelheden voor datje er niet ziek van kunt worden. Ook kwetsbare personen, zoals zwangere vrouwen, niet. Het RVM kwam onlangs met vergelijkbare resultaten, op basis van onderzoek in 1900 slamixen en rauwkost. Bacteriën Naast salmonella, listeria en E. coli hebben we gekeken naar het totale aantal bacteriën. Ook op een krop uit de moestuin zitten veel bacteriën en dat betekent niet direct een slechte kwaliteit. Maar er zijn grenzen, vinden Mieke Uyttendaele, hoogleraar levensmiddelenmicrobiologie aan de Universiteit van Gent en n 4 van de 700 geteste slazakjes zat de bacterie E. coli microbioloog Rijkelt Beumer: 'meer dan 100 miljoen bacteriên per gram is niet goed'. Dergelijke aantallen werden gevonden in meerdere zakjes rucolamelange van Ekoplaza, Pus en Jumbo en in zakjes ijsbergslamix van Jumbo. De klapper \ryas een zakje rucolamelange van Pus: naast E. coli bevatte deze sla veel andere bacteriën. Het kan niet anders dan dat dit zakje niet zo fris meer rook, denkt Beumer. Volgens Uyttendaele kunnen je zintuigen al heel veel vertellen. 'Als je ziet E -' ln de winkel: D Schud het zakje: zakt de sla naar beneden, dan is hij niet meer vers ên knapperig, maar eerder verlêpt. Verlepte sla is kwetsbaardêr voor micro-organismen. D ls de sla verkleurd, bijvoorbeeld op de snijvlakken, of is de glans weg? Dan is de sla niet mêer veís. D Staat het zakje op knappen? Zeer waarschijnlijk ziin dat gassen die bacteriën produceren. Onderweg en thuis: D Houd de sla zo kort mogelijk buiten de koeling, en gebruik onderweg (als het zeker een uur duurt) een koeltas. E Bewaar de sla bij maximaal 7 oc, maar het liefst koeler, tot minimaal 1 oc; en boven de groentela. D stinkt de sla? Begin er dan niet aan. D Koop bewust in; een zakje sla kun je na openen niet langer dan één of twêe dagen bewaren. D Eet gêmêngde sla niet meer na de uiterste houdbaarheidsdatum. DE SLA UT DE TEST Rucola: dit zijn de puntige, jonge blaadies van mosterdkruid. Door zijn bladvorm wordt hij ook wel raketsla genoemd. De smaak is heel duidelijk aanwezig: nootachtig, pittag ên licht bitter. lollo rosso: een slasoort met gekroesde, rode uiteinden. De sla groeit als een krop met een groene binnenkant. Lollo. rosso heeft een zachte, neutrale smaak een beetie vergelijkbaar met veldsla. Lollo biondo: heeft, net als lollo rosso, gekrulde uiteinden, maar is groen. De smaak is vergeliikbaar met die van lollo rosso, dus vrij neutraal. De gekrulde bladeren geven de melange wat volume. consut.4entengtds JUNr 2or4 1l

11 dat de sla niet meer vers is, is dat een slecht teken. Bijvoorbeeld als de sla verkleurd, verlept of beschadigd is: dat maakt hem veel vatbaarder voor microorganismen en dus voor bederf.' Ook is van belang hoeje de sla bewaart en er thuis mee omgaat (zie het kader op pagina 11). Vooral koel houden is belanerijk. Wassen Volgens de meeste verpakkingen hoef je de sla niet te wassen, want de slamengsels zijn in de snijderij - waar de sla gesneden en verpakt wordt - meerdere keren gewassen. 'Je kunt zand en klei zakjes gaat. Vrijwel alle zakjes met slamelanges worden machinaal gevuld'ontt n 90% van de zakjes zat te weiníg rucola wegwassen, en ook bacteriën, maar voornamelijk was je het wondvocht, dat bij het snijden wijkomt, weg en zo - in ijswater - houd je de sla koel', aldus Ernst Woltering, hoogleraar kwaliteit verse producten, van Wageningen Universiteit. Omdat wondvocht suikers en andere voedingsstoffen bevat, is het voer voor bacteriën. Natte sla is bederfelijk, en dus wordt de sla gecentriflgeerd voordat hij in de der beschermde atmosfeer'. Dat betekent een gasmengsel in de zakjes spuiten, met - anders dan in lucht - geen of heel weinig zuurstof, waardoor verkleuring van de sla zo veel mogelijk voorkomen wordt. De rucolamelange van Ekoplaza is een vreemde eend in de bijt: deze sla is niet gewassen omdat dat de houdbaarheid en kwaliteit vermindert volgens Ekoplaza. Maar er zitten wel uitzonderlijk veel bacteriën op deze sla, waaronder E. coli. Gelukkig staat op de verpakking wel datje de sla nog moet wassen; al krijg je zo niet alle bacteriën weg. Dit is overigens verreweg het duurste zakje, wellicht omdat de rucola en red chard biologisch zijn en uit Nederland komen, terwijl het aanbod in april nog gering is en andere merken uit bijvoorbeeld talië importeren. Minder rucola Bijzonder aan de sla van Ekoplaza is ook dat deze nog met de hand verpakt wordt. Daardoor kan de samenstelling van de zakjes variëren en vermeldt Ekoplaza de hoeveelheden van de slasoorten niet op de verpakking. Je weet zo dus niet precies wat je koopt. Maar dat geldt ook voor de machinaal verpakte rucolamelanges: daarbij gaat het mengen E DE StA UT DE TEST Red chard (swiss chard): de puntige babyblaadjes met rode nerven oftewel het jonge loof van de zomerbiet. Het wordt afgesneden terwijl de biet nog in de grond zit. De smaak is licht bitter. UsbelgEla: is met een kwart van alle verkochte sla de populalrste slasoort in Nederland. ls knapperiger en lichter van kleur dan botersla. Gesneden ijsbergsla is gevoelig voor verkleuringen op de snijranden. Veldsla: deze blaadies hebben een specifieke, nootachtige smaak. Vroeger werd veldsla als onkruid gezien, maar inmiddels wordt hij in de supermarkt bijna evenveel verkocht als rucola. t] consuventengrds JUrJt 2ot4 CONSUVENTEN BOND.NL

12 R.UCOLAMELANGE at"" -":$":ïr"""c..-""r"$o"'::"$t"'.*.--$ f > 1. Jumbo 2. COOO 3. AH 4. Lidl Saladinettes 5. AH Jonge bladsla rucola 6. Dirk Vers 7. Ekoplaza Proef 8. Plus 1,29 8,3 1,49 7,5 1,49 6,9 o,89 6,3 1,69 6,2 1,78 s,9 2,25 5,5 1,49 3,9 75 1, , , , ,19 7s 3,O0 75 1,99 tr tr tr tr nvt 29"/o 28o/o 24o/o 32o/o 21%o 57o/o 12"/o 74o/o 14"/o 13o/o 74% 6O"/o 18o/o 36% 35% 9% 3Oo/o 14o/o 22% 14o/o 13% 40% 32% 14% 11o/o 1Oo/o 42o/o 22o/o 1. AH 2. Jumbo ljsbergsla en veldslamelange 3. Aldi All Seasons Gemengde Sla 4. Lidl Saladinettes 5. Jumbo 6. COOO 7. Plus 8. Coop Familie-slamelange "."f ],29 9,2 1,69 8,6 0,69 8,s 0,69 8,2 o,99 7,7 1,39 6,7 o,99 6,1 2,29 3,4 -,"t:"ï"r"."c.-"**{oètït1"r".",".." ""'"" 200 o,6s 200 o,8s 200 o, o, o, o, o, o,57 tr tr tr 10% 13o/o nvt 8% 3% 7% tr1% -3% nvt 5o/o 67o/o 56% 28% 3% 72% 80% 67% 77% 860/o 71% 20% 10% 7% 13% 13% 13% 9% 6% 5o/o "l2o/o 12%.De prijzen zijn van april..de zakjês waar niet op stond hoeveel rucola of ijsbergsla erin zit, hebben geen oordeel gekregen voor samenstelling. Wel is het ontbreken van deze informatie doorberekend in het Testoordeel..Het oordeel voor samenstelling geeft aan in hoeverre de hoeveelheid rucola of ijsbergsla overeenkomt met die op het etiket..vêrsheid omvat kiemgêtal en melkzuurbacterièn..hygiënê omvat E.coli, listeria en salmonella. Besteuitdetest ) Bestekoop zeer goed Goed E Redelijk - Matig - slecht Filsée: eigenlijk geen sla, maar krulandijvie, die groeit àls een open krop. De binnênste bladeren zijn geler en lekkerder - mander bitter - dan de buitenste. De blaadjes ziin smal en puntig, Eikenbladsla: de blaadjes lijken op die van een êik, vandaar de naam. Zezien êr mooi uit en dê smaak is wat nootachtig. Rode eikenbladsla is groen met roodbruine randen. Groene bataviasla: heeft veel weg van botersla, maar dan met gebobbelde, wat steviger bladeren en gekrulde randen. Er bestaat ook een rode variant. Bataviasla wordt gezien als de voorloper van ijsbergsla. CO N SU M ENT EN BON D.N L consufentengtds JUNr 2or4 13

