EIM onderdeel van Panteia

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "EIM onderdeel van Panteia"

Transcriptie

1 EIM onderdeel van Panteia Toonbankbetalingsverkeer in 2009 Onderzoek voor Bedrijf & Beleid

2

3 Toonbankbetalingsverkeer in 2009 Nulmeting van de kosten van het toonbankbetaling sverkeer in het kader van de evaluatie zoals overeeng ekomen in de Nadere Overeenkomst bij Convenant Betaling sverkeer 2005 Frans Pleijster Arjan Ruis Zoetermeer, mei 2011

4 Dit onderzoek is gefinancierd door de Stichting Bevorderen Efficiënt Betalen. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken is toegestaan mits de bron duidelijk wordt vermeld. Vermenigvuldigen en/of openbaarmaking in welke vorm ook, alsmede opslag in een retrieval system, is uitsluitend toegestaan na schriftelijke toestemming van Stichting Bevorderen Efficiënt Betalen. EIM aanvaardt geen aansprakelijkheid voor drukfouten en/of andere onvolkomenheden. The responsibility for the contents of this report lies with EIM. Quoting numbers or text in papers, essays and books is permitted only when the source is clearly mentioned. No part of this publication may be copied and/or published in any form or by any means, or stored in a retrieval system, without the prior written permission of Stichting Bevorderen Efficiënt Betalen. EIM does not accept responsibility for printing errors and/or other imperfections.

5 Inhoudsopgave Managementsamenvatting 5 1 Inleiding Achtergrond, doel en afbakening Aanpak van het onderzoek Opbouw rapport 13 2 Kostenmodel Inleiding De kostenposten Interne en externe kosten van betalen Vaste en variabele kosten 19 3 Kenmerken inkomend betalingsverkeer Inleiding Afbakening van de toonbankinstellingen Acceptatiegraad betaalmiddelen Aantal verkooptransacties in toonbankinstellingen Relatief belang van de betaalmiddelen 27 4 Kosten en opbrengsten betalingsverkeer Totale kosten betalingsverkeer Interne en externe kosten van betalen Vaste en variabele kosten van betalen Kosten per transactie en kostendruk Opbrengsten betalingsverkeer Vergelijking voor alle toonbankinstellingen Besparingsmogelijkheden 47 5 Factsheets Inleiding De 11 factsheets 49 6 Kosten van betalen in Bijlagen I Onderzoeksmethodiek en verantwoording 64 II De vragenlijst 69 III Kostenbegrippen 85 IV Aantal bedrijven en verkooppunten 91 3

6 4

7 Managementsamenvatting Achtergrond en opdracht Vertegenwoordigers van banken en gezamenlijke toonbankinstellingen zijn op 17 november 2005 het Convenant Betalingsverkeer overeengekomen. In het kader van dit Convenant is de Stichting Bevorderen Efficient Betalen (hierna te noemen De Stichting) gevormd. De samenwerkingsafspraken zijn in de zogenoemde Nadere Overeenkomst van mei 2009 aangevuld met nieuwe afspraken. De afspraken gaan over het veiliger en efficiënter maken van het betalingsverkeer. Partijen hebben afgesproken te doen wat in hun vermogen ligt om hiertoe een bijdrage te leveren. Dit zowel via het Vierjarenprogramma (1 januari 2009 tot en met 31 december 2012) van de gezamenlijke Stichting Bevorderen Efficiënt Betalen als door eigen activiteiten. In 2013 worden de resultaten geëvalueerd. De Stichting heeft opdracht gegeven de kosten te meten die voor de ondernemer verbonden zijn aan het accepteren van de verschillende betalingsmethoden in Over het jaar 2012 zal opnieuw een meting worden uitgevoerd (de eenmeting) teneinde na te gaan wat de ontwikkeling is geweest van het kostenniveau van het toonbankbetalingsverkeer voor individuele ondernemingen tussen 2009 en Aanpak van het onderzoek De kern van het onderzoek vormt een telefonische enquête onder ondernemers, behorende tot het MKB op vestigingsniveau. Hierbij is informatie verkregen van in totaal 979 kleine en middelgrote bedrijven over hun inkomende betalingsverkeer en de kosten die zij daarvoor maken. Verder is er een schriftelijke enquête gehouden onder de (zeer) grote detailhandelsondernemingen op concernniveau. Hieraan hebben in totaal 29 grootwinkelbedrijven in de gevestigde detailhandel deelgenomen. Dit is aangevuld met gegevens die van de banken, De Nederlandsche Bank en Currence zijn verkregen. Tot slot heeft een tijdregistratie op locatie plaatsgevonden ten behoeve van het bepalen van de frontofficetijd (betaaltijd) per transactie naar betaalmethode. In 20 vestigingen is de betaaltijd gemeten voor in totaal transacties. Afbakening Het onderzoek richt zich in zijn geheel op toonbanktransacties die plaatsvinden in de sectoren detailhandel, horeca, ambulante handel en tankstations. Toonbanktransacties die plaatsvinden in andere sectoren dan deze vier zijn niet opgenomen in het onderzoek. Dit betekent ook dat contante betalingen, pinbetalingen, chipknipbetalingen en creditcardbetalingen die gedaan zijn in andere sectoren dan genoemde 4 buiten het kader van het onderzoek vallen. Het onderzoek dekt naar schatting 85 procent van alle toonbankbestedingen en daarmee naar schatting ook 85 procent van alle betalingen die samenhangen met toonbankbestedingen. 5

8 Uitkomsten van het onderzoek Kenmerken van het inkomende betalingsverkeer In vergelijking met 2006 is de acceptatie van pinnen als betaalmiddel zowel bij de gevestigde detailhandel als bij de horeca duidelijk gestegen. De betaalpas 1 wordt nu geaccepteerd door alle grootwinkelbedrijven, door meer dan 90 procent van het MKB in de detailhandel, 100 procent van de tankstations en meer dan 60 procent van de ondernemingen in de horeca. De acceptatie van de betaalpas in de ambulante handel blijft laag (net boven de 20 procent). 2 Het totale aantal toonbanktransacties bij de ondernemingen die vallen onder het bestek van dit onderzoek, bedraagt ruim 5,5 miljard. Hiervan bestaat 67 procent uit contante transacties en 27 procent uit pinbetalingen. In vergelijking tot 2006 ligt het totaal aantal transacties bij toonbankinstellingen 4 procent lager, dit mede als gevolg van een daling in het volume van de bestedingen. Tussen 2006 en 2009 is het aandeel van de pinbetalingen aanmerkelijk gegroeid (van 20 procent naar 27 procent) en is het belang van contante betalingen sterk teruggelopen (van circa 73 procent naar 67 procent). De verschillen tussen de onderzochte sectoren zijn groot. In de detailhandel gaat het om 3,9 miljard betalingen, waarvan 64 procent contante transacties en 32 procent transacties met de pinpas. In de tankstations gaat het om 0,6 miljard transacties waarvan in vergelijking met de gevestigde detailhandel naar verhouding minder contante transacties (54 procent). De elektronische transacties gaan bij de tankstations voornamelijk met de pinpas (27 procent) en met de tankpassen (14 procent). Het aantal betalingen in de horeca bedraagt 0,8 miljard waarvan maar liefst 84 procent contant plaatsvindt en nog maar 9 procent met de betaalpas. Het aantal transacties in de ambulante handel bedroeg in ,2 miljard, waarvan 92 procent contant en 5 procent met de betaalpas. De bestedingen die worden gedaan met pinbetalingen, zijn in 2009 opgelopen tot 49 miljard. De contante bestedingen bedroegen in miljard en lagen daarmee voor het eerst onder het niveau van de omzet met pinbetalingen. Wel nam de gemiddelde omvang van de pinbetalingen af, mede door het succes van de campagne Klein bedrag? Pinnen mag! (Van gemiddeld 40 euro voor de horeca en de detailhandel in 2006 naar gemiddeld 33 euro in 2009). Gelet op de omzetverdeling zijn er eveneens grote verschillen tussen de onderzochte sectoren. In de detailhandel bedroeg de contante om- 1 Met de betaalpas wordt de binnen Nederland gebruikte PINdebetcard bedoeld. In dit rapport zullen de begrippen betaalpas en pinpas naast elkaar worden gebruikt voor dezelfde soort betalingen (met de pinpas). 2 Let wel: dit is gebaseerd op de gegevens uit de gehouden ondernemersenquête. Berekeningen op basis van de plaatsing van betaalautomaten laten een lagere penetratiegraad zien van de betaalpas bij de ambulante handel en de horeca. 6

9 zet 31,5 miljard euro (41 procent van de totale detailhandelsbestedingen) en de omzet behaald met pinbetalingen 40,0 miljard euro (52 procent). In de tankstations gaat het om respectievelijk 4,7 miljard euro en 5,4 miljard euro (respectievelijk 34 procent en 39 procent van de bestedingen bij tankstations). In de horeca gaat het om respectievelijk 7,9 miljard euro en 3,4 miljard euro (respectievelijk 58 procent en 25 procent van de horecabestedingen). Tot slot was in de ambulante handel de contante omzet 1,6 miljard euro en de pinomzet 0,3 miljard euro (respectievelijk 83 procent en 14 procent van de bestedingen bij de ambulante handel). De kosten van het betalingsverkeer De totale kosten van betalingsverkeer bij alle toonbankinstellingen die vallen binnen het kader van het onderzoek, bedroegen in miljoen euro. Hiervan wordt het grootste deel (circa 65 procent) gedragen door de detailhandel. De horeca neemt circa 22 procent voor haar rekening, de ambulante handel ruim 4 procent en de tankstations ongeveer 9 procent. Naar betaalmethode bezien komt 64 procent van de kosten van betalen voor rekening van de contante betalingen en 25 procent voor rekening van de pinbetalingen. De creditcard is goed voor 9 procent van de kosten en de tankpas ten slotte is goed voor 2 procent van de kosten. Het restant wordt gedragen door overige betalingen (buitenlandse debetcard, cadeaubonnen, overboekingen, betalingen via internet, retourbonnen en emballagebonnen, acceptgiro e.d.). Deze vormen van betalen vallen verder buiten het kader van het onderzoek. Tussen 2006 en 2009 zijn de totale kosten van betalen met circa 3 procent gedaald. Deze daling is vooral het gevolg van de daling van het aantal contante betalingen (-10 procent) ten gunste van het betalen met de pinpas (+22 procent). De totale kosten voor betalen met de pinpas zijn gestegen met circa 19 procent, maar dit wordt voor het overgrote deel verklaard uit de stijging van het aantal pinbetalingen. Diverse tarieven zijn tussen 2006 en 2009 gestegen. In het bijzonder de tarieven die in rekening worden gebracht voor het afstorten van contant geld en voor de telecommunicatie zijn gestegen. Daarnaast zijn ook de personeelskosten en het uurloon van de ondernemer substantieel gestegen, hetgeen onmiddellijk zijn weerslag heeft op de kosten van het betalingsverkeer waarbij veel personele handelingen een rol spelen. Tegenover deze stijging staan ook weer kostendalingen. Zo zijn de afschrijvingskosten per betaalterminal aanmerkelijk verminderd (o.m. door de subsidie die is gegeven voor de aanschaf van deze producten) en zijn efficiëntieverbeteringen mogelijk gebleken, waarbij bespaard is op de benodigde frontoffice- en backofficetijd. Ook de kosten die banken per transactie in rekening brengen voor de afhandeling van pintransacties zijn gedaald. In termen van de omzet inclusief BTW en accijnzen bedragen de kosten van betalingen circa 1,2 procent. Kijken we naar individuele sectoren, dan zien we dat de totale kosten van het betalen voor de detailhandel voor miljoen euro bedroegen (1,1 procent van de consumptieve bestedingen in de detail- 7

10 handel). Voor de tankstations ging het om 107 miljoen euro (0,8 procent van de bestedingen in deze sector), voor de horeca bedroegen de totale betalingskosten 271 miljoen euro (2,0 procent van de bestedingen bij de horeca) en voor de ambulante handel zijn de vergelijkende waarden 56 miljoen euro en 2,9 procent. Per transactie zijn de kosten van contant betalen en/of betalen met de pinpas voor de sectoren detailhandel en horeca tussen 2006 en 2009 licht gestegen (met nog geen 1 procent). In vergelijking met de ontwikkeling van de prijsontwikkeling van consumptiegoederen over de periode (stijging bijna 5 procent) is de stijging van de kosten per transactie zeer beperkt gebleven. De marginale kosten voor een transactie van een gemiddelde omvang (2009: 19,33 euro) bedragen voor contante betalingen 23 cent en voor pinbetalingen 16 cent. Een verschuiving van contant naar pin zal daarom voor veel toonbankinstellingen een duidelijke kostenbesparing kunnen betekenen. Besparingsmogelijkheden De kosten van betalen worden in belangrijke mate bepaald door de backoffice- en frontofficekosten. Dit betekent dat de belangrijkste besparingen gezocht moeten worden in een verhoging van de efficiëntie in de interne verwerking van de transacties en de behandeling van de betalingen aan de kassa. Daar het aandeel contante betalingen nog steeds aanzienlijk is, vormt de verdere vermindering van het aantal contante betalingen en een daarmee samengaande stijging van het aantal pinbetalingen een mogelijkheid tot verdere besparing op de betalingskosten. De besparingen op macroniveau (voor alle toonbankinstellingen tezamen) zullen daarbij evenwel beperkt blijven gezien het beperkte verschil in totale kosten per transactie, zoals blijkt uit de verwachting van de hoogte van de kosten van betalen in 2012 (-3 procent bij een gelijkblijvend totaal aantal betalingen, maar met een aanmerkelijk hoger aandeel pinbetalingen). Daarnaast zijn besparingen mogelijk door een verdere omschakeling van analoge communicatieverbinding voor betalen naar breedbandverbinding. Ook een slimmer systeem van tariferen (voordeel bij stijging van het aantal pintransacties en pakketaanbiedingen zoals door banken vanaf 2011 wordt aangeboden) zal mits ondernemers hierop voldoende inhaken en het aantal pintransacties blijft stijgen een gunstig effect hebben op de kosten van het betalingsverkeer. 8

11 1 Inleiding 1.1 Achtergrond, doel en afbakening Evaluatie is afgesproken in Nadere Overeenkomst Achtergrond: de Nadere Overeenkomst en het vierjarenplan Vertegenwoordigers van banken en gezamenlijke toonbankinstellingen zijn op 17 november 2005 het Convenant Betalingsverkeer overeengekomen. In het kader van dit Convenant is de Stichting Bevorderen Efficient Betalen (hierna te noemen De Stichting) gevormd. De samenwerkingsafspraken zijn in de zogenoemde Nadere Overeenkomst van mei 2009 aangevuld met nieuwe afspraken. Onderdeel daarvan is het Vierjarenplan waarin de afspraken zijn geconcretiseerd naar activiteiten. In artikel 11 van de Nadere Overeenkomst wordt aangegeven dat er in 2013 (voor 1 september 2013) een Evaluatie zal plaatsvinden. Het gaat hierbij zowel om een evaluatie van de resultaten van het Vierjarenplan als om een onderzoek naar de ontwikkelingen van het toonbankbetalingsverkeer in Nederland in de periode 1 januari 2009 tot en met 31 december 2012 (hierna: het Onderzoek ). De Evaluatie is bedoeld om vast te stellen of de gemaakte afspraken zijn nagekomen en waartoe de samenwerking en de concrete activiteiten in de periode hebben geleid. Doel van het onderzoek Betalingskosten op dezelfde manier meten als in 2006 De Stichting heeft EIM opdracht gegeven de kosten voor 2009 te meten, die voor de ondernemer verbonden zijn aan het accepteren van toonbankbetalingsmethoden. Deze meting dient voort te bouwen op de kostenmeting die EIM in opdracht van de Stichting en DNB heeft uitgevoerd voor het jaar , in het bijzonder door dezelfde methode van meten en kostenindeling te gebruiken. De meting moet dienen als nulmeting in het kader van het Onderzoek. Over het jaar 2012 zal opnieuw een meting worden uitgevoerd (de eenmeting) teneinde na te gaan wat tussen 2009 en 2012 de ontwikkeling is geweest van het kostenniveau van het toonbankbetalingsverkeer voor individuele ondernemingen. 1 Stichting BEB (2009). Versneld naar een nog veiliger en efficiënter betalingsverkeer. Vierjarenplan Leidschendam. 2 Zie EIM Het toonbankbetalingsverkeer in Nederland; Kosten en opbrengsten van toonbankinstellingen in kaart gebracht, EIM 21 december Zie ook 9

12 Afbakening Contante betalingen, pinbetalingen, chipknipbetalingen en creditcardbetalingen Het onderzoek moet inzicht geven in de samenstelling en hoogte van de kosten die in 2009 voor ondernemers waren verbonden aan transacties in het kader van het toonbankbetalingsverkeer die gedaan worden met verschillende vormen van betalen, te weten: contante betalingen, pinbetalingen 1, creditcardbetalingen en chipknipbetalingen. De kosten verbonden aan andere betalingsvormen zoals bankoverschrijving achteraf, automatische incasso e.d. vallen buiten het bestek van het onderzoek. Deze kosten worden niet gemeten. De kosten worden in beeld gebracht op drie niveaus: macro: de totale kosten voor alle toonbankinstellingen meso: de kosten per sector of betalingscluster daarbinnen micro: de kosten per methode en per transactie Meting voor 2009 met vergelijking t.o.v Het onderzoek betreft het jaar De onderzoeksuitkomsten resulteren in een overzicht van de kosten voor het jaar 2009 en een vergelijking van deze kosten met het jaar 2006 (waar mogelijk). Het onderzoek wordt alleen onder toonbankinstellingen gedaan Het onderzoek betreft de kosten die bedrijven maken met als kernactiviteit het leveren van producten en diensten aan consumenten op basis van direct klantcontact vanuit een vaste of ambulante locatie (winkel, restaurant, marktkraam). Deze groep van bedrijven wordt aangeduid als toonbankinstellingen. In het kader van het onderzoek zullen de toonbankinstellingen worden onderverdeeld in de volgende sectoren: (1) gevestigde detailhandel food- en non-foodproducten, (2) ambulante handel, (3) horeca en (4) benzinestations met en zonder shop. Andere branches waar consumenten producten of diensten met toonbankbetaalmiddelen afrekenen (zoals openbaar vervoer, toeristische attracties en dienstverlening) worden niet meegenomen. Betalingsclusters Meting vindt plaats voor 4 sectoren met onderverdeling naar 12 betalingsclusters Binnen de onderscheiden sectoren zijn betalingsclusters aan te geven die kunnen worden afgeleid van kenmerken van het betalingsgedrag. In het navolgende overzicht zijn de betalingsclusters aangeduid die in lijn zijn met het onderzoek over de betalingskosten van 2006 en die zullen worden aangehouden voor het onderzoek van In tabel 1 is de verdeling van de toonbankinstellingen naar sector en betalingscluster daarbinnen opgenomen. Alleen bespreking van tankstations met shop Het lag in de bedoeling binnen de tankstations een onderscheid te maken naar tankstations met shop en zonder shop. Het aantal waarnemingen binnen de laatste groep was echter dermate beperkt dat het niet mogelijk is gebleken om deze groep als een afzonderlijk cluster te onderscheien. Waar in dit rapport gesproken wordt over tankstations worden steeds de tankstations met shop bedoeld. 1 Met de begeleidingscommissie van het onderzoek is afgesproken dat voor de meting van de kosten over 2009 EMV-betalingen niet zullen worden meegenomen, omdat in 2009 nog vrijwel geen betalingen hebben plaatsgevonden met behulp van kaarten die voorzien zijn van een EMV-chip en betaalautomaten die EMV-chips lezen. 10

13 Tabel 1 Clusterindeling Sector Betalingscluster 1. Detailhandel 1 grootschalige niet-gespecialiseerde detailhandel met hoge aankoopfrequentie en grote aankoopbedragen, zoals supermarkten, warenhuizen, bouwmarkten 2 gespecialiseerde food detailhandel met relatief lage aankoopfrequentie en lage transactiebedragen, zoals kaasen delicatessenzaken, slagers, bakkers, groentespeciaalzaken 3 non-food speciaalzaken met relatief lage transactiebedragen, maar een hoge aankoopfrequentie, zoals drogisterijen en tabaks- en gemakszaken 4 non-food speciaalzaken met hoge transactiebedragen maar een lage aankoopfrequentie), zoals modezaken, schoenenzaken, sportzaken 5 non-food speciaalzaken met (ook) levering op bestelling zoals keuken- en meubelzaken 2. Ambulante handel 6 in food 7 in non-food 3. Horeca 8 drankverstrekkende bedrijven (cafés, discotheken, clubs) 9 spijsverstrekkende bedrijven (cafetaria s, lunchrooms, ijssalons, fastservice) 10 maaltijdverstrekkende bedrijven (restaurants) 11 logiesverstrekkende bedrijven (hotels, pensions, conferentieoorden) 4. Tankstations 12 pompstations met shop Bron: EIM, Meting voor zowel grootbedrijf als MKB op het niveau van de afzonderlijke vestiging Binnen de toonbankinstellingen zijn zowel de grote bedrijven (het grootwinkelbedrijf in de gevestigde detailhandel (GWB)) als het midden- en kleinbedrijf (MKB) onderzocht. Grote bedrijven omvatten alle vestigingen van ondernemingen die op ondernemingsniveau meer dan 100 werkzame personen tellen. Als referentie-eenheid geldt de afzonderlijke vestiging. Aan ondernemingen binnen het MKB met meer dan één vestiging en franchiseorganisaties is gevraagd informatie te bieden op het niveau van een bepaalde vestiging. De grote ondernemingen (zoals het grootwinkelbedrijf en oliemaatschappijen) is gevraagd de informatie te geven over het betalingsverkeer in Nederland voor de onderneming als geheel. 1.2 Aanpak van het onderzoek Het onderzoek is opgebouwd uit de volgende stappen: 1 Actualisering van het kostenmodel 2 Dataverzameling 3 Kostenberekeningen 4 Opstellen beschrijving modelondernemers 11

14 Actualisering van het kostenmodel Actualisering op randtotalen, tarieven en meetmethode Het door EIM in 2007 gebruikte kostenmodel (voor de 2006-meting) is toegepast voor de meting van de kosten van Het destijds gehanteerde model is geactualiseerd wat betreft de randtotalen die zijn opgenomen in het model, de tarieven waartegen bepaalde activiteiten worden gewaardeerd en de wijze van meting. Daar de datavergaring in 2006 zich niet uitstrekte over de sectoren ambulante handel en tankstations en dit in het onderhavige onderzoek wel het geval is, is de meting van de kosten nu ook afgestemd op de specifieke kenmerken van de sectoren ambulante handel en tankstations. Dataverzameling bij ondernemers Datavergaring bij MKB en GB op het vestigings- en concernniveau en op het niveau van de afzonderlijke transactie Het verzamelen van de data de benodigde input voor het rekenmodel heeft plaatsgevonden door middel van: Een telefonische enquête onder ondernemers, behorende tot het MKB op vestigingsniveau. Hierbij is informatie verkregen van in totaal 979 kleine en middelgrote bedrijven. Een schriftelijke enquête onder de (zeer) grote detailhandelsondernemingen en benzinemaatschappijen op concernniveau. Hieraan hebben in totaal 29 grootwinkelbedrijven in de gevestigde detailhandel deelgenomen. Grote bedrijven in de andere sectoren hebben geen informatie verstrekt. Tijdregistratie op locatie ten behoeve van het bepalen van de frontofficetijd (betaaltijd) per transactie naar betaalmethode. In 20 vestigingen is de betaaltijd gemeten voor in totaal transacties (inclusief 57 waarnemingen die zijn verkregen door middel van meting door mysterieshoppers). De steekproefsamenstelling voor het MKB en GB is weergegeven in tabel 2. Voor een uitgebreidere onderzoeksverantwoording wordt verwezen naar bijlage I. Voor de gehanteerde vragenlijsten wordt verwezen naar bijlage II. Tabel 2 Respons naar sector Gevestigde detailhandel Ambulante detailhandel Tankstations Horeca aantal clusters netto respons MKB respons GB 29 Bron: EIM,

15 Kostenberekeningen Kostenberekeningen voor alle toonbankinstellingen, naar sector en naar betaalmethode De kostenberekeningen betreffen de navolgende onderdelen: De berekening van de kosten per betaalmethode voor alle toonbankinstellingen tezamen, naar sector en naar betaalmethode. Hierbij zijn de kosten ingedeeld naar de kostencategorieën die benoemd zijn in bijlage III. De ontwikkeling van de betalingskosten tussen 2006 en 2009 per betaalmethode voor alle toonbankinstellingen tezamen en naar betalingscluster. De schatting van de kosten van betalen per betaalmethode voor alle toonbankinstellingen samen in 2012, indien de doelstelling ten aanzien van het aantal elektronische (debet)betaaltransacties wordt gehaald (2,7 miljard pinbetalingen in 2012). Modelondernemers in het MKB als spiegel Opstellen beschrijving modelondernemers Voor het opstellen van de beschrijvingen van de modelondernemers zijn de 12 clusters gebruikt. Van deze modelondernemers zijn beschrijvingen gemaakt. In deze beschrijvingen komt aan de orde wat de kosten van het betalingsverkeer zijn en hoe de ondernemer de betaalmiddelen efficiënter kan inzetten. De modelondernemers vormen een referentiekader voor de MKB-ondernemers om de eigen situatie wat betreft betalingsverkeer en kosten van betalen aan te spiegelen. Deze beschrijvingen zullen vanaf de zomer van 2011 worden gepubliceerd als praktijkvoorbeelden op De praktijkvoorbeelden die daarop nu gepubliceerd staan zijn gebaseerd op het vorige kostenonderzoek. Rekenmodel kosten individueel Rekenmodule voor ondernemers om zelf de eigen kosten van betalen te berekenen Op basis van de gegevens die verkregen zijn met het onderzoek en de 12 cases zal een rekeninstrument worden gemaakt waarmee ondernemers zelf een indicatie kunnen krijgen van de eigen huidige kosten van betalen en van de besparingen die zij kunnen realiseren wanneer het aandeel pinbetalingen bij hen (sterk) stijgt. Deze rekenmodule zal vanaf de zomer van 2011 te vinden op De rekenmodule die nu online staat is gebaseerd op de kostengegevens over Opbouw rapport De opbouw van het rapport na dit inleidende hoofdstuk is als volgt: In hoofdstuk 2 wordt het gehanteerde kostenmodel besproken. In hoofdstuk 3 staat het inkomende betalingsverkeer centraal. In hoofdstuk 4 worden de kosten en opbrengsten van het betalingsverkeer besproken. Hoofdstuk 5 biedt de factsheets van de kosten van betalen voor alle toonbankinstellingen, voor de onderscheiden sectoren en voor de onderscheiden betaalmiddelen. Hoofdstuk 6 ten slotte geeft de raming weer van de kosten van betalen voor het jaar

16

17 2 Kostenmodel 2.1 Inleiding Centraal in het onderzoek staan de kosten van het inkomend betalingsverkeer Het onderzoek richt zich op de kosten van het inkomende betalingsverkeer voor toonbankinstellingen. Dit is het betalingsverkeer tussen de klant en de ondernemer. Het uitgaande betalingsverkeer de transacties tussen de ondernemers en hun leveranciers en zakelijke dienstverleners blijft buiten beschouwing, met uitzondering van die betalingen die voor het faciliteren van ontvangsten nodig zijn (banktarieven, telecomkosten etc.). De kosten die de ondernemer maakt in samenhang met het inkomende betalingsverkeer kennen een grote verscheidenheid naar componenten die de uiteindelijke hoogte van de kosten van betalen bepalen. Wil er evenwichtig beleid kunnen worden gevoerd dat zich richt op het beheersen dan wel terugdringen van de hoogte van de betalingskosten, dan is het noodzakelijk een goed inzicht te krijgen in de samenstelling van de kosten. In dit hoofdstuk wordt de samenstelling van de kosten gepresenteerd. Allereerst worden de afzonderlijke kostenposten aangegeven. Vervolgens worden verschillende indelingsmogelijkheden voor de kosten van betalen belicht. Dit inzicht is vooral van belang om te kunnen zien hoe kosten reageren op verandering in transacties (vaste versus variabele kosten), waar besparingen mogelijk zijn (arbeidskosten, kapitaalskosten) of welke actor deze besparingen zou kunnen doorvoeren (interne kosten, externe kosten). 2.2 De kostenposten In totaal worden 14 verschillende kostenposten onderscheiden In dit onderzoek wordt onder kosten van het betalingsverkeer bij toonbankinstellingen verstaan: de kosten van toonbankinstellingen die samenhangen met het gebruik van door hen geaccepteerde toonbankbetaalmiddelen. In het kostenmodel uit 2007 zijn door EIM 14 verschillende kostenposten onderscheiden rond het inkomende betalingsverkeer. Dit kostenschema is overgenomen voor het onderhavige onderzoek. In tabel 3 zijn deze kostenposten weergegeven en onderverdeeld naar kosten die algemeen van aard zijn, dat wil zeggen gemaakt worden ongeacht de betaalmethode (algemene kosten) en kostenposten die uitsluitend gemaakt worden voor contante betalingen of elektronische betalingen. In 2006 werden de kosten als gevolg van rentederving door valutering nog gerekend tot de algemene kosten. Voor deze meting hebben wij de rentederving door valutering volledig geplaatst onder de kosten voor elektronisch betalingsverkeer. De rentederving als gevolg van het aanhouden van kasgeld hebben wij nu afzonderlijk benoemd onder de kosten van contante betalingen. Deze indeling is in overeenstemming met de in 2006 doorgevoerde analyselijn. 15

18 Tabel 3 Indeling betalingskosten naar betaalmethode (contant versus elektronisch) Algemene kosten Kosten contante betalingen Kosten elektronische betalingen backofficekosten kosten wisselgeld kosten betaalautomaten frontofficekosten kosten geldtransport kosten datacommunicatie kosten afstorten geld kosten rentederving bij afstorten geld kosten rentederving kasgeld bankkosten pinnen en chippen kosten creditcardmaatschappijen rentederving door valutering kosten geldverzekering kosten randapparatuur Bron: EIM, Algemene kostenposten In bijlage III wordt een gedetailleerd overzicht gegeven van de verschillende kostenbegrippen. Hieronder wordt aangegeven welke databronnen gebruikt zijn bij het berekenen van de kostenposten uit tabel 3. Algemene kosten zijn niet op voorhand toe te rekenen aan een bepaalde betaalmethode Algemene kosten zijn kosten die niet op voorhand kunnen worden toegerekend aan een bepaalde betaalmethode. Veelal gaat het daarbij om administratieve zaken en handelingen die wel gebonden zijn aan de afhandeling van transacties, maar die pas achteraf kunnen worden toegerekend op basis van een bepaalde verdeelsleutel (zoals het aandeel van een bepaalde betaalmethode in alle betalingen of de inschatting van de tijd die een bepaalde handeling voor een bepaalde betaalmethode in beslag zal nemen). Als algemene kosten worden onderscheiden backofficeen frontofficekosten. Voor een omschrijving van wat tot deze kosten wordt gerekend, wordt verwezen naar bijlage III. Voor het berekenen van de backofficekosten is gebruikgemaakt van de uitkomsten van de enquête onder ondernemers van toonbankinstellingen. Door te vragen hoeveel tijd de ondernemers gemiddeld per week besteedden aan backofficeactiviteiten, konden de backofficekosten worden berekend. 1 Voor het vaststellen van de frontofficekosten is door EIM een apart onderzoek gehouden onder 20 vestigingen van toonbankinstellingen (zie paragraaf 2.3). Onder frontofficekosten worden verstaan de personeelskosten die verbonden zijn aan het feitelijke afrekenen. EIM heeft de gemiddelde tijd per afrekenmoment geregistreerd en deze vermenigvuldigd met het gemiddelde bruto uurloon van kassapersoneel (14,81 euro) 2. 1 Hierbij is gerekend met een gemiddeld bruto ondernemersuurloon voor ondernemers van toonbankinstellingen van 32,73. Voor 2006 werd gerekend met een bruto ondernemersuurloon van 30,39. 2 Voor 2006 werd gerekend met een gemiddeld uurloon van 13,75. 16

19 Er zijn negen verschillende kostenposten die samenhangen met contant geld Kostenposten rond contant geld Naast de twee algemene kostensoorten worden in tabhel 3 nog zeven verschillende kostenposten (derhalve in totaal negen kostenposten) onderscheiden, die samenhangen met betalingen met contant geld. De mate waarin ondernemers worden geconfronteerd met deze kostenposten is berekend op basis van de uitkomsten van de enquête. Deze uitkomsten vormden het ene onderdeel van de berekeningswijze. De zogenaamde parameterwaarden externe gegevens waarmee de uitkomsten uit de enquête werden vermenigvuldigd vormden het andere onderdeel. Om een voorbeeld te geven: in de enquête is aan de ondernemers gevraagd hoeveel wisselgeld zij bij hun bank haalden en hoe vaak. Uit gegevens van de verschillende banken is bekend welke provisie de banken in 2009 hanteerden bij het opnemen van wisselgeld. Door het een met het ander te vermenigvuldigen, konden de kosten van wisselgeldopnames worden berekend 1. De rentederving als gevolg van het aanhouden van kasgeld is berekend door uit te gaan van de gemiddelde dagelijkse geldvoorraad en die te waarderen tegen een voor 2009 geldend debet rentepercentage voor zakelijke betaalrekeningen (rekening courant) van 0,5 procent. Er zijn zeven verschillende kostenposten aan te geven voor elektronisch geld Kostenposten rond elektronisch geld Naast de twee algemene kostensoorten worden in tabel 3 vijf verschillende kostenposten onderscheiden (totaal derhalve zeven kostenposten) die samenhangen met elektronisch geld. De toelichting die hierboven is gegeven (in de eerste alinea van paragraaf 2.2.2), geldt ook voor deze kostenposten. Zo is bijvoorbeeld in de enquête gevraagd naar het aantal betaalautomaten in de onderneming en of men gebruikmaakte van een onderhoudscontract. Dit aantal is vervolgens vermenigvuldigd met een parameterwaarde voor de aanschaf van een betaalautomaat, de afschrijvingstermijn en de kosten van een onderhoudscontract. Voor het berekenen van de totale kosten van het inkomende betalingsverkeer van de toonbankinstellingen worden de uitkomsten van deze kostenposten bij elkaar opgeteld. De rentederving als gevolg van valutering is berekend op basis van externe gegevens van banken met betrekking tot het aantal valuteringsdagen dat zij hanteren 2. Het rentepercentage waartegen wordt verrekend, 1 De gehanteerde tarieven waarmee de bancaire kosten (voor alle betalingsvormen) zijn berekend, zijn de standaardtarieven die banken aanbieden ("venstertarieven"). In de praktijk zullen met name grote afnemers met grote volumes via onderhandelingen een lager tarief weten te bedingen, waarbij de pintransacties onderdeel zijn van een geheel van verschillende diensten die deze klanten afnemen. Daardoor zullen in de praktijk de kosten voor pintransacties lager liggen en het verschil met contante betalingen dus groter zijn dan in dit rapport vermeld 2 De valutering is door de banken met de invoering van de richtlijn betaaldiensten (PSD) per 1 november 2009 door de banken afgebouwd daar deze richtlijn valutering niet meer toestaat. 17

20 is vastgesteld op 0,5 procent (rente op zakelijke betaalrekeningen anno 2009). 2.3 Interne en externe kosten van betalen Interne kosten ontstaan binnen de onderneming zelf Interne kosten Interne kosten worden in het kostenmodel gedefinieerd als kosten die in de onderneming zelf ontstaan als gevolg van de acceptatie van betaalmiddelen. Het gaat daarbij om de kosten die een ondernemer zelf maakt wanneer hij bijvoorbeeld pinbetalingen van de klant accepteert. In het kostenmodel worden acht interne kostencomponenten onderscheiden. In tabel 4 worden deze onderscheiden naar de verschillende betaalmiddelen. Tabel 4 Indeling interne kosten naar betaalmethode Kosten Contant Pinpas Chipknip Creditcard/Tankpas Frontofficekosten X X X X Backofficekosten X X X X Kosten eigen geldvervoer Geldderving (diefstal, fraude) Kosten van rentederving kasgeld Kosten rentederving bij afstorten contant geld X X X X Vaste kosten betaalapparatuur X X X X Vaste kosten randapparatuur (kassa e.d.) X X X X Bron: EIM, Uit tabel 4 blijkt dat vier interne kostencomponenten alleen gelden voor contant geld. De andere vier gelden voor alle betaalmiddelen. Tot de interne kosten worden ook de afschrijving op en het onderhoud van betaal- en randapparatuur gerekend. Opgemerkt dient te worden dat niet alle interne kostencomponenten ook als zodanig door de ondernemer als kostenpost gepercipieerd hoeven te worden. Veel ondernemers zullen bijvoorbeeld de frontofficekosten, backofficekosten en kosten van het eigen geldvervoer opvatten als activiteiten die horen bij het bredere takenpakket dat te maken heeft met het ondernemerschap. Externe kosten betreffen diensten aan de ondernemingen en worden door derden aan de onderneming in rekening gebracht Externe kosten Externe kosten worden in het kostenmodel gedefinieerd als kosten die de ondernemer met betrekking tot het betalingsverkeer gefactureerd krijgt van externe partijen, zoals financiële instellingen, verzekeraars, geldtransportbedrijven en telecomleveranciers. Om een concreet voorbeeld te geven: de facturen die de ondernemer van KPN krijgt omdat hij een ADSL-verbinding heeft voor zijn betaalautomaten. 18

Kosten van het toonbankbetalingsverkeer in 2012

Kosten van het toonbankbetalingsverkeer in 2012 Kosten van het toonbankbetalingsverkeer in 2012 Frans Pleijster Arjan Ruis Zoetermeer, juni 2013 Dit onderzoek is gefinancierd door de Stichting Bevorderen Efficiënt Betalen. De verantwoordelijkheid voor

Nadere informatie

Kosten van het toonbankbetalingsverkeer

Kosten van het toonbankbetalingsverkeer Kosten van het toonbankbetalingsverkeer in 2014 In opdracht van de Stichting Bevorderen Efficiënt Betalen Johan Snoei, Ruud Hoevenagel, Jaap Wils en Kees Brammer Zoetermeer, 1 juli 2015 Inhoudsopgave Managementsamenvatting

Nadere informatie

Pin-only in de supermarkt

Pin-only in de supermarkt Pin-only in de supermarkt Onderzoek naar de kosten van betalen bij invoering van pin-only kassa's in supermarkten drs. Frans Pleijster Arjan Ruis MSc. Zoetermeer, 8 december 2011 Dit onderzoek is uitgevoerd

Nadere informatie

De stand van Mediation in Nederland

De stand van Mediation in Nederland De stand van Mediation in Nederland drs. R.J.M. Vogels Zoetermeer, 17 november 2011 In opdracht van het Nederlands Mediation Instituut (NMI). De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus.

Nadere informatie

5 Cluster 4: winkels in non-food, hoog transactiebedrag

5 Cluster 4: winkels in non-food, hoog transactiebedrag 5 Cluster 4: winkels in non-food, hoog transactiebedrag 5.1 Typering van het cluster Winkels in non-food met een hoog transactiebedrag zijn vooral te vinden in de modesector, in de bruin- en witgoedsector,

Nadere informatie

12 Cluster 11: Horeca, hotel-restaurant

12 Cluster 11: Horeca, hotel-restaurant 12 Cluster 11: Horeca, hotel-restaurant 12.1 Typering van het cluster Tot dit cluster behoren de hotel-restaurants en de hotels (hotels en pensions zonder vrij toegankelijk restaurant). Nederland telt

Nadere informatie

4 Cluster 3: winkels in non-food, laag transactiebedrag

4 Cluster 3: winkels in non-food, laag transactiebedrag 4 Cluster 3: winkels in non-food, laag transactiebedrag 4.1 Typering van het cluster Winkels in non-food met een laag transactiebedrag zijn er in vele verschijningsvormen. Als uitgegaan wordt van de standaardindeling

Nadere informatie

13 Cluster 12: de benzineservicestations

13 Cluster 12: de benzineservicestations 13 Cluster 12: de benzineservicestations 13.1 Typering van het cluster Tot dit cluster behoren alle tankstations in Nederland met de daarbij behorende winkels (tankshop). Nederland telt circa 2.200 benzineservicestations,

Nadere informatie

2 Cluster 1: Grote bedragen, veel transacties

2 Cluster 1: Grote bedragen, veel transacties 2 Cluster 1: Grote bedragen, veel transacties 2.1 Typering van het cluster Het cluster 'grote bedragen, veel transacties' omvat de detailhandelsbranches warenhuizen, bouwmarkten en supermarkten. Zij hebben

Nadere informatie

9 Cluster 8: Horeca, drankverstrekkers

9 Cluster 8: Horeca, drankverstrekkers 9 Cluster 8: Horeca, drankverstrekkers 9.1 Typering van het cluster Nederland telt ongeveer 11.000 cafés, die behoren tot ruim 9.600 ondernemi n- gen. Kenmerkend voor de cafés is gewoonlijk de kleine schaal

Nadere informatie

Het betalingsverkeer: Wil je bij me pinnen?

Het betalingsverkeer: Wil je bij me pinnen? Deze casusopdracht gaat over het betalingsverkeer in supermarkten. Voor het beantwoorden van de vragen moet je gebruik maken van de drie informatiebronnen die na de vragen staan gegeven. In informatiebron

Nadere informatie

De Watersector Exportindex (WEX)

De Watersector Exportindex (WEX) De Watersector Exportindex (WEX) prognose 2006 drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven Zoetermeer, februari 2007 Dit onderzoek is gefinancierd door het programma Partners voor Water. De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Pin-only in het MKB. O n derzoek naar de kosten van be talen b ij. d rogis te r ijen, k le d ingz aken, restaur a n ts e n tank s tat ions

Pin-only in het MKB. O n derzoek naar de kosten van be talen b ij. d rogis te r ijen, k le d ingz aken, restaur a n ts e n tank s tat ions Pin-only in het MKB O n derzoek naar de kosten van be talen b ij i n v oering van pin - o n ly k assa s bij d rogis te r ijen, k le d ingz aken, restaur a n ts e n tank s tat ions drs. Frans Pleijster

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Universiteit van Amsterdam, INTT De verantwoordelijkheid voor de inhoud

Nadere informatie

Het toonbankbetalingsverkeer in. Nederland. Kosten en opbrengsten van toonbankinstellingen in kaart gebracht

Het toonbankbetalingsverkeer in. Nederland. Kosten en opbrengsten van toonbankinstellingen in kaart gebracht Het toonbankbetalingsverkeer in Nederland Kosten en opbrengsten van toonbankinstellingen in kaart gebracht Ruud Hoevenagel Jacqueline Snijders Renate de Vree Zoetermeer, 21 december 2007 Dit onderzoek

Nadere informatie

3 Cluster 2: Lage bedragen, beperkt aantal transacties

3 Cluster 2: Lage bedragen, beperkt aantal transacties 3 Cluster 2: Lage bedragen, beperkt aantal transacties 3.1 Typering van het cluster Winkels in food met een laag transactiebedrag zijn vooral de versspeciaalzaken. Als uitgegaan wordt van de standaardindeling

Nadere informatie

11 Cluster 10: Horeca, maaltijdverstrekkers

11 Cluster 10: Horeca, maaltijdverstrekkers 11 Cluster 10: Horeca, maaltijdverstrekkers 11.1 Typering van het cluster Onder de verzamelnaam maaltijdverstrekkers vallen de restaurants in al hun verschijningsvormen: van eetcafé en fastfoodrestaurant

Nadere informatie

December 2014 Betalen aan de kassa 2013

December 2014 Betalen aan de kassa 2013 December 2014 Betalen aan de kassa 2013 Betalen aan de kassa 2013 Betalen aan de kassa 2013 Uitkomsten DNB/Betaalvereniging Nederland onderzoek naar het gebruik van contant geld en de pinpas in Nederland

Nadere informatie

6 Cluster 5: detailhandel non-food ook op bestelling

6 Cluster 5: detailhandel non-food ook op bestelling 6 Cluster 5: detailhandel non-food ook op bestelling 6.1 Typering van het cluster Winkels in non-food met veel bestellingen die bij aflevering, direct daarna of direct daaraan voorafgaand worden betaald,

Nadere informatie

7 Cluster 6: Ambulante handel: voedingsmiddelen

7 Cluster 6: Ambulante handel: voedingsmiddelen 7 Cluster 6: Ambulante handel: voedingsmiddelen 7.1 Typering van het cluster Het cluster omvat alle bedrijven die als hoofdactiviteit op de markt food producten verkopen zoals vlees, vis, groenten en fruit,

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Studiecentrum Talen Eindhoven bv De verantwoordelijkheid voor de inhoud

Nadere informatie

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Noord-Holland

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Noord-Holland Personeelsmonitor Provincies Benchmarkrapport Zoetermeer, oktober 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2012. Jobcoach organisatie Trace Daelzicht

Tevredenheidsonderzoek 2012. Jobcoach organisatie Trace Daelzicht Tevredenheidsonderzoek 2012 Jobcoach organisatie Trace Daelzicht Zoetermeer, maandag 4 februari 2013 In opdracht van Jobcoach organisatie Trace Daelzicht De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar 2015

Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar 2015 Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar René Vogels Zoetermeer, