TIJDELIJK ANDERS BESTEMMEN. Rijkswaterstaat, InnovatieNetwerk, Deltares en CURNET maken ruimte voor flexibel gebruik TIJDELIJKE CULTUUR TIJDELIJK

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "TIJDELIJK ANDERS BESTEMMEN. Rijkswaterstaat, InnovatieNetwerk, Deltares en CURNET maken ruimte voor flexibel gebruik TIJDELIJKE CULTUUR TIJDELIJK"

Transcriptie

1 CULTUUR COMMERCIE RECREATIE ENERGIE TUINEN TIJDELIJK WATER TIJDELIJK VERBINDEN TIJDELIJK WONEN TIJDELIJK GROEN GOEDKOPE GRONDEN BEHOUD AREAAL SOCIALE VERRIJKING OPBRENGST GROND BOTTOM UP INITIATIEF KWALITEITS IMPULS RUIMTE CLAIMEN GEBIED OP DE KAART IMPULS VOOR EINDFUNCTIE ONZEKERE TOEKOMST? STRATEGISCH BEZIT DUBBEL BESTEMMEN AFWACHTING ONTWIKKELING 28 mei PLANOLOGISCH SLOT LEEGSTAND TIJDELIJK ANDERS BESTEMMEN Rijkswaterstaat, InnovatieNetwerk, Deltares en CURNET maken ruimte voor flexibel gebruik

2 TIJDELIJK ANDERS BESTEMMEN Tijdelijk Anders Bestemmen is een initiatief van: Rijkswaterstaat, InnovatieNetwerk, Deltares en CURNET Dit inspiratieboek in opdracht van Tab gemaakt door: D.EFAC.TO stedenbouw D.EFAC.TO architectuur, stedenbouw & research

3 Ruimte voor Tijdelijk Anders Bestemmen (Tab) In Nederland zijn veel gebieden om uiteenlopende redenen niet in gebruik. De druk op de ruimte is groot en maakt het aantrekkelijk om deze gronden beschikbaar te stellen voor tijdelijk gebruik. Rijkswaterstaat, InnovatieNetwerk, Deltares en CURNET bieden hiervoor een passende oplossing in de vorm van Tijdelijk Anders Bestemmen (Tab). Dit concept maakt het mogelijk om gronden waar nu lange tijd niets mee gebeurt, tijdelijk op een nuttige en aantrekkelijke manier te activeren, zonder dat de beschikbaarheid voor toekomstige functies in gevaar komt. Tijdelijke functies zoals natuur of recreatie, maar ook tijdelijke bebouwing of infrastructuur, bieden kwaliteit en voorzien in een aanvullend programma voor de omgeving. Daarnaast biedt Tijdelijk Anders Bestemmen ook kansen om beter in te spelen op een onzekere toekomst. Klimaatverandering, krimpende bevolking en fluctuerende vervoersstromen maken het bestuurders moeilijk om goede keuzes te maken, zeker als het gaat om beslissingen voor de lange termijn. Tab biedt een instrument om in de planvorming op een vernieuwende en flexibele wijze om te gaan met onzekerheden. De maatschappelijke behoefte aan tijdelijk ruimtegebruik is groot. Vaak vormt de implementatie van tijdelijke oplossingen door gebrek aan kennis en ervaring echter nog een uitdaging. In het Tab programma zijn, in samenwerking met experts en betrokkenen, de ervaringen uit de praktijk gebundeld en kennisvragen uitgewerkt over de juridische, bestuurlijke, economische én sociale aspecten van tijdelijk bestemmen. Daarbij is vooral gekeken naar het tijdelijk bestemmen en benutten van gronden en gebieden, en minder naar het tijdelijk gebruik van gebouwen. Met Tijdelijk Anders Bestemmen willen we belemmeringen voor de toepassing van tijdelijk gebruik wegnemen. Het is onze ambitie dat Tab op de lange termijn behoort tot een erkend instrument in de ruimtelijke ordening in Nederland. In dit boekje vindt u alvast inspirerende voorbeelden van gebieden waar ruimte is geboden voor tijdelijk gebruik.

4 ? ONZEKERE TOEKOMST Gebieden voor Tijdelijk Anders Bestemmen STRATEGISCH BEZIT DUBBEL BESTEMMEN Wie vanuit het perspectief van Tijdelijk Anders Bestemmen naar Nederland kijkt, zal steeds meer gebieden ontdekken die geschikt zijn voor toepassing van dit concept. Het aanbod van beschikbare gronden is zeer divers, zowel qua afmetingen als qua mogelijke tijdelijke gebruiksduur, en omvat een breed scala dat varieert van bouwterreinen die korte tijd leeg staan tot grootschalige, gereserveerde gronden voor langetermijnonwikkeling in bijvoorbeeld mei AFWACHTING ONTWIKKELING PLANOLOGISCH SLOT Nog lang niet altijd worden tijdelijk beschikbare gronden daadwerkelijk benut. Vaak speelt een gebrek aan kennis en ervaring op het gebied van de juridische, economische en sociale aspecten van tijdelijk bestemmen daarbij een rol. Tal van experimenten en bijbehorende kennisontwikkeling hebben er de laatste jaren echter voor gezorgd dat steeds meer inactieve gronden tijdelijk benut worden. Op de volgende pagina s staan voorbeelden van de types gebieden die tijdelijk beschikbaar en goed inzetbaar zijn voor Tijdelijk Anders Bestemmen. LEEGSTAND

5 AFWACHTING ONTWIKKELING 28 mei Gebieden in afwachting van een gepland project Voor veel braakliggende gronden liggen plannen klaar die wachten op uitvoering. Andere terreinen wachten op herontwikkeling omdat bouwplannen zijn uitgesteld of gestaakt als gevolg van de financiële crisis. Binnen grootschalige bouwprojecten die van start zijn gegaan, blijven door een gefaseerde uitvoering vaak gronden onbenut en dus inzetbaar voor tijdelijk gebruik. Deze ontwikkelingen zorgen ervoor dat veel bouwplaatsen en aangekochte ontwikkelingsgronden beschikbaar zijn voor een tijdelijke bestemming. In stedelijk gebied zijn deze terreinen door de grote ruimtedruk extra waardevol. De kaart op de linkerpagina is onderdeel van de expositie Nieuwe ruimte voor de stad - leegstand heeft de toekomst in Arcam, het Architectuurinstituut Amsterdam. De kaart gemaakt door temp.architecture.urbanism toont braakliggende terreinen in Amsterdam. In totaal ligt er een gebied ter grootte van het Amsterdamse eiland IJburg vrij.

6 STRATEGISCH BEZIT Gebieden in strategisch in bezit Veel gronden zijn in strategisch bezit. Ze worden niet gebruikt, maar de eigenaar verwacht ze in de toekomst nodig te hebben voor bijvoorbeeld een uitbreiding. Dergelijk strategisch bezit bevindt zich langs spoorlijnen, waar op sommige plekken extra ruimte is aangekocht voor de eventuele aanleg van een extra spoor. Ook in havengebieden pachten bedrijven vaak extra grond voor het geval het bedrijf wil uitbreiden. Het is dan vaak onzeker of de extra grond nodig zal zijn, en zo ja, op welke termijn. Totdat de gronden nodig zijn kunnen ze prima worden ingezet voor Tijdelijk Anders Bestemmen. Gronden kunnen ook strategisch in bezit zijn vanwege hun financiële waarde. De eigenaar verwacht in de toekomst een betere prijs voor de grond te krijgen en houdt ze daarom in de tussentijd in bezit.

7 LEEGSTAND Leegstaande gebieden en gebouwen Voor veel leegstaande gebouwen en gronden zijn er nog geen plannen in zicht. Vooral onder kantoorgebouwen op bedrijventerreinen is er grote leegstand. Ook terreinen staan steeds vaker leeg in afwachting van een koper of ontwikkelaar. Steden die met krimp te maken hebben kennen veel leegstaande terreinen, net als gebieden die een transformatie ondergaan en leegtrekken, zoals havens en industriegebieden. Deze gebieden kunnen goed ingezet worden voor tijdelijke functies. In Berlijn, waar veel leegstand is, is er zelfs een gemeentelijk makelaarsbureau in het leven geroepen die leegstaande gronden en gebouwen van de gemeente binnen de stad beheert en verhuurt voor tijdelijk gebruik. De kaart op de linkerpagina is gebaseerd op data van de Oude kaart van Nederland, een digitale kaart waarop door bezoekers van de website leegstaande kantoorpanden kunnen worden aangemeld. Het doel van de kaart, uitgevoerd in opdracht van de Rijksadviseur voor het Cultureel Erfgoed, was het verkrijgen van inzicht in leegstand.

8 PLANOLOGISCH SLOT Gebieden met een planologisch slot Op sommige gebieden in Nederland rust een zogenaamd planologisch slot; dat ontstaat doordat ruimtelijke reserveringen vanuit de overheid de ontwikkeling van gebieden onmogelijk maken en gebieden als het ware op slot zetten. Het gaat dan bijvoorbeeld om beleidsmatig gereserveerde gronden voor waterveiligheidsprogramma s voor de lange termijn, de aanleg van een nieuwe snelweg of Natura 2000 gebied. Ook toekomstige stedelijke uitbreidingsplannen en hinderzones voor bijvoorbeeld geluid of milieu kunnen kunnen ontwikkelingen in een gebied moeilijk maken en een gebied planologisch op slot zetten. Deze gebieden kunnen, totdat de bestemming waarvoor zij gereserveerd zijn in beeld komt, tijdelijk worden ingezet voor ander gebruik. Hiermee wordt het planologisch slot op het gebied opgeheven. De kaart op de linkerpagina is onderdeel van het onderzoek Kansenkaart Tijdelijk Anders Bestemmen voor het Deltaprogramma van D.EFAC.TO architectuur en stedenbouw. De kaart toont gebieden langs de kust en de rivieren die gereserveerd zijn voor waterveiligheid.

9 ONZEKERE TOEKOMST? Gebieden met een onzekere toekomst beeld: Thijs de Zeeuw Er zijn gebieden waar juist een onzekere toekomst ervoor zorgt dat een gebied tijdelijk beschikbaar is. Een gebied dat geen permanente functie kan krijgen omdat het besluit daarover afhangt van toekomstige ontwikkelingen, blijft in de tussentijd vaak leeg. Een voorbeeld is de keuze voor een gebied ten behoeve van stadsuitbreiding. Zolang er twee opties in het spel zijn, is voor geen van de gebieden een bestemming voor een functie gewenst die botst met de stedelijke ontwikkeling, ook al is het onzeker of die ontwikkeling daadwerkelijk gaat plaatsvinden. Totdat een beslissing over de toekomstige ontwikkelingen genomen is, zijn deze gebieden beschikbaar voor tijdelijke functies.

10 DUBBEL BESTEMMEN Gebieden waar meervoudig ruimtegebruik mogelijk is Ook gebieden die permanent in gebruik zijn kunnen ruimte bieden voor tijdelijk gebruik. Dit kan door tijdelijk een extra functie aan het gebied toe te voegen. Dit gebeurt bijvoorbeeld als er tijdens een evenement een tijdelijk festivalterrein wordt ingericht. Dergelijke tijdelijke functies kunnen het dagelijkse functioneren van een gebied verstoren, waardoor ze vaak slechts kort aanwezig zijn. Indien de tijdelijke functie de kwaliteit van het bestaande gebied verbetert of er simpelweg geen andere plek is voor een functie die hard nodig is, is de kans groot dat een gebied langer ruimte kan bieden voor de tijdelijke dubbelfunctie bijvoorbeeld in het geval van tijdelijke scholen, buurttuinen of tentoonstellingen die langer lopen.

11 IMPULS VOOR EINDFUNCTIE GEBIED OP DE KAART RUIMTE CLAIMEN Motieven voor Tijdelijk Anders Bestemmen KWALITEITS IMPULS SOCIALE VERRIJKING GOEDKOPE GRONDEN BEHOUD AREAAL OPBRENGST GROND Gebruikers van tijdelijke gronden kunnen uiteenlopende motieven hebben om een gebied tijdelijk te benutten. Van het eenvoudigweg toevoegen van kwaliteit aan een gebied tot strategische doeleinden zoals het op de kaart zetten of het voorsorteren op een toekomstige functie. Ondanks dat locaties slechts tijdelijk beschikbaar zijn, kunnen ze toch voorzien in een permanente behoefte; bijvoorbeeld door een tijdelijke functie door de tijd heen over meerdere tijdelijk beschikbare gebieden te verplaatsen. De vaak relatief goedkope gronden zijn niet alleen een groot voordeel voor de gebruiker van het tijdelijke gebied, maar ook voor degene die het gebied ter beschikking stelt, beheerskosten bespaart en huur ontvangt. Veel tijdelijk beschikbare gronden worden overigens kosteloos ter beschikking gesteld, zeker bij tijdelijke projecten met een sociaal of maatschappelijk motief. Tijdelijke functies kunnen ook ingezet worden om een gebied op de lange termijn leeg te houden. Zo kan de aanleg van een tijdelijk windmolenpark voorkomen dat een gebied verrommelt; zolang de windmolens er staan is het gebied namelijk ongeschikt voor de plaatsing van bijvoorbeeld bedrijven. Niet alle tijdelijke projecten worden echter zo bewust opgezet; er zijn ook bottom up initiatieven waarbij burgers zelf het heft in handen nemen en bijvoorbeeld leegstaande gebieden inrichten als een buurttuin of sportveld. Op de volgende pagina s zijn vele inspirerende voorbeelden te vinden van tijdelijk beschikbare gronden die in de tijd dat ze beschikbaar zijn, op een vaak creatieve, slimme en innovatieve wijze worden benut. BOTTOM UP INITIATIEF

12 LEEGSTAND SOCIALE VERRIJKING TUINEN Prinzessinnengarten, Berlijn De Prinzessinnengarten is een tijdelijke tuin in het centrum van Berlijn. Het terrein van vierkante meter gehuurd van het Liegenschaftsfonds Berlin, dat veel leegstaande gebouwen en vlaktes in Berlijn beheert is omgetoverd in een stadstuin annex kwekerij. Er is geen zekerheid over de ontwikkelingsperspectieven op de lange termijn; de verhuurder besluit elk jaar opnieuw over een huurperiode van een jaar. De tuin is daarom zo ontwikkeld dat deze eenvoudig kan verhuizen; de gebouwen bestaan uit containers en de beplanting bevindt zich in kisten, zakken en wegwerpverpakkingen. Dit maakt dat de tuin mobiel is en elders een plek kan vinden, zonodig ook op een verharde ondergrond. De initiatiefnemer van het plan, de organisatie Nomadisch Grün, wilde het braakliggende terrein nieuw leven inblazen en zorgen voor meer groen in een deel van de stad dat gekenmerkt wordt door een hoge dichtheid, weinig groen en sociale problemen. De organisatie betrekt een brede groep bewoners en andere geïnteresseerden bij haar activiteiten waaronder de biologische teelt van groenten en kruiden. De inkomsten uit een café en restaurant in de tuin dragen bij aan de onkosten.

13 ONZEKERE OPBRENGST TOEKOMST GROND? ENERGIE Tijdelijk windmolenpark, A27, Flevoland Langs de A27 in Almere staan tien tijdelijke windmolens. Het is één van twee tijdelijke windmolenparken in Nederland de ander is Jaap Rodenburg, ook in Flevoland. De windmolens van in totaal 20MW vermogen kunnen huishoudens van duurzame energie voorzien (iets minder dan de helft van de bouwopgave van Almere Hout), en dragen daarmee bij aan de doelstellingen van de gemeente om in 2100 minimaal 150 MW windvermogen te realiseren. De windmolens staan op gronden met een agrarische bestemming. Om de windmolens te kunnen plaatsen was er normaal gesproken een wijziging van het bestemmingsplan nodig geweest, wat zou botsen met de langetermijnplannen van de gemeente. De gronden zijn namelijk in de toekomst, vanaf 2020, aangewezen voor de stedelijke ontwikkeling van Almere Hout. De oplossing was tijdelijk bestemmen : Door gebruik te maken van een combinatie van privaat- en publiekrechtelijke maatregelen, zoals een tijdelijk recht van opstal, een tijdelijke vrijstelling op het bestemmingsplan en een tijdelijke milieuvergunning heeft het windmolenpark zijn plek gevonden. Borging van de tijdelijkheid van het windmolenpark door het stellen van uitgiftevoorwaarden was niet mogelijk doordat de gemeente niet de eigenaar is van het gebied.

14 LEEGSTAND OPBRENGST GROND TIJDELIJK GROEN Pantanova beeld: Daglicht Productie Het project Pantanova is een initiatief van Daglicht Productie in Rotterdam om tijdelijke braakgronden klimaatbewust te benutten voor de productie van hennep. Voor een rendabele teelt is een areaal van minimaal vijf hectaren wenselijk. Hiermee komen grootschalige braakliggende grondstukken in aanmerking voor het verbouwen van hennep. Om een grondstuk te saneren in het diepe wortelgebied maakt hennep vervuilde stukken grond schoon moet het minimaal drie tot vijf jaar aaneengesloten met hennep worden beteeld. De hennepteelt past goed bij Europese klimaatdoelstellingen. Hennep legt veel CO2 vast en voor de teelt zijn geen bestrijdingsmiddelen nodig. Een teeltareaal levert jaarlijks biomassa op die geschikt is voor constructiematerialen als bouwblokken, plaatmateriaal, isolatie en composieten. Brussel beschouwt de vezelhennepteelt als duurzame landbouw.

15 ONZEKERE TOEKOMST? IMPULS VOOR EINDFUNCTIE TIJDELIJK WONEN FloatingLife, Almere beeld: FloatingLife FloatingLife laat zien hoe een duurzame, drijvende stad er uit kan zien. De expositie in de Pampushaven in Almere toont drijvend bouwen als oplossing voor flexibele en duurzame gebiedsontwikkeling, wisselende waterstanden en waterberging. FloatingLife omvat alle aspecten van een stad: niet alleen woningen, maar ook sport- en culturele faciliteiten, wegen en nutsvoorzieningen. De eerste onderdelen van de stad zijn in de lente van 2010 aangemeerd. De expo groeit door tot 2015, om dan in delen ontmanteld te worden en op verschillende locaties een nieuwe aanmeerplek te vinden. Het tijdelijke en flexibele karakter van FloatingLife vraagt om een passende benadering van alle afzonderlijke onderdelen. Zo wordt voor de nutsvoorzieningen bijvoorbeeld gebruikgemaakt van de Drijvende Nuts Eenheid. Binnen dit concept wordt gewerkt met systemen voor decentrale afvalwaterzuivering, drinkwatervoorziening, energie-opwekking, waterpompen, kabels en leidingen.

16 DUBBEL BESTEMMEN SOCIALE VERRIJKING CULTUUR Still-Leben Ruhrschnellweg, Ruhrgebied beeld: Roel van Herpt, Op 18 juli 2010 kreeg de Ruhrschnellweg, een snelweg van 60 kilometer dwars door het Ruhrgebied in Duitsland, voor één dag een andere bestemming: Het evenement Still-Leben Ruhrschnellweg, met als ondertitel Fest der Alltagskulturen ( Festival van de alledaagse culturen ). Eén rijbaan bood alle ruimte aan fietsers, skaters en ander ongemotoriseerd verkeer; op de andere rijbaan stond een 60 kilometer lange tafel die gebruikt werd voor allerlei culturele en culinaire activiteiten. De Ruhrschnellweg, een deel van de Duitse Autobahn A40, dankt zijn naam aan het feit dat hij dwars door het Ruhrgebied loopt en een reeks steden van Duisburg tot Dortmund verbindt. Normaal gesproken is het één van de drukste snelwegen in Duitsland vanwege de vele files wordt de weg ook wel de grootste parkeerplaats van het Ruhrgebied genoemd. Waar de band tussen gebruikers van de weg normaal gesproken werkstress en files zijn, was het de bedoeling van het evenement, een onderdeel van RUHR.2010 het Ruhrgebied als culturele hoofdstad van Europa, om inwoners uit het gebied op een positieve manier bij elkaar te brengen.

17 AFWACHTING ONTWIKKELING KWALITEITS IMPULS TUINEN 28 mei Reizende Tuin, Arnhem beeld: Hans Huurdeman Sinds 2007 pakt de gemeente Arnhem braakliggende terreinen aan. In afwachting van een uiteindelijke bestemming worden de terreinen tijdelijk ingericht als Reizende Tuin. Zodra een braakliggend terrein bebouwd wordt, verhuist de tuin naar de volgende locatie. De gemeente zoekt zelf naar geschikte terreinen en vraagt ook bewoners om geschikte locaties aan te dragen; die worden vervolgens ook betrokken bij de inrichting en het beheer van de tuinen. Het project Reizende Tuinen wordt als een toegevoegde waarde voor de leefbaarheid van de stad ervaren en heeft succesvolle neveneffecten; zo wordt bijvoorbeeld illegaal dumpen van afval voorkomen, verloedering tegengegaan en de sociale cohesie vergroot. Potentiële bouwlocaties liggen door de recessie langer braak. Het project zal daarom in 2011 een doorstart krijgen, waarin alle kansen rond braakliggende terreininrichting worden opgenomen.

18 AFWACHTING ONTWIKKELING BOTTUM UP INITIATIEF RECREATIE 28 mei Tentstation, Berlijn beeld: Sinds 2006 bevindt zich midden in Berlijn, op korte afstand van het centraal station, de camping Tentstation. Het terrein, zo n twee hectare groot, was tot 2002 een openbaar zwembad. Dit is tot op de dag van vandaag terug te zien: Zo worden sanitaire voorzieningen zoals douches opnieuw gebruikt, kan het voormalige badmeestershuisje worden gehuurd als vakantiehuisje, is het zwembassin in gebruik als sportveld en fungeert de tribune van het bad als bar. In afwachting van de geplande, definitieve ontwikkeling van het terrein tot een Wellnessbad, is het ieder jaar onduidelijk of er een nieuw seizoen komt voor Tentstation. Langetermijnplanning is niet mogelijk; de initiatiefnemers zijn gewend te improviseren en snel te handelen. In 2006 waren slechts zeven weken nodig om het terrein om te bouwen tot camping, precies op tijd voor de wereldkampioenschappen voetbal.

19 AFWACHTING ONTWIKKELING BOTTUM UP INITIATIEF RECREATIE 28 mei Torteltuin, Leiden beeld: KunstCollectief de Mors, Een braakliggend terrein in de Leidse Morswijk, waarop ooit een kerk stond, is tijdelijk omgetoverd in een natuurlijke bouwplaats, de Torteltuin. De eigenaar van het grondstuk aan de Damlaan en de Lage Morsweg heeft bouwplannen, maar totdat de benodigde vergunningen en bestemmingswijziging rond zijn, mogen buurtkinderen naar hartenlust struinen op het terrein. De buurtbewoners hebben met subsidie van de Gemeente Leiden, een takkenbrug, een zandberg, enkele wilgenhutten, een kruidentuin en een berg met wilgentakken aangelegd. Het Morsmonster, een kunstwerk van KunstCollectief de Mors, waakt over het terrein. Businesscase tijdelijke nutsvoorziening De investering in een (tijdelijke) nutsvoorziening is afhankelijk van de gewenste capaciteit, bepaald door de functie en aantal gebruikers. Aanvullend op de capaciteit zijn er 4 andere factoren die bepalend zijn voor het eindontwerp van de nutsvoorziening en de kosten en baten (investeringskosten, jaarlijkse kosten én besparingen). Deze zijn: a) De mate van tijdelijkheid. b) De gewenste mate van duurzaamheid, zoals CO2 footprint en type energiebron. c) Mate van zelfvoorzienendheid voor energie en afvalverwerking. d) Mate van autarkie, of autonomie per woonunit, gebouw, of gebied. Algemeen geldt: Hoe kleiner de schaal, hoe groter de mate van autarkie. Aan de hand van deze businesscase benadering kan elke tijdelijke nutsvoorziening worden doorgerekend. Door te variëren met hiervoor genoemde factoren kan de voorziening rendabel worden gemaakt voor elke locatie.

20 LEEGSTAND KWALITEITS IMPULS TIJDELIJK WONEN Hotel Transvaal, Den Haag beeld: / De wijk Transvaal, aan de zuidwestelijke kant van het centrum van Den Haag, ondergaat tot 2014 een ingrijpende transformatie. In totaal worden 3000 sociale huurwoningen afgebroken en 1600 nieuwe woningen gebouwd. Dit zorgt lange tijd voor een straatbeeld met dichtgetimmerde panden, bouwplaatsen, lege winkelpanden en braakliggend terrein. Het sociale weefsel van Transvaal verandert sterk door het vertrek van oude, en de aankomst van nieuwe bewoners. Om de wijk ook in deze periode van transformatie goed te laten functioneren, bedacht kunstenaarsorganisatie OpTrek Hotel Transvaal. Hotel Transvaal bestond van 2006 tot 2008 en was verspreid over de hele wijk: Hotelkamers bevonden zich in slooppanden, op braakliggend terrein en in nog niet verkochte nieuwbouwpanden. Zodra panden werden afgebroken, verhuisden de hotelkamers binnen de wijk. Kamers hadden tussen 1 en 5 sterren en waren zeer gevarieerd qua aankleding, luxe en prijsniveau. Kunstenaars en winkeliers uit de buurt waren verantwoordelijk voor de inrichting. Op loopafstand van de kamers bevond zich een groot aantal voorzieningen met ruime openingstijden, waaronder restaurants, bakkers, beautycentra, bars, kappers en internetcafés.

21 DUBBEL BESTEMMEN SOCIALE VERRIJKING CULTUUR Moonrider, Den Haag beeld: In het najaar van 2005 hadden bewoners van de wijk Transvaal tijdelijk de beschikking over een café met uitzicht over hun wijk en de verre omgeving. Twee aan elkaar gekoppelde bouwketen werden voorzien van een passend interieur, inclusief bar en zitmeubels, en met behulp van een hijskraan omhoog gehesen. Bezoekers aan het café kregen zo de kans om Transvaal, een wijk die grote veranderingen ondergaat, op een andere manier te bekijken; daarnaast vormde het café een ontmoetingsplek voor oude en nieuwe bewoners. Economisch kader Tijdelijke huisvesting dient minimaal tien-vijftien jaar in stand te blijven. Het is niet mogelijk een tijdelijk complex binnen vijf jaar rendabel te maken. Een tijdelijk woningcomplex is pas na tien-vijftien jaar rendabel, maar kan natuurlijk wel binnen deze termijn (al dan niet meermalig) verplaatst worden. Wanneer er kosten voor verplaatsing worden gemaakt, wordt de exploitatietermijn wel langer. Behalve door de aanschafkosten, worden de kosten voor de woonstudio s vooral bepaald door de investering in grond, galerijen, fundering, de (boven- en ondergrondse) infrastructuur en eventuele architectuur. Hoe hoger de investeringen, hoe langer het duurt voor deze zijn terugverdiend. Bron: Stichting Experimentele Volkshuisvesting (SEV) Verplaatsbare woningen, succesvolle experimenten en andere ervaringen februari 2011

22 AFWACHTING ONTWIKKELING BOTTUM UP INITIATIEF TUINEN 28 mei Vrijstaat Swomp, Amsterdam beeld: swomp.wordpress.com Sinds 2008 is een braakliggend perceel in de Rustenburgerstraat in Amsterdam gekraakt door Groenfront! Amsterdam en kraakgroep de Pijp. De organisaties hebben het terrein ingericht als ekologische experimenteertuin, waarmee ze willen laten zien hoe je op een duurzame en klimaatneutrale manier kan leven. Op het terrein is een klein huis gebouwd van gerecyclede en duurzame materialen; elektriciteit wordt opgewekt met behulp van zonnecellen. De Stichting Experimentele Volkshuisvesting (SEV) heeft in februari 2011 het onderzoek; Verplaatsbare woningen, succesvolle experimenten en andere ervaringen gepubliceerd en kwam tot de volgende conclusies: 1) Verplaatsbare wooncomplexen met een bestemmingsduur van vijf jaar kunnen alleen als de verplaatsingskosten laag zijn, en de bijbehorende producten zien er dan ook echt uit als wooncontainers; verplaatsbare woonvormen van een hoger kwaliteitsniveau zijn duurder om te verplaatsen en dienen dan ook minstens tien jaar te blijven staan. 2) Waar de verplaatsbare units naar toe moeten na afloop van de vastgelegde periode is zelden aan het begin al geregeld; met gedoogconstructies wordt geprobeerd de termijn wat op te rekken. 3) Juist bij verplaatsbare bouw is intensief beheer extra noodzakelijk, deze bouwvorm is erg kwetsbaar voor verloedering.4) Er is nog geen eenduidig toetsingsregime tot stand gebracht voor respectievelijk tijdelijke huisvesting (vijf jaar) en semi-permanente huisvesting (tien tot vijftien jaar), waarbij bovendien een verschil wordt gemaakt tussen hardcore eisen (brandveiligheid, constructieve veiligheid) en eisen die ter discussie staan (geluid, fijnstof, daglicht, parkeren).

23 DUBBEL BESTEMMEN IMPULS VOOR EINDFUNCTIE RECREATIE BadBuiten, Amsterdam beeld: vaarinfo.com In de Amstel, dichtbij de Rembrandttoren en spoorwegstation Amsterdam Amstel, ligt BadBuiten: Een drijvend zwembad met terras. De locatie ligt naast hoofdkantoor van Waternet, de initiatiefnemer van het project. Het is de bedoeling dat het zwembad daar de komende drie jaar blijft liggen, waarna het wordt verplaatst naar een definitieve ligplaats elders in de Amstel, bij een nieuwe woonwijk. Tijdens Sail 2010 lag het zwembad op een tijdelijke locatie bij het Muziekgebouw aan t IJ. De bedenkers van dit drijvende zwembad waren geïnspireerd door het Badeschiff, een vergelijkbaar initiatief in Berlijn. Met BadBuiten wil Waternet aandacht vragen voor het belang van schoon oppervlaktewater en een schone leefomgeving. Idealiter wordt het water in de Amstel en de Amsterdamse grachten in de toekomst zo schoon dat je er in kunt zwemmen waarmee BadBuiten zichzelf overbodig maakt.

24 AFWACHTING ONTWIKKELING GEBIED OP DE KAART CULTUUR 28 mei HafenCity, Hamburg beeld: Bert Brüggemann / HafenCity Hamburg GmbH Sinds de jaren 90 werkt Hamburg aan het herontwikkelen van een voormalig binnenstedelijk havengebied tot een nieuwe stadswijk, HafenCity. Via een ontwikkelingsmaatschappij is de stad eigenaar van het gebied; zij ziet het als een belangrijke taak om het enorme terrein tot leven te brengen en bekend te maken bij bevolking, bedrijven en investeerders. Sinds de start van het project worden daarom initiatieven ontplooid om grondstukken en gebouwen, tot de start van hun uiteindelijke ontwikkeling, te gebruiken voor tijdelijke projecten. De nog aanwezige oude bebouwing is deels in gebruik; de nadruk bij tijdelijke bestemmingen ligt daarom op braakliggende terreinen. Vanwege overstromingsrisico s is het gebruik beperkt tot voorjaar en zomer. Voorbeelden van uitgevoerde projecten zijn ArtGenda, waarbij watervlaktes, grondstukken en loodsen werden gebruikt voor installaties, en Kunst-Imbiss, een mobiele kunst-snackbar, die ontstond uit de idee dat het enige ontbrekende in het desolate gebied een snackbar was.

25 AFWACHTING ONTWIKKELING IMPULS VOOR EINDFUNCTIE COMMERCIE 28 mei Wijn of Water, Rotterdam beeld: Maarten Laupman, architect: Bijvoet architectuur & stadsontwerp In 2005 opende restaurant Wijn of Water in het Lloydkwartier in Rotterdam, een in onbruik geraakt havengebied. In afwachting van de definitieve vestigingslocatie in het pakhuis St. Jobsveem liet de restaurateur 250 meter verderop, op de Lloydkade, tijdelijke huisvesting ontwerpen en bouwen. Het feit dat het bestemmingsplan voor die locatie niet voorziet in horeca, was vanwege het tijdelijke karakter van het restaurant geen probleem. De beperkte gebruiksduur in eerste instantie was twee jaar voorzien betekende dat het onderkomen tegen lage kosten en op zeer korte termijn gerealiseerd moest worden. Een ontwerp bestaande uit negen gebruikte zeecontainers bood uitkomst. In plaats van een fundering zijn stelconplaten gebruikt. Tussen de containers en het water van de Maas bevindt zich een terras, dat enige beschutting tegen de wind geniet door de opstelling van de containers. Tussen aanvraag van de bouwvergunning en opening van het restaurant zaten 5 maanden.

26 AFWACHTING ONTWIKKELING BEHOUD AREAAL TIJDELIJK WONEN 28 mei Tijdelijke studentenhuisvesting, Amsterdam Een tekort aan huisvestingsmogelijkheden voor jongeren en studenten noopt in Amsterdam tot creatieve oplossingen. Een ruim scala aan braakliggende terreinen in de stad biedt uitkomst. Op basis van tijdelijke vergunningen en aanvullende afspraken tussen gemeente en corporaties worden op dergelijke grondstukken verplaatsbare wooncomplexen gerealiseerd, die na een aantal jaren naar een ander gebied kunnen verhuizen. Deze constructie zorgt ervoor dat een grondstuk beschikbaar blijft voor zijn definitieve bestemming, terwijl tegelijkertijd wordt voorzien in structurele uitbreiding van het woningaanbod. Voorbeelden zijn complexen van woonstichting De Key aan de Houthavens en aan de Wenckebachweg, en van stichting DUWO op het NDSM terrein in Amsterdam-Noord.

27 AFWACHTING ONTWIKKELING BOTTOM UP INITIATIEF CULTUUR 28 mei Groepsportret, Antwerpen beeld: D.EFAC.TO architectuur & stedenbouw Antwerpen telt verschillende lege bouwplaatsen. Tijdens de vijfde editie van groepsportretten, een initiatief van 66 East - Centre for Urban Culture, heeft een groep jonge ontwerpers en kustenaars drie van deze bouwplaatsen aangekleed. Het doel was om vragen te stellen over de huidige gang van zaken met betrekking tot de stad; kunnen we de stad blijven ontwikkelen zoals we dat altijd gedaan hebben? Op één van de vrije kavels in de binnenstad hebben de ontwerpers een driedimensionale bouwschutting gemaakt. De schutting is geïnspireerd op de plattegrond van het gebouw dat er voorheen stond. Projecties van de voormalige binnen- en buitengevels zijn dicht achter elkaar geplaatst, met genoeg ruimte ertussen om de bouwschutting te betreden. Op deze manier biedt de schutting een extra dimensie met ruimte voor ontdekking en verwondering.

28 AFWACHTING ONTWIKKELING GEBIED OP DE KAART CULTUUR 28 mei Teleport, Amsterdam beeld: Dienst Ruimtelijke Ordening (of DRO), gemeente Amsterdam Het kantoorgebied rondom station Amsterdam Sloterdijk, Teleport, wordt de komende jaren ingrijpend veranderd. Zo wordt het station over een paar jaar vernieuwd en worden straten opnieuw ingericht. Het is de bedoeling om Teleport te transformeren tot een stedelijk en gevarieerd gebied met aantrekkelijke voorzieningen. Op dit moment zijn er nog veel leegstaande terreinen omdat er geen plannen voor bestaan, of omdat uitvoering nog enkele jaren op zich laat wachten. Een tijdelijk programma moet Teleport tijdens de ontwikkelingsfase op de kaart zetten, de identiteit versterken en de waardering van gebruikers vergroten. De gemeente Amsterdam wil (tijdelijke) functies, evenementen en tentoonstellingen als een vliegwiel gebruiken voor de ontwikkeling van het gebied; daarnaast moet hiermee de leefbaarheid overdag en s avonds bevorderd worden. De goede bereikbaarheid per openbaar vervoer ondersteunt de mogelijkheden voor publiekstrekkende activiteiten. De voor tijdelijk gebruik beschikbare percelen variëren in groote van 500 tot 1500 m2; de beschikbaarheid qua termijn verschilt eveneens. Zo zijn toekomstige locaties voor een hotel, studentenflat en het station bijvoorbeeld enkele jaren te gebruiken, terwijl andere kavels nog geen definitieve bestemming kennen en mogelijk langer bruikbaar zijn.

29 DUBBEL BESTEMMEN GOEDKOPE GRONDEN TIJDELIJK GROEN Tijdelijke productiebossen, Meerdorpen Het gebied rondom de Meerdorpen een verzamelnaam voor de dorpen Engelbert, Middelbert, Euvelgunne en Rode Haan in Groningen kent relatief slechte landbouwgronden; veel agrariërs in het gebied hadden te maken met een malaise in de landbouwopbrengsten. Velen van hen hebben daarom in het verleden gebruikgemaakt van een subsidieregeling van het Ministerie van Landbouw en Visserij om landbouwareaal om te zetten in tijdelijk bos, doorgaans bestaande uit populieren. Voor dit doel waren meerdere subsidieregelingen beschikbaar; zo zijn in de periode vanaf 1986 veel tijdelijke bossen aangelegd met subsidies van onder andere de set-aside regeling en de snelgroeiend bos regeling. In het geval van de set-aside regeling was de maximale contractperiode 15 jaar, naderhand verlengd tot 40 jaar. De regeling stelt geen eisen ten aanzien van oogst, zolang er maar gedurende de gehele contracttermijn, zonder bijplanten, minimaal 200 bomen op het perceel blijven staan. In totaal is momenteel nog 1500 hectare set-aside bos aanwezig waarvan ongeveer 900 hectare in de provincie Groningen ligt. De snelgroeiend bos regeling stelde met het oog op het bevorderen van de houtproductie geld ter beschikking voor de aanleg van nieuwe populieren- en wilgenbossen. Het bos moet bij deze regeling in de periode tussen 15 en 25 jaar na aanleg worden geveld voor de Randstad gelden termijnen tot 40 jaar na aanleg. De eerste contracten voor populierenbossen via deze regeling lopen binnenkort af.

30 ONZEKERE TOEKOMST? BEHOUD AREAAL TIJDELIJK GROEN Tijdelijke natuur, Amsterdam beeld: Leo Linnartz / ARK Natuurontwikkeling tekst: Op een braakliggend terrein van de Haven Amsterdam, 8 hectare met de bestemming havengebonden bedrijfsactiviteiten, krijgt de natuur sinds 2009 ruim baan. Het is nog niet bekend welk bedrijf zich hier gaat vestigen en wanneer het terrein in gebruik wordt genomen. De verwachting is dat behalve broedvogels (veldleeuwerik, kievit, oeverzwaluw) ook bijvoorbeeld rugstreeppadden, kikkers en rietorchis zich tijdelijk vestigen op het terrein. Binnen een innovatieve haven als Amsterdam past dit concept goed. Haven Amsterdam ziet het als een win-win situatie voor zowel de natuur, de burgers als de haven. De pilot in de Amsterdamse haven loopt voorlopig voor 10 jaar, waarna het gebied definitief wordt ingericht. Nu al profiteren tal van dagvlinders, zoals bruin blauwtje, zandloopkevers en andere insecten van het tot nu toe extensieve beheer en het schrale, bloemrijke grasland dat nu aanwezig is. Binnenkort wordt er extra reliëf aangebracht waardoor enkele waterpartijen ontstaan, waarvan orchideeën en rugstreeppadden profiteren. Omdat de oevers niet onnodig onderhouden worden, zitten her en der kleine kolonies oeverzwaluwen. Haven Amsterdam wil uiteindelijk ook extra inrichtingsmaatregelen nemen om recreanten naar het gebied te trekken, zoals een informatiebord dat goed zichtbaar is vanaf het fietspad dat langs het gebied loopt. Inmiddels hebben 6 terreineigenaren (gemeentes, ontwikkelaars, havenbedrijven) een ontheffing tijdelijke natuur en zijn meerdere tijdelijke natuurgebieden geopend. Er is grote interesse in het concept en meerdere partijen bereiden op dit moment aan een aanvraag voor een ontheffing voor.

31 AFWACHTING ONTWIKKELING IMPULS VOOR EINDFUNCTIE CULTUUR 28 mei Havnegade, Kopenhagen beeld: D.EFAC.TO architectuur & stedenbouw Vooruitlopend op de definitieve ontwikkeling van de Havnegade (havenstraat) tot een boulevard, een project dat voor onbepaalde tijd is uitgesteld, hebben bewoners van de wijk Gammelholm, verenigd in Gammelholm Beboerforening, het initiatief genomen om het gebied zelf te ontwikkelen als een tijdelijke stedelijke ruimte. De tijdelijke bestemming kan dienen als voorloper van de uiteindelijke ontwikkeling en biedt de kans om te experimenteren met uiteenlopende functies en activiteiten in een openbaar, centraal gelegen deel van Kopenhagen. Het areaal langs de Havnegade is verdeeld in deelgebieden; uiteenlopende partijen hebben de mogelijkheid om een bod op een deelgebied uit te brengen en een tijdelijke activiteit te starten. De initiatiefnemers verwachten van deze aanpak een hoge mate van flexibiliteit bij de ontwikkeling en zien een duidelijke analogie met de oude functie van het gebied het laden en ontladen van schepen, met de bijbehorende levendigheid en variatie. Met het initiatief wil de bewonersorganisatie de betrokkenheid van bewoners bij het gebied stimuleren, recreatieve voorzieningen voor de stad bieden en een duurzame stedelijke omgeving creëren. De bewoners zelf zetten zich in om het initiatief te realiseren. Daarnaast zijn er geldelijke bijdragen van stichtingen, fondsen en investeerders.

32 AFWACHTING ONTWIKKELING GEBIED OP DE KAART COMMERCIE 28 mei Tijdelijke Horeca, Hamburg beeld: D.EFAC.TO architectuur & stedenbouw Hamburg-Altona is een oude stadswijk aan de rivier de Elbe. Een aantal oude havenkades rondom de voormalige Holzhafen was bestemd voor herontwikkeling tot woongebied; door procedures liet dit lang op zich wachten. Enkele ondernemers zagen een kans en vestigden vanaf 2003 drie beachclubs op de kades. In 2006 kwam de ontwikkeling van het gebied alsnog op gang, waardoor de beachclubs gedwongen werden te vertrekken. In 2007 bood de stad de nabijgelegen Englandterminal, een oude veerbootterminal, te huur aan, met een tijdelijke bestemming ten behoeve van horeca, toerisme en evenementen; bebouwing was slechts beperkt toegestaan. De uitbaters verhuisden hun strandclubs naar deze nieuwe locatie. In afwachting van herontwikkeling tot cruise-terminal werd het huurcontract initieel op jaarbasis verlengd, naderhand op maandbasis. De korte huurperioden op zich vormden niet het grootste probleem voor de eigenaren; lastig waren de wisselende randvoorwaarden die opgelegd werden, zoals beperkingen in het gebruik tijdens de wintermaanden in een overstromingsrisicogebied.

33 AFWACHTING ONTWIKKELING BOTTOM UP INITIATIEF CULTUUR 28 mei NDSM, Amsterdam beeld: D.EFAC.TO architectuur & stedenbouw Van een vervallen, desolaat en vervuild terrein waarop ooit een scheepswerf stond, tot een gebied vol met kunst, cultuur en creatieve economie: De NDSM-werf laat zien wat gepland en ongepland tijdelijk gebruik met een gebied kan doen. Begin jaren 90 was er weinig tot niets bekend over de toekomst van dit deel van Amsterdam-Noord. Kunstenaars vestigden er ateliers, aangetrokken door de rauwe uitstraling; regelmatig waren er feesten en evenementen. Rond de eeuwwisseling kreeg het gebruik een officiëler karakter toen het stadsdeel op zoek ging naar creatieve ondernemers voor het terrein. Aanvankelijk werd een contract voor vijf jaar gesloten met Kinetisch Noord, een samenwerkingsverband van krakers en kunstenaars die een plan hadden bedacht om de NDSM-loods, zo n m2 groot, tot een soort stad om te bouwen, inclusief skatebaan, festivals en andere activiteiten. Het samenwerkingsverband werd een stichting; de looptijd werd tien jaar omdat de plannen te ambitieus waren voor realisatie binnen vijf jaar. Ook het ontbreken van duidelijkheid over de toekomst van het gebied speelde bij die verlenging een rol. Het karakter van de initiatieven in het gebied werd steeds serieuzer en professioneler, en de samenstelling van de betrokken partijen veranderde. Kleine ondernemers in de creatieve sector trokken naar het gebied, waarna het ook door investeerders en grotere bedrijven werd ontdekt, aangetrokken door de ruige sfeer en creativiteit. Inmiddels krijgen de definitieve plannen voor het gehele NDSM terrein steeds meer vorm, en wordt door alle betrokken partijen een combinatie van wonen, werken en cultuur nagestreefd waarbij het de bedoeling is om het unieke karakter van het gebied te behouden.

34 AFWACHTING ONTWIKKELING BOTTOM UP INITIATIEF CULTUUR 28 mei Mellowpark, Berlijn beeld: David Ulbrich Na de val van de muur werden delen van een kabelfabriek in Berlijn-Köpenick stilgelegd. Vanwege het ruime aanbod aan beschikbare grondstukken voor herontwikkeling, en het feit dat Berlijn zich na de hereniging niet zo snel ontwikkelde als verwacht, was er geen haast bij de definitieve ontwikkeling van het terrein met daarop enkele monumentale fabrieksgebouwen. De jeugd van een aangrenzend jongerencentrum bedacht een oplossing: inrichting van het terrein, dat zo n 2500 m2 groot is, als skatepark. Voor de eigenaar van het terrein bood dit een uitkomst, aangezien vandalisme en vervuiling een probleem werden. De jongeren kregen de kans hun plan uit te voeren en werden verantwoordelijk voor het beheer. Contractueel werd dit zo geregeld dat het terrein weer beschikbaar zou komen zodra de definitieve herontwikkeling van het gebied zou beginnen. Het skatepark werd in de loop der tijd uitgebreid met sportvelden en een multimedia voorziening met geluid- en videofaciliteiten. Inmiddels is het park met ondersteuning van de lokale overheid verhuisd naar een nieuwe locatie vanwege de aanvang van definitieve ontwikkeling.

35 ONZEKERE TOEKOMST? KWALITEITS IMPULS RECREATIE City Volley, Duitsland beeld: Luckenwalde town Een braakliggend terrein in het centrum van het stadje Luckenwalde, Duitsland, werd na jarenlange verwaarlozing omgebouwd tot beachvolleybalveld. De oorspronkelijke bebouwing was al gesloopt met het oog op de bouw van een nieuw winkelcentrum; dat plan werd echter afgeblazen, waarna de stad jarenlang zocht naar een andere investeerder en project voor het gebied. Vanwege het uitblijven van een oplossing besloot de stad te zoeken naar een passende tijdelijke invulling, die goed moest aansluiten bij het gebied en het een positieve impuls zou geven. De oplossing was een openbare groenvoorziening die een verbinding vormt tussen een bestaand park, het Nuthepark, en een voetgangerszone. Er werd een weg aangelegd op het grondstuk die behouden kan blijven bij een toekomstige, definitieve inrichting van het gebied. Het belangrijkste onderdeel van de tijdelijke inrichting is een volleybalveld dat op grote interesse van de lokale jeugd kan rekenen.

36 LEEGSTAND BOTTOM UP INITIATIEF RECREATIE Empty Lots, Brazilië beeld: Ines Linke / Louise Ganz Grondbezit is in Brazilië zeer ongelijk verdeeld. Een kleine bovenlaag van de bevolking bezit het overgrote deel van de grond. Als gevolg daarvan komt informeel landgebruik op grote schaal voor, zo n 40% van de bevolking woont of werkt op min of meer overgebleven ruimtes. In Belo Horizonte biedt de aanwezige publieke ruimte weinig mogelijkheden voor ontspanning of recreatie. Parken zijn ver weg en meer iets voor een bezoek in het weekend; pleinen en straten zijn steeds minder geschikt om op te leven vanwege het drukke verkeer en de vele muren en hekwerken. Het Empty Lots project was een initiatief van kunstenaars en architecten om private, braakliggende grondstukken in het stedelijke gebied in te zetten als openbare ruimte voor bewoners uit de buurt. Lege kavels, verspreid door de hele stad en in bezit om speculatieve redenen, of in gebruik als parkeerplaats, kregen in 2005 en 2006 tijdelijk een nieuwe functie, zoals bioscoop, lunchgelegenheid, parkachtig landschap om te ontspannen, of strand met zwembad. De functie werd afgestemd op het karakter van de buurt; de organisatoren onderhandelden met de eigenaren over toestemming voor het gebruik.

37 AFWACHTING OPBRENGST ONTWIKKELING GROND TIJDELIJK WONEN 28 mei Hotel At Work, Rotterdam beeld: In het Rotterdamse havengebied, op de Maasvlakte, bevindt zich sinds januari 2010 Hotel At Work. Het tijdelijke hotel is bestemd voor de de duizenden, veelal buitenlandse bouwvakkers en technici die de komende jaren aan het werk zijn in het kader van de uitbreiding van de haven, de bouw van electriciteitscentrales, nieuwe haventerminals en andere grootschalige constructieprojecten. Hotel At Work blijft minimaal tot 2015 staan, waarna het moet wijken voor de bouw van een spooremplacement. Het is mogelijk dat het hotel op dat moment verhuist naar de Tweede Maasvlakte. Het hotel is opgebouwd uit modulaire eenheden en omvat momenteel 1500 slaapplaatsen, met de mogelijkheid het aantal slaapplaatsen nog verder uit te breiden tot maximaal Daarnaast is er een gebouw met centrale faciliteiten zoals keuken, eetzaal en mogelijkheden tot ontspanning. Inmiddels is het complex uitgebreid met Business Point Maasvlakte, een tijdelijke voorziening voor kantoor- en winkelruimtes.

38 ONZEKERE TOEKOMST? KWALITEITS IMPULS CULTUUR Hanneke s Boom...sinds 1662, Amsterdam beeld: De Kop Dijksgracht is een centraal aan het water gelegen gebied tussen het Oosterdokseiland en de kop van de Oostelijke Handelskade, tegenover Scheepvaartmuseum en Science Center Nemo. De definitieve ontwikkeling van het gebied, met een prachtig uitzicht op Amsterdam, is voor onbepaalde tijd uitgesteld. De gemeente Amsterdam besloot om het gebied een tijdelijke horecabestemming te geven, om daarmee de levendigheid en sociale veiligheid te bevorderen, en schreef een prijsvraag uit. De inzending Hannekes Boom...sinds 1662, van een groep enthousiaste creatievelingen, won de prijsvraag. Hun plan is een combinatie van een haventje, broedplaats voor creativiteit en cultureel ondernemerschap, dansgelegenheid, nautisch informatiepunt, terras aan het water, flexibele werkplek, laagdrempelig en duurzaam gebouw en een gezonde en duurzame keuken. Na weken hard klussen door de initiatiefnemers kan het resultaat nu onder het genot van een biertje worden bewonderd.

39 AFWACHTING ONTWIKKELING SOCIALE VERRIJKING CULTUUR 28 mei Noorderparkkamer, Amsterdam beeld: De Noorderparkkamer is de culturele huiskamer en ontmoetingsplek van het Noorderpark in Amsterdam-Noord. Het paviljoen, dat kan worden veranderd in een openluchtpodium door een schuifwand te openen, is ooit ontworpen in opdracht van de Rotterdamse Woningcorporatie Vestia. Het fungeerde vier jaar lang als tijdelijk buurthuis in Rotterdam Hoogvliet. Nadat de vergunning verlopen was, werd het paviljoen verhuisd naar zijn huidige plek in Amsterdam waar het eveneens als tijdelijk podium dient en leven brengt in een park dat in de toekomst een nieuwe inrichting krijgt. In en rondom de Noorderparkkamer worden culturele activiteiten georganiseerd door professionele creatieve ondernemers uit Amsterdam-Noord waaronder musici, beeldend kunstenaars, theatermakers en schrijvers. Met hun programmering willen ze een verbinding aangaan met elkaar en buurtbewoners, en zo het ongebruikte park tot leven brengen. Inmiddels ervaren veel bewoners uit het gebied het paviljoen en de activiteiten als onmisbaar en rijst de vraag of deze bestemming slechts tijdelijk moet blijven.

40 LEEGSTAND BOTTOM UP INITIATIEF CULTUUR Llove, Tokyo beeld: Inge van Gansewinkel van LAgroup Geïnspireerd door het typisch Japanse fenomeen van het love hotel, transformeerden acht Japanse en Nederlandse kunstenaars een leegstaand gebouw in Tokyo tot een pop-up hotel. Het concept, bedacht door het Lloyd Hotel in Amsterdam, hoorde bij de feestelijke viering van 400 jaar culturele en handelsbetrekkingen tussen Nederland en Japan. Het gebouw in de wijk Daikanyama had 20 jaar lang leeggestaan en werd in oktober 2010, ten tijde van de tentoonstelling Designtide, in korte tijd omgetoverd tot een hotel met designkamers. De kamers hadden niet alleen een uniek design, maar konden daadwerkelijk geboekt worden voor overnachting. Naast kamers beschikte het hotel over een café met speciale gerechten en sake uit de streek Nara. Eind november, na slechts een maand, verdween het hotel weer net zo snel als het was opgetrokken; de decorstukken, meubels en lampen werden verkocht aan voorbijgangers.

41 LEEGSTAND KWALITEITS IMPULS TIJDELIJK GROEN Refugium De tuinman, Den Bosch beeld: Thijs de Zeeuw Op een braakliggend terrein dat de eigenaar kosteloos ter beschikking heeft gesteld, is een aantal ingrepen gedaan om het aanzien van het terrein te verbeteren en de natuurwaarden te vergroten. De eenmalige acties zijn kostenarm; er is niet gezaaid of geplant. Op een aantal velden worden condities gecreëerd die de diversiteit van de stedelijke flora inzichtelijk maken. Het gaat daarbij niet zozeer om zeldzame, maar juist om stedelijke soorten. De achterliggende gedachte is dat de stad een substantiële bijdrage levert aan de Nederlandse biodiversiteit 60% van de Nederlandse flora komt in de stad en de stadsrand voor, maar is vaak slecht te herkennen. Met de ingrepen probeert de ontwerper het beeld van onkruid om te zetten in een beeld van natuur, om daarmee het belang van de stad voor de Nederlandse flora en fauna te benadrukken. Het gebied biedt hierdoor ook plaats aan andere stedelijke planten en dieren. Dit project, Refugium genaamd, is onderdeel van een groter initiatief in Den Bosch, De Tuinman. De organisator daarvan, het lokale Centrum voor Beeldende Kunst, wil de ecologische kracht van de stad zichtbaar maken en braakliggende terreinen transformeren tot gebieden met een positieve betekenis voor de omgeving.

42 AFWACHTING ONTWIKKELING KWALITEITS IMPULS RECREATIE 28 mei Gras, Rotterdam beeld: fotograaf Mladen Pikulic In 2012 start de bouw van een nieuw stadskantoor op het braakliggende terrein achter het Rotterdamse stadhuis en het voormalige postkantoor aan de Coolsingel. Tot die tijd wil de gemeente het grondstuk, dat is vrijgekomen door de gedeeltelijke sloop van het oude stadskantoor, inzetten als een aantrekkelijke ontmoetingsplek in het centrum van de stad. Het is daarom recentelijk ingericht als tijdelijk plein en voorzien van basketbalveldjes, meubilair en gras; het staat open voor iedere vorm van kleinschalige (sportieve) recreatie. Het tijdelijke gebruik van het terrein laat zien hoe de gemeente met de herontwikkeling van haar vastgoedportfolio in de stad wil omgaan. Tijdens de expositie Nieuwe ruimte voor de stad - leegstand heeft de toekomst in Arcam, het Architectuurinstituut Amsterdam, toont temp.architecture.urbanism een overzicht van tijdelijke projecten waaronder het volgende bijzondere project uit de oude doos: De ELTA (Eerste Luchtverkeer Tentoonstelling Amsterdam) was een tentoonstelling over de luchtvaart, die van 1 augustus tot 14 september 1919 in Amsterdam-Noord werd gehouden. In een grote tentoonstellingshal aan de Papaverweg in Amsterdam-Noord toonden vliegtuigbouwers uit binnen- en buitenland hun producten. Na de tentoonstelling vestigde Anthony Fokker zijn fabriek in de tentoonstellingshal op het voormalige tentoonstellingsterrein. Rondom deze fabriek ontstond langzaam meer industriële bedrijvigheid. Momenteel staat het gebied bekend als industrieterrein Buiksloterham.

43 AFWACHTING ONTWIKKELING SOCIALE VERRIJKING RECREATIE 28 mei Blijburg, Amsterdam beeld: D.EFAC.TO architectuur & stedenbouw Sinds eind jaren 90 wordt IJburg ontwikkeld, een grote nieuwe woonwijk op opgespoten eilanden in het IJmeer bij Amsterdam. In 2002 arriveerden de eerste bewoners; korte tijd daarna, in 2003, volgde het initiatief om op een braakliggend terrein aan het water een stadsstrand met paviljoen te openen. Sindsdien is Blijburg permanent tijdelijk geopend op kale stukken grond die wachten op ontwikkeling. In 2010 opende het strand op de derde locatie sinds oprichting; de verwachting is dat het strand minimaal drie jaar op z n huidige plek blijft. Het strand zal daarna waarschijnlijk nog twee keer verhuizen voordat het op een definitieve locatie wordt gevestigd. Blijburg heeft de nieuwe wijk op de kaart gezet en laten zien dat IJburg meer is dan halflege winderige vlaktes. Het strand trekt niet alleen bewoners van IJburg maar bezoekers uit heel Amsterdam en omgeving. De waarde van het initiatief is door de jaren heen ook duidelijk geworden bij de lokale overheid, die de organisatie sinds de eerste verhuizing ondersteunt bij het initiatief. Op het terrein van Blijburg vinden uiteenlopende feesten en festivals plaats. Het strandpaviljoen is gemaakt van sloophout en restmateriaal en staat in contrast met de strakke nieuwbouw in de wijk.

TIJDELIJK ANDERS BESTEMMEN TIJDELIJK ANDERS BESTEMMEN. Flexibel bestemmen en tijdelijk gebruik: Tapijnkazerne, Maastricht 12 juni 2013

TIJDELIJK ANDERS BESTEMMEN TIJDELIJK ANDERS BESTEMMEN. Flexibel bestemmen en tijdelijk gebruik: Tapijnkazerne, Maastricht 12 juni 2013 E CULTUUR E COMMERCIE E RECREATIE E ENERGIE E TUINEN WATER VERBINDEN WONEN GROEN GOEDKOPE GRONDEN BEHOUD AREAAL SOCIALE VERRIJKING OPBRENGST GROND BOTTOM UP INITIATIEF KWALITEITS IMPULS RUIMTE CLAIMEN

Nadere informatie

TIJDELIJK ANDERS BESTEMMEN ruimte voor flexibel gebruik

TIJDELIJK ANDERS BESTEMMEN ruimte voor flexibel gebruik TIJDELIJK ANDERS BESTEMMEN ruimte voor flexibel gebruik Tijdelijk Anders Bestemmen Ruimte voor flexibel gebruik Programma 2010-2011 De inrichting van Nederland kan mooier, klimaatbestendiger en duurzamer.

Nadere informatie

Erfgoed als krachtvoer. Tips voor een nieuwe toekomst voor dorpen, steden en regio s

Erfgoed als krachtvoer. Tips voor een nieuwe toekomst voor dorpen, steden en regio s Erfgoed als krachtvoer Tips voor een nieuwe toekomst voor dorpen, steden en regio s U wilt nieuw leven blazen in uw dorp, stad of regio? Als alles tegen zit, is er altijd nog het erfgoed. Het DNA van het

Nadere informatie

creatieve oplossing voor tijdelijke leegstand

creatieve oplossing voor tijdelijke leegstand creatieve oplossing voor tijdelijke leegstand Korte Voorhout 20 Postbus 216, 2501 ce Den Haag 070 785 4903 06 430 54 372 info@annavastgoedencultuur.nl Heeft u een leegstaand pand waarvoor u nog geen bestemming

Nadere informatie

Oude locaties. inspireren tot nieuwe ideeën. Vestigingsplaats voor creatief ondernemen

Oude locaties. inspireren tot nieuwe ideeën. Vestigingsplaats voor creatief ondernemen Oude locaties inspireren tot nieuwe ideeën Vestigingsplaats voor creatief ondernemen Oude locaties NDSM Hans Brons (RoVorm) Minervahaven wijdse blik over het CS Amsterda schepen en kades Westergasfabriek

Nadere informatie

levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum Utrecht

levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum Utrecht Voorbeeld Ondernemers van gezocht, een titel over die programma s twee regels en activiteiten Voorbeeld willen van leveren een subtitel voor een levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum

Nadere informatie

Tijdelijke duurzame energie

Tijdelijke duurzame energie Tijdelijke duurzame energie Tijdelijk Uitgewerkte businesscases voor windenergie, zonne-energie en biomassa Anders Bestemmen Tijdelijke duurzame energie Inleiding In het Corporate Innovatieprogramma van

Nadere informatie

nieuwsbrief Waarom deze

nieuwsbrief Waarom deze N wonen en werken in stedelijk groen nieuwsbrief Meedenken? Kom naar de bijeenkomst op dinsdag 7 oktober Het Lucentterrein ondergaat de komende jaren een ware metamorfose. Dit 3,5 hectare grote kantoorterrein

Nadere informatie

Initiatiefnemers Mahasti Tafahomi Jasmijn Kok Lyla Kok

Initiatiefnemers Mahasti Tafahomi Jasmijn Kok Lyla Kok Initiatiefnemers Mahasti Tafahomi Jasmijn Kok Lyla Kok Contactgegevens Mini Villa Verwersdijk 92 2611NK Delft Tel:06-42381703 kvk: 27297548 www.minivilla.nl e: info@minivilla.nl MINI VILLA In Nederland

Nadere informatie

Een week vol activiteiten rondom het water

Een week vol activiteiten rondom het water Persbericht Vandaag lanceren Stad-Forum en haar partners het programma van de eerste editie van de Week van de Stad. Deze vindt plaats van 6 t/m 10 november 2013. De Week van de Stad is gevuld met activiteiten

Nadere informatie

OUD GEBOUW, NIEUW GEBRUIK

OUD GEBOUW, NIEUW GEBRUIK PROJECT UITGELICHT: HET GROOT ZIEKENGASTHUIS IN S-HERTOGENBOSCH OUD GEBOUW, NIEUW GEBRUIK Maakt werk van leegstand Hoofdkantoor Dr. Kuyperstraat 9 2514 BA Den Haag T: 070 335 20 30 F: 070 347 07 77 3 Oud

Nadere informatie

Opgesteld door ing. A.M. Rodenbach, Recreatie Noord-Holland NV, d.d. 21 januari 2013

Opgesteld door ing. A.M. Rodenbach, Recreatie Noord-Holland NV, d.d. 21 januari 2013 RUIMTELIJKE ONDERBOUWING, BEHOREND BIJ DE AANGEVRAAGDE VERGUNNING OMG-12-181 Voor de inrichting en het gebruik van een evenemententerrein in deelgebied De Druppels, tegenover Wagenweg 22/24 te Oudkarspel

Nadere informatie

Inhoud. 1. Beschrijving locatie 2. Haalbaarheidsonderzoek 3. Scenario s 4. Advies

Inhoud. 1. Beschrijving locatie 2. Haalbaarheidsonderzoek 3. Scenario s 4. Advies Raad 24 juni 2014 Inhoud 1. Beschrijving locatie 2. Haalbaarheidsonderzoek 3. Scenario s 4. Advies 1. Locatie Eigendomskaart Gemeente: 42% (excl.circa 7.500m² openbare ruimte) AM / Lindengroep: 25% Overige

Nadere informatie

Hengelo, Hart van Zuid

Hengelo, Hart van Zuid Hengelo, Hart van Zuid Nota Ruimte budget 14,5 miljoen euro Planoppervlak 50 hectare Trekker Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer ROC van Twente Internationale potentie

Nadere informatie

DE RIETVELDEN - DE VUTTER S-HERTOGENBOSCH

DE RIETVELDEN - DE VUTTER S-HERTOGENBOSCH DE RIETVELDEN - DE VUTTER S-HERTOGENBOSCH De Rietvelden - De Vutter Huidige situatie Rietveldenweg De Rietvelden-De Vutter is het grootste bedrijventerrein van s-hertogenbosch zowel in oppervlakte als

Nadere informatie

KANSENKAART. Kansenkaart 2020 Mogelijkheden voor bouwen in Leiden Inhoudsopgave Meer informatie. Toelichting. Meer info. Voorwoord.

KANSENKAART. Kansenkaart 2020 Mogelijkheden voor bouwen in Leiden Inhoudsopgave Meer informatie. Toelichting. Meer info. Voorwoord. Toelichting Kansenkaart Meer info Toelichting Meer info Voorwoord Toelichting Inhoudsopgave Voorwoord Inhoudsopgave Voorwoord Kansenkaart Meer info Toelichting Voorwoord Kansenkaart 2020 Mogelijkheden

Nadere informatie

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Inhoud presentatie 0. Hoe omgaan met ambities 1. Wat is het Ecomunitypark 2. Voor wie is het park 3. Van samenwerking

Nadere informatie

Vervoersknooppunt voor 110.000 reizigers per dag

Vervoersknooppunt voor 110.000 reizigers per dag Vervoersknooppunt voor 110.000 reizigers per dag Een aantrekkelijk gebied, met een uitgebreid aanbod aan werkgelegenheid Onder de noemer Arnhem Centraal ondergaan station Arnhem en zijn directe omgeving

Nadere informatie

Beeldkwaliteitsplan. Jazz City. Roermond. 29 oktober 2013

Beeldkwaliteitsplan. Jazz City. Roermond. 29 oktober 2013 Beeldkwaliteitsplan Jazz City Roermond 29 oktober 2013 Inhoudsopgave 01 1. Inleiding 03 2. Gebiedsomschrijving 05 3. Beeldkwaliteitseisen 09 A. Boulevard 10 B. Promenade 13 C. Kazernevoorterrein 15 4.

Nadere informatie

JAARGANG 21 NUMMER 2 MAART 2014 MAGAZINE. Thema Tijdelijke toekomst

JAARGANG 21 NUMMER 2 MAART 2014 MAGAZINE. Thema Tijdelijke toekomst JAARGANG 21 NUMMER 2 MAART 2014 MAGAZINE Thema Tijdelijke toekomst Sharing economy verovert vastgoed Interview met Bianca Seekles Nieuwe leaseaccounting: klaar voor de toekomst? Inhoud 6 4 Lectori Salutem

Nadere informatie

Nieuwsbrief Overamstel

Nieuwsbrief Overamstel Gemeente Amsterdam Projectbureau Zuidoostlob Projectgroep Overamstel Nieuwsbrief Overamstel Nummer 4, november 2007 Impressie van het Amstelkwartier In deze nieuwsbrief: Stand van zaken selectie projectontwikkelaars

Nadere informatie

STEDENBAAN Station Moerwijk

STEDENBAAN Station Moerwijk STEDENBAAN Station Moerwijk 400 meter 800 meter Bron: Gemeente Den Haag / 2005 Dauvellier Planadvies in opdracht van de Zuid-Hollandse Milieufederatie. Den Haag / januari 2006 Ideeschetsen voor verbetering

Nadere informatie

Keizerpoort terug op de kaart

Keizerpoort terug op de kaart Keizerpoort terug op de kaart Toegangspoort tot de Gentse stadskern Tussen Brusselsesteenweg en De Keizerpoort of Brusselsepoort is de verdwenen stadspoort die de zuidoostelijke toegang tot de stadskern

Nadere informatie

Persons who generate or conceive ideas and plans

Persons who generate or conceive ideas and plans Persons who generate or conceive ideas and plans Historie Ontstaan uit eigen behoefte Eerste bedrijf Verspreiding freelancers Wij zijn zelf de doelgroep Huidige situatie leegstand Nederland 15,4% Den Haag

Nadere informatie

Chartreuse 49 HUURAPPARTEMENTEN IN UTRECHT STAD. zorgeloos huren nabij het stadshart. Oplevering. woneninchartreuse.nl.

Chartreuse 49 HUURAPPARTEMENTEN IN UTRECHT STAD. zorgeloos huren nabij het stadshart. Oplevering. woneninchartreuse.nl. zorgeloos huren nabij het stadshart van Utrecht Oplevering 1 februari 2013 Diverse woningtypes Woonoppervlak van 56,9 tot 112,7 m 2 Inclusief parkeerplaats Voorzien van tuin, terras, balkon of loggia Huurprijs

Nadere informatie

Van kantoren naar wonen aan de gracht

Van kantoren naar wonen aan de gracht Joost Zonneveld Zelfstandig journalist en onderzoeker, onder meer voor Het Parool en Nul20 26 november 2014 PROJECT ARCHITECTUUR HERONTWIKKELING KANTOREN WONEN WONINGBOUW Van kantoren naar wonen aan de

Nadere informatie

Schouwburg de Kampanje Den Helder

Schouwburg de Kampanje Den Helder Schouwburg de Kampanje Den Helder van Dongen Koschuch Architects and Planners Inzending Arie Keppler Prijs 016 SCHOUWBURG DE KAMPANJE DEN HELDER INTRODUCTIE EEN MARITIEM ENSEMBLE Schouwburg De Kampanje

Nadere informatie

Landschappelijk advies. Ontwikkeling Heereweg 460/460a, Lisse

Landschappelijk advies. Ontwikkeling Heereweg 460/460a, Lisse Landschappelijk advies Ontwikkeling Heereweg 460/460a, Lisse Landschapsbeheer Zuid-Holland Landschappelijke Advies ontwikkeling Waddinxveen, 12 september 2011 Opdrachtgever : Familie Bergman Tekst : Pieter

Nadere informatie

Bouwen en groen, wat gaan de partijen in Zuidoost doen?? Bouwen en groenstandpunten in de verkiezingsprogramma s 2010

Bouwen en groen, wat gaan de partijen in Zuidoost doen?? Bouwen en groenstandpunten in de verkiezingsprogramma s 2010 Bouwen en groen, wat gaan de partijen in Zuidoost doen?? Bouwen en groenstandpunten in de verkiezingsprogramma s 2010 Standpunten van de kandidaat-politieke partijen, voor zover bekend. Tekst is bekort

Nadere informatie

Veelgestelde vragen over nieuwbouwwijk Vijfakkers-Noord

Veelgestelde vragen over nieuwbouwwijk Vijfakkers-Noord Veelgestelde vragen over nieuwbouwwijk Vijfakkers-Noord 18 en 20 september 2012 Algemeen Wat wordt er ontwikkeld in de nieuwbouwwijk Vijfakkers-Noord? In de nieuwbouwwijk Vijfakkers-Noord worden circa

Nadere informatie

Procedures en regelgeving omtrent stadslandbouw

Procedures en regelgeving omtrent stadslandbouw Stadslandbouwprojecten kunnen van grote waarde zijn voor een stad. Ze kunnen de lokale gemeenschap versterken, leegstand en verwaarlozing tegengaan en in de lokale voedselbehoefte voorzien. Hoewel een

Nadere informatie

Voorzieningen Leidsche Rijn

Voorzieningen Leidsche Rijn De wijkraad, de ogen en oren van de wijk Voorzieningen Leidsche Rijn maart 2012 Voorzieningen Leidsche Rijn inhoud Tussenstand wijkraadpleging voorzieningen 2012 Winkel Centrum Terwijde Leidsche Rijn Centrum

Nadere informatie

VESTIGINGSVISIES. Dak Huis Thuis Open Huis Icoon. open huis JOUW VOORKOMEN MAAKT DE PLEK, MAAR DE PLEK MAAKT OOK JE VOORKOMEN

VESTIGINGSVISIES. Dak Huis Thuis Open Huis Icoon. open huis JOUW VOORKOMEN MAAKT DE PLEK, MAAR DE PLEK MAAKT OOK JE VOORKOMEN VESTIGINGSVISIES Dak VESTIGINGSVISIES Dak Dak VESTIGINGSVISIES VESTIGINGSVISIES VESTIGINGSVISIES VESTIGINGSVISIES VESTIGINGSVISIES Factoren Ik kan zorg huisvesten dankzij de regels / Je probeert zorg te

Nadere informatie

Azieweg Schalkwijk SCHALKWIJK. AZIEWEG. Transformatie van kantoren naar woningen. 14 juli 2014. 2014-020 Schetsontwerp

Azieweg Schalkwijk SCHALKWIJK. AZIEWEG. Transformatie van kantoren naar woningen. 14 juli 2014. 2014-020 Schetsontwerp Azieweg Schalkwijk Transformatie van kantoren naar woningen 14 juli 2014 SCHALKWIJK. AZIEWEG 2014-020 Schetsontwerp Situatie Hier gaat het om vijf identieke woontorens met een kantoorkraag in een groenzône

Nadere informatie

LOCATIE OPTIES IN UTRECHT. www.metelkaar.com

LOCATIE OPTIES IN UTRECHT. www.metelkaar.com LOCATIE OPTIES IN UTRECHT www.metelkaar.com INLEIDING Waar zouden jullie met elkaar aan de slag willen gaan, maar vooral: waar zouden jullie met elkaar willen wonen? Een belangrijke stap in het waarmaken

Nadere informatie

Denktankbijeenkomst 1 13 mei 2014

Denktankbijeenkomst 1 13 mei 2014 Denktankbijeenkomst 1 13 mei 2014 Programma Welkom en toelichting opzet Lagerhuisdebat door Theo Dohle, gespreksleider Toelichting komend proces door Esther Koelemeij, projectleider Vier rondes Lagerhuisdebat

Nadere informatie

Eijsden. Economische activiteit

Eijsden. Economische activiteit Eijsden Eijsden Eijsden is met ruim 8000 inwoners de grootste kern van de Limburgse gemeente Eijsden-Margraten. Deze fusiegemeente, die in 2011 ontstond, bestaat verder uit 14 andere kernen, en 25 gehuchten

Nadere informatie

Iedereen kan Vergroenen

Iedereen kan Vergroenen Iedereen kan Vergroenen Voorop in de Vergroening Prijsvraag 2013 Aanleiding Lentiz LIFE College is een school voor VMBO en MBO (AOC), in een sterk geürbaniseerde omgeving (Schiedam). Met een AOC midden

Nadere informatie

PROJECTPRESENTATIE Rotterdam Architectuurprijs 2013

PROJECTPRESENTATIE Rotterdam Architectuurprijs 2013 PROJECTPRESENTATIE Rotterdam Architectuurprijs 0 Mini Mall: Een compacte shopping mall met een eigentijdse programmering in een monumentaal erfgoed. Aanleiding Het monumentale Station Hofplein maakt deel

Nadere informatie

Wijkraad Leidsche Rijn, de ogen en oren van de wijk

Wijkraad Leidsche Rijn, de ogen en oren van de wijk Datum: 25 oktober 2012 Wijkraad Leidsche Rijn vraagt aandacht voor verbetering ondernemersklimaat in Leidsche Rijn In de afgelopen jaren is de Wijkraad Leidsche Rijn vaak in contact gekomen met ondernemers

Nadere informatie

Structuurvisie Eiland van Schalkwijk + beoordelingskader en -protocol

Structuurvisie Eiland van Schalkwijk + beoordelingskader en -protocol Structuurvisie Eiland van Schalkwijk + beoordelingskader en -protocol Behoud en ontwikkeling van het landelijk karakter en de openheid van het gebied met ruimte voor landbouw, natuur, water, recreatie,

Nadere informatie

30 oktober 2013. Beleidskader huisvesting arbeidsmigranten Noord- Limburg (short-stay)

30 oktober 2013. Beleidskader huisvesting arbeidsmigranten Noord- Limburg (short-stay) 30 oktober 2013 Beleidskader huisvesting arbeidsmigranten Noord- Limburg (short-stay) Inhoudsopgave blz 1. 2. 3. Achtergrond 3 Doelgroep van beleid 3 Huisvestingsmogelijkheden binnen het beleid 3 3.1 Uitgangspunten

Nadere informatie

Beleidsregels voor het plaatsen van een tijdelijke woonvoorziening

Beleidsregels voor het plaatsen van een tijdelijke woonvoorziening Beleidsregels voor het plaatsen van een tijdelijke woonvoorziening 1 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 3 2. Nieuw beleid 3 2.1 Relevante regelgeving betreffende ruimtelijke ontwikkelingen 3 2.2 Relevante regelgeving

Nadere informatie

WIJKVISIE STADSKANAAL NOORD 2011-2020

WIJKVISIE STADSKANAAL NOORD 2011-2020 WIJKVISIE STADSKANAAL NOORD 2011-2020 Vastgesteld in de raadsvergadering van 18 juni 2012. Verkorte versie wijkvisie Stadskanaal Noord 2011-2020 1 Wijkvisie Stadskanaal Noord 2011-2020 In de wijkvisie

Nadere informatie

Binnenstad Den Haag. Beste Binnenstad van Nederland 2013-2015

Binnenstad Den Haag. Beste Binnenstad van Nederland 2013-2015 Binnenstad Den Haag Wonen boven winkels Nederland 26 maart 2015 Ad Dekkers directeur Bureau Binnenstad Den Haag Beste Binnenstad van Nederland 2013-2015 1 De sterke punten Visie Consequente uitvoering

Nadere informatie

Ongewoon Strijp-S SAS-3 Levendig straatbeeld Sedum Parkeerkelder

Ongewoon Strijp-S SAS-3 Levendig straatbeeld Sedum Parkeerkelder SAS-3 Woonbedrijf bouwt op SAS-3 tussen de Torenallee en de Kastanjelaan. SAS-3 staat voor Stads Architectuur Strijp-S. Dat is niet voor niets: de 20 stadswoningen, 47 koopappartementen en 131 huurappartementen

Nadere informatie

Het sprookje van. Wonen. op het mooiste plekje van. Uden

Het sprookje van. Wonen. op het mooiste plekje van. Uden Het sprookje van Wonen op het mooiste plekje van Uden park maashorst parkmaashorst.nl P ark M aashorst 1 Uden Noord, grenzend aan Maashorst, is het ideale gebied voor een bijzondere ontwikkeling. Op de

Nadere informatie

Groener bouwen. groener leven

Groener bouwen. groener leven Groener bouwen groener leven ontspannen in een gezonde buitenruimte daktuinen en gevelbegroening waterbuffering onderscheidend vermogen waarde toevoegen Groener bouwen betekent het inrichten van de buitenruimte

Nadere informatie

Leegstandbeheer van commercieel onroerend goed

Leegstandbeheer van commercieel onroerend goed Leegstandbeheer van commercieel onroerend goed Leegstandrisico s minimaliseren en uw rendement optimaliseren www.fmt-nl.com Hoe groot of hoe klein uw pand of locatie ook is, wij zorgen voor de best passende

Nadere informatie

Cuijk - De Valuwe. Openbare ruimte De Valuwe

Cuijk - De Valuwe. Openbare ruimte De Valuwe Openbare ruimte De Valuwe Openbare ruimte De Valuwe is de eerste naoorlogse uitbreidingswijk van Cuijk, een dorp aan de Maas. De wijk vormt de noordoostzijde van het huidige dorp, op de grens met het buitengebied.

Nadere informatie

Verkoop Openbaar Groen

Verkoop Openbaar Groen Beleidsnotitie Verkoop Openbaar Groen [Concept - Versie] Datum: Januari 2014 Naam: Beleidsnotitie Verkoop Openbaar Groen, afdeling Omgeving Sectie: Openbaar Groen 1 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING... 3 1.1

Nadere informatie

Echt Amsterdams Hotspots Kaart

Echt Amsterdams Hotspots Kaart Echt Amsterdams Hotspots Kaart 1 Café de Ceuvel 2 Kringloopwinkel De Lokatie 8 9 Bijenpaleis 10 Restaurant Freud Filmhuis Cavia 12 11 Restaurant van de Buurt 3 4 13 Hannekes Boot Brouwerij De Prael Gevonden

Nadere informatie

Plan Vlampijpzone. Bureau Niche Februari 2014

Plan Vlampijpzone. Bureau Niche Februari 2014 Plan Vlampijpzone Bureau Niche Februari 2014 Omschrijving Het Idee Sociale cohesie versterken door middel van een groene, inspirerende ontmoetingsplek. Het Plan Een ontmoetingsplek in het groen; een boomgaard

Nadere informatie

Nijmegen Waalfront Trekker Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer

Nijmegen Waalfront Trekker Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Nota Ruimte budget 25 miljoen euro Planoppervlak 33 hectare Nijmegen Waalfront Trekker Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Synergie tussen stad en water De directe ligging

Nadere informatie

PV-velden: kwantiteit met oog voor ruimtelijke kwaliteit

PV-velden: kwantiteit met oog voor ruimtelijke kwaliteit PV-velden: kwantiteit met oog voor ruimtelijke kwaliteit Erik Mol Duurzaamheidscoördinator gemeente Bronckhorst Solarpark De Kwekerij te Hengelo Gld. 18 november 2015 Solarpark De Kwekerij Aanleiding/randvoorwaarden:

Nadere informatie

Congres 2013 Nieuw elan

Congres 2013 Nieuw elan Congres 2013 Nieuw elan Workshop Creëren van financiële betrokkenheid bij transformaties Eric Thelen, Ron Karssing Remco Jutstra Gemeente Amsterdam 14 november 2013 Creëren van financiële betrokkenheid

Nadere informatie

TIJDELIJKE NATUUR, PERMANENTE WINST. Zelf aan de slag met tijdelijke natuur

TIJDELIJKE NATUUR, PERMANENTE WINST. Zelf aan de slag met tijdelijke natuur 1 TIJDELIJKE NATUUR, PERMANENTE WINST Zelf aan de slag met tijdelijke natuur Versie 2-22 juni 2011 Illustraties: Jeroen Helmer 2 1. WAAROM TIJDELIJKE NATUUR? Verspreid over Nederland liggen tienduizenden

Nadere informatie

Persbriefing. College van 3 juli 2015

Persbriefing. College van 3 juli 2015 Persbriefing College van 3 juli 2015 Stad Antwerpen creëert ruimte voor industrie en logistiek en pakt kantoorleegstand aan... 2 Antwerpen brengt stille stukjes stad onder de aandacht... 5 Persbriefing

Nadere informatie

Bron Jan Fokkema-Den haag Direct

Bron Jan Fokkema-Den haag Direct WIKI voor de Wijk Inleiding Deze notitie introduceert de Wissel Kiosk (WiKi),een kiosk van en voor de wijk! De wijkbewoners bepalen zelf waar de WiKi komt te staan. Misschien op dat groene plein wat nog

Nadere informatie

Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018

Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 2 Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 pakjeruimte.nl zelfbouw@rotterdam.nl facebook.com/zb010 pinterest.com/pakjeruimte Programma zelfbouw rotterdam 2015-2018

Nadere informatie

ART CONTAINED. ideeëncompetitie Wachtend Land Inschrijving van het BLV team. ir. Vincent Ledeboer ir. Jan-Hendrik ing.

ART CONTAINED. ideeëncompetitie Wachtend Land Inschrijving van het BLV team. ir. Vincent Ledeboer ir. Jan-Hendrik ing. ideeëncompetitie Wachtend Land Inschrijving van het BLV team ir. Vincent Ledeboer ir. Jan-Hendrik ing. Bart van den Berg 29 november 2013 ONTWERP nieuwe projecten CONCEPT Wachtend Land De crisis heeft

Nadere informatie

Binnenstad Den Haag. 21 mei 2015 NRW projectbezoek Den Haag. Ad Dekkers Directeur Bureau Binnenstad Den Haag

Binnenstad Den Haag. 21 mei 2015 NRW projectbezoek Den Haag. Ad Dekkers Directeur Bureau Binnenstad Den Haag Binnenstad Den Haag 21 mei 2015 NRW projectbezoek Den Haag Ad Dekkers Directeur Bureau Binnenstad Den Haag Beste Binnenstad van Nederland 2013-2015 De sterke punten Visie Consequente uitvoering en doorzettingsvermogen

Nadere informatie

Stadslandbouw in Beverwijk

Stadslandbouw in Beverwijk Stadslandbouw in Beverwijk handreiking voorgestelde manier van aanpak Juni 2013 Stadslandbouw in Beverwijk Handreiking voorgestelde manier van aanpak Juni 2013 Inhoud Inleiding 1. Wat is Stadslandbouw

Nadere informatie

ZaanIJ Unieke locaties aan de oevers van de Zaan

ZaanIJ Unieke locaties aan de oevers van de Zaan ZaanIJ Unieke locaties aan de oevers van de Zaan 2 schiereiland de Hemmes (Wijde Zaan) Unieke locaties aan de oever van de Zaan De Metropoolregio Amsterdam heeft een grote aantrekkingskracht op mensen

Nadere informatie

tijdelijke en betaalbare woonruimte voor mensen met een urgente woonvraag

tijdelijke en betaalbare woonruimte voor mensen met een urgente woonvraag tijdelijke en betaalbare woonruimte voor mensen met een urgente woonvraag 02 Visie Er is in Noord-Limburg nauwelijks geschikte tijdelijke en betaalbare woonruimte voor mensen met een urgente woonvraag.

Nadere informatie

COLLECTIEF PARTICULIER OPDRACHTGEVERSCHAP - programma - samenwerken, voorzieningen delen - (sociale) duurzaamheid

COLLECTIEF PARTICULIER OPDRACHTGEVERSCHAP - programma - samenwerken, voorzieningen delen - (sociale) duurzaamheid COLLECTIEF PARTICULIER OPDRACHTGEVERSCHAP - programma - samenwerken, voorzieningen delen - (sociale) duurzaamheid verhaal Hein de Haan Delft 26 februari 2013 HET PROGRAMMA COSMETICS? IT IS THE PROGRAM,

Nadere informatie

Aanleg Maas en Waalweg (N322) langs Puiflijk en Leeuwen

Aanleg Maas en Waalweg (N322) langs Puiflijk en Leeuwen Aanleg Maas en Waalweg (N322) langs Puiflijk en Leeuwen Het Land van Maas en Waal is echt rivierenlandschap. Het is open, vlak en kent een rationele verkavelingsstructuur. Het is ook een waardevol weidevogelgebied.

Nadere informatie

Kent, een geweldige plek om zaken te doen

Kent, een geweldige plek om zaken te doen Kent, een geweldige plek om zaken te doen Kent is de beste plek om zaken te doen in het Verenigd Koninkrijk. Gelegen in Zuidoost-Engeland is Kent de regio die het dichtst bij het vasteland van Europa ligt.

Nadere informatie

Structureel aanbod op de Nederlandse kantorenmarkt

Structureel aanbod op de Nederlandse kantorenmarkt Analyse Structureel aanbod op de Nederlandse kantorenmarkt DO Research 1 Structureel aanbod op de kantorenmarkt Het aanbod van kantoorruimte in Nederland loopt nog altijd op. In totaal wordt momenteel

Nadere informatie

Europoint torens Rotterdam Studie

Europoint torens Rotterdam Studie Europoint torens Rotterdam Studie Maria Haag architectuur Ir. Maria Haag Laan op Zuid 73 3072 DB Rotterdam tel. 010 4738030 info@mariahaag.nl www.mariahaag.nl Met dank aan: Ir. Yannick Boidin, architect

Nadere informatie

Duurzaam groeien. Agro, fresh, food en logistics

Duurzaam groeien. Agro, fresh, food en logistics Nota Ruimte budget Klavertje 25,9 miljoen euro (waarvan 3 miljoen euro voor glastuinbouwgebied Deurne) Planoppervlak 908 hectare (waarvan 150 hectare voor glastuinbouwgebied Deurne) (Greenport Trekker

Nadere informatie

Kansen voor De Bleek

Kansen voor De Bleek Kansen voor De Bleek Wiep Keikes Rapportage n.a.v. bijeenkomsten 3 juli en 25 september 2015 JongAchterhoek Postadres Terborgseweg 20 7005 BC Doetinchem E-mail info@jongachterhoek.nl Website www.jongachterhoek.nl

Nadere informatie

Stellingen Provinciale Staten

Stellingen Provinciale Staten Stellingen Provinciale Staten Thema s en onderwerpen Toelichting... 2 Algemene informatie... 3 Thema: Economie... 3 1.1 Samenwerking Duitsland *... 3 2.1 Landbouw... 3 3.1 Recreatie en toerisme... 4 Thema

Nadere informatie

Voorlopig Programma Kansen grijpen Excursie stadsregio Amsterdam 22 maart 2012

Voorlopig Programma Kansen grijpen Excursie stadsregio Amsterdam 22 maart 2012 Voorlopig Programma Kansen grijpen Excursie stadsregio Amsterdam 22 maart 2012 08.00 uur Aanwezig op Arnhem CS (Sonsbeekzijde) 08.15 uur Vertrek bus 10.15 uur Bezoek aan noordelijke IJ-oevers, Amsterdam

Nadere informatie

STAD IN ZICHT 0-99. in de buurt van geluk

STAD IN ZICHT 0-99. in de buurt van geluk in de buurt van geluk wie zijn wij? STAD Jeroen van der Zant Johan Vlug Menno Vergunst Henk Schuitemaker Narda Beunders Lidewij Lenders communicatie-adviseur, bewoner IJburg landschapsarchitect VLUGP,

Nadere informatie

marine etablissement amsterdam XOOMlab werkconferentie marine etablissement amsterdam

marine etablissement amsterdam XOOMlab werkconferentie marine etablissement amsterdam marine etablissement amsterdam Marine Etablissement in Amsterdam Marine Etablissement XOOMlab werkconferentie marine etablissement amsterdam Marine Etablissement in Amsterdam Overhoeks Westerdokseiland

Nadere informatie

mfa luyksgestel De gemeente Bergeijk, het schoolbestuur SKOzoK, woningcorporatie Wooninc. en gemeenschapscentrum Den Eijkholt

mfa luyksgestel De gemeente Bergeijk, het schoolbestuur SKOzoK, woningcorporatie Wooninc. en gemeenschapscentrum Den Eijkholt impressie vanaf de Boogerd HET PLAN raat t kapellers De gemeente Bergeijk, het schoolbestuur SKOzoK, woningcorporatie Wooninc. en gemeenschapscentrum Den Eijkholt zetten zich in voor de multifunctionele

Nadere informatie

Goeree-Overflakkee: Ouddorp, Stellendam en Herkingen. Bron: beeldbank.rws.nl

Goeree-Overflakkee: Ouddorp, Stellendam en Herkingen. Bron: beeldbank.rws.nl Goeree-Overflakkee: Ouddorp, Stellendam en Herkingen Bron: beeldbank.rws.nl Introductie Herkingen, Stellendam en Ouddorp zijn gelegen op Goeree-Overflakkee, het meest zuidelijke eiland van de Zuid-Hollandse

Nadere informatie

Hellendoorn. Aan de raad. Noord. Punt 5 : Financiën Stationsomgeving LjCMlCClIlC

Hellendoorn. Aan de raad. Noord. Punt 5 : Financiën Stationsomgeving LjCMlCClIlC Punt 5 : Financiën Stationsomgeving LjCMlCClIlC Noord Hellendoorn Aan de raad Samenvatting: In september 2012 dient het NS-station verplaatst te zijn naar het centrum van Nijverdal. De stationsomgeving

Nadere informatie

TAB Verdienmodel. 1. Overzicht potentieel TAB areaal 2. Huidig grondbezit 3. Quickscan verdienmodel 4. Cases verdienmodel:

TAB Verdienmodel. 1. Overzicht potentieel TAB areaal 2. Huidig grondbezit 3. Quickscan verdienmodel 4. Cases verdienmodel: TAB Verdienmodel 1. Overzicht potentieel TAB areaal 2. Huidig grondbezit 3. Quickscan verdienmodel 4. Cases verdienmodel: Stadslandbouw Tijdelijke (wind)energie Natte bedrijventerreinen Potentieel TAB

Nadere informatie

CAMPUS-park Delft TU Noord

CAMPUS-park Delft TU Noord TU Noord klimaatadaptatie & gebiedsontwikkeling - Kanaalweg 2 SCHIE DUWO Botanische Tuin OPGAVE KLIMAATADAPTATIE In het kader van het project Klimaatadaptatie Delft is een studie verricht naar de gebiedsontwikkeling

Nadere informatie

weer thuis in de stad

weer thuis in de stad weer thuis in de stad Wonen boven winkels Een levendige binnenstad is aantrekkelijk voor bezoekers, levert woongenot voor specieke groepen mensen, is een broedplaats voor kenniseconomie en cultuur en vormt

Nadere informatie

Ben jij klaar voor Sprokkelenburg?

Ben jij klaar voor Sprokkelenburg? Ben jij klaar voor Sprokkelenburg? 1 Inhoud 3 Waarom bouwen op Sprokkelenburg? 4 Ligging van Sprokkelenburg 6 Het plan Sprokkelenburg 8 Kies uw kavel 8 Zelf bouwen op Sprokkelenburg 9 Stappenplan 11 Kavelpaspoort

Nadere informatie

Beleidsnotitie. Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek

Beleidsnotitie. Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek Beleidsnotitie Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek Aanleiding De afgelopen periode is de interesse voor kleine windturbines in Nederland toegenomen. Verwacht wordt dat de komende jaren

Nadere informatie

bedrijventerrein t58 tilburg Bedrijvenpark te midden van groen en water, aan de rand van de snelweg

bedrijventerrein t58 tilburg Bedrijvenpark te midden van groen en water, aan de rand van de snelweg bedrijventerrein t58 tilburg Bedrijvenpark te midden van groen en water, aan de rand van de snelweg Bedrijvenpark Noord Surfplas Bedrijvenpark zuid Bedrijventerrein T58 Bedrijvenpark te midden van groen

Nadere informatie

Aanvraag om afgifte van een ontheffing op grond van artikel 2.5 (Ruimtelijke Verordening Gelderland)

Aanvraag om afgifte van een ontheffing op grond van artikel 2.5 (Ruimtelijke Verordening Gelderland) Aanvraag om afgifte van een ontheffing op grond van artikel 2.5 (Ruimtelijke Verordening Gelderland) De gemeente Berkelland vraagt voor het nieuwe bestemmingsplan Buitengebied, Kieftendijk Haaksbergseweg

Nadere informatie

Bijlage 3 Duurzame gebiedssjablonen verder uitgewerkt

Bijlage 3 Duurzame gebiedssjablonen verder uitgewerkt Bijlage 3 Duurzame gebiedssjablonen verder uitgewerkt De volgende sjablonen voor duurzame gebiedsontwikkeling zijn te onderscheiden: gezonde wijk Klimaatvriendelijke wijk / gebied Prachtig compacte wijk

Nadere informatie

Fotoverslag Tijdelijk Anders Bestemmen Datum vrijdag 11 september 2009 Locatie LEF Future Center

Fotoverslag Tijdelijk Anders Bestemmen Datum vrijdag 11 september 2009 Locatie LEF Future Center Fotoverslag Tijdelijk Anders Bestemmen Datum vrijdag 11 september 2009 Locatie LEF Future Center Tijdelijk ruimtegebruik als duurzame oplossing. Innoveert u mee? Georganiseerd door Rijkswaterstaat, Deltares,

Nadere informatie

kernwaardeanalyse het park 1. Startpunt (ambitie van de stad, vernieuwing) 2. Profiel vanuit de kracht van de plek IDENTITEIT IDENTITEITSDRAGER

kernwaardeanalyse het park 1. Startpunt (ambitie van de stad, vernieuwing) 2. Profiel vanuit de kracht van de plek IDENTITEIT IDENTITEITSDRAGER Voor de meest gebruikte evenementenlocaties in het centrum van Rotterdam zijn locatieprofielen beschreven. De profielen zijn opgesteld door Dienst Veiligheid en Bureau Binnenstad van de gemeente Rotterdam,

Nadere informatie

NAUTISCH NDSM Unieke locaties op NDSM direct aan het IJ Amsterdam Waterfront bv, 8 september 2011

NAUTISCH NDSM Unieke locaties op NDSM direct aan het IJ Amsterdam Waterfront bv, 8 september 2011 Unieke locaties op NDSM direct aan het IJ NAUTISCH NDSM Amsterdam Waterfront bv, 8 september 2011 N A U T NDSM Amsterdam Uitdagend Tijdspad Nieuw Nautische bedrijven I S C H Inspirerende Schetsen Commerciële

Nadere informatie

Kazerne Thomas a Kempislaan te Arnhem. terreinindeling voormalige marechaussee kazerne aan de Thomas a kempislaan 102 te Arnhem

Kazerne Thomas a Kempislaan te Arnhem. terreinindeling voormalige marechaussee kazerne aan de Thomas a kempislaan 102 te Arnhem Kazerne Thomas a Kempislaan te Arnhem Dit document verbindt de terreinindeling van de voormalige Marechaussee Kazerne aan de Thomas a Kempislaan met gemeentelijke kaders die er zijn voor deze Kazerne.

Nadere informatie

INVESTEREN IN DE HOFBOGEN

INVESTEREN IN DE HOFBOGEN INVESTEREN IN DE HOFBOGEN Genieten van een uniek stukje groen, midden in de stad, tussen hoge gebouwen en voorbijrazende treinen. Koffie, lekker eten en lifemuziek binnen handbereik. ~ Hofbogen Dakpark

Nadere informatie

Economisch profiel. Werkgroep Park, beek en Vosheuvel

Economisch profiel. Werkgroep Park, beek en Vosheuvel Werkgroep Park, beek en Vosheuvel Economisch profiel Geld verdienen met "leuke dingen" Score belangrijkheid (oranje ronde stickers): 5 Score kwetsbaarheid (groene ronde stickers): 2 gecombineerd ruimtegebruik

Nadere informatie

Tijdelijk beheer Pandcontrole Tijdelijke verhuur

Tijdelijk beheer Pandcontrole Tijdelijke verhuur Tijdelijk beheer Pandcontrole Tijdelijke verhuur Zekerheid door tijdelijk beheer Leegstaande kantoorpanden, scholen, winkelruimten, bedrijfspanden en woningen? Door het plaatsen van tijdelijke bewoners

Nadere informatie

SAMENVATTING SAMENVATTING

SAMENVATTING SAMENVATTING SAMENVATTING Hoe waardeert en beleeft de Nederlandse bevolking de ruimtelijke kwaliteit van haar leefomgeving? Deze nulmeting van de Belevingswaardenmonitor Nota Ruimte beschrijft hoe aantrekkelijk Nederlanders

Nadere informatie

Lieven de Key Penning 2015. Rapport van de jury

Lieven de Key Penning 2015. Rapport van de jury Lieven de Key Penning 2015 Rapport van de jury Haarlem, 24 november 2015 Inleiding De Lieven de Key Penning is een prijs die in 2009 is ingesteld door de gemeente Haarlem op voorstel van de stadsbouwmeester

Nadere informatie

Wonen en werken aan de Trekvliet

Wonen en werken aan de Trekvliet JUNOBLOK KLUSKAVELS Wonen en werken aan de Trekvliet GEHEEL NAAR EIGEN WENS EN SMAAK UW EIGEN DROOMHUIS ONTWERPEN. DE KLUSKAVELS IN HET JUNOBLOK BIEDEN DE RUIMTE OM TEGEN EEN AANTREKKELIJKE PRIJS DEZE

Nadere informatie

Park Vliegbasis Soesterberg

Park Vliegbasis Soesterberg Plannen voor Vliegbasis Soesterberg (2009-2012) Aan de ruimtelijke planvorming voor de Vliegbasis Soesterberg is de afgelopen jaren hard gewerkt door de betrokken overheden en verschillende gebiedspartijen.

Nadere informatie

architecten ETCETERA VISIE SCHEVENINGEN HAVEN

architecten ETCETERA VISIE SCHEVENINGEN HAVEN VISIE SCHEVENINGEN HAVEN BINT architecten is gevestigd aan de Dr.Lelykade te Scheveningen. Planvorming voor Scheveningen haven gaat dus over ons toekomstig uitzicht waar we straks dagelijks mee te maken

Nadere informatie