13 behoorlijk fout. n maar liefst 90% van de zakjes rucolamelange die we bekeken, zat minder (dure) rucola dan op de ingrediêntenlijst staat. Gemiddeld bevatten de zakjes eeiriercie minder en nij Dirk en Lidl zelfs ruirrr de heifi minder rucola. Als we de beide supermarktketens om opheldering vragen, wijten ze dit grote verschil aan een'interne fout bij de leverancier'die naar aanleiding van ons onderzoek zal worden hersteld. n de rucolamelanges zitten, naast uiteraard rucola, ook blaadjes van exclusievere slasoorten: lollo rosso, ollo biondo en red chard. De rode blaadjes van lollo rosso en red chard zijn belangrijk voor het uiterlijk van het mengsel, denkt Roe Weijts van Versplaza Weijts in Helmond, groenteman van het jaar Hij verkoopt zo'n20 soorten sla, waarvan hij de eigenschappen op zijn duimpje kent. De bittere, frisse smaak van de rode blaadjes voegt wat toe aan de nootachtige, iets kruidige rucola, benadrukt Weijts. Overigens is hij geen voorstander van ijsbergslamix met wortel, radicchio rosso en wittekool. 'Dat is rauwkost, en sla en rauwkost moet je gescheiden houden'. Zelf snijdt Weijts dagelijks ijsbergsla om in zakjes te verkopen. 'Wortel, wittekool en radicchio rosso voegen daar weinig aan toe, hooguit wat kleur. En ze verbloemen verkleuringen van de ijsbergsla op de snijranden.'13 Zo testten wij We hebben 16 soorten gemengde sla onderzocht, waarvan 8 mixen met rucola en 8 mixen met ijsbergsla. Elk zakje is 6 keer gekocht op verschillende dagen in 6 filialen, om toevalstreffers uit tê sluiten. ln het laboratorium is de microbiologische kwaliteit van de monsters onderzocht en zijn de zakjes uitgeplozen om de samenstelling vast te stellen. De afzonderlijke ingrediënten worden uitgeolozen en gewogen, net als de gehele slamix. ',oilt,. Voor het microbiologische onderzoek wordt een deel van de slamix afgewogen in een speciale zak. Aan de mix in de zak wordt een vloeistof toegevoegd om micro-organismen te extraheren. t{, consuverrengrds, JUNr 2or4 Radlcchlo rosso: dit is geen sla, maar familie van witlof. Hêt blad is mooi, rood met wit, maar te bitter om los te eten. Een favoriet in melanges: voor de kleur ên omdat het blad stevig is en niet snel verlept. '\..a Een hoeveelheid vloeistof, met sla en de micro-organismen erin, wordt met een pipet in een schaaltje gedaan. ----r- Een vloeistof met voedingsstoffen voor bacteriën wordt toegevoegd. Dan gaat het schaaltje de broedkast in, de bacteriën groei- -":':"!"yy',:t'1: - CONSUMEN-TENBOND.N L

14 voeding 8 gezondheid Koffie zonder hartzeer Koffie is voor ons net zo gewoon als een boterham met kaas. Toch komt 'onze' koffie uit tanden waar weinig aandacht is voor milieu en mensenrechten. Wetk merk u drinkt, maakt voor die tanden een groot verschil. Tekst: Bert Kroon 'Sommige!f, koffieproducenten uit Multatuli's boek Max Havelaar kun- hebben er geen moeite mee nen zijn; de befaamde aanklacht tegen g mensen uiit" buiten om er zelf uitbuiting van de ndonesiërs door beter van te worden'. Dit zou een citaat Koffie met keurmerk Nederlandse ambtenaren. Maar het is de Behalve de kofíiebrander is ook het keurmerk een goede graadmeter bij de keuze yoor yerantwoorde koffie. CON SU 14 E NT EN BO ND. N L. Rainforest Alliancê besteedt aandacht aan behoud van natuur en biodiversiteit en veilige arbeidsomstandigheden.. Fairtrade (Max Havelaar) benadrukt sociaal-maatschappelijke elementên als democratie en eerlijke handel. Betaalt koffieboeren meer dan de prijs op de wereldmarkt. Ook aandacht voor het milieu.. UTZ Ce?tified legt de focus op verbetering van landbouwmethoden en arbeidsomstandigheden. Daarnaast aandacht voor natuurbescherming.. Biologisch concêntreert zich volledig op de milieuaspectên van de M LFconclusie van Bruno Arnelli Lopes, die anno 2014 voor de Braziliaanse overheid koffl eplantages inspecteert. Onderzoekers van de Consumentenbond spraken met hem om de problemen in de koffiehandel in kaart te brengen. Onze onderzoekers bezochten plantages in Brazilië en Ethiopië, twee van de grootste koffi.eexporteurs. Ze spraken met dagloners, koffieboeren, ambtenaren, artsen en vakbondsmensen. Ook stuurden we, samen met andere Europese consumentenorganisaties, koffiebranders een ïragenlijst over hun sociale betrokkenheid en milieubeleid (zie pagina 16). Gedropt op de plantage Die overheidsinspecties geven een ontluisterend beeld van hoe het op zo'n plantage toegaat. Volgens de wet moet de eigenaar voorzien in onderdak, beschermende kleding, sanitaire voorzieningen en schoonwater. Vaakwordendear- D consu[4enïengtds JUNr 20]4 l5

15 Verantwoorde koffie? ffi{ Ê.. w ffi ff LLY Testoordeel: voldoende Sociaal beleid: ooo Mlllêubêleid! ooo taliaanse koffiebrander, koploper op sociaal gebied en veel aandacht voor milieu. Betrokken bij projecten in Ethiopië en Brazilië om de situatie van koffieboeren en arbeiders te verbeteren. Koopt koffie alleen direct van de boeren. Zet in op kwaliteit van de bonen en betaalt daarvoor een hogere prijs. NESTTÉ Tcstoordeel: voldoende Soclaal beleld: oo Milieubeleld: ooo Zwitsers bedrijí bekend van de Nespresso-cups en de Nescafé-oploskoffie. Heeft vooral oog voor het milieu, maar blijft wat achter op sociaal gebied. Heeft duurzame landbouw als speerpunt en eên duidelijk beleid op het gebied van mensenrechten. Rapporteert als enige over mensenrechtendoelstellingen, STARBUCKS Testoordeel: onvoldoende Sociaal beleld: ro llllleubeleld: oo Van oorsprong Amerikaans koffiebedrijf. Geen uitblinker in dit onderzoek, mede vanwege de weigering mee te werken. Controleert bij zijn leveranciers of ze zich aan de Starbucks-regels houden. Heeft in Zuid-Amerika, Afrika en Azië centra opgezet om boeren te leren op een verantwoorde manier koffie te verbouwen. DE MASTER BTENDERS L753 Testoordeel: ruim onvoldoende Sociaal beleld: o ilalieubeleid: o Bekend van onder andere Douwe Egberts, DE L'Or en Senseo. Een kwart van de koffie heeft het UTZ-keurmerk; er is te weinig inzicht in de rest. DE ondersteunt kleine boeren, maar in inkoopcontracten ontbreken afspraken over de arbeidsomstandigheden. VerstreKe ons pas te elfder ure summiere informatie. LAVAZZA Testoordeel: ruim onvoldoende Sociaal beleld: o lrlilaeubelêld: o Dit ltaliaanse bedrijf is ronduit vaag over mensenrechten. Ondanks medewerking aan ons onderzoek blijft veel onduidelijk. Rapporteert nauwelijks; investeert wel in sociale projêctên, bijvoorbeeld om kinderarbeid in Mali te voorkomen. o fof aaa: hoe meer bolletjes, des te meer aandacht voor sociaal- en milieubeleid beiders door de eigenaar opgepikt in hun dorp en kilometers verder gedropt op de plantage, waar ze gedurende de oogst moeten blijven. Omdat ze moeten beta- en voor onderdak en voedsel, bouwen ze een schuld op die ze alleen kunnen aíossen door te blijven werken. Eigenlijk gaat het hier om een moderne vorm van slavernij.'arbeiders op koffieplantages zijn arm', legt Arnelli Lopes uit. 'Ook als ze geen beschermende kleding en schoeisel krijgen en betrouwbaar drinkwater ontbreekt, gaanze aan het werk. Ze kunnen het zich niet permitteren wagen te stellen.' Wordt een plantage-eigenaar betrapt, dan loopt hij het risico op de 'zwarte lijst'van de Braziliaanse overheid terecht te komen. Hij mag dan niet meer exporteren en krijgt van geen enkele bank meer een lening. Een goed initiatief dus, die inspecties door de overheid. Maar Arnelli Lopes en zijn collega's moeten in de drie tot vier maanden durende oogstperiode meer dan plantages controleren. Gezien het zeer beperkte aantal controles is de'pakkans' niet erg groot. Bovendien zijn betrokken politici, rechters en politiemensen vaak zélf eigenaar van een koffieplantage. Gift ige bestrijdingsmiddelcn José Braga, een 46-jarige koffieboer uit de Braziliaanse koffi.estreek Minas Gerais, bezit een stukje land waarop hij een huis gebouwd heeft. Behalve koffie verbouwt hij wat andere gew-assen. Maar de opbrengst is niet genoeg om van te leven, daarom zat hij ditjaar weer bonen moeten plukken als dagloner op een van de grote plantages. Hij krijgt geen contract, en durft dat ook niet te vragen. Vee drukker maakthij zich over het gebruik van bestrijdingsmiddelen. Terecht, volgens Dalberto Lr iz Gomes, voorzitter van de vakbond. Hij meent dat kanker het grootste probleem van de koffle-industrie is. De landbouw staat in Brazilië bekend om het gebruik van l$ consuventengrds, JUNt 2ot4 CO N SU '4 E NT EN BON D, N L

16 De koffieboon is de pit van de koffiebes 2 Braziliaanse koffieboer Manuel Almeida heeft nauwelijks rechten 3 Koffieplantage in de Braziliaanse regio Minas Gerais 4 Een Ethiopische arbeider doet de gedroogde koffie in zakken zwaar gifdge bestrijdingsmiddelen. Er gaat royaal gif op het onkruid tussen de kofflestruiken, en de arbeiders doen dat ook nog eens zonder beschermende maskers, schoenen of zelfs handschoenen te boeren dat ze niet zonder kunnen. Beginnen ze daax eenmaal aan, vertelt vakbondsman Luiz Gomes, dan is de bodem verpest en groeit er de komende jaren niets, tenzij je nog meer bestrij- ffi Er gaat royaal gif op het onkruíd tuss en de koffíestruiken derzoekers, probeert de overheid grip te krijgen op de koffiemarkt. Koffiehandedragen. Bovendien komt het gif terecht in het drinkwater van de omliggende dorpen. De kleine boeren zien dat de struiken op de plantages van hun rijke collega's dankzij bestrijdingsmiddelen sneller groeien dan die van hen. Verkopers van illegale middelen overtuigen de kleine dingsmiddelen gebruikt. De kleine koffieboer kan dus niet meer terug. Onder de prijs Ook in Ethiopië, het andere koffleproducerende land dat bezocht is door onze on- aren werden verplicht hun koffie via een beurs te verhandelen. Zo weten kleine koffleboeren wat de actuele prijs is van koffi.e. Door gebrek aan elektriciteit bereikt die beursinformatie de meeste kleine boeren niet. Bovendien kunnen ze zich niet permitteren om te wachten met de verkoop van de oogst tot de prijs stijgt en dus verkopen ze noodgedwongen hun koffie onder de prijs. Omdat de overheden in de koffieproducerende landen beperkte middelen hebben, is van hen geen oplossing te verwachten. De grote koffiebranders, de afnemers van de koff,e, hebben wel de macht en de middelen om het verschil te maken. Door koffle te kopen van een kofflebrander die zijn verantwoordelijkheid neemt, kan ook de Nederlandse consument invloed uitoefenen. Wereldwijd zelfs. K CONSU.4E\TENBOND NL consur.4éntengtds. JUNr 2c14 17

17 voeding 8 gezondheid Hart- en vaatziekten De signalen van het vrouwenhart ( Hart- en vaatziekten treffen vooral mannen, zo wordt vaak gedacht. Het tegendeel is waar. ln Europazijn deze ziekten doodsoorzaak nummer één onder vrouwen. Voor artsen is het lastig om bij vrouwen hartproblemen snel te herkennen. Het is dus van levensbetang om zetf alert te zijn. Teksi Wendy van Rilnsbergen-Nieuwenhulzen Hart- en vaatziekten belemmeren het rondpompen enlof transporteren van het bloed, waardoor het lichaam slechter functioneert of in het ergste geval helemaal stopt met functioneren. Bij wouwen komen een hartinfarct, beroerte en angina pectoris het meest voor (zie verderop). Symptomen Mannen hebben vaak duidetijke symptomen, zoals hevige pijn op de borst. Vrouwen krijgen doorgaans pas op hogere leeftijd met hartziekten te maken en de klachten zijn vaak vaag en daardoor moeilijk te herkennen. Het gaat dan bijvoorbeeld om extreme vermoeidheid, slecht slapen, misselijk zijn, zweten, hartkloppingen of kortademigheid. Ook de overgang speelt een rol. Niet zelden hebben wouïven daarna een hoge bloeddruk en een verhoogd cholesterolgehalte, en dat vergroot de kans op problemen. Daarbij komt dat de verschijnselen vaak veel lijken op de gebruikelijke ongemakken die bij de overgang horen. Een onjuiste diagnose ligt dan op de loer. Zelf adequaat optreden is dus belangrijk. Herkent u één of meerdere symptomen en houden deze al langere tijd aan? Komen hart- of vaatziekten voor in uw familie? Heeft u een verhoogd risico, bijvoorbeeld omdat u rookt? Kaart het aan bij de huisarts. Vertel wat de klachten zijn, hoelang u er al last van heeft en waar u zelf aan denkt. Als de huisarts hart- of vaatproblemen vermoedt, ver- 'Ken je rtstcofactoren en neem je klachten seríeus' Prof. dr. Angela ilaas l$ cor.rsuvenrengtds JUNt 2ot4

18 ---- Benauwd i Jeanne Groenestein uit Zoetermeer: Al jaren ben ik hartpatiënt, maar ik kon altijd alles doen wat ik wilde. Totdat ik in september 2Ol3 op familiebezoek was en het zo benauwd kreeg dat ik de trap niet op kon. lk vond het maar raar. Vlak daarvoor had ik nog staan soppen en een flink stuk gewandeld, want ik ben een bezige bij. Mijn dochter vertrouwde het niet en belde de huisartsenpost. Daar vonden ze me te opgewekt voor ernstige hartproblemen, maar na enig aandringen stuurden ze toch een ambulance. Dat was maar goed ook. De heren twijfelden geen seconde en namên me direct mee. De diagnose kreeg ik in het ziekenhuis: een hartinfarct én diabetes. De cardioloog zei dat die twee wel vaker samengaan. Het was schrikken, maar het gaat gelukkig goed met mu dankzij een pacemaker.' --rrl wijst hij u voor nader onderzoek door naar de cardioloog. Roken, een hoog cholesterolgehalte, een hoge bloeddruk, overgewicht, diabetes en erfelijkheid spelen een belangrijke rol bij het ontstaan van hart- en vaatziekten. Helaas is het niet altijd te voorkomen, maar wel mogelijk om de risico's te beperken. Gezond en gevarieerd eten, voldoende bewegen en een gezond gewicht helpen om bloeddruk en cholesterolgehalte onder controle te houden. Verder kan een diëtiste adviseren. Stoppen met roken is ook cruciaal. Vrouwelijke rokers hebben volgens het Trimbos nstituut 25% meer kans op een hartziekte dan mannelijke rokers. Voor meer informatie zie Angela Maas, hoogleraar cardiologie wouwen en verbonden aan Radboudumc Nijmegen: 'Hart- en vaatziekten komen meer voor bij wouwen met een erfelijke belasting en na een hoge bloeddruk of suikerziekte in de zwangerschap. Na de menopauze neemt het risicotoe.zorg daarom voor een gezonde eefstijl. Ken je risicofactoren en neem je klachten serieus!' Meestvoorkomend De volgende hart- en vaataandoeningen komen bij wouwen het meest voor. Bij een hartinfarct krijgt de hartspier te weinig zuurstof en sterft daardoor FETEN EN CJFERS deels af. De oorzaak is meestal een afgesloten kransslagader. De symptomen variëren: hevige pijn op de borst met uitstraling naar de armen en benauwdheid komen vaak voor. Een hartinfarct wordt vooral bij wouwen lang niet altijd direct herkend. Met de juiste medische zorg herstellen patiënten vaak zo goed dat zij na verloop van tijd weer normaal kunnen functioneren. Een beroerte wordt ook wel CVA (Cardio Vasculair Accident) genoemd. Dit is een infarct waarbij een bloedvat in de hersenen tijdelijk is verstopt. Als de ader scheurt en er bloed in de hersenen komt, is er sprake van een hersenbloeding. De gevolgen kunnen ernstig zijn, bijvoorbeeld veel moeite hebben met praten (afasie) of een verlamde lichaamshelft. Een TA is een voorbijgaande beroerte door een kortdurende verstopping van een bloedvat in de hersenen. Dit veroorzaakt uitvalsverschijnselen, die maximaal een dag aanhouden. Het is belangrijk om bij een TA direct contact op te nemen met de huisarts; het kan namelijk de voorbode zijn van een herseninfarct (CVA) met blijvende schade. Angina pectoris is kramp of pijn op de borst, die meestal terugkeert bij inspanning of stress. Het lichaam geeft daarmee het teken dat de hartspier te weinig bloed krijet. Meestal komt dit door vernauwde kransslagaders. Patiënten kunnen zich dus maar beperkt inspannen en dat heeft veel invloed op het dagelijks leven. 13 ln Nederland sterven dagelijks 57 vrouwen (en 50 mannen) aan een hart- of vaatziekte, dat zijn circa 2O.OOO vrouwen per jaar. Daarmee is deze ziekte doodsoorzaak nummer onder vrouwên. Ongeveer l4oo van hen zijn jonger dan 65 jaar. Vrouwen overlijden merendeels aan een beroerte, mannen vaker aan een hartinfarct, 19

19 voeding 8 gezondheid kort Harde voeding verzadigt meer Wie harde voedingsmiddelen eet, en daardoor meer moet kauwen, eet gedurende de dag minder. Nederlandse onderzoekers van de Wageningen Universiteit ontdekten dat een lunch met harde producten, zoals een harde rijstsalade, tot 13% minder energie-inname leidde dan een lunch met zachte producten. Eerdere onderzoeken lieten al zien dat er een relatie is tussen de tijd dat je eten in de mond houdt en het effect op de verzadiging. Roken verhoogt * risico staar Roken verhoogt de kans op vertroebeling van de ooglens, beter bekend als staar. Dat blijkt uit een Zweeds onderzoek onder 5O.OOO mannen. Rokende mannen hadden l9% meer kans op staar dan degenen die nooit hebben gerookt. Na het stoppen met roken kan de ooglens zich wel enigszins herstellen, maar zelfs na 20 jaar heeft een exroker nog altijd meer kans op staar dan een man die nooit heeft gerookt. f"t ï fr J {*{. d Hartige snacks te vet Onderzoek van de NVWA laat zien dat hartige snacks als saucijzenbroodjes, hamburgers en kaassouflés te vet zijn. De snacks - te koop in supermarkten, bij bakkers, fastfoodketens, tankstations en kiosken - variëren nogal in vetzuursamenstelling. Bij kipnuggets en loempia's lêgen de verschillen in verzadigd vet tussen de 6,3 en 1O,4%. Het nut van medícíjnen Niêt alle geneesmiddelen zijn nuttig. Sommige zijn zelfs af te raden, omdat ze niet wêrkên of flinke bijwerkingen kunnen hebben. De Belgische consumentenorganisatie Test-Aankoop legde 4OOO geneesmiddelen voor aan een team van artsen en apothekers dat de middelen kwalificeerde als nuttig, beperkt nuttig, betwistbaar nuttig of af te raden. Van deze geneesmiddelen kreeg 84o/o een positieve beoordeling; voor zo'n 57o/" is overtuigend aangetoond dat heel wat patiënten er baat bij hebben. Over 12% bestaan grote twijfels of ze wel werken en of ze voldoende veilig zijn en 3% kan volgens de Belgen maar beter van de markt verdwijnen. Hieronder vallen bijvoorbeeld de insectenbetenzalf Azaron, het antidepressiemiddel Valdoxan, en Sinutab, dat gebruikt wordt bij neusverstopping. Check zelf het nut van geneesmiddellen op be,/data ba n kgenees m i d d e e n. 20 CoNSUMENTÉNGDS JUNr 2or4 CONSUMENTENBOND,N L

20 Een glaasje meer Het begint vaak met één glaasje wijn bij het eten. Maar voor je het weet, is het een fles op een avond. Bovenmatig drankgebruik onder ouderen neemt toe. ln 2012 was een kwart van de probleemdrinkers, die professionele hulp zochten, 55 jaar of ouder. De Gezondgids van april/mei besteedt aandacht aan dit probleem en geeft tips om het drankgebruik in de hand te houden. 67% van de mantelzorgeïs die hulp bieden aan een dement famitielid voelt ^ch moe en uitgeput Kletsplaatje Eron:?est Gezondheíd Zwaar overgewícht bii kinderen Als er'runderknakworst' op het etiket staat, verwacht je natuurlijk dat die knakworst gemaakt is van rundvlees. Albert Heijn denkt daar anders over en vindt dat er ook best kip in mag. Preciezer nog: er zit33% kippenseparatorvlees in, de restjes kip die van het karkas sehaald worden. U bent het daar niet mee eens: ruim de helft van de uitgebrachte stemmen voor het Kletsplaatje van de maand ging daarom naar de knakworsten van Albert Heijn. U kunt kletsplaatjes blijven inzenden en uw stem uitbrengen op consumentenbond.nl,/kletsplaatjevandemaand. Onderzoek van TNO toont aan dat het aantal kinderen met morbide obesítas (ernstig overgewicht), in 30 jaar gestegen Ís van O,O8% naar 0,56%. Dat komt neer op momenteel 18.5OO kinderen in Nederland in de leeftijd van 2 tot 18 jaar. fírbslx ;Ë,!É[![Erkr fuocri*.rrrdlffi fltrd!í,roit CoNSUMENTENGTDS JUN 2or4 21

Gesjoemel in het koelvak

Gesjoemel in het koelvak Tekst 1 Lees eerst de vragen in het boekje Examen VMBO-KB. Zoek daarna de antwoorden op in de hierna volgende tekst. Je hoeft de tekst dus niet eerst door te lezen. Let op: deze tekst bestaat uit vijf

Nadere informatie

Hartfalen. Wat is het en hoe herken je het

Hartfalen. Wat is het en hoe herken je het Hartfalen Wat is het en hoe herken je het Hartfalen, onbekend en onderschat Hartfalen is de grote onbekende onder de hartziekten. Hartfalen klinkt misschien bekend in de oren. Het woord doet denken aan

Nadere informatie

Groente en fruit beoordeeld Naar de groenteboer, markt of supermarkt?

Groente en fruit beoordeeld Naar de groenteboer, markt of supermarkt? Groente en fruit beoordeeld Naar de groenteboer, markt of supermarkt? Waar moet je zijn voor de beste groente en het beste fruit en wat kosten die? De Consumentenbond nam in de maand maart steekproeven

Nadere informatie

Zorg bij hart- en vaatziekten

Zorg bij hart- en vaatziekten Zorg bij hart- en vaatziekten Inhoud Klachten en symptomen 3 Oorzaken 4 Wanneer moet je een arts raadplegen 4 Voorkomen van hart- en vaatziekten 5 Wat kun je er zelf aan doen 6 Geneesmiddelen 6 De Hartstichting

Nadere informatie

Eerst kijken dan kopen

Eerst kijken dan kopen voeding & gezondheid Test schouderham Eerst kijken dan kopen De supermarkt biedt een enorme keus aan hamsoorten. De Consumentenbond onderzocht schouderham, een van de meestverkochte. De prijsverschillen

Nadere informatie

P Doe de risicotest P Laat uw bloedsuikerwaarde meten P Lees wat u zelf kunt doen

P Doe de risicotest P Laat uw bloedsuikerwaarde meten P Lees wat u zelf kunt doen Diabetes en uw apotheek Als bij u diabetes is vastgesteld, dan kunt u natuurlijk terecht bij uw apotheek. Het apotheekteam zorgt ervoor dat u: Op tijd het juiste medicijn krijgt. Medicijnen krijgt die

Nadere informatie

Pasta Huismerk verslaat prijzige pasta

Pasta Huismerk verslaat prijzige pasta Tekst 1 Lees eerst de vragen in het boekje Examen VMBO-KB. Zoek daarna de antwoorden op in de hierna volgende tekst. Je hoeft de tekst dus niet eerst door te lezen. Let op: deze tekst bestaat uit vijf

Nadere informatie

Hart- en vaataandoeningen zijn de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen in de Westerse wereld. Daarom moeten we werk maken van:

Hart- en vaataandoeningen zijn de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen in de Westerse wereld. Daarom moeten we werk maken van: Hart- en vaataandoeningen zijn de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen in de Westerse wereld. Daarom moeten we werk maken van: 1 CARDIOVASCULAIRE PREVENTIE BIJ VROUWEN. 2 SENSIBILISATIE van de vrouw

Nadere informatie

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over.

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Pre-diabetes Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Wat is pre-diabetes Pre-diabetes is het stadium vóór diabetes (suikerziekte). Het

Nadere informatie

Spreekbeurt over ZOUT

Spreekbeurt over ZOUT Wat is zout? Zout zit in bijna alle voedingsmiddelen die we eten. Zelfs in die producten waarin je het helemaal niet verwacht, zoals zoete koeken en zoete drop. Zout geeft smaak aan het eten. En het zorgt

Nadere informatie

De invloed van ontstekingsreuma en -behandeling op hart- en vaatziekten

De invloed van ontstekingsreuma en -behandeling op hart- en vaatziekten De invloed van ontstekingsreuma en -behandeling op hart- en vaatziekten In Nederland hebben ongeveer 400.000 mensen last van ontstekingsreuma. Deze vorm van reuma kenmerkt zich door langdurige gewrichtsontstekingen.

Nadere informatie

Bijna elf miljoen Nederlanders kochten vorig jaar. Geen last van opdringerige verkopers. Online winkelen

Bijna elf miljoen Nederlanders kochten vorig jaar. Geen last van opdringerige verkopers. Online winkelen Online winkelen Geen last van opdringerige verkopers Terwijl de kopers wegblijven uit de winkelstraten, wordt er online elk jaar meer gekocht. Ook steeds meer SeniorWeb-leden durven het aan. Waarom vinden

Nadere informatie

Preventie en behandeling hart- en vaatziekten WWW.ZORROO.NL

Preventie en behandeling hart- en vaatziekten WWW.ZORROO.NL PATIËNTENINFORMATIE Preventie en behandeling hart- en vaatziekten WWW.ZORROO.NL Inhoudsopgave 1 Voorwoord.............................................................................. 3 2 Zorroo ondersteunt

Nadere informatie

Stap 5) Filmpje, quiz en recepten Bekijk hoe bananen worden verbouwd, test je bananenkennis en maak een lekker bananenrecept!

Stap 5) Filmpje, quiz en recepten Bekijk hoe bananen worden verbouwd, test je bananenkennis en maak een lekker bananenrecept! SPREEKBEURT OF WERKSTUK Bananen Hier vind je alle informatie die je nodig hebt voor een spreekbeurt over bananen, waar ze vandaan komen en waarom ze gezond zijn. Het is handig om je spreekbeurt onder te

Nadere informatie

Inhoud Hoe BRAVO ben jij?

Inhoud Hoe BRAVO ben jij? Inhoud Hoe BRAVO ben jij? Inleiding 2 De behandeling van een aandoening 2 Medicijnen 2 Leefstijl 5 Een verergering van je klachten 6 Jouw behandelplan 8 Bewegen 8 Roken 8 Alcohol en voeding 8 Ontspanning

Nadere informatie

Van boon tot koffie.

Van boon tot koffie. Van boon tot koffie. Legende. Rond 300 V.Ch. Ontdekte geitenhoeder Kaldi dat zijn geiten, na het eten van bessen van een bepaalde struik, opvallend energiek waren. Een monnik ving dit op en maakte een

Nadere informatie

Myocard perfusie scintigrafie (inspanning en rust)

Myocard perfusie scintigrafie (inspanning en rust) Myocard perfusie scintigrafie (inspanning en rust) In deze tekst leest u over het myocard perfusie scintigram bij inspanning en rust. U leest waarom dit onderzoek wordt uitgevoerd, hoe het verloopt en

Nadere informatie

Gewichtstoename bij behandeling van kanker

Gewichtstoename bij behandeling van kanker Gewichtstoename bij behandeling van kanker Albert Schweitzer ziekenhuis Januari 2012 Pavo 0915 Inleiding U bent tijdens uw behandelingen tegen kanker ongewenst in gewicht aangekomen. In deze folder leggen

Nadere informatie

Trombose. Een klein bloedpropje met (soms) grote gevolgen

Trombose. Een klein bloedpropje met (soms) grote gevolgen Trombose Een klein bloedpropje met (soms) grote gevolgen Bijna een op de twee Nederlanders sterft direct of indirect aan de gevolgen van trombose. Sommigen krijgen trombose als gevolg van hun leefstijl,

Nadere informatie

EKO-tellingen in de supermarkt 2011 Mede mogelijk gemaakt met steun van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (SBOS) 3 november 2011

EKO-tellingen in de supermarkt 2011 Mede mogelijk gemaakt met steun van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (SBOS) 3 november 2011 EKO-tellingen in de supermarkt 2011 Mede mogelijk gemaakt met steun van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (SBOS) 3 november 2011 Voor het veertiende opeenvolgende jaar heeft Milieudefensie het aantal

Nadere informatie

Een te hoog cholesterol

Een te hoog cholesterol Een te hoog cholesterol Beschrijving Wat is te een hoog cholesterol? Een te hoog cholesterol wil zeggen dat er te veel cholesterol in uw bloed zit. Dat is schadelijk voor uw slagaders. Het cholesterol

Nadere informatie

Microvasculaire Coronaire Dysfunctie

Microvasculaire Coronaire Dysfunctie Microvasculaire Coronaire Dysfunctie U bent onder behandeling bij de afdeling Cardiologie van het Radboudumc. In deze folder vindt u informatie over microvasculaire coronaire dysfunctie (MCD). Heeft u

Nadere informatie

Voorblad Wat is geld?

Voorblad Wat is geld? Voorblad Wat is geld? Je hebt de test op de website van Nibud gedaan: http://service.nibud.nl/geldtypetest/ Welk geldtype ben je? Vind je dit zelf ook? Motiveer je antwoord. Beantwoord de volgende vragen

Nadere informatie

Bedankt voor het downloaden van dit boek!

Bedankt voor het downloaden van dit boek! Geldbesparen Bedankt voor het downloaden van dit boek! Je financiële leven gaat nu veranderen. Helemaal vanzelf! Nee natuurlijk niet maar ik ga je wel helpen met dit gratis E-book om te besparen op alledaagse

Nadere informatie

De cardiovasculaire risico polikliniek Bloed moet stromen

De cardiovasculaire risico polikliniek Bloed moet stromen De cardiovasculaire risico polikliniek Bloed moet stromen Naam Geboortedatum :... : - - Uw specialist of huisarts heeft u doorverwezen naar de cardiovasculaire risicopolikliniek omdat u een hart- en vaatziekte

Nadere informatie

Als er een kleine hoeveelheid vocht uit de wond lekt, kunt u een droog steriel gaas op de wond leggen en deze vastplakken met een

Als er een kleine hoeveelheid vocht uit de wond lekt, kunt u een droog steriel gaas op de wond leggen en deze vastplakken met een Leefregels na PCI U heeft een dotterbehandeling ondergaan. Dit wordt ook wel een PCI genoemd, wat staat voor Percutane Coronaire Interventie. Na ontslag uit het ziekenhuis gaat het herstelproces en de

Nadere informatie

Vragenlijst. S.v.p. helemaal invullen vóór uw bezoek aan de vaatverpleegkundige

Vragenlijst. S.v.p. helemaal invullen vóór uw bezoek aan de vaatverpleegkundige Vragenlijst S.v.p. helemaal invullen vóór uw bezoek aan de vaatverpleegkundige en meenemen! Voorgeschiedenis en verwijzing Hartproblemen Heeft u Angina Pectoris klachten (klachten van pijn, een drukkend

Nadere informatie

De Koffie Consultant

De Koffie Consultant De Koffie Consultant Onafhankelijk adviesbureau voor efficiënte en verantwoorde oplossingen binnen organisaties op het gebied van de warme drankenvoorziening. Koffie maak de juiste keus. Bedrijven, instellingen,

Nadere informatie

Hart en Vaataandoeningen, Leefstijlziektes? of! Leo Schrijvers Cardioloog

Hart en Vaataandoeningen, Leefstijlziektes? of! Leo Schrijvers Cardioloog Van harte welkom! Hart en Vaataandoeningen, Leefstijlziektes? of! Leo Schrijvers Cardioloog CONFUCIUS: Chinees wijsgeer circa 500 voor Christus Het is niet moeilijk om het goede te herkennen, maar wel

Nadere informatie

Vitamientje op zoek naar het Witte Goud

Vitamientje op zoek naar het Witte Goud Vitamientje op zoek naar het Witte Goud Het begin van de maand april is elk jaar weer een bijzonder moment We kunnen dan namelijk steeds meer van het mooie en zonnige weer genieten En met het stijgen van

Nadere informatie

Wat te doen bij pijn op de borst

Wat te doen bij pijn op de borst Wat te doen bij pijn op de borst Deze folder geeft u informatie over de werking van de medicijnen isordil of nitroglycerinespray en over het gebruik daarvan. Deze medicijnen kunnen mogelijk gebruikt worden

Nadere informatie

Scanwic. Scanwic MKB machine overzicht 2015 versie-2

Scanwic. Scanwic MKB machine overzicht 2015 versie-2 Scanwic Office Coffee Systems (OCS) lekkerekantoorkoffie.nl L 1 Lirica Plus Klein kantoor, 25 koppen per dag, 4 kg per maand, Actie: 26,- per maand / 0,87per dag Aulika Focus Klein kantoor, 35 koppen per

Nadere informatie

Inleiding. 1. Waarom is bewegen goed voor de gezondheid? 3. Doel. 2. Trainingsvormen

Inleiding. 1. Waarom is bewegen goed voor de gezondheid? 3. Doel. 2. Trainingsvormen Inleiding U bent opgenomen of onder behandeling in het Leids Universitair Medisch Centrum. Wanneer u door uw opname minder aan lichaamsbeweging doet, kan uw conditie achteruit gaan. Door actief te blijven,

Nadere informatie

CT-scan van het hart Inleiding CT-scan CT-hart

CT-scan van het hart Inleiding CT-scan CT-hart CT-scan van het hart Inleiding U bent door uw behandelend cardioloog doorverwezen voor een CT-scan van het hart. Middels deze brochure willen wij u zoveel mogelijk informeren over de scan en de voorbereidingen

Nadere informatie

Het Rosie Pr0ject. in makkelijke taal. Graeme Simsion

Het Rosie Pr0ject. in makkelijke taal. Graeme Simsion Het Rosie Pr0ject in makkelijke taal Graeme Simsion Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen 1 Mijn naam is Don Tillman. Ik ben professor op een universiteit in Australië. Daar werk ik al tien jaar.

Nadere informatie

Met medicijnen alléén bent u er niet

Met medicijnen alléén bent u er niet Cholesterolverlagers Met medicijnen alléén bent u er niet Steeds meer mensen gebruiken medicijnen tegen een te hoog cholesterol. Maar wie niet tegelijkertijd zijn leefstijl aanpast (stoppen met roken,

Nadere informatie

Cardiologie Leefregels na een hartkatheterisatie

Cardiologie Leefregels na een hartkatheterisatie Cardiologie Leefregels na een hartkatheterisatie Inleiding U heeft een hartkatheterisatie van de kransslagader ondergaan (coronair angiografie) dit is een onderzoek van de kransslagaders of de grote lichaamsslagader.

Nadere informatie

Informatie over tablets

Informatie over tablets Informatie over tablets Waarom een tablet? Wat kunnen we met een tablet? Het aanraakscherm Wat is een tablet? Op internet 3G tablet en WIFI tablet Gratis WIFI De smartphone is een tablet in zakformaat

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Video Capsule Endoscopie

Video Capsule Endoscopie Video Capsule Endoscopie Inhoudsopgave 1 Inleiding... 1 2 Voor het onderzoek... 1 3 Voorbereiding... 1 Belangrijk... 1 Instructies voor het laxeren... 2 4 Het klaarmaken van de Moviprep drank... 3 5 Gang

Nadere informatie

Hoofdpijn bij kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl

Hoofdpijn bij kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Hoofdpijn bij kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl n Hoofdpijn Hoofdpijn bij kinderen komt regelmatig voor. Vaak is de oorzaak duidelijk, bijvoorbeeld slaapgebrek, drukte of lawaai.

Nadere informatie

Diëten met maaltijdvervangers Succesvol afslanken

Diëten met maaltijdvervangers Succesvol afslanken Diëten met maaltijdvervangers Succesvol afslanken EENVOUDIG EN GEZOND AFSLANKENN www.bcminfo.be Diëten met maaltijdvervangers Eenvoudig, snel en gezond afslanken KOM MEER TE WETEN OVER MAALTIJD- VERVANGERS

Nadere informatie

Logboek Polikliniek hartfalen

Logboek Polikliniek hartfalen Logboek Polikliniek hartfalen Inleiding Uw cardioloog heeft u naar de hartfalenpolikliniek verwezen. De hartfalenverpleegkundige is er om u te begeleiden hoe u met uw hartklachten om kunt gaan. Hij/zij

Nadere informatie

Een gezonder leven met een lager cholesterol. Voorlichtingsmateriaal ten behoeve van patiënten met een verhoogd cholesterol

Een gezonder leven met een lager cholesterol. Voorlichtingsmateriaal ten behoeve van patiënten met een verhoogd cholesterol Een gezonder leven met een lager cholesterol Voorlichtingsmateriaal ten behoeve van patiënten met een verhoogd cholesterol Een gezonder leven met een lager cholesterol Voorlichtingsmateriaal ten behoeve

Nadere informatie

leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte

leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte CVA Cerebro Vasculair Accident is de medische term voor een ongeluk in de vaten van de hersenen. In het dagelijks taalgebruik heet een CVA

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Kransslagadervernauwing en hartklachten Kransslagadervernauwing is een van de belangrijkste ziekten in de westerse wereld. De kransslagaderen zijn de bloedvaten die het hart van

Nadere informatie

CT-scan. Hals, longen, buik, urinewegen, eierstokken en/of bloedvaten

CT-scan. Hals, longen, buik, urinewegen, eierstokken en/of bloedvaten CT-scan Hals, longen, buik, urinewegen, eierstokken en/of bloedvaten Inleiding In deze folder geven we u informatie over een computer tomografisch onderzoek. Dit onderzoek wordt ook wel CT-scan genoemd.

Nadere informatie

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1 Zwanger Ik was voor het eerst zwanger. Ik voelde het meteen. Het kon gewoon niet anders. Het waren nog maar een paar cellen in mijn buik. Toch voelde ik het. Deel 1 0-3 maanden zwanger Veel te vroeg kocht

Nadere informatie

Video Capsule Endoscopie Onderzoek van de dunne darm met een videocapsule

Video Capsule Endoscopie Onderzoek van de dunne darm met een videocapsule Binnenkort komt u naar het MCL voor een Video Capsule Endoscopie. De arts die het onderzoek heeft aangevraagd, heeft met u besproken waarom dit onderzoek nodig is. In deze folder kunt u onder andere lezen

Nadere informatie

NESCAFE Alegria Veelgestelde vragen

NESCAFE Alegria Veelgestelde vragen V. 2.0 18-08-2011 NESCAFE Alegria Veelgestelde vragen Ingrediënten Melk V: Wat voor soort melk kan ik gebruiken? A: U kunt elke soort melk gebruiken die u lekker vindt, maar we raden aan om volle of halfvolle

Nadere informatie

Geef kanker. minder kans. eet volop. groente en. fruit

Geef kanker. minder kans. eet volop. groente en. fruit Geef kanker minder kans eet volop groente en fruit Iedereen heeft zo zijn eetgewoonten. De één eet wat meer dan de ander. De één lust graag dit, de ander dat. Vaste eetgewoonten zijn er steeds minder.

Nadere informatie

ALGEMENE LEEFREGELS NA EEN BEROERTE

ALGEMENE LEEFREGELS NA EEN BEROERTE ALGEMENE LEEFREGELS NA EEN BEROERTE In deze folder geeft het Ruwaard van Putten ziekenhuis u enkele algemene leefregels na de beroerte (= CVA (Cerebro Vasculair Accident) die u heeft gehad. Dit kan zijn

Nadere informatie

Smoothiegoodness De introductie

Smoothiegoodness De introductie Smoothiegoodness De introductie Hoera!! Hier begint jouw groene smoothieavontuur. Dit betekent een geweldige stap vooruit in je gezondheid en energieniveau, fantastisch dat je eraan gaat beginnen. Misschien

Nadere informatie

Voorbeeldbrief A: Bevestiging geen deelname meer aan zorgprogramma

Voorbeeldbrief A: Bevestiging geen deelname meer aan zorgprogramma Voorbeeldbrief A: Bevestiging geen deelname meer aan zorgprogramma Onderwerp: Bevestiging dat u niet meer wilt meedoen aan het zorgprogramma hart- en vaatziekten Geachte heer/ mevrouw , Uw

Nadere informatie

Altijd al gedacht dat zware botten een verklaring voor overgewicht zijn?

Altijd al gedacht dat zware botten een verklaring voor overgewicht zijn? 1 Altijd al gedacht dat zware botten een verklaring voor overgewicht zijn? De 20 fabels en feiten over afslanken Be-Slank Copyright 2011 Be-Slank.nl Alle rechten voorbehouden. 2 Feiten en Fabels: Frisdrank

Nadere informatie

Medicijnen na een TIA

Medicijnen na een TIA Medicijnen na een TIA Albert Schweitzer ziekenhuis september 2013 pavo 1072 Inleiding In deze folder leest u meer over medicijnen die vaak worden voorgeschreven na een TIA. Een TIA is een kortdurende beroerte

Nadere informatie

Pre-diabetes. Vasculair Preventie Centrum

Pre-diabetes. Vasculair Preventie Centrum Pre-diabetes Vasculair Preventie Centrum Wat is pre-diabetes? Pre-diabetes is het stadium vóór diabetes (suikerziekte). Het glucosegehalte in uw bloed (bloedsuiker) is, vooral s ochtends voordat u gegeten

Nadere informatie

Douwe Egberts Fresh Brew Gallery 210

Douwe Egberts Fresh Brew Gallery 210 Douwe Egberts Fresh Brew Gallery 210 Elk kopje vers én variatie Ieder kopje koffie vers gezet Koffie en espresso met een mooie crèmelaag Sterkte van koffie en de dosering van suiker en melk individueel

Nadere informatie

Diabetes: zo zit dat. Iedere dag krijgen 200 Nederlanders diabetes. Wat is het? Hoe herkent u het? Is het te genezen?

Diabetes: zo zit dat. Iedere dag krijgen 200 Nederlanders diabetes. Wat is het? Hoe herkent u het? Is het te genezen? Diabetes: zo zit dat Veelgestelde vragen en antwoorden Iedere dag krijgen 200 Nederlanders diabetes Wat is het? Hoe herkent u het? Is het te genezen? Wat is diabetes? Diabetes type 1, diabetes type 2 de

Nadere informatie

Informatie aan patiënten opgenomen na een hartinfarct, pci of hartoperatie (CABG en/of klep)

Informatie aan patiënten opgenomen na een hartinfarct, pci of hartoperatie (CABG en/of klep) Informatie aan patiënten opgenomen na een hartinfarct, pci of hartoperatie (CABG en/of klep) Eigendom van Naam Adres Plaats Telefoonnummer Bij verlies wordt de vinder vriendelijk verzocht contact op te

Nadere informatie

Koffie. Inhoud. 1.Waar komt koffie vandaan. 1. Waar komt koffie vandaan

Koffie. Inhoud. 1.Waar komt koffie vandaan. 1. Waar komt koffie vandaan Koffie Inhoud 1. Waar komt koffie vandaan 2. Hoe groeit koffie 3. Oogsten 4. Het mengen en branden 5. 10 uur koffietijd 6. Volksdrank 7. De verpakking 8. Cafeïne en cafeïnevrije koffie 9. Koffiemolens

Nadere informatie

Verklein de kans op het ontstaan/verergeren van vaatziekten

Verklein de kans op het ontstaan/verergeren van vaatziekten Chirurgie Verklein de kans op het ontstaan/verergeren van vaatziekten i Patiënteninformatie Tips en leefregels Slingeland Ziekenhuis Algemeen Vaatziekten ontstaan door het dichtslibben van slagaders als

Nadere informatie

Gezond gewicht. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Gezond gewicht. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Gezond gewicht Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Overgewicht 3 Oorzaken 4 Gezond gewicht 4 Tailleomvang 5 Voorkomen van overgewicht 6 Wat kun je

Nadere informatie

DIABETOgen Test. Diabetes mellitus Typ II. Risico s in kaart. Diabetes Mellitus

DIABETOgen Test. Diabetes mellitus Typ II. Risico s in kaart. Diabetes Mellitus DIABETOgen Test Diabetes mellitus Typ II Prof Dr. B. Weber Laboratoires Réunis Risico s in kaart De DIABETOgen test biedt u de mogelijkheid uw persoonlijk risico en predispositie op diabetes mellitus type

Nadere informatie

Bewegen en Gezondheid

Bewegen en Gezondheid Bewegen en Gezondheid Fit zijn en fit blijven Iedereen wil gezond en fit zijn. Om fit te blijven kun je bijvoorbeeld sporten, niet roken, voldoende rust nemen en gezond eten. Al die zaken horen bij een

Nadere informatie

Tia Service Radboud universitair medisch centrum

Tia Service Radboud universitair medisch centrum Tia Service Inleiding In overleg met uw behandelend arts bent u doorverwezen naar de TIA poli op de polikliniek Neurologie of Spoedeisende Hulp van het Radoudumc. Dit omdat u kortgeleden mogelijk kortdurend

Nadere informatie

Met brood in balans Gezond afvallen Doe het broodwisseldieet

Met brood in balans Gezond afvallen Doe het broodwisseldieet Met brood in balans Gezond afvallen Doe het broodwisseldieet Een goed gewicht Ben je ook een van die miljoenen Nederlanders die worstelen met de weegschaal? Of je nu een paar kilo wilt afvallen of juist

Nadere informatie

Gezonder eten, meer bewegen: leuk voor jezelf en goed voor je hart

Gezonder eten, meer bewegen: leuk voor jezelf en goed voor je hart Gezonder eten, meer bewegen: leuk voor jezelf en goed voor je hart Ontdek hoe kleine veranderingen elke dag een verschil maken Nicolas Guggenbühl, diëtist-voedingsdeskundige, met de medewerking van prof.

Nadere informatie

PET/CT-scan. met eventueel een aanvullende CT-scan van de longen of met eventueel een aanvullende CT-scan van longen en bovenbuik

PET/CT-scan. met eventueel een aanvullende CT-scan van de longen of met eventueel een aanvullende CT-scan van longen en bovenbuik PET/CT-scan met eventueel een aanvullende CT-scan van de longen of met eventueel een aanvullende CT-scan van longen en bovenbuik 2 Wanneer moet u komen voor het onderzoek? U krijgt het onderzoek op:...

Nadere informatie

Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen

Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen Informatie voor basisschoolleerlingen uit groep 5 t/m 8 Wat kun je hier vinden? 1. Jouw spreekbeurt over de Millenniumdoelen 2. Waarom zijn er Millenniumdoelen 3.

Nadere informatie

Proeven doe je met je tong. Op je tong zitten allemaal smaakpapillen. Je herkent daardoor dat banaan zoet smaakt en citroen zuur.

Proeven doe je met je tong. Op je tong zitten allemaal smaakpapillen. Je herkent daardoor dat banaan zoet smaakt en citroen zuur. Over de Tong Op heel veel scholen ga ik smaakproeven doen. Ook op jullie school! En jullie kunnen me daarbij helpen door aan mijn experimenten mee te doen. Als goede proefpersonen willen jullie je natuurlijk

Nadere informatie

Prostaatkanker Hoe ontdek je het en dan?

Prostaatkanker Hoe ontdek je het en dan? Prostaatkanker Hoe ontdek je het en dan? Eerste druk, 2014 2014 Henri Pieter www.henripieter.nl Schilderij cover: Irma Boogh-van der Burg isbn: 9789048433735 nur: 860 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer

Nadere informatie

Boutique Dairy, Good Heavens divine drinking yogurt.

Boutique Dairy, Good Heavens divine drinking yogurt. 5. In dit deel van het verslag beschrijft men de vergelijking tussen het nieuwe product met de vergelijkbare probiotische producten. Ieder projectlid heeft ongeveer twee tot vier producten vergeleken op

Nadere informatie

1. Joris. Voor haar huis remt Roos. Ik ben er. De gordijnen beneden zijn weer dicht.

1. Joris. Voor haar huis remt Roos. Ik ben er. De gordijnen beneden zijn weer dicht. 1. Joris Hé Roos, fiets eens niet zo hard. Roos schrikt op en kijkt naast zich. Recht in het vrolijke gezicht van Joris. Joris zit in haar klas. Ben je voor mij op de vlucht?, vraagt hij. Wat een onzin.

Nadere informatie

Verantwoord en gezond afslanken? Even simpel als. Doe de test & krijg persoonlijk dieetadvies. www.weightcare.nl www.weightcare.be

Verantwoord en gezond afslanken? Even simpel als. Doe de test & krijg persoonlijk dieetadvies. www.weightcare.nl www.weightcare.be Verantwoord en gezond afslanken? Even simpel als Doe de test & krijg persoonlijk dieetadvies. www.weightcare.nl www.weightcare.be _WeightCare_ABC-105x170_NL_linda.indd 1 2 Bereken hier je BMI! Je BMI (Body

Nadere informatie

Micro-organismen. Waar gaat deze kaart over? De soorten micro-organismen. Wat wordt er van je verwacht? Wat zijn micro-organismen?

Micro-organismen. Waar gaat deze kaart over? De soorten micro-organismen. Wat wordt er van je verwacht? Wat zijn micro-organismen? Waar gaat deze kaart over? De soorten micro-organismen Deze kaart gaat over micro-organismen. Microorganismen zitten in voedsel. Als je voedsel bereidt is het belangrijk om te weten wat micro-organismen

Nadere informatie

Georgie Dom. Hart & vaten gezond. Informatie en preventie

Georgie Dom. Hart & vaten gezond. Informatie en preventie Georgie Dom Hart & vaten gezond Informatie en preventie 1 e druk, augustus 2010 Copyright 2010 Consumentenbond, Den Haag Auteursrechten op tekst, tabellen en illustraties voorbehouden Inlichtingen Consumentenbond

Nadere informatie

Bewegen tijdens de behandeling van kanker

Bewegen tijdens de behandeling van kanker Bij kunt u last krijgen van vermoeidheid en conditieverlies. Dit wordt vaak erger tijdens de behandelperiode. Ook na de behandeling kunt u last houden van vermoeidheid. Veel mensen nemen dan extra rust,

Nadere informatie

CT-scan van de kransslagaders. CT- coronairen

CT-scan van de kransslagaders. CT- coronairen CT-scan van de kransslagaders CT- coronairen U bent door uw behandelend cardioloog verwezen voor een CT-scan (computer tomografiescan) van het hart. In deze folder informeren wij u zoveel mogelijk over

Nadere informatie

Hart- en vaatziekten

Hart- en vaatziekten 400015 Hart- en vaatziekten folder_400015 Hart- en vaatziekten 27-03-12 09:50 Pag Hart- en vaatziekten WAT ZIJN HART- EN VAATZIEKTEN WAT KUNT U ZELF DOEN MEDICIJNEN BIJ HART- EN VAATZIEKTEN WAT KAN UW

Nadere informatie

de andijvie A is een soort groente met grote groene bladeren.

de andijvie A is een soort groente met grote groene bladeren. Woordenlijst bij hoofdstuk 6 de aardappel Wat eten we vanavond, rijst of a? alcoholvrij zonder alcohol Graag een a bier. Ik moet nog auto rijden. de andijvie A is een soort groente met grote groene bladeren.

Nadere informatie

Beroerte en een TIA zijn spoedeisende ziekten. Rob Bernsen en Marian van Zagten Neurologen JBZ

Beroerte en een TIA zijn spoedeisende ziekten. Rob Bernsen en Marian van Zagten Neurologen JBZ Beroerte en een TIA zijn spoedeisende ziekten Rob Bernsen en Marian van Zagten Neurologen JBZ TIA CVA: inhoud + TIA: Rob Bernsen + CVA: Marian van Zagten + Rijbewijs : Rob Bernsen Voorlichting Hartstichting

Nadere informatie

Hartinfarct gehad? Hoe nu verder. Cardiologie

Hartinfarct gehad? Hoe nu verder. Cardiologie Hartinfarct gehad? Hoe nu verder Cardiologie Inhoudsopgave Hoofdstuk Pagina 1. Uitleg over een hartinfarct 3 2. Diagnose en behandeling 4 3. Naar huis 6 4. Instructies en adviezen voor thuis 7 3 Uitleg

Nadere informatie

Informatie over de behandeling van Depressie met Seroquel XR

Informatie over de behandeling van Depressie met Seroquel XR Informatie over de behandeling van Depressie met Seroquel XR 20127644 AZ Seroquel Depressie folder.indd 1 24-12-12 14:14 Copyright AstraZeneca BV Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden

Nadere informatie

OncoMove: bewegen tijdens de behandeling van kanker

OncoMove: bewegen tijdens de behandeling van kanker Supplement informatiewijzer oncologie OncoMove: bewegen tijdens de behandeling van kanker Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Bewegen tijdens de behandeling van kanker 2.1 Instructie 2.2 Doel 2.3 Bespreking

Nadere informatie

Logboek. Polikliniek hartfalen

Logboek. Polikliniek hartfalen Logboek Polikliniek hartfalen Inleiding Uw cardioloog heeft u naar de hartfalenpolikliniek verwezen. De hartfalenverpleegkundige is er om u te begeleiden hoe u met uw hartklachten om kunt gaan. Hij/zij

Nadere informatie

Onco-Move. Bewegen tijdens chemotherapie

Onco-Move. Bewegen tijdens chemotherapie Onco-Move Bewegen tijdens chemotherapie Introductie De behandeling van kanker, in het bijzonder de chemotherapie en/of radiotherapie, kan aanleiding zijn tot langdurige vermoeidheid en conditieverlies.

Nadere informatie

Gewrichtspijn bij katten. Ernstig onderschat! Hoe komt het dat we het niet zien?

Gewrichtspijn bij katten. Ernstig onderschat! Hoe komt het dat we het niet zien? Gewrichtspijn bij katten Ernstig onderschat! Een kat komt altijd op zijn pootjes terecht Zo luidt het spreekwoord en zoals ieder spreekwoord bevat het veel waarheid. Echter wat niet vermeld wordt is de

Nadere informatie

Uitkomsten EKO-tellingen 2013 Editie zestien EKO-tellingen in de supermarkt

Uitkomsten EKO-tellingen 2013 Editie zestien EKO-tellingen in de supermarkt Uitkomsten EKO-tellingen 2013 Editie zestien EKO-tellingen in de supermarkt 7 november 2013 Voor het zestiende opeenvolgende jaar heeft Milieudefensie het aantal biologische en fairtrade producten in de

Nadere informatie

sarie, mijn vriend kaspar en ik

sarie, mijn vriend kaspar en ik sarie, mijn vriend kaspar en ik Leen Verheyen sarie, mijn vriend kaspar en ik is een theatertekst voor kinderen vanaf 4 jaar en ging in première op 12 september 2009 bij HETPALEIS in Antwerpen 1 ik: het

Nadere informatie

Vragenlijst gezondheid tbv FysioFit Invuldatum: Compunummer:

Vragenlijst gezondheid tbv FysioFit Invuldatum: Compunummer: Vragenlijst gezondheid tbv FysioFit Invuldatum: Compunummer: Omdat u bij ons sport weten we graag wat meer over uw gezondheid. Alle gegevens zijn veilig bij ons. Zo nodig gaan we er dieper op in bij een

Nadere informatie

Werking van het hart. Algemene informatie over het hart, de bloedvaten en de meest voorkomende hart- en vaataandoeningen

Werking van het hart. Algemene informatie over het hart, de bloedvaten en de meest voorkomende hart- en vaataandoeningen Werking van het hart Algemene informatie over het hart, de bloedvaten en de meest voorkomende hart- en vaataandoeningen Het hart is een pomp Hart- en vaatziekten zijn een belangrijke doodsoorzaak in Nederland.

Nadere informatie

Wat weet jij over biologisch en over de bodem?

Wat weet jij over biologisch en over de bodem? Met leuke vragen, opdrachten en experimenten voor thuis! Wat weet jij over biologisch en over de bodem? Biologisch, lekker natuurlijk! Heb je er wel eens over nagedacht dat alles wat je eet, van een plant

Nadere informatie