Exportindex MKB. Ontwikkelingen Petra Gibcus Nicolette Tiggeloove Wim Verhoeven Paul van der Zeijden

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Exportindex MKB. Ontwikkelingen 2008-2011. Petra Gibcus Nicolette Tiggeloove Wim Verhoeven Paul van der Zeijden"

Transcriptie

1 Exportindex MKB Ontwikkelingen Petra Gibcus Nicolette Tiggeloove Wim Verhoeven Paul van der Zeijden Zoetermeer, mei 2013

2 ISBN : Rapportnummer : A Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl) Panteia BV Panteia BV Bredewater 26 P.o. box CA Zoetermeer 2701 AA Zoetermeer The Netherlands Voor alle informatie over MKB en Ondernemerschap: De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken is toegestaan mits de bron duidelijk wordt vermeld. Vermenigvuldigen en/of openbaarmaking in welke vorm ook, alsmede opslag in een retrieval system, is uitsluitend toegestaan na schriftelijke toestemming van Panteia. Panteia aanvaardt geen aansprakelijkheid voor drukfouten en/of andere onvolkomenheden. The responsibility for the contents of this report lies with Panteia. Quoting numbers or text in papers, essays and books is permitted only when the source is clearly mentioned. No part of this publication may be copied and/or published in any form or by any means, or stored in a retrieval system, without the prior written permission of Panteia. Panteia does not accept responsibility for printing errors and/or other imperfections.

3 Inhoudsopgave Samenvatting 5 1 Inleiding 7 2 Exporteurs Aantal exporteurs Aantal exporteurs naar grootteklasse Aantal exporteurs in het MKB naar sector 13 3 Export van het MKB Export van Nederland Export naar grootteklasse Export in het MKB naar sector Exportintensiteit van het MKB 25 BIJLAGE 1 Definities gehanteerde begrippen 27 BIJLAGE 2 Sectorindeling 31 BIJLAGE 3 Methoden 33 BIJLAGE 4 Tabellen 37 3

4 4

5 Samenvatting Exporteurs Het totaal aantal goederenexporteurs lag in 2011 in Nederland op bijna Het totaal aantal dienstenexporteurs lag in 2011 op Ruim driekwart van deze exporteurs heeft minder dan 10 werkzame personen in dienst. Het aandeel ondernemingen in het MKB dat exporteert, lag in 2011 op 9%. Bij de grotere bedrijven is het aandeel exporteurs hoger dan bij de kleinere bedrijven. Bijna de helft van de bedrijven met 50 tot 250 werkzame personen exporteert. Ruim een kwart van de exporteurs in het MKB zijn bedrijven in de groothandel. Eenvijfde betreft exporteurs van zakelijke en overige commerciële diensten. De groothandel kent ook relatief het grootste aandeel exporteurs: 35% van de groothandelsbedrijven in het MKB exporteert. Van de bedrijven in de industrie exporteert 26%. Export Na een daling in 2009 en 2010 is de totale export van Nederland weer toegenomen tot ruim 500 miljard euro in De goederenexport kwam daarbij uit op circa 400 miljard euro en de dienstenexport op bijna 100 miljard euro. De Exportindex MKB van goederen laat een daling zien in 2009, een sterke toename in 2010 en een lichte toename in De Exportindex van goederen voor het grootbedrijf geeft een ander beeld: een toename tot 2010, gevolgd door een afname in De dienstenexport van het MKB liet in 2011 wel een groei zien, terwijl die van het grootbedrijf vrijwel niet veranderde. Van de goederenexport, die kan worden toegerekend naar grootteklassen, komt tweederde voor rekening van het MKB en ruim eenvijfde komt voor rekening van het grootbedrijf (250+). Bij de dienstenexport komt 40% voor rekening van het MKB. Bijna de helft van de goederenexport wordt gerealiseerd door de groothandel en ruim een kwart door de industrie. Voor de dienstenexport is de transportsector het belangrijkst met een aandeel van 38%. De grootste toename van de goederenexport in het MKB wordt gerealiseerd bij de zakelijke en overige commerciële diensten. In 2011 is hier zelfs een toename van 37%. Exportintensiteit De exportintensiteit is het aandeel van de export in de omzet. De exportintensiteit van het totale MKB ligt in de periode tussen 17% en 20%. De hoogste exportintensiteit is te vinden in de industrie (34% in 2011), gevolgd door transport en communicatie (30%) en de groothandel (29%). 5

6 6

7 1 Inleiding Een veel gebruikte maatstaf om het zakendoen van bedrijven in het buitenland te meten is de export. In deze rapportage brengt Panteia/EIM de export van het Nederlandse bedrijfsleven in kaart met bijzondere aandacht voor het MKB 1. Het gaat daarbij om het aantal en aandeel exporteurs, de directe export en de exportintensiteit. Om de ontwikkeling van de MKB-export in kaart te brengen en te monitoren, is door Panteia/EIM een indexcijfer ontwikkeld: de Exportindex MKB. Het betreft de directe export: de export van goederen en diensten die door de bedrijven zelf aan het buitenland zijn verkocht (de zogenaamde aan het buitenland gefactureerde omzet). Met een dergelijk indexcijfer is in een oogopslag de ontwikkeling van de export van het MKB te zien. Het basisjaar in deze rapportage is Voor dat jaar is de Exportindex MKB gelijkgesteld aan 100. Door de Exportindex MKB op deze wijze te berekenen is monitoring eenvoudig mogelijk. Wijzigingen t.o.v. voorgaande rapportages van de Exportindex MKB Panteia/EIM heeft diverse rapportages van de Exportindex MKB gepubliceerd. In de vorige rapportage werden de ontwikkelingen voor de periode gepresenteerd 2. Na 2007 zijn enkele databronnen, waaronder ERBO, gestopt, hebben belangrijke wijzigingen plaatsgevonden in de dataverzameling en berekeningen en is de sectorindeling gewijzigd. Wijzigingen in databronnen De cijfers van de Exportindex MKB waren tot en met 2007 afkomstig van een mix van bronnen, zoals ERBO van de Kamer van Koophandel en de Productiestatistieken van het CBS. Met ingang van deze Exportindex MKB zijn vanaf 2008 de resultaten volledig gebaseerd op de CBS statistiek internationale handel in goederen naar bedrijfskenmerken. In het verleden gaf de statistiek internationale handel in goederen alleen informatie over de verdeling naar goederen en naar bestemming. Door de BTWnummers van handelaren te koppelen aan het Algemene Bedrijvenregister (ABR), is het CBS inmiddels in staat om de exportcijfers te koppelen aan bedrijven en hun kenmerken, zoals sector en grootteklasse. Het CBS werkt telkens aan de verbetering van de koppelingsmethoden. Met name tussen 2009 en 2010 heeft het CBS de koppeling flink verbeterd. Vooral veel meer kleine handelaren zijn daardoor aan bedrijven gekoppeld. Vanaf 2010 is door het CBS eenzelfde methodiek gehanteerd. Veranderingen ten opzichte van de jaren voor 2010 zijn voor een belangrijk deel methodische veranderingen. De exportcijfers, verdeeld naar sector en grootteklasse, hebben vooralsnog vooral betrekking op de goederenexport 3. In beperkte mate heeft het CBS recentelijk 1 Het MKB is gedefinieerd als ondernemingen met minder dan 250 werkzame personen. 2 Gibcus, P., N. Tiggeloove en W.H.J. Verhoeven (2009), De Exportindex MKB: Ontwikkelingen , EIM: Zoetermeer. 3 De gegevens over de goederenexport zijn ontleend aan de CBS statistiek internationale handel in goederen naar bedrijfskenmerken. 7

8 over de dienstenexport ook enkele gegevens over sector en grootteklassen in 2011 gepubliceerd. Deze gegevens zijn meegenomen 1. Door de veranderingen in de waarneming worden in deze rapportage slechts in beperkte mate vergelijkingen in de tijd gemaakt. Daarnaast zijn (nog) niet alle exportgegevens uit te splitsen naar verschillende grootteklassen. Dit deel niet naar toe te rekenen naar grootteklasse heeft voor een belangrijk deel betrekking op de dienstenexport en de wederuitvoer. Zie bijlage III voor een beschrijving van de methode van vaststelling van de MKB Exportindex. Door de verandering van bron, de (nog) niet volledige koppelbaarheid 2 van export aan sectoren en/of grootteklassen en het nog incomplete beeld van de dienstenexport, bleek een eenduidige voorzetting van de reeks niet mogelijk. Het gevolg is dat sprake is van een duidelijke trendbreuk in de cijfers, waardoor cijfers vanaf 2008 niet vergelijkbaar zijn met de cijfers tot en met Op het aggregatieniveau van sectoren en grootteklassen vallen de exportniveaus door bovengenoemde oorzaken veelal lager uit dan voorheen. De gegevens vanaf 2008 zijn op een andere wijze verzameld en kennen andere definities (zie bijlage III). Dit beperkt de mogelijkheid tot monitoring over een langere periode. In deze rapportage worden de cijfers vanaf 2008 gepresenteerd. Leeswijzer Hoofdstuk 1 trapt af met het aantal exporteurs naar grootteklasse en sector. Vervolgens staat hoofdstuk 2 stil bij de omvang van de export. Tevens komt in dit hoofdstuk het aandeel van de export in de omzet, ook wel exportintensiteit genoemd, aan bod. Hierbij wordt steeds eerst de goederenexport gepresenteerd, die, voor zover gegevens beschikbaar waren, zijn aangevuld met de dienstenexport. De gegevens van de dienstenexport zijn op een hoger aggregatieniveau beschikbaar dan die van de goederenexport. Bijlage I geeft een overzicht van de definities van de gehanteerde begrippen. Bijlage II gaat in op de sectorindeling. Bijlage III beschrijft de methoden om tot de Exportindex MKB te komen. Bijlage IV presenteert tabellen. Daarin zijn reeksen vanaf 1995 opgenomen. Daarbij dient rekening gehouden te worden met de genoemde trendbreuk door veranderingen in definities en dataverzameling. Er zijn aparte tabellen gepresenteerd voor de periode en de periode De gegevens vanaf 2008 zijn veelal gesplitst in goederen- en dienstenexport. 1 De gegevens over de dienstenexport zijn ontleend aan de CBS Internationalisation Monitor 2012 (op basis van de statistiek internationale handel in diensten). 2 Bij de goederenexport konden in 2010 en 2011 al wel veel meer bedrijven gekoppeld worden dan in 2008 en Wat betreft de bedragen voor de exportwaarde is het gat nog niet kleiner geworden. 8

9 2 Exporteurs Dit hoofdstuk gaat in op de ontwikkeling van het aantal exporteurs in Nederland, naar grootteklasse en naar sector. 2.1 Aantal exporteurs In Figuur 1 is het aantal goederenexporteurs in Nederland voor de periode weergegeven. In 2011 waren er goederenexporteurs en dienstenexporteurs. In totaal betreft het ruim exporteurs 1. Ten opzichte van 2010 is het aantal goederenexporteurs toegenomen met 7.670, ofwel een toename van bijna 9%. Voor de dienstenexport zijn alleen gegevens over 2009 en 2011 beschikbaar. Het aantal dienstenexporteurs nam in deze periode met af; een daling met bijna 4% per jaar. Figuur 1 Totaal aantal goederenexporteurs in Nederland, Bron: Panteia/EIM op basis van CBS, Statistiek internationale handel in goederen. 1 Het aantal goederen- en dienstenexporteurs kunnen niet zonder meer worden opgeteld. Ze kunnen elkaar overlappen: een aantal exporteurs exporteert zowel goederen als diensten. 9

10 2.2 Aantal exporteurs naar grootteklasse Verdeling aantal goederenexporteurs naar grootteklasse 1 De meeste goederenexporteurs zijn te vinden in het kleinbedrijf (tot 10 werkzame personen). 99% van de exporteurs behoort tot het MKB. Ruim drie kwart van de exporteurs heeft minder dan 10 werkzame personen (zie Figuur 2). Dit betreft bijna exporteurs, waarvan circa bedrijven 1 werkzame persoon telden. Figuur 2 Verdeling aantal goederenexporteurs naar grootteklasse in % 2% 3% 8% 1 wp 10% 35% 2-9 wp wp wp wp wp 250+ wp 41% Bron: Panteia/EIM op basis van CBS, Statistiek internationale handel in goederen. 1 Van de dienstenexporteurs is geen nadere verdeling naar grootteklasse bekend. 10

11 Index aantal exporteurs en ondernemingen in het MKB In Figuur 3 is de index van het aantal goederenexporteurs en van het aantal ondernemingen in het MKB (tot 250 werkzame personen) weergegeven. Daaruit kan worden afgeleid dat het aantal goederenexporteurs in de afgelopen periode sterker is toegenomen dan het aantal ondernemingen. Ten opzichte van 2010 is het aantal exporteurs in 2011 bijna 9% toegenomen, terwijl het aantal ondernemingen met ruim 5% toenam. Het aandeel ondernemingen in het MKB dat exporteert is daarom enigszins toegenomen. Bij de dienstenexporteurs is over de periode sprake van een dalende trend. Het aantal MKB-exporteurs ligt in 2011 bijna 8% lager dan in Figuur 3 Index aantal goederenexporteurs en ondernemingen in het MKB, Index aantal exporteurs MKB (2010=100) Index aantal ondernemingen MKB (2010=100) Bron: Panteia/EIM op basis van CBS, Statistiek internationale handel in goederen. 11

12 Aandeel exporteurs naar grootteklasse De ontwikkeling van het aandeel goederen exporterende ondernemingen is weergegeven in Figuur 4. In het MKB was in 2011 het aandeel goederenexporteurs bijna 8%. Bij grotere bedrijven is het aandeel exporteurs hoger dan bij de kleinere bedrijven. Bijna de helft van de bedrijven met 50 tot 250 werkzame personen exporteert, terwijl bij de bedrijven met één werkzame persoon dit slechts 4% is. Bij de grotere ondernemingen (100 of meer werkzame personen) is in 2011 sprake van een lichte daling van het aandeel exporterende ondernemingen, terwijl het aandeel bij de kleinere ondernemingen (tot 50 werkzame personen) juist enigszins toenam. Het aandeel dienstenexporteurs lag in het MKB in 2011 op 1,1%. Het aandeel exporteurs van goederen en diensten samen ligt daarmee op 9%. Figuur 4 Aandeel goederenexporteurs naar grootteklasse, % 50% 40% 30% 20% 10% 0% wp 2-9 wp wp wp wp wp 250+ wp MKB Bron: Panteia/EIM op basis van CBS, Statistiek internationale handel in goederen. 12

13 2.3 Aantal exporteurs in het MKB naar sector Verdeling aantal exporteurs in het MKB naar sector In Figuur 5 zijn de goederenexporteurs in het MKB verdeeld naar sector. Daarbij zijn alleen de sectoren opgenomen waar sprake is van een belangrijk aantal exporteurs. De andere sectoren zijn ondergebracht in de categorie overig. Ruim een kwart van de exporteurs zijn bedrijven in de groothandel. Eenvijfde van de exporteurs betreft exporteurs van zakelijke en overige commerciële diensten. Figuur 5 Verdeling aantal goederenexporteurs in het MKB naar sector in % 22% 14% landbouw/visserij industrie groothandel transport/communicatie 20% 28% zakelijke en overige commerciële diensten overig* 11% * Overig: delfstoffenwinning, openbaar nut, bouw, autosector, detailhandel, horeca, financiële diensten, niet-commerciële diensten. Bron: Panteia/EIM op basis van CBS, Statistiek internationale handel in goederen. 13

14 Verdeling dienstenexporteurs in het MKB naar sector Van de exporteurs van diensten is 38% afkomstig uit de sectoren ICT, financiële en zakelijke diensten. Ruim een kwart is afkomstig uit de handelssectoren. Figuur 6 Verdeling aantal dienstenexporteurs naar sector in % 17% landbouw, delfstoffenwinning, industrie 38% bouw, handel, horeca transport ict, financiële en zakelijke diensten 26% niet commerciële diensten 17% Bron: Panteia/EIM op basis van CBS, Internationalisation Monitor

15 Index aantal goederenexporteurs MKB per sector In Figuur 7 is de ontwikkeling van het aantal goederenexporteurs in het MKB per sector weergegeven voor de periode (2010=100). Daaruit blijkt dat het aantal goederenexporteurs in de industrie en groothandel redelijk stabiel is, terwijl in de andere sectoren sprake is van een toename van het aantal exporteurs. Met name in de zakelijke en overige commerciële diensten is de groei van het aantal goederenexporteurs in het MKB fors. Over de periode is het aantal dienstenexporteurs in de sectoren landbouw, delfstoffenwinning en industrie toegenomen (25%), terwijl het in de andere sectoren is afgenomen. Procentueel was de daling het grootst bij de nietcommerciële diensten (-33%), maar hun aantal is klein 1. Figuur 7 Index aantal exporteurs MKB per sector, landbouw/visserij groothandel zakelijke en overige commerciële diensten industrie transport/communicatie overig* * Overig: delfstoffenwinning, openbaar nut, bouw, autosector, detailhandel, horeca, financiële diensten, niet-commerciële diensten. Bron: Panteia/EIM op basis van CBS, Statistiek internationale handel in goederen. 1 Omdat cijfers over het jaar 2010 ontbreken is geen index vast te stellen. 15

16 Aandeel goederenexporteurs in het MKB naar sector Figuur 8 geeft het aandeel goederen exporterende ondernemingen naar sector. De groothandel kent relatief het grootste aantal goederenexporteurs, namelijk circa 35% van het aantal groothandelsbedrijven in het MKB exporteert. Daarnaast kent de industrie ook een hoog aandeel MKB-exporteurs, namelijk circa 26% van de industriële bedrijven. Figuur 8 Aandeel goederenexporteurs in het MKB naar sector, % 30% 20% 10% 0% landbouw/visserij groothandel zakelijke en overige commerciële diensten industrie transport/communicatie overig* * Overig: delfstoffenwinning, openbaar nut, bouw, autosector, detailhandel, horeca, financiële diensten, niet-commerciële diensten. Bron: Panteia/EIM op basis van CBS, Statistiek internationale handel in goederen. 16

17 Aandeel dienstenexporteurs in het MKB naar sector Bij de dienstenexporteurs in het MKB is het aandeel in de transportsector met bijna 8% het hoogst. In de niet-commerciële dienstensector ligt het aandeel op slechts 0,1%. Met uitzondering van de sectoren landbouw, delfstoffenwinning en industrie daalt het aandeel exporteurs in de periode Figuur 9 geeft hiervan een beeld. Figuur 9 Aandeel dienstenexporteurs in het MKB naar sector, 2009 en ,0% 9,0% 8,0% 7,0% 6,0% 5,0% ,0% 3,0% 2,0% 1,0% 0,0% landbouw, delfstoffenwinning, industrie bouw, handel, horeca transport ict, financiële en zakelijke diensten niet commerciële diensten totaal Bron: Panteia/EIM op basis van CBS, Internationalisation Monitor

18 18

19 3 Export van het MKB Dit hoofdstuk gaat in op de ontwikkeling van de export in Nederland, naar grootteklasse en naar sector en de exportintensiteit. Het betreft de directe export: de export van goederen en diensten die door de bedrijven zelf aan het buitenland zijn verkocht (de zogenaamde aan het buitenland gefactureerde omzet). 3.1 Export van Nederland De totale export van Nederland bedroeg in 2011 ruim 500 miljard euro. Na een daling in 2009 is de totale export in 2010 en 2011 weer toegenomen. Deze ontwikkeling zien we zowel bij de goederen- als de dienstenexport (Figuur 10). De totale goederenexport lag in 2011 op ongeveer 400 miljard euro en de totale dienstenexport op circa 100 miljard euro. Ten opzichte van 2010 nam de exportwaarde toe met 48,2 miljard euro, een groei met 10%. Figuur 10 Export (x 1 miljoen), Goederenexport Dienstenexport Bron: Panteia/EIM op basis van CBS, Statistiek internationale handel in goederen en Internationalisation Monitor

20 3.2 Export naar grootteklasse Verdeling export naar grootteklasse In Figuur 11 is de verdeling van de goederenexport naar grootteklasse weergegeven in Zoals in de inleiding van het rapport is aangegeven is een belangrijk deel van de export op basis van de beschikbare bronnen niet toe te delen naar grootteklassen. Dit betreft 28% van de totale waarde van de goederenexport. Van de export die wel kan worden toegerekend naar grootteklassen komt tweederde voor rekening van het MKB. Bij de dienstenexport is 40% afkomstig van het MKB 1. Van de totale waarde van de dienstenexport kan 29% niet worden toegerekend naar grootteklasse en sector. Figuur 11 Goederen- en dienstenexport naar grootteklasse (in procenten), 2011 Goederenexport 11% 27% 4% 8% <10 wp wp wp 11% wp wp 250+ wp 27% 12% niet toegerekend Dienstenexport 29% 28% MKB grootbedrijf niet toegerekend 43% Bron: Panteia/EIM op basis van CBS, Statistiek internationale handel in goederen en Internationalisation Monitor Van de dienstenexport is geen nadere onderverdeling naar grootteklasse beschikbaar. 20

21 Exportindex goederen De ontwikkeling van de Exportindex MKB (index van de directe export van het MKB) en de Exportindex grootbedrijf is voor goederen weergegeven in Figuur 12. De Exportindex MKB laat een daling zien in 2009, een sterke toename in 2010 en een lichte toename in De Exportindex grootbedrijf geeft een ander beeld. Deze neemt tot 2010 toe om vervolgens in 2011 weer af te nemen. Figuur 12 Exportindex goederen MKB en grootbedrijf, (2010=100) MKB Grootbedrijf Bron: Panteia/EIM op basis van CBS, Statistiek internationale handel van goederen. 21

22 Exportindex diensten Voor de dienstenexport naar grootteklasse zijn alleen voor 2010 en 2011 cijfers beschikbaar. In 2011 nam de dienstenexport in het MKB toe, terwijl deze in het grootbedrijf vrijwel gelijk bleef. Figuur 13 Exportindex diensten MKB en grootbedrijf, (2010=100) MKB diensten Grootbedrijf diensten Bron: Panteia/EIM op basis van CBS, Internationalisation Monitor

23 3.3 Export in het MKB naar sector Verdeling goederenexport in het MKB naar sector 1 Figuur 14 geeft de verdeling van de export die kan worden toegerekend aan het MKB over de verschillende sectoren. Bijna de helft van deze export wordt gerealiseerd door de groothandel en ruim een kwart door de industrie. De andere sectoren leveren een duidelijk minder grote bijdrage aan de export. Figuur 14 Verdeling export van het MKB naar sector, % 2% 7% landbouw/visserij 27% 8% industrie groothandel transport zakelijke en overige commerciële diensten overig* 49% * Overig: delfstoffenwinning, openbaar nut, bouw, autosector, detailhandel, horeca, informatie en communicatie, financiële diensten, niet-commerciële diensten. Bron: Panteia/EIM op basis van CBS, Statistiek internationale handel in goederen. 1 Van de dienstenexport is geen verdeling van de MKB-export naar sector beschikbaar. 23

24 Index goederenexport MKB naar sector In Figuur 15 is voor de verschillende sectoren de ontwikkeling weergegeven van de export die kan worden toegerekend aan het MKB. Daaruit blijkt dat de grootste toename van de export in het MKB wordt gerealiseerd bij de zakelijke en overige commerciële diensten, in 2011 was dit zelfs een toename van 37%. Figuur 15 Index goederenexport MKB per sector, landbouw/visserij groothandel zakelijke en overige commerciële diensten industrie transport overig* * Overig: delfstoffenwinning, openbaar nut, bouw, autosector, detailhandel, horeca, informatie en communicatie, financiële diensten, niet-commerciële diensten. Bron: Panteia/EIM op basis van CBS, Nationale Rekeningen (Input-Outputtabellen). 24

25 3.4 Exportintensiteit van het MKB Exportintensiteit van het MKB naar grootteklasse Het belang van de goederenexport kan worden afgemeten aan de exportintensiteit. De exportintensiteit is het aandeel van de export in de omzet. In Figuur 16 is de exportintensiteit van de goederenexport voor verschillende grootteklassen binnen het MKB en het totale MKB weergegeven. De exportintensiteit goederen van het totale MKB ligt in de periode tussen 17% en 20%. De hoogste exportintensiteit is te vinden in de categorie werkzame personen. Daar loopt de exportintensiteit op tot 42%. De exportintensiteit diensten is alleen voor het totale MKB beschikbaar. Deze kwam voor het MKB in 2011 uit op 2,8% van de MKB-omzet, tegenover 2,2% in Hiermee komt de totale exportintensiteit (goederen en diensten) in 2011 uit op ruim 21%, net als in Figuur 16 Exportintensiteit goederen in het MKB naar grootteklasse, % 40% 30% 20% 10% 0% wp wp wp wp wp MKB Bron: Panteia/EIM op basis van Reeksen Kerngegevens MKB en CBS, Nationale Rekeningen (Input-Outputtabellen). 25

26 Exportintensiteit van het MKB naar sector In Figuur 17 is de exportintensiteit in het MKB naar sector weergegeven. De cijfers hebben alleen betrekking op goederen. De hoogste exportintensiteit is te vinden in de industrie, gevolgd door transport & communicatie en de groothandel. De exportintensiteit van de andere sectoren ligt onder de gemiddelde exportintensiteit in het MKB. Van de dienstenexport zijn geen sectorale gegevens voor het MKB beschikbaar. Figuur 17 Exportintensiteit van goederen in het MKB naar sector, % 30% 20% 10% 0% landbouw/visserij groothandel zak./ov. comm. diensten MKB industrie transport overig* * Overig: delfstoffenwinning, openbaar nut, bouw, autosector, detailhandel, horeca, informatie en communicatie, financiële diensten, niet-commerciële diensten. Bron: Panteia/EIM op basis van Reeksen Kerngegevens MKB en CBS, Statistiek internationale handel in goederen. 26

27 BIJLAGE 1 Definities gehanteerde begrippen Definitie van export Export heeft betrekking op de gefactureerde omzet aan buitenlandse opdrachtgevers. Bedrijven in een sector verkopen dan hun goederen en diensten zelf aan het buitenland. Omdat goederen en diensten staan vermeld bij de sector waar de export wordt verzorgd, betekent dit verder dat landbouwproducten die een bewerking hebben ondergaan, geen deel uitmaken van de export van de sector landbouw en visserij, maar van de industrie 1. De aldus gedefinieerde export wordt ook wel aangeduid als directe export. Gehanteerde begrippen Aandeel exporteurs Het aantal exporteurs als percentage van het totale aantal ondernemingen. Bedrijf Voor het begrip bedrijf wordt aangesloten bij de gehanteerde definitie van het CBS. De feitelijke transactor in het productieproces gekenmerkt door zelfstandigheid ten aanzien van de beslissingen over dat proces en door het aanbieden van zijn producten aan derden. Uit deze definitie en met name uit het element zelfstandigheid volgt dat een bedrijf meer dan één vestiging kan omvatten, maar ook meer dan één juridische eenheid. Dit is het geval wanneer de afzonderlijke vestigingen of juridische eenheden niet zelfstandig opereren. Andersom komt het voor dat binnen een juridische eenheid verschillende onderdelen te onderscheiden zijn die wat betreft de productie zelfstandig opereren. Deze vormen dan op grond van de definitie evenzoveel bedrijven. Dit laatste doet zich vooral voor bij grotere concerns met uiteenlopende activiteiten. Wanneer een aldus gedefinieerde eenheid zich uitstrekt over verschillende landen, wordt omwille van de nationale statistiek het Nederlandse deel als een geheel bedrijf beschouwd. De officiële CBS-terminologie is bedrijfseenheid (BE), zodat geen verwarring kan ontstaan met de term bedrijf uit het - in dit opzicht weinig precieze - spraakgebruik. Diensten Producten die niet tastbaar zijn zoals horeca, transport, zakelijke diensten, zorg, overheid. Directe export Directe verkoop door Nederlandse bedrijven aan buitenlandse afnemers. Bij directe export wordt het product of de dienst direct zonder tussenkomst van derden aangeboden/geleverd aan de eindverbruiker in het buitenland. Op deze manier wordt de bewerking van de markt in eigen hand gehouden. De directe export wordt ook wel aangeduid als gefactureerde omzet aan het buitenland. 1 Indien dienstverleners de administratie rond de goederenexport verzorgen, telt het CBS deze export toe aan de dienstverlener. De omvang van de goederenexport die door deze werkwijze aan met name de transporteurs en zakelijke dienstverleners (zoals accountants en administratiekantoren) wordt toegerekend, is hierdoor aanzienlijk. 27

28 Doorvoer De goederenstroom die, op weg van het ene naar het andere land, over Nederlands grondgebied vervoerd wordt, maar in buitenlands bezit blijft. De doorvoer maakt, anders dan de wederuitvoer, geen deel uit van de invoer en de uitvoer. Exportaandeel t.o.v. totale export Het exportaandeel naar een bepaald land/werelddeel t.o.v. de totale export. Exportintensiteit Het aandeel van de totale omzet dat geëxporteerd wordt. Exportintensiteit van exporteurs Het aandeel van de export in de totale omzet van de exporterende bedrijven. Goederen Tastbare producten zoals voedingsmiddelen, duurzame consumptieartikelen en machines. Grootbedrijf Onderneming met ten minste 250 werkzame personen. Groot middenbedrijf Onderneming met 50 of meer werkzame personen en minder dan 100 werkzame personen. Handelsmarge Omzet van de handelsverkopen minus de inkoopwaarde van de verkopen. Kleinbedrijf Onderneming met minder dan 10 werkzame personen. Klein middenbedrijf Onderneming met 10 of meer werkzame personen en minder dan 20 werkzame personen. Middelgroot bedrijf Onderneming met 100 of meer werkzame personen en minder dan 250 werkzame personen. Middelgroot middenbedrijf Onderneming met 20 of meer werkzame personen en minder dan 50 werkzame personen. 28

29 MKB (Midden- en kleinbedrijf) Onderneming met minder dan 250 werkzame personen. Nationale Rekeningen Het statistische systeem waarmee de Nederlandse economie in kaart wordt gebracht. Ook wel de nationale boekhouding genoemd. Omzet De verkoopwaarde van goederen en diensten (exclusief BTW), alsmede de waarde van de zelf vervaardigde producten voor eigen gebruik. Deze post wordt niet in de Nationale Rekeningen gehanteerd. Standaard Bedrijfsindeling (SBI) 1993 De Nederlandse hiërarchische indeling van economische activiteiten, die vanaf 1993 door het CBS wordt gebruikt om bedrijfseenheden te rubriceren naar hun hoofdactiviteit. De SBI '93 kent zes niveaus, waarvan de beide hoogste niveaus (secties en subsecties) door letters, en de lagere niveaus (afdelingen, groepen, klassen en subklassen) door cijfers worden aangeduid. Standaard Bedrijfsindeling (SBI) 2008 De Nederlandse hiërarchische indeling van economische activiteiten die vanaf 2008 door het CBS wordt gebruikt om bedrijfseenheden in te delen naar hun hoofdactiviteit. De SBI 2008 kent vijf niveaus, waarvan het hoogste niveau (secties) door letters en de lagere niveaus (afdelingen, groepen, klassen en subklassen) door cijfers worden aangeduid. Uitvoer/export van diensten De diensten die door ingezetenen aan het buitenland worden verleend. Uitvoer van diensten heeft onder meer betrekking op Nederlandse vervoersdiensten in het buitenland, aan buitenlandse bedrijven geleverde havendiensten, aan buitenlandse bedrijven geleverde zakelijke diensten en verder op uitgaven van buitenlandse toeristen en diplomaten in Nederland. Uitvoer/export van goederen Alle goederen die bestemd zijn voor gebruik of verbruik buiten Nederland. Het gaat hierbij om goederen die in ons land vervaardigd zijn of die hier oorspronkelijk zijn ingevoerd. Tot de uitvoer behoren ook tijdelijk uitgevoerde goederen die in opdracht van een ingezetene in het buitenland een behandeling ondergaan (passieve loonveredeling). Uitvoerwaarde diensten De waarde van door Nederlandse bedrijven aan het buitenland geleverde diensten volgens de statistieken van de internationale handel. De uitvoer van diensten omvat onder meer de diensten van Nederlandse zakelijke dienstverleners en vervoerbedrijven in het buitenland, aan het buitenland bewezen havendiensten, scheepsreparatie en de uitvoering van werken in het buitenland door Nederlandse aannemers. Onder de uitvoer vallen eveneens de bestedingen in Nederland door buitenlandse toeristen, grensbewoners en diplomaten. 29

De Exportindex MKB. Ontwikkelingen 2000-2006. drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven

De Exportindex MKB. Ontwikkelingen 2000-2006. drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven De Exportindex MKB Ontwikkelingen 2000-2006 drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven Zoetermeer, juli 2007 Dit onderzoek is gefinancierd door het Ministerie van Economische Zaken. De verantwoordelijkheid voor

Nadere informatie

De Watersector Exportindex (WEX)

De Watersector Exportindex (WEX) De Watersector Exportindex (WEX) prognose 2006 drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven Zoetermeer, februari 2007 Dit onderzoek is gefinancierd door het programma Partners voor Water. De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

De Watersector Exportindex (WEX)

De Watersector Exportindex (WEX) De Watersector Exportindex (WEX) Prognose 2005 drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven Zoetermeer, februari 2006 Dit onderzoek is gefinancierd door het programma Partners voor Water. De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins drs. D. Snel drs. N. Timmermans Zoetermeer, 5 juli 2013 Rapportnummer : A201337 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse

Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse Minirapportage ir. C.C. van de Graaff drs. W.H.J. Verhoeven drs. P. Vroonhof K. Bakker Zoetermeer, 18 september 2002 Dit onderzoek is uitgevoerd

Nadere informatie

De stand van Mediation in Nederland

De stand van Mediation in Nederland De stand van Mediation in Nederland drs. R.J.M. Vogels Zoetermeer, 17 november 2011 In opdracht van het Nederlands Mediation Instituut (NMI). De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus.

Nadere informatie

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Gelderland

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Gelderland Personeelsmonitor Provincies Benchmarkrapport Zoetermeer, september 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning

Nadere informatie

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Drenthe

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Drenthe Personeelsmonitor Provincies Benchmarkrapport Zoetermeer, september 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning

Nadere informatie

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Zuid-Holland

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Zuid-Holland Personeelsmonitor Provincies Benchmarkrapport Zoetermeer, september 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning

Nadere informatie

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Limburg

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Limburg Personeelsmonitor Provincies Benchmarkrapport Zoetermeer, september 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning

Nadere informatie

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Flevoland

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Flevoland Personeelsmonitor Provincies Benchmarkrapport Zoetermeer, september 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning

Nadere informatie

Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid

Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid Peter Brouwer Zoetermeer, april 2003 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat

Nadere informatie

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Noord-Holland

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Noord-Holland Personeelsmonitor Provincies Benchmarkrapport Zoetermeer, oktober 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning

Nadere informatie

Stemming onder ondernemers in het MKB

Stemming onder ondernemers in het MKB Stemming onder ondernemers in het MKB ISBN : 978-90-371-1130-9 Rapportnummer : A201424 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl) Panteia

Nadere informatie

BNA Conjunctuurmeting

BNA Conjunctuurmeting BNA Conjunctuurmeting September 2011 Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten Jollemanhof 14 Postbus 19606 1000 GP Amsterdam T 020 555 36 66 F 020 555 36

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Universiteit van Amsterdam, INTT De verantwoordelijkheid voor de inhoud

Nadere informatie

Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB. drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus

Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB. drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1096-8 Rapportnummer : A201363 Dit onderzoek is gefinancierd

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Studiecentrum Talen Eindhoven bv De verantwoordelijkheid voor de inhoud

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Dienst inburgeren Hogeschool Inholland Amsterdam/Diemen

Tevredenheidsonderzoek Dienst inburgeren Hogeschool Inholland Amsterdam/Diemen Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Hogeschool Inholland Amsterdam/Diemen Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Hogeschool Inholland Amsterdam/Diemen De verantwoordelijkheid voor

Nadere informatie

Kengetallen ondernemerschap

Kengetallen ondernemerschap Kengetallen ondernemerschap Tabellenboek drs. N.G.L. Timmermans R. in 't Hout K. Bakker drs. W. H.J. Verhoeven Zoetermeer, 14 augustus 2009 Dit onderzoek is gefinancierd door het Ministerie van Economische

Nadere informatie

Ergernissen van ondernemers in het MKB Minirapportage

Ergernissen van ondernemers in het MKB Minirapportage Ergernissen van ondernemers in het MKB Minirapportage drs. C.M. Wiggers Zoetermeer, augustus 2003 Nummer: M200304 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar 2015

Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar 2015 Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar René Vogels Zoetermeer, 10 april De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen,

Nadere informatie

Benchmark klanten Qredits

Benchmark klanten Qredits Benchmark klanten Qredits Lia Smit Zoetermeer, maart 2013 Rapportnummer: A201308 Dit onderzoek is mede gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl). Voor alle

Nadere informatie

De oudere starter in Nederland Quick Service

De oudere starter in Nederland Quick Service De oudere starter in Nederland Quick Service Heleen Stigter Zoetermeer, januari 2003 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd door het Ministerie

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl Zoetermeer, vrijdag 13 november 2015 In opdracht van Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven

MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven Lia Smit, Ro Braaksma, Pieter Fris Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1108-8 Rapportnummer : A201374

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2012. Jobcoach organisatie Trace Daelzicht

Tevredenheidsonderzoek 2012. Jobcoach organisatie Trace Daelzicht Tevredenheidsonderzoek 2012 Jobcoach organisatie Trace Daelzicht Zoetermeer, maandag 4 februari 2013 In opdracht van Jobcoach organisatie Trace Daelzicht De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015 / Hogeschool van Amsterdam

Tevredenheidsonderzoek 2015 / Hogeschool van Amsterdam Tevredenheidsonderzoek 2015 / 2016 Hogeschool van Amsterdam Zoetermeer, woensdag 9 november 2016 In opdracht van Hogeschool van Amsterdam De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het

Nadere informatie

Uitgevoerd in opdracht van. Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies

Uitgevoerd in opdracht van. Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies Uitgevoerd in opdracht van Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies Zoetermeer, 17 september 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen

Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen Bram van der Linden Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1107-1 Rapportnummer : A201373 Dit onderzoek is gefinancierd

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek De Opstap, Leerwerktraject van De Kapstok

Tevredenheidsonderzoek De Opstap, Leerwerktraject van De Kapstok Tevredenheidsonderzoek 2014-2015 De Opstap, Leerwerktraject van De Kapstok Zoetermeer, maandag 3 augustus 2015 In opdracht van De Opstap, Leerwerktraject van De Kapstok De verantwoordelijkheid voor de

Nadere informatie

Administratieve lasten Regeling invoer, uitvoer en verkeer van planten Nulmeting 2002

Administratieve lasten Regeling invoer, uitvoer en verkeer van planten Nulmeting 2002 Administratieve lasten Regeling invoer, uitvoer en verkeer van planten Nulmeting 2002 Frits Suyver Zoetermeer, 17 februari 2004 Dit onderzoek is gefinancierd door het Ministerie van Landbouw, Natuur en

Nadere informatie

Conjunctuurpeiling BNA. Voorjaar René Vogels

Conjunctuurpeiling BNA. Voorjaar René Vogels Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar 2014 René Vogels Zoetermeer, 22 april 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning

Nadere informatie

M MKB heeft internationale handelsgeest

M MKB heeft internationale handelsgeest M201019 MKB heeft internationale handelsgeest Arjan Ruis Petra Gibcus Zoetermeer, november 2010 MKB heeft internationale handelsgeest Ruim één op de drie MKB-bedrijven is op enige wijze actief op de internationale

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / De Nieuwe Werkgever

Tevredenheidsonderzoek 2014 / De Nieuwe Werkgever Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 De Nieuwe Werkgever Zoetermeer, dinsdag 4 augustus 2015 In opdracht van De Nieuwe Werkgever De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

ISBN :

ISBN : MKB regionaal bekeken 2014 ISBN : 978-90-371-1137-8 Rapportnummer : A201432 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl) Panteia BV Panteia

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek ROC De Leijgraaf

Tevredenheidsonderzoek ROC De Leijgraaf Tevredenheidsonderzoek 2015 ROC De Leijgraaf Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van ROC De Leijgraaf De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Cliëntenaudit Bureau ABC

Cliëntenaudit Bureau ABC Cliëntenaudit Bureau ABC 2014 Zoetermeer 17 april 2015 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties

Nadere informatie

R200912. Inzicht in bedrijven die hun eerste. werknemer aantrekken. Creëren van een dataset. Sjaak Vollebregt Wim Verhoeven

R200912. Inzicht in bedrijven die hun eerste. werknemer aantrekken. Creëren van een dataset. Sjaak Vollebregt Wim Verhoeven R200912 Inzicht in bedrijven die hun eerste werknemer aantrekken Creëren van een dataset Sjaak Vollebregt Wim Verhoeven Zoetermeer, juli 2009 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB

Nadere informatie

Innovatie in het MKB in Noord-Nederland

Innovatie in het MKB in Noord-Nederland Innovatie in het MKB in C10978 Petra Gibcus en Yvonne Prince Zoetermeer, 16 juli 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. AM Werk Reïntegratie BV

Tevredenheidsonderzoek 2015. AM Werk Reïntegratie BV Tevredenheidsonderzoek 2015 AM Werk Reïntegratie BV Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van AM Werk Reïntegratie BV De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

MKB in regionaal perspectief 2006

MKB in regionaal perspectief 2006 MKB in regionaal perspectief 2006 Zoetermeer, juli 2006 ISBN: 90-371-0971-3 Bestelnummer: A200606 Prijs: 25,- Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Dienst inburgeren Landstede

Tevredenheidsonderzoek Dienst inburgeren Landstede Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Landstede Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Landstede De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen

Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen Rapport Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen Drie afbakeningen van het MKB Oscar Lemmers Dit onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Er waren geen

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Nieuwland Opleidingen B.V.

Tevredenheidsonderzoek Nieuwland Opleidingen B.V. Tevredenheidsonderzoek 2015 Nieuwland Opleidingen B.V. Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van Nieuwland Opleidingen B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Wajong Talenten B.V.

Tevredenheidsonderzoek Wajong Talenten B.V. Tevredenheidsonderzoek 2015 Wajong Talenten B.V. Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van Wajong Talenten B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Jobcoach Company

Tevredenheidsonderzoek Jobcoach Company Tevredenheidsonderzoek 2014 Jobcoach Company Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van Jobcoach Company De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Werkgelegenheid in Leiden

Werkgelegenheid in Leiden maart 2010 Werkgelegenheid in Leiden Jaarlijks publiceert de eenheid Beleidsonderzoek en Analyse (BOA) de meest actuele cijfers over het aantal bedrijven en werkzame personen in Leiden gebaseerd op het

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Dienst inburgeren ROC Mondriaan

Tevredenheidsonderzoek Dienst inburgeren ROC Mondriaan Tevredenheidsonderzoek 2010 Dienst inburgeren ROC Mondriaan Zoetermeer, vrijdag 4 februari 2011 In opdracht van ROC Mondriaan De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Monitor buitenlandse investeringen MKB

Monitor buitenlandse investeringen MKB Monitor buitenlandse investeringen MKB Omvang en ontwikkeling van de buitenlandse directe investeringen van het Nederlandse MKB per sector en grootteklasse, 2004-2010 drs. N. Tiggeloove (Panteia) drs.

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Dienst inburgeren ROC Midden Nederland Participatieopleidingen

Tevredenheidsonderzoek Dienst inburgeren ROC Midden Nederland Participatieopleidingen Tevredenheidsonderzoek 2010 Dienst inburgeren ROC Midden Nederland Participatieopleidingen Zoetermeer, vrijdag 4 februari 2011 In opdracht van ROC Midden Nederland Participatieopleidingen De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Global Entrepreneurship Monitor 2002

Global Entrepreneurship Monitor 2002 Global Entrepreneurship Monitor 2002 Niels Bosma Zoetermeer, 14 november 2002 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd door het Ministerie

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014. STE Languages

Tevredenheidsonderzoek 2014. STE Languages Tevredenheidsonderzoek 2014 STE Languages Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van STE Languages De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek ROC Alfa-college, unit Educatie

Tevredenheidsonderzoek ROC Alfa-college, unit Educatie Tevredenheidsonderzoek 2014 ROC Alfa-college, unit Educatie Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van ROC Alfa-college, unit Educatie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia.

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Stap.nu Reïntegratie & Counseling

Tevredenheidsonderzoek 2015. Stap.nu Reïntegratie & Counseling Tevredenheidsonderzoek 2015 Stap.nu Reïntegratie & Counseling Zoetermeer, zaterdag 27 februari 2016 In opdracht van Stap.nu Reïntegratie & Counseling De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia.

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2010 / Olympia uitzendbureau

Tevredenheidsonderzoek 2010 / Olympia uitzendbureau Tevredenheidsonderzoek 2010 / 2011 Olympia uitzendbureau Zoetermeer, donderdag 4 augustus 2011 In opdracht van Olympia uitzendbureau De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

WERKGELEGENHEID REGIO WATERLAND 2012

WERKGELEGENHEID REGIO WATERLAND 2012 1.1 Arbeidsplaatsen De regio Waterland telt in totaal 61.070 arbeidsplaatsen (dat zijn werkzame personen). Daarvan werkt 81 procent 12 uur of meer per week (49.480 personen). Het grootste deel van de werkgelegenheid

Nadere informatie

Is uw vereniging toekomstbestendig en voorbereid op de Generatie XYZ? Onderzoek onder branche- en beroepsorganisaties en verenigingen

Is uw vereniging toekomstbestendig en voorbereid op de Generatie XYZ? Onderzoek onder branche- en beroepsorganisaties en verenigingen Is uw vereniging toekomstbestendig en voorbereid op de Generatie XYZ? Onderzoek onder branche- en beroepsorganisaties en verenigingen Zoetermeer, 6 juni 2013 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Friesland College, FC-Extra,School voor Volwasseneneducatie

Tevredenheidsonderzoek Friesland College, FC-Extra,School voor Volwasseneneducatie Tevredenheidsonderzoek 2014 Friesland College, FC-Extra,School voor Volwasseneneducatie Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van Friesland College, FC-Extra,School voor Volwasseneneducatie

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Rijn IJssel, Educatie & Integratie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Rijn IJssel, Educatie & Integratie Tevredenheidsonderzoek 2015 Rijn IJssel, Educatie & Integratie Zoetermeer, zaterdag 27 februari 2016 In opdracht van Rijn IJssel, Educatie & Integratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Brancheonderzoek BNA. Conjunctuurmeting oktober 2012. Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten

Brancheonderzoek BNA. Conjunctuurmeting oktober 2012. Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten Brancheonderzoek BNA Conjunctuurmeting oktober 2012 Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten Jollemanhof 14 Postbus 19606 1000 GP Amsterdam T 020 555 36 66

Nadere informatie

Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel

Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel M200515 Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel Exportthermometer drs. S.C. Oudmaijer Zoetermeer, januari 2006 Exportprestaties en exportpotentieel van de industrie, de

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Stichting ActiefTalent

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Stichting ActiefTalent Tevredenheidsonderzoek 2013-2014 Stichting ActiefTalent Zoetermeer, donderdag 21 mei 2015 In opdracht van Stichting ActiefTalent De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Wajong Talenten B.V.

Tevredenheidsonderzoek Wajong Talenten B.V. Tevredenheidsonderzoek 2014 Wajong Talenten B.V. Zoetermeer, zondag 3 mei 2015 In opdracht van Wajong Talenten B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Effecten BTW-verandering op het. gedrag van consumenten in de. Schilders- en stukadoorsbranche. drs. K.L. Bangma drs. D. Snel

Effecten BTW-verandering op het. gedrag van consumenten in de. Schilders- en stukadoorsbranche. drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Effecten BTW-verandering op het gedrag van consumenten in de Schilders- en stukadoorsbranche drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Zoetermeer, 23 maart 2012 Dit onderzoek is gefinancierd door CNV Vakmensen, FNV

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015 / Plan B Loopbaanbegeleiding en re-integratie

Tevredenheidsonderzoek 2015 / Plan B Loopbaanbegeleiding en re-integratie Tevredenheidsonderzoek 2015 / 2016 Plan B Loopbaanbegeleiding en re-integratie Zoetermeer, donderdag 4 augustus 2016 In opdracht van Plan B Loopbaanbegeleiding en re-integratie De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Voorzet Arbeid B.V.

Tevredenheidsonderzoek Voorzet Arbeid B.V. Tevredenheidsonderzoek 2015 Voorzet Arbeid B.V. Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van Voorzet Arbeid B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. BHP Groep Loopbaanadvisering

Tevredenheidsonderzoek 2011. BHP Groep Loopbaanadvisering Tevredenheidsonderzoek 2011 BHP Groep Loopbaanadvisering Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van BHP Groep Loopbaanadvisering De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia/Stratus.

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Staatvandienst B.V.

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Staatvandienst B.V. Tevredenheidsonderzoek 2014-2015 Staatvandienst B.V. Zoetermeer, donderdag 13 augustus 2015 In opdracht van Staatvandienst B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Voorzet Arbeid B.V.

Tevredenheidsonderzoek Voorzet Arbeid B.V. Tevredenheidsonderzoek 2014 Voorzet Arbeid B.V. Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van Voorzet Arbeid B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Indirecte export van het MKB. en de rol van de groothandel. Een verkennend onderzoek. Ro Braaksma Nicolette Tiggeloove

Indirecte export van het MKB. en de rol van de groothandel. Een verkennend onderzoek. Ro Braaksma Nicolette Tiggeloove Indirecte export van het MKB en de rol van de groothandel Een verkennend onderzoek Ro Braaksma Nicolette Tiggeloove Zoetermeer, 20 november 2009 Dit onderzoek is mede gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

VBO Woonindex. Tweede kwartaal drs. P. Rosenboom

VBO Woonindex. Tweede kwartaal drs. P. Rosenboom VBO Woonindex Tweede 2008 drs. P. Rosenboom Zoetermeer, 10 juli 2008 In opdracht van VBO Makelaars. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus. Het gebruik van cijfers en/of teksten als

Nadere informatie

Evaluatie campagne Doe meer met Afval. mening betrokken gemeenten

Evaluatie campagne Doe meer met Afval. mening betrokken gemeenten Evaluatie campagne Doe meer met Afval mening betrokken gemeenten Zoetermeer, 10 maart 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Lest Best

Tevredenheidsonderzoek Lest Best Tevredenheidsonderzoek 2014-2015 Lest Best Zoetermeer, maandag 3 augustus 2015 In opdracht van Lest Best De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Algemeen beeld van het MKB in 2015

Algemeen beeld van het MKB in 2015 Algemeen beeld van het MKB in 2015 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl) Drs. K.L. Bangma Drs. D. Snel Zoetermeer, 9 februari 2015 De

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Gezamenlijke ID Stichting (GIDS)

Tevredenheidsonderzoek Gezamenlijke ID Stichting (GIDS) Tevredenheidsonderzoek 2014 Gezamenlijke ID Stichting (GIDS) Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van Gezamenlijke ID Stichting (GIDS) De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia.

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Nieuwe Koers BV

Tevredenheidsonderzoek Nieuwe Koers BV Tevredenheidsonderzoek 2014 Nieuwe Koers BV Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van Nieuwe Koers BV De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Algemeen beeld van het MKB in de. marktsector in 2013 en Update juni. drs. K.L. Bangma drs. D. Snel

Algemeen beeld van het MKB in de. marktsector in 2013 en Update juni. drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Algemeen beeld van het MKB in de marktsector in 2013 en 2014 Update juni drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Zoetermeer, juni 2013 Rapportnummer : A201335 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015 / Replooy re-integratie & coaching vof

Tevredenheidsonderzoek 2015 / Replooy re-integratie & coaching vof Tevredenheidsonderzoek 2015 / 2016 Replooy re-integratie & coaching vof Zoetermeer, dinsdag 19 juli 2016 In opdracht van Replooy re-integratie & coaching vof De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek BrinQer Verzuim- en Re-integratiemanagement

Tevredenheidsonderzoek BrinQer Verzuim- en Re-integratiemanagement Tevredenheidsonderzoek 2014-2015 BrinQer Verzuim- en Re-integratiemanagement Zoetermeer, maandag 3 augustus 2015 In opdracht van BrinQer Verzuim- en Re-integratiemanagement De verantwoordelijkheid voor

Nadere informatie

Effecten invoering nieuwe ziektekostenstelsel 2006

Effecten invoering nieuwe ziektekostenstelsel 2006 Effecten invoering nieuwe ziektekostenstelsel 2006 Gevolgen voor de werkgeversbijdrage voor het MKB en het grootbedrijf M. Folkeringa P.J.M. Vroonhof Zoetermeer, 30 december 2003 Bestelnummer: M200311

Nadere informatie

Topsectoren in beeld. Internationale oriëntatie topsectoren. drs. Bram van der Linden drs. Nicolette Tiggeloove drs. Paul van der Zeijden

Topsectoren in beeld. Internationale oriëntatie topsectoren. drs. Bram van der Linden drs. Nicolette Tiggeloove drs. Paul van der Zeijden Topsectoren in beeld Internationale oriëntatie topsectoren drs. Bram van der Linden drs. Nicolette Tiggeloove drs. Paul van der Zeijden Zoetermeer, juli 2013 ISBN : 978-90-371-1074-6 Rapportnummer : A201333

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Coaching en Advisering

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Coaching en Advisering Tevredenheidsonderzoek 2013-2014 Coaching en Advisering Zoetermeer, zondag 3 augustus 2014 In opdracht van Coaching en Advisering De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. P&M arbeidsreintegratie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. P&M arbeidsreintegratie Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 P&M arbeidsreintegratie Zoetermeer, dinsdag 4 augustus 2015 In opdracht van P&M arbeidsreintegratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Work Solutions Nederland BV

Tevredenheidsonderzoek Work Solutions Nederland BV Tevredenheidsonderzoek 2014 Work Solutions Nederland BV Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van Work Solutions Nederland BV De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015 / CS Works B.V.

Tevredenheidsonderzoek 2015 / CS Works B.V. Tevredenheidsonderzoek 2015 / 2016 CS Works B.V. Zoetermeer, donderdag 4 augustus 2016 In opdracht van CS Works B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek id Plein

Tevredenheidsonderzoek id Plein Tevredenheidsonderzoek 2015 id Plein Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van id Plein De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting

Nadere informatie

M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB

M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB A.M.J. te Peele Zoetermeer, 24 december 2004 Beperkte groei werkgelegenheid MKB in 1999-2002 De werkgelegenheid in het MKB is in 2002 met 3% toegenomen

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Stichting Libra Revalidatie & Audiologie

Tevredenheidsonderzoek Stichting Libra Revalidatie & Audiologie Tevredenheidsonderzoek 2015 Stichting Libra Revalidatie & Audiologie Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van Stichting Libra Revalidatie & Audiologie De verantwoordelijkheid voor de inhoud

Nadere informatie

Kostenstructuur zand en grindvaart 2015 en raming 2016

Kostenstructuur zand en grindvaart 2015 en raming 2016 Kostenstructuur zand en grindvaart 2015 en raming 2016 Uitgave januari 2016 Rapport uitgebracht aan: Centraal Bureau voor de Rijn- en Binnenvaart W. van der Geest C11540/2015/0187 Zoetermeer, 29 januari

Nadere informatie

Locatie van banen, opleiding van niet werkend werkzoekenden, in- en uitstroom van uitkeringen

Locatie van banen, opleiding van niet werkend werkzoekenden, in- en uitstroom van uitkeringen Locatie van banen, opleiding van niet werkend werkzoekenden, in- en uitstroom van uitkeringen Gemeente Enschede 2002-2006 Centrum voor Beleidsstatistiek Frank van der Linden, Mariëtte Goedhuys-van der

Nadere informatie

Internationale handel door het MKB. in het agrocluster. Een verdeling van export en import naar bedrijfsgrootte. drs. P. Gibcus drs. W.H.J.

Internationale handel door het MKB. in het agrocluster. Een verdeling van export en import naar bedrijfsgrootte. drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Internationale handel door het MKB in het agrocluster Een verdeling van export en import naar bedrijfsgrootte drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven Zoetermeer, juli 2010 Dit onderzoek is gefinancierd door

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014. SWA HR Diensten

Tevredenheidsonderzoek 2014. SWA HR Diensten Tevredenheidsonderzoek 2014 SWA HR Diensten Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van SWA HR Diensten De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Financieringsmonitor MKB

Financieringsmonitor MKB M200901 Financieringsmonitor MKB Eerste resultaten, december 2008 dr. J. Meijaard drs. W.D.M. van der Valk Zoetermeer, januari 2009 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Onderchap,

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek WNK Personeelsdiensten

Tevredenheidsonderzoek WNK Personeelsdiensten Tevredenheidsonderzoek 2014-2015 WNK Personeelsdiensten Zoetermeer, zondag 25 oktober 2015 In opdracht van WNK Personeelsdiensten De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl)

Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl) Monitor vrouwelijk en etnisch ondernemerschap 2013 ISBN : 978-90-371-1114-9 Rapportnummer : A201408 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl)

Nadere informatie

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 M200410 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 Exportthermometer Jolanda Hessels Kees Bakker Zoetermeer, november 2004 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 In 2003 laat de export

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek NCB Projecten BV

Tevredenheidsonderzoek NCB Projecten BV Tevredenheidsonderzoek 2015 NCB Projecten BV Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van NCB Projecten BV De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk

Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk M201210 Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk Arjan Ruis Zoetermeer, september 2012 Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk De leeftijd van de ondernemer blijkt

Nadere informatie