Inventaris van het archief van B.M. van Tongerloo

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inventaris van het archief van B.M. van Tongerloo"

Transcriptie

1 Inventaris van het archief van B.M. van Tongerloo Levensjaren ( ) 213 Samengesteld door J. Smit en C.Chr. Sol Herzien en aangevuld door L. van Tongerloo Laatst bijgewerkt door drs. K.D. Houniet Historisch Documentatiecentrum voor het Nederlands Protestantisme (1800-heden) Vrije Universiteit Amsterdam De Boelelaan HV Amsterdam Collectie nummer: 213 December 2010

2 Inhoud Inleiding 3 Verantwoording 5 Inventaris A. Persoonlijk leven 7 Dagboeken 7 Ingekomen en uitgaande brieven 7 Gezin en familie 7 Tweede Wereldoorlog 8 Pensioenaangelegenheden en Weduwen- en Wezenbeurzen 8 Financiële en huishoudelijke zaken 8 B. Opleiding 9 Stedelijk Gymnasium Gouda 9 Rijksuniversiteit Utrecht ( ) 9 C. Loopbaan 9 Preken 9 Documentatie 10 Predikant in Nederland ( ) 10 Predikant in Nederlands Oost-Indië ( ) 10 Protestantse Kerk in Nederlands Oost-Indië 11 Predikant in Nederland ( ) 12 Nevenactiviteiten 13 D. Overige stukken 13 Foto's 13 Boeken 13 Kerkbodes 14 Bestemming archief 14 Archivalia van C. van Tongerloo 14 E. Nagekomen stukken 15 Bijlage I: preken 18 Bijlage II: boeken 20 Bijlage III: meditaties 20 2

3 Inleiding Bernardus Matthijs van Tongerloo werd op 27 november 1889 geboren in Gouda. Zijn vader Balthasar van Tongerloo, geboren te Groningen op 22 februari 1855 en overleden te Gouda in 1922, was schoenwinkelier van beroep. Zijn moeder Pietje Eerdmans, geboren te Bolsward op 12 mei 1861, overleed te Gouda in In de jaren bezocht Van Tongerloo het Stedelijk gymnasium in Gouda. Hij zette zijn opleiding voort aan de Rijksuniversiteit van Utrecht met de studie theologie. In 1911/1912 moest hij om financiële redenen zijn studie afbreken. Hervatting werd mogelijk gemaakt doordat hij onderdak kreeg in een studentenhuis van de Doetinchemse Stichtingen in Utrecht; waarschijnlijk heeft de Goudse predikant J.W. Berkelbach van der Sprenkel, wiens belijdeniscatechisant hij geweest was (zie inv.nr. 11), hierin bemiddeld. In de zomer van 1915 kon Van Tongerloo zijn studie afronden. Voor het Provinciaal Kerkbestuur van de Nederlandse Hervormde Kerk in Friesland legde hij zijn proponentsexamen af. Kandidaat Van Tongerloo werd niet direct beroepen. Eerst was hij werkzaam als waarnemend directeur van het Centraal Bureau voor Inwendige Zending te Amsterdam en als hulpprediker bij de Vereniging tot Evangelisatie te Tiel (10 december september 1917). Kort daarna deed hij zijn intrede in zijn eerste gemeente Zunderdorp op 23 september Op 18 september 1917 trouwde Van Tongerloo met Henriëtte G.W.H. (Jet) Appel, geboren 5 augustus 1889 op Curaçao, waar haar vader politiecommissaris was. Zij was reeds weduwe van de marineofficier H.P. de Loenen en had uit dat huwelijk een zesjarige dochter, Jeanne. Vijf dagen later ving de nieuwe predikant zijn werk in Zunderdorp (NH) aan. Hij zou tevens consulent van Ransdorp worden. Het Nieuw Kerkelijk Handboek maakt nog melding van zijn functie als directeur van de plaatselijke onderlinge brandwaarborgmaatschappij. Op 5 oktober 1918 werd zijn zoon Balthasar Jan geboren. Op 20 april 1920 werd Van Tongerloo benoemd als predikant bij de Protestantse gemeenten in Nederlands Oost-Indië en op 26 augustus 1920 verbonden aan de gemeente van Kediri (Java). Daar werd op 16 januari 1921 een dochter geboren die de namen Isabella Piëta ontving. Als volgende standplaats was door de autoriteiten aan Ambon gedacht. Daar de gezondheidstoestand van zijn vrouw echter geregeld medische zorg vereiste moest Van Tongerloo voor die voordracht bedanken. Zo werd het de gemeente te Malang (2 maart 1923). Hier stond hij tot aan zijn eerste Europees verlof van 3 augustus 1926 tot maart Het gezin woonde in die periode voornamelijk in Zandvoort. In april 1927 keerde hij in Nederlands-Indië terug als predikant van de protestantse gemeente in Salatiga. Hier overleed zijn vrouw op 14 mei Zijn vermelding in het Nieuw Kerkelijk Handboek februari tot december 1916 werkzaam bij de evangelisatie te Tiel (wnd. dir. Bur.v.Inw. Zending) is zowel onduidelijk als onjuist, ook al geeft zijn archief er geen uitsluitsel over. Zie de verantwoording voor deze volgorde in de uitvoerige levensschets in inv.nr

4 In januari 1930 deed Van Tongerloo zijn intrede in Semarang. Op 19 september 1932 trad hij er in het huwelijk met de onderwijzeres Willy Charls (geboren op 24 april 1903 te Semarang), dochter van een eertijds in Nederlands-Indië bekende fotograaf. Van deze standplaats nam hij afscheid in de kerkdienst van 11 juni 1933, wegens het op 1 mei verleende tweede Europees verlof. Na logies bij familie in Gouda en een reisje in Duitsland woonde het gezin te Zeist. In maart 1934 werd hij predikant van Meester-Cornelis, een voorstad van Batavia. Hij zou deze gemeente dienen tot aan zijn emeritaat (van de Protestantse Kerk in Nederlands Oost-Indië), dat hem op 1 augustus 1937 werd verleend. In de persoonlijke sfeer was daar de blijde gebeurtenis van de geboorte van zijn jongste dochter Louise op 16 mei In de ambtelijke sfeer valt zijn participatie in het kerkbestuur te noemen, die ook duidelijk is terug te vinden in het archief. De belangrijke kwesties in de Protestantse Kerk in Nederlands Oost-Indië, met name de verzelfstandiging van de Kerk, hebben ook Van Tongerloo intensief beziggehouden. 2 Gedurende zijn Indische periode verrichtte Van Tongerloo, naast zijn ambtelijke activiteiten en beslommeringen, redactioneel werk voor kerkbodes, leverde bijdragen aan de Protestantsche scheurkalender voor Nederlandsch- Indië en verzorgde lezingen. Ook droeg hij zijn steentje bij aan het maatschappelijk werk, getuige zijn activiteiten voor de vereniging 'Pro Juventute', ten behoeve van de opvang van ter beschikking van de regering gestelde jongeren, voor de C.M. (Christelijke Militaire) Tehuizen 'Koningin Emma' en voor de 'Jan Pieterszoon Coen Stichting'. In augustus 1937 ging Van Tongerloo als emeritus voorgoed terug naar Nederland en stelde hij zich weer beroepbaar in de Nederlandse Hervormde Kerk. Hij preekte dus herhaaldelijk op beroep, ging ook voor in diensten van het Hersteld Verband en verzorgde lezingen. Hij nam het beroep aan naar de Hervormde gemeente van Lith c.a. (N.Br.), waar hij op 18 december 1938 zijn intreepreek hield. Van daaruit zette hij zich ook in voor de Vereniging tot Evangelisatie binnen de classis Den Bosch, met name in Oss. In de oorlogsjaren trad hij tevens op als consulent van de Hervormde gemeente Oss tijdens de gevangenschap van ds. Boenders. De Tweede Wereldoorlog ging ook aan de familie Van Tongerloo niet ongemerkt voorbij. In het archief getuigen daarvan de nummers 5, 14 en 98 betreffende zoon Balthasar als krijgsgevangen marineofficier, en in tegenstelling daarmee de stukken van nummer 177 die verband houden met het niet gewaardeerde huwelijk van dochter Ita. In juli 1944 werd de pastorie gevorderd vanwege de aanleg van een vliegveldje bij Lith. Het kleine gezin heeft toen een paar maanden in het kerkje gewoond. 3 Noord-Brabant werd weliswaar in september-oktober 1944 bevrijd, maar Lith kwam vlak achter het front te liggen. Tijdens het Ardennenoffensief kwamen V-1 s dreigend over, maar haalden niet alle hun doelwit Antwerpen. Zo n vliegende bom verwoestte op zondag 14 januari 1945 kerkje, pastorie en huizen er omheen. Tot de vele gewonden behoorden ds. Van Tongerloo die beide ogen verloor, en zijn vrouw, 2. Zie voor de geschiedenis van de Protestantse Kerk tijdens het Interbellum: C.W.Th. van Boetzelaer van Asperen en Dubbeldam, De Protestantsche Kerk in Nederlands- Indië. Haar ontwikkeling van , 's-gravenhage (1947) Zie nader Louise van Tongerloo, Wat een Duits hulpvliegveld voor Lith betekende, Brabantia 13 (1964), Een exemplaar zit in inv.nr

5 die aan één oog blind werd. 4 Na verpleging in het Grootziekengasthuis te Den Bosch vond het gezin voor enkele maanden onderdak bij de familie Duistermaat in Oss; na de bevrijding van het Noorden achtereenvolgens bij zuster en zwager Schuling te Zeist en de familie Zijderveld (nicht van Mw. Van Tongerloo) te Utrecht, tot in juni 1946 woonruimte in Zeist werd toegewezen. Wegens zijn invaliditeit had de Nederlandse Hervormde Kerk aan Van Tongerloo emeritaat verleend. Maar hoewel hij in totaal ruim negen jaren deze kerk gediend had, viel hij buiten de regeling voor Rijksemeritering, die een minimum van tien dienstjaren eiste. Protest daartegen, gestimuleerd door herhaalde pogingen van dr. Deelen, secretaris van de Pensioenraad der N.H. Kerk om met behulp van uitzonderingsgevallen uit de 19de eeuw dat recht alsnog te verkrijgen, kon het Ministerie niet tot toegeven bewegen. Alleen op het punt van kindergeld had men toegegeven na een verzoek via koningin Wilhelmina 5. Tot in het begin van de jaren 60 genoot Van Tongerloo een goede gezondheid. Daarna beperkten angina pectoris, gevolgd door een hartinfarct in 1963, zijn mogelijkheden. Uit deze laatste periode van zijn leven stammen dan ook de meditaties met inventarisnummers Op 16 augustus 1971 stierf hij en werd hij begraven in Zeist, de plaats waar hij vanaf 1946 had gewoond. Verantwoording Het archief van ds. B.M. van Tongerloo kwam in 1986 onder beheer van het Historisch Documentatiecentrum voor het Nederlands Protestantisme na In januari en april 1987 werden nog een aantal stukken overgedragen. Bij de overdracht bevond het archief zich in een vrij ordelijke staat, waardoor de inventarisatie werd vergemakkelijkt. De inventaris is ingedeeld in vier rubrieken: persoonlijk leven, opleiding, loopbaan en overige stukken. Deze indeling spreekt voor zichzelf, al moet ten aanzien van de correspondentie een verduidelijkende opmerking worden gemaakt. De zakelijke en uit hoofde van zijn functies geschreven en ontvangen brieven zijn in de desbetreffende rubrieken opgenomen, alle persoonlijke correspondentie is echter ter wille van de overzichtelijkheid geconcentreerd in de rubriek 'Persoonlijk leven', en wel in de subrubriek 'Ingekomen en uitgaande brieven'. Dat betekent dus dat de subrubrieken 'Gezin en familie' en 'Tweede Wereldoorlog' wel persoonlijke stukken, maar geen persoonlijke brieven bevatten. In de subrubriek 'Ingekomen en uitgaande brieven' zijn ook enkele inventarisnummers opgenomen met brieven, die niet van strikt persoonlijke aard zijn, maar wel inzicht geven in de persoonlijke opvattingen en omstandigheden van ds. Van Tongerloo en zijn familie. In de inventaris zijn voorts enkele stukken opgenomen, die er strikt genomen niet in thuis horen. Het betreft enkele brieven aan zijn broer C. van Tongerloo, die in het archief werden aangetroffen (opgenomen onder inv. nr ). Tevens zijn in het archief opgenomen stukken betreffende en van L. van Tongerloo (opgenomen onder inv. nrs. 80, 101, 171, 179 en 180). In de inventaris zijn over het algemeen geen boeken opgenomen, behalve als daar uit archivalisch oogpunt aanleiding toe was, bijvoorbeeld in het geval van boeken met persoonlijke aantekeningen. De overige boeken zijn vermeld in bijlage II. De periodiek Berichten uit den Duitschen Kerkstrijd (mei-december 1939) 6 is 4 Zie ook L. van Tongerloo, De archieven van de Hervormde gemeenten Lith- Lithoijen, Kessel en Alem-Maren , Rijksarchieven in Noord-Brabant. Inventarisreeks nr. 1 ( s-hertogenbosch 1969) Inv. nr. 17 en Zie G. van Roon, Protestants Nederland en Duitsland (Utrecht/ Antwerpen 1973)

6 opgenomen als kleine verzameling van het Historisch Documentatie Centrum (toegang 454). De stukken betreffende zijn predikantsloopbaan zijn globaal verdeeld in preken, ambtelijke stukken en niet-ambtelijke nevenactiviteiten. De preken zijn opgenomen in bijlage I. Tijdens zijn Indische periode heeft hij geparticipeerd in allerlei kerkelijke organen. Het is daarom niet verwonderlijk, dat er heel veel materiaal over de Protestantse Kerk in Nederlands Oost-Indië in zijn archief aanwezig is. Dit materiaal is apart gezet (inv. nrs ). Deze inventaris werd gemaakt door J. Smit en C.Chr. Sol tijdens hun stage aan het Historisch Documentatie Centrum. Zij studeren sinds 1984 geschiedenis aan respectievelijk de Vrije Universiteit Amsterdam en de Rijksuniversiteit van Leiden. In augustus 2009 werden nagekomen stukken, overgedragen aan het Historisch Documentatiecentrum door Mw. L. van Tongerloo, aan het archief toegevoegd. De volgorde is willekeurig omdat invoeging tussen de reeds geïnventariseerde stukken te tijdrovend geweest zou zijn. De stukken zijn beschreven in rubriek E Nagekomen stukken. Tevens werden haar correcties en suggesties voor verbeteringen (inv.nr. 101) in de inventaris verwerkt. 6

7 Inventaris A. PERSOONLIJK LEVEN Dagboeken 1-2 Dagboeken, en NB. t.b.v. oefeningen op nieuwe typemachine. Ingekomen en uitgaande brieven 3 Ingekomen brieven, ca pak 4 Felicitaties bij de geboorte van dochter Louise, Brieven van zoon Balthasar, pak 6 Rode Kruis-brief aan zwager Jan Schuling betreffende dakloosheid, met antwoord, stuk 7 Brieven van T. Wever te Franeker betreffende de verkoop van een gedeelte van Van Tongerloo's boeken, Correspondentie betreffende charitatieve hulpverlening door Cooperative for American Remittances to Europe (CARE), pak 9 Correspondentie met Koningin Wilhelmina over de persoonlijke omstandigheden van de familie Van Tongerloo, stukken 10 Brieven van A.V.R.O. betreffende radiotoespraken van prof.dr. A.A. van Ruler, NB: toespraken in gestencilde bijlagen. Gezin en familie 11 Stukken betreffende gezin en familie,

8 12 Verjaardagsalbum. NB: begonnen 7 september 1916, bijgehouden tot Tweede Wereldoorlog 13 Stukken betreffende bezetting en bevrijding, Stukken betreffende Rode Kruispakketten aan krijgsgevangen zoon Balthasar, pak NB. zie ook inv.nrs. 5, 25 en Stukken betreffende oorlogsschade en oorlogsinvaliditeit, NB: zie ook inv.nr. 17. Pensioenaangelegenheden en Weduwen- en Wezenbeurzen 16 Stukken betreffende de Algemene Weduwen- en Wezenbeurs en de Classicale Weduwenbeurs te s-hertogenbosch, NB: zie ook bijlage II. 17 Stukken betreffende pensioen en emeritaat, pak NB: zie ook inv.nr. 15. Financiële en huishoudelijke zaken 18 Stukken betreffende verzekeringen, Stukken betreffende belastingen, Stukken betreffende traktementen en emolumenten, Kasboeken, pak NB: de kasboeken en bevatten veel notities betreffende dienstreizen. 22 Stukken betreffende kindergeld en schoolgeld, Nota's en kwitanties, pak 24 Distributiestamkaarten, Stukken betreffende huisvesting in Oss en Zeist,

9 25 Stukken betreffende uitkeringen aan verwanten van marinepersoneel, 1945, B. OPLEIDING Stedelijk Gymnasium Gouda 26 Examenopgaven en getuigschrift gymnasium, Rijksuniversiteit Utrecht ( ) 27 Inschrijvingsbewijzen en collegegeldkwitanties, Aantekeningen, Testimonia van gevolgde colleges, tentamendata en getuigschriften van behaalde tentamens en examens, Proefpreken, en 30 Hebreeën 1:1. 31 Psalm 56:10b. NB. proefpreek van N. Luijendijk met bijgevoegde beoordelingstoespraak van B.M. van Tongerloo. 32 Bewijs van goed zedelijk gedrag, afgegeven door de kerkenraad der Nederduitsch Hervormde gemeente te Utrecht, stuk 33 Getuigschrift van behaald kerkelijk examen, afgegeven door het Provinciaal Kerkbestuur van Friesland, stuk C. LOOPBAAN Preken Preken, pakken en 5 omslagen NB: met plaatsen waar en data wanneer gehouden; vaak briefjes met te zingen liederen, soms mededelingen betreffende collecte of andere zaken. 34 Genesis, Exodus. 35 Leviticus, Numeri, Deuteronomium, Richteren, Ruth, 1 Samuël, 1/2 Koningen, Nehemia, Job. 36 Psalmen. 37 Prediker, Jesaja, Jona, Micha, Zacharia. 38 Mattheüs Mattheüs

10 40 Marcus. 41 Lucas Lucas Johannes Johannes Handelingen Handelingen Romeinen, 1/2 Corinthiërs. 48 Galaten, Efeze, Filippenzen, 1/2 Timotheüs. 49 Hebreën, Jacobus, 1 Petrus, 1 Johannes, Openbaringen. 50 Heidelbergse Catechismus zondag Heidelbergse Catechismus zondag NB: de eerste drie gehouden 1917/18; de lange reeks 1936/ Herdenkingspreek t.g.v. geboortedag Willem van Oranje, Semarang, Herdenkingspreek t.g.v. overlijden koningin Emma, 27 maart 1934 in de Portugese Buitenkerk te Batavia. NB: liturgie en toegangskaart voor mevrouw in inv.nr Preektekstenregister ; Gedrukte preekschetsen en homiletische toelichtingen, Documentatie 55 Cahier met citaten en uitspraken, Predikant in Nederland ( ) 56 Stukken betreffende het beroep naar Zunderdorp en de benoeming bij de Protestantse gemeenten in Oost-Indië, Toespraken, 1917, Predikant in Nederlands Oost-Indië ( ) 58 Stukken betreffende kerkelijke gemeenten op Java, Stukken betreffende kerkelijke aangelegenheden te Malang, Salatiga, Semarang, Meester-Cornelis (Batavia), Ambon, Tjamplong, Soerabaja, NB: Hierin nota's van overgave, opgesteld bij vertrek uit Malang, Salatiga, Semarang, Meester-Cornelis. Zie verder de beschrijving van L. van Tongerloo onder nr

11 60 Ingekomen en uitgaande brieven, 1935, Stukken betreffende kerkelijk leven te Semarang, Batavia, 1930, 1933, NB: zie de beschrijving van L. van Tongerloo onder nr Toespraken, ook tijdens verlof in Nederland, pak NB: zie de beschrijving van L. van Tongerloo onder nr Foto's van predikantenconferenties, kerkenraden (o.a. Malang), kerkgebouwen en scholen op Java en foto s van zendeling Durkstra op Timor, Kaarten van erfpachtpercelen te Zuid-Malang; Java en Madoera 2 stukken Protestantse Kerk in Nederlands Oost-Indië 64 Stukken betreffende de reorganisatie van de Protestantse Kerk in Nederlands Oost-Indië, Reglementen van de Protestantse Kerk in Nederlands Oost-Indië, Stukken betreffende zending van de Indische Kerk en haar relaties met de verzelfstandigde inheemse protestantse kerken, 1927 (1 e zendingsverslag) Verslag van de commissie voor de scheiding van kerk en staat in Nederlands Oost-Indië, Korte verslagen van de conferenties van het Kerkbestuur met de voorzitters der commissies van hulppredikers, april 1928, mei 1929 en mei delen 71 Stukken betreffende wijziging in reglement voor hulppredikantschap, vaststelling van nieuwe regeling voor standplaatsen en werkkringen van predikanten en hulppredikers, stukken 72 Kort verslag van de conferentie van het Kerkbestuur met de predikanten, mei

12 73 Notulen van de Groote Vergadering der Protestantsche Kerk in Nederlands-Indië, Stukken betreffende salariëring van predikanten en hulppredikers, Stukken betreffende predikantenconferenties, 1934, NB: Hierin bv. K.H. Miskotte's lezingen in Agenda's van de wekelijkse vergaderingen van het bestuur der Protestantse Kerk in Nederlands Oost-Indië, september 1936-juli NB: bevat o.a. colloquium en proponentsexamen van J.H. Stegeman, de eerste vrouwelijke predikant in Nederlands- Oost Indië. 77 Stukken betreffende de algemene synode van de Protestantse Kerk in Nederlands Oost-Indië, Stukken van de commissie tot behartiging van de belangen van de Protestantse Kerk in Nederlands-Indië in Nederland betreffende werving van predikanten, Predikant in Nederland ( ) 79 Agenda van uitgaande brieven en stukken, NB. tevens een preek over Lucas 2:1 "geschreven in de oorlogsweek september Verovering van Eindhoven en Nijmegen, strijd om Arnhem". Hierin ook 2 Oranjefoto s uit Canada; achterop: midden 1943 (d.w.z. gekocht aan de deur van een ondergrondse). 80 Schriftje met door Van Tongerloo tijdens catechisatie gedicteerde samenvattingen opgetekend door L. van Tongerloo, 1943/44. NB: zie het artikel van L. van Tongerloo over het openbare schooltje in inv.nr Stukken betreffende het beroep naar Lith c.a., Stukken van wereldlijke en kerkelijke overheden inzake begin en einde WOII, 1940, Stukken betreffende de Vereniging tot Evangelisatie binnen de classis s-hertogenbosch in en ten bate der Nederlandse Hervormde Kerk, gevestigd te Oss; Stukken betreffende de posten s- Hertogenbosch, Oss en Tilburg; Stukken betreffende redactionele 12

13 activiteiten voor het orgaan van deze vereniging De Evangelisatiestem, jg. 1 nr. 1 (mrt. 1940)-jg. 2 nr. 5 (sep. 1941), Toespraken en stukken betreffende lezingen/causerieën gehouden in Gouda en Watergraafsmeer over de richtingen in de NH kerk, Israëls profeten en Karl Barth, alsmede een causerie te Oss gehouden 'Over het leven op Java', Nevenactiviteiten 84 Stukken van de vereniging 'Pro Juventute' in Ned.-Indië betreffende dwang-opvoeding-regeling en ledenvergadering van 1932 met het jaarverslag over 1931, Brief betreffende Van Tongerloo's benoeming in het bestuur van de 'Jan Pieterszoon Coen Stichting', stuk 86 Brief waarin Van Tongerloo bedankt wordt voor zijn voorzitterschap van de C.M.Tehuizen 'Koningin Emma', stuk 87 Protestantsche scheurkalender voor Nederlandsch-Indië, (1937). 1 pak 88 Protestantsche scheurkalender voor Nederlandsch-Indië (1938). NB: B.M. van Tongerloo schreef bijdragen voor deze publicatie (de maand maart). D. OVERIGE STUKKEN Foto's 89 Foto's uit studententijd, 1914 en z.d. Boeken 90 J.H.Gunning Wz., Verzamelde paedagogische opstellen. Nieuwe Reeks (Amsterdam 1924). NB. met uitleenstaat van Theol.Lit.Leesgezelschap 'Java'. Op Nebo s top. Een oproep tot blijdschap door J.H. Gunning Jr NB: met toelichting van L. van Tongerloo, delen 91 Catechismus, De Liturgie, Formulieren (Nijkerk z.j.). NB: gekocht Bevat de losse stukken: geboortekaart Gerty Duistermaat (Oss, 10 mei 1940 waarop geschreven '30 Juni gedoopt'), Liturgie II van de Gerefor- 13

14 meerde Kerk in Hersteld Verband te Utrecht en de inwijdingsdienst Emmakerk te Watergraafsmeer 18 febr Kanselboek, inhoudende catechismus, christelijke gebeden, formulieren en orde van eeredienst, bewerkt door M. van Grieken (Neerbosch 1940). NB: voorin: liturgieën van de 'Ned. Herv. Kring tot bestudering en vernieuwing van de liturgie'; mededelingen van het Evacuatiebureau okt. 1944; Kanselboodschap van febr Losse briefjes o.a. bij p. 65 'Avondmaal Semarang ; 5 tafels 165 avondmaalgangers'; bij p. 71 huwelijksbrief en uittreksel Burgerlijke Stand t.b.v. huwelijk Cornelia Wijgerse en J.W. van Soest op 3 okt. 1944; bij p. 83 de namen van 2 belijdeniscatechisanten uit Lithoijen: Mien Pijl en Riet Romeyn. Kerkbodes 93 Maandblad voor de protestantsche gemeenten in het ressort Salatiga, jg. 1 nr. 1 (juli 1927)-jg. 3 nr. 1 (dec. 1929) (onder redactie van ds. Van Tongerloo). NB: met jg. 2 ook mededelingen in het Maleis. Vanaf sept gold het blijkens uitbreiding van de titel ook voor het ressort Solo en de afdeling Blora (Tjepoe). 94 Kerkelijk blad voor de protestantsche gemeenten in de ressorten Semarang, Pekalongan, Salatiga, Solo, Pati onder redactie van meerdere predikanten (januari, november 1931, oktober 1932, mei-juni 1933, april 1935). 95 Gemeente-Nieuws van Batavia en Mr.-Cornelis (31 oktober 1935). 1 stuk Bestemming archief 96 Stukken betreffende bestemming archief van ds. B.M. van Tongerloo, stukken 97 Schetsmatige en uitgebreidere levensbeschrijving van B.M. van Tongerloo door L. van Tongerloo, 1986, stukken Archivalia van C. van Tongerloo 98 Brieven van Balthasar van Tongerloo uit krijgsgevangenschap aan zijn oudste oom en tante in Gouda,

15 99 Briefkaart van Jan Schuling betreffende de bominslag bij zwager B.M. van Tongerloo, stuk 100 Briefkaart van B.M. van Tongerloo aan C. van Tongerloo betreffende verhuizing van door de Duitsers gevorderde pastorie naar de kerk, stuk E. NAGEKOMEN STUKKEN 101 Kopie van de inventaris van het archief van B.M. van Tongerloo opgesteld door J. Smit en C.Chr. Sol, Brieven en stukken ontvangen van L. van Tongerloo betreffende correcties en aanvullingen op het archief, en z.d Meditaties, ca en z.d. 4 omslagen Zie bijlage III NB: in omslag I: 4 exemplaren in gedrukte vorm, nl. gepubliceerd in Voor U!: maandblad van de Stichting Protestants Indisch Geestelijk Leven, ; in omslag II nr. 6 nog een uit dat contactblad voor Pasen 1968 (deze tekst ook op zijn grafsteen gewenst). 166 Uitnodiging voor afstuderen B.M. van Tongerloo, Bevestiging van ontslag van dienstplicht bij de Landstorm, Stukken betreffende het overlijden van B.M. van Tongerloo, Geboortebewijs van B.M. van Tongerloo, Huwelijksakte van B.M. van Tongerloo en Willy Charls, Stukken betreffende Balthasar en Louise van Tongerloo, en z.d. Geboorte- en doopakten van L. van Tongerloo, Stukken betreffende de vordering van de pastorie door de Duitsers, en z.d. 170 Stukken betreffende brandverzekeringen,

16 171 Kasboek betreffende de studietijd van L. van Tongerloo, Factuur voor ziekenhuisopname van W.van Tongerloo- Charls en B.M. van Tongerloo, Schrift met bestellingen gedaan te Malang; bevat tevens afscheidspreek aldaar over Hebr. 13:8, NB: de preek werd ook gebruikt in de afschiedsdienst te Semarang en in een dienst te Zunderdorp tijdens verlof. 174 Stukken betreffende de predikantenkring te Zeist en z.d. Krantenknipsels betreffende de loopbaan en het overlijden van B.M. van Tongerloo, 1957, 1971 en z.d. Stukken betreffende de laatste wilsbeschikking van B.M. van Tongerloo en de verdeling van de boedel, 1965, 1968, Doorslagen van brieven geschreven door B.M. van Tongerloo aan Wim en Guusje Hamming, Stukken betreffende dochter Ita en C.A. (Kees) Moojen, stukken 177 Catalogi boekencollectie van B.M. van Tongerloo, 1946, Kopie uit een reisverslag 7 van de familie Mackay, met aanbevelingsbrief van Colijn, NB: Kopie van enkele bladzijden betreffende ds. Van Tongerloo en Salatiga uit het verslag van Hermine Clasina Mackay-den Beer Poortugaal van reis met haar man, Aeneas baron Mackay en hun dochter Louise naar Indië, Vanwege Van Tongerloo en Salatiga gekregen van Theo Charls in 2000; hij kreeg het door een toeval onder ogen ; naar het waar en hoe heeft L. van Tongerloo hem niet meer kunnen vragen. Determinatie van de personen is gedaan in het bevolkingsregister van Zeist, waar Aeneas Mackay in 1932 blijkt te zijn overleden en begraven; volgens het Nederlands Adelsboek 88 (1999). De opstap naar Zeist was te danken aan een nieuwjaarswens van mevr. Mackay in inventarisnummer 3. 7 Het originele reisverslag (met de Colijnbrief) berust sinds 2000 in het familiearchief Mackay: Nationaal Archief, toegang , inv.nrs

17 179 Artikelen betreffende Lith : 1. W. van Tongerloo-Charls, 'De kleine klok van Lith', Maaskroniek (uitgave van de heemkundekring "Maasdorpen in de gemeente Lith"), jg 6, nr. 15, nov L. van Tongerloo, 'Het openbare schooltje', ibidem, jg. 13, nr. 32, Idem, 'De tuin van de oude hervormde pastorie van Lith', ibidem, jg. 16, nr. 38, juli Idem, 'Boeken lenen op de hervormde pastorie', ibidem, jg. 16, nr. 39, okt Idem, 'Wat een Duits hulpvliegveld voor Lith betekende', Brabantia 13 (1964),

18 Bijlage I: preken (tekst tussen haakjes is de hoofdtekst/vindplaats van de voorgenoemde teksten) Genesis 3: 15; 3: 15; 12: 1; 12: 2,3; 12:3-4; 12: 9-20; 13: 11; 14: 18; 17: 18; 22: 1-10; 22: 8-12; 26: 24; 28: 17; 32: 30 (28: 17); 47: 7-10 Exodus 2: 1-10; 2: 11-15; 2: 23; 3: 4-14; 4: 1-19; 4: 20b; 6; 8: 15; 12: 1-28; 13: 17-22; 14: 1-14; 14: 15-31; 15: 22-27; 16: 1-4; 33: 18; 33: 18; 34: 1 Leviticus 16: Numeri 6: 22-27; 11: 29 Deuteronomium 29: 29; 34: 1-8 Richteren 6: 12 Ruth 1: 1-4; 1: 4-8a 1 Samuël 2: 7a; 2: 35; 3: 10; 8: 10,21; 10: 9; 11: 12-14; 12: 20-22; 15: 22,28; 16: 14-23; 18: 6-9; 28: 6,7 (15: 22,28); 30: 6; 31: 4 (15: 22,28) 1 Koningen 16: 29; 17: 6 (16: 29); 18: 17,18; 18: 21 2 Koningen 5: 13 Nehemia 9: 17b Job 1: 21b-22; 22: 21 Psalmen 1; 2; 3; 4; 4: 7; 5; 10: 4; 23: 1; 23: 1; 23: 4,5; 27: 14; 32: 3-5; 32: 8b; 32: 8b; 33: 11; 33: 18-20; 37: 5,6; 42; 51: 18,19; 52: 3; 57: 2; 62: 9; 72; 77: 20; 86: 11; 87; 87; 87; 90: 9b; 91; 97:1 en 99:1 (Pinksterpreek 12 mei 1940, in inv.nr. 54);102: 24-29; 116: 1; 118: 19-21; 118: 24; 119: 19; 119: 114; 130: 4; 132: 17,18; 139: 7 Prediker 5: 1 Jesaja 1: 1-9; 1: 18; 9: 5; 11: 1-2a; 30: 15; 40: 31; 41: 13,14; 42: 1; 42: 5-7; 43: 1; 43: 25; 54: 10; 60: 1; 61: 1-3 Jona 1: 11,12; 3: 10; 4: 11; 2: 4 Micha 6: 8 Zacharia 8: 23; 9: 9; 9: 9 Mattheüs 1: 23b; 2:1-12; 2: 11; 3; 3: 2; 3: 15; 3: 15; 4: 1-4; 4: 8-11; 4: 17; 4: 17; 5: 3; 5: 6; 5: 10-12; 5: 13-16; 5: 14; 5: 17-20; 6: 6; 6: 9; 6: 9b; 6: 10,11; 6: 11; 6: 33; 7: 13,14; 7: 16b-20; 7: 21; 8:18-22; 9: 13; 11; 11:2-6; 11: 3; 11: 6; 11:7-19; 11: 16-19; 11: 28-30; 12:1-8; 12: 42; 13: 3,4; 13: 24-30; 13: 24-30; 13: 33; 13: (13: 24-30); 13: 45,46; 13: 45,46; 14: 12-14; 14: 28-34; 16: 21-23; 16: 24-25; 17: 1-8; 17: 1-9; 17:2-26; 19:16-24; 19: (6: 9b); 19: 23-26; 19:23-30; 20: 1-16; 20:16; 21: 28-32; 22: 1-14; 22: 15-22; 22:23-33; 23: 37; 24: 6c; 25: 14-30; 26: 21; 26: 36-45; 26: 36-46; 26: 39; 26:51-54; 26: 59-67; 26: 59-68; 26: 69-75; 27: 15-23; 27: 25; 27: 31,32; 27: 42; 28: 1-4; 28: 1-10; 28: 8,9; 28: 16-20; 28: 17-20; 28:19; 28: 20 Marcus 1: 9-11; 1: 40-45; 3:21; 3:30; 3: 31-35; 4: 26-29; 4: 26-29; 4: 35-41; 5: 22-24,35-43; 6: 45-52; 7: 31-37; 8: 27-33; 9: 33-36; 9: 35b; 10:17-25; 11:27-33; 12:1-17; 12:18-27; 14: 43-51; 16: 19 Lucas 1; 1:8-251: 46,47; 2: 1 (zie inv.nr. 79); 2: 1-7; 2: 1-7; 2: 6,7; 2: 6,7; 2: 8-12; 2:8-20; 2: 9-12; 2: 9-20; 2: 10; 2: 14; 2: 15-17; 2: 25-35; 2:33-36; 2: 34; 2: 34; 2: 34,35; 2:36-38; 2:40-52; 2: 42-57; 2: 47; 3; 4: 1-4; 4: 5-13; 4: 19; 4: 21; 5: 12-16; 5: 17-26; 5:33-35; 5:36-39; 5:17-31; 7: 1-9; 7: 11-17; 8: 50; 9: 28-35; 9: 57-60; 9:57-62; 9: 61-62; 10:1-16; 10:19-22; 10: 20; 10: 25-37; 10: 30-36; 10:38-42; 10: 40-42; 11; 12: 16-21; 12: 51; 13: 1-5; 13: 6-9; 9:57-60; 13: 23-27; 14: 16-24; 15: 11-18; 15: 25-32; 16:1-10; 16: 8; 16: 19-31; 17: 1-10; 17: 11-19; 17:20-37; 18: 18

19 9-14; 18: 9-14; 19: 1-10; 19: 28-44; 20:27-40; 21: 25-29; 22: 7-13; 22: 14-20; 22: 54b; 22: 54b; 22: 54-62; 22: 54-62; 23: 27-31; 23: 34; 23: 39-43; 24: 5-8; 24: 5b; 24: 13-35; 24: 13-35; 24: 16-31; 24: 21a; 24: 21a; 24: 34; 24: 34; 24: 36-43; 24: 36-45; 24: 50,51; 24: 50,51; 24: 50-52; 27:7 Johannes 1; 1: 5; 1:14a; 1:17; 1: 29b; 1:35-52; 2: 1-11; 3:1-6; 3: 3; 3: 16; 3:22-30; 3:23 e.v; 4:1-4; 4: 10; 5: 1-17; 6: 27; 6: 48; 7:1-10; 8:1-11; 8:2; 8: 28,29 (9: 25); 8: 36; 8:58; 9: 25; 9: 25; 9: 25; 10:1 e.v.; 10: 11; 10: 17,18; 11:1-46; 11: 4,25,26; 11:21-26; 11: 49-52; 11:50-55; 12: 1-8; 12: 12-19; 12: 24; 13: 1; 13: 1-17; 13:17; 13: 8b; 14: 2; 14: 26; 14: 27; 14: 28a; 15: 5; 15: 16; 16: 7; 16: 7-11; 16: 8-11; 16: 13-15; 16: 16-20; 16: 33; 17: 17; 18:14; 18: 28-32; 18: 28-38; 18: 28-38; 18: 28-38; 18: 36; 18: 39,40; 19: 5; 19: 12-15; 20: 1-10; 20: 1-10; 20: 11-18; 20: 24-29; 20: 24-29; 21: 1-14; 21: 1-14; 21: 1-14; 21: 7; 21: 7a; 21: 14-17; 21: 14-19a; 21: 18-22; 21: Handelingen 1: 9-11; 1: 9-11; 1: 9-11; 1: 12-14; 1: 13; 1: 13,14; 2: 1; 2: 1-4; 2:1-40; 2: 5-13; 2: 6; 2: 18; 2: 33-36; 2: 37-39; 2: 42; 2: 42-46; 2: 44-47; 3: 1-8; 3: 1-10; 3: 15; 4: 12; 4: 27,28; 4: 31-37; 5: 34-42; 6: 4; 6: 15; 7: 5-8; 7: 55,56 (6: 15); 7: 54-60; 7: 59-60; 8: 1 (7: 5-8); 8: 26-39; 8: 26-40; 8: 26-40; 8: 26-40; 9; 9: 1 (7: 5-8); 9: 6; 9: 15-17; 12: 5; 14: 27; 16: 6-10; 16: 13-15,30-31; 16: 30,31; 16: 31; 17: 15-32; 17: 30,31; 18: 1-11; 18: 24; 19: 1,2; 19: 1-7; 19: 7 (18: 24); 19: 11,34; 19: 15; 20: 24; 21: 12-14; 21: 13,14; 22 (9); 23: 11; 24: 16; 24: 24,25; 25: 11; 26: 19 (9); 26: 24-29; 28: Romeinen 1: 16; 1: 17; 3: 28; 4: 25 (Efeze 2); 8: 31b; 11: 33-36; 14: 17 1 Corinthiërs 1: 2,3; 2: 14; 3: 9b; 3: 11; 5: 6-8; 10: 13; 11: 26; 15: 5; 15: 12-20; 15: 17; 15: 18; 15: 27a; 15: 32; 15: 49; 15: 58 2 Corinthiërs 1: 24; 5: 6a; 5: 7; 7: 10; 7: 10; 8, 9; 11: (Hand.9); 12:3; 12 (Hand.9); 13: 13 Galaten 1: 11; 4: 31; 5: 13; 5: 16,17; 6: 7,8; 6: : 14 Efeze 2; 2: 10; 6: 13 Filippenzen 1: 21; 3: 4-7; 3: 4-7 (Hand.7: 5-8); 3: 12; 3: 12-14; 3: 13,14; 3: 14; 3: 20,21; 3: 21; 4: 6,7; 4: 1 1 Timotheüs 1: 15; 1: 15,16; 6: Timotheüs 2: 8a Hebreeën 1:1 (inv.nr. 30); 1: 1,2; 1:1-2-3a; 1:4; 2; 3; 11:1-7; 3:15; 4:7; 8 e.v.; 11:6; 11: 23-26; 11: 24-26; 12: 1,2; 12: 1,2; 13:8 (in inv.nr. 173); 13: 14 Jacobus 5: 7a 1 Petrus 1: 8,9; 2: 9,10; 3: 15; 3: 15; 4: 7; 4: 15,16; 5: 7; 5: 10 1 Johannes 1: 9; 5: 14 Openbaringen 1: 4-6; 3: 8a; 3: 11; 5: 5; 5: 6-9; 6: 1-8; 6: 9-11 ; 8: 6-8; 21: 3; 21: 4 19

20 Bijlage II: boeken Couvée, H.J., Brief aan ds. R. Bartlema (Zeist 1938). Generale regelingen voor de predikantstraktementen en voor de predikantspensioenen (Zeist 1953). Indische pensioenen in gevaar?, De (Uitgave van de bond van gepensioneerde burgerlijke landsdienaren en locale ambtenaren van Nederlands-Indië, z.d.). Liturgische handboekjes I. Waarom liturgie? Beginsel en practijk (Uitgegeven wegens de Liturgische Kring, Baarn 1923). Nieuwpoort, L., Den nieuwen mensch aandoen (Menado z.j.). Ossewaarde, J.F., Handleiding voor de Kerkelijke Praktijk (Neerbosch 1941). Reglementen der Nederlandsche Hervormde Kerk (6e herziene druk; Den Haag 1939). Reglementsontwerpen inzake de rechtspositie en bezoldiging van de predikanten in de Ned. Hervormde Kerk (1942). Reglement op de Kas tot aanvulling van het Rijksemeritaatspensioen (1932). Reglement op de Pensioenen van de Predikanten der Ned. Herv. Kerk en van hunne Weduwen en Wezen (z.p. z.j.). Reglement op de stichting en indeeling van gemeenten enz. (1943). Reglement op de Suppletiebeurs voor predikantsweduwen en -weezen (1937). Reglement op de Weduwen- en Weezenhulpbeurs der Nederlandsche Hervormde Kerk (1915). Reglement voor de classicale Weduwen- en Wezenbeurs van 's-hertogenbosch der Ned. Hervormde Kerk (1950). Reglement voor de Weduwenbeurs der classis 's-hertogenbosch (1958). Universiteitsgids (Leiden 1909). Bijlage III: meditaties Inv.nr. 102 Enige toelichtingen op Het Gesprek van Jezus met de Samaritaanse Vrouw, Joh. 4: Jezus en Nicodemus, Joh. 3: Over de eerste Ontmoeting van Jezus met enige van Zijn latere discipelen, Joh. 1: De tien melaatsen, Luc. 17: Jezus volgen, Luc 9: & Matth. 8: De gezusters Martha en Maria, Luc. 10: Jezus met Zijn Discipelen door het Gezaaide op een Sabbath, en de Twist hierover met de Farizeeën, Matth.12: Enige Gedachten over Mattheus 11:2-6 Zijt Gij Degene Die komen zoudt, of hebben wij een Ander te verwachten? 110 Een Beschouwing over de Wijzen uit het Oosten, Matth.2: Een Beschouwing over Gen.12:3-4 & Matth.28: Over de Opstanding, Matth.22:23-33, Luc.20: 27-40, Marc.12: Een beschouwing over Simeon in den Tempel, Luc.2: Simeon in den Tempel (Vervolg), Luc.2: Een en ander over Hanna, Luc.2: En het Woord is vlees geworden, en heeft onder ons gewoond, Joh.1:14a 117 Want wie tot God komt, moet geloven, dat Hij is, en een Beloner is van hen, die Hem zoeken, Hebr.11:6 118 Over de Heilige Geest, 1 Cor.12:3 119 De gelijkenis van de rijke man en de arme Lazarus, Luc. 16: Want de Wet is door Mozes gegeven, de Genade en de Waarheid is door Jezus Christus geworden. Een beschouwing over Joh. 1: Over den rijken Jongeling, Matth. 19:16-24 & Marc. 10: Enige Gedachten over De gelijkenis van den onrechtvaardige Rentmeester, Luc. 16: Geen Plaats, Luc. 27:7 124 Zacharias Optreden in den Tempel en het Pinkstergebeuren te Jeruzalem, Luc.1:8-25 & Handel.2: Ik ben de Opstanding en het Leven, Joh.11:

21 126 Over Johannes den Doper, Matth.3 en 11, Luc.1 en 3, Joh. 3:23 en vlg. 127 Het Werk van den Heiligen Geest, Joh. 16: Enige Gedachten over de Tafelgesprekken van Jezus na de Paasmaaltijd, Joh Enige Gedachten over Dienstweigering naar aanleiding van Matth. 26: Jezus en Johannes de Doper, Matth. 11: Toelichtingen bij Lazarus Dood en Opstanding, Joh. 11: Vele Laatsten zullen de Eersten zijn. Toelichting op Matth. 19: De Laatsten zullen de Eersten zijn, Matth. 20: Over de Emmausgangers, Luc. 24: De twaalfjarige Jezus in den Tempel, Luc. 2: De Engelenzang, Luc.2: De Herders, Lucas 2: Jezus en de overspelige Vrouw, Joh. 8: En nedergezeten zijnde leerde Hij hen, Joh. 8:2 140 Het brood des Levens, Joh. 6: Eer Abraham was ben Ik, Joh. 8: De Bruidegom, Luc.5: Oud en Nieuw, Enige Gedachten over Lucas 5: Nieuwe Mensen, Luc. 5: Een en ander over de verhouding tussen den Messias en Zijn Voorloper, Joh.den Doper, Joh.1 en Joh.3: De Verschijning aan Thomas, Joh. 20: Zondige Bezorgdheid-Godslasterlijke Haat. Hij is buiten Zijn zinneen (sic), Marc. 3:21, Hij heeft een onreine geest, Marc.3: De Dag van den Zoon des Mensen, Luc. 17: Een beschouwing over Hebreeën 1:1-2-3a 150 De Zoon hoger dan de Engelen, Hebr.1:4 151 De Zoon, de Algenoegzame Zaligmaker, Hebr.2; 152 Betreffende de psalmen 153 Alzoo zullen de laatsten de eersten, en de eersten de laatsten zijn, Matt. 20: De bruiloft te Kana, Joh. 2: De Macht van Jezus, Marcus 11: Een gesprek van Jezus met Zijn broeders, Joh. 7: Het Heden der genade, Hebr Over het Geloof, Hebreeën 11: 1-7, 3:15, 4:7 159 Oud Verbond en Nieuw Verbond, Hebreeën 8 e.v. 160 Jezus en de belastingdienst, Matth.17: De Keizer belasting betalen of niet, Marcus 12: De beslissing van Kajafas, den hogepriester, Joh.11:50-55 en 18: Jezus, de Herder der schapen, [Joh. 10:11] 164 De gelijkenis van den Goeden Herder, Joh. 10:1 e.v. 165 Het Koninkrijk der Hemelen is nabij gekomen. Een beschouwing over Lucas 9:57-62 en Lucas 10:1-16 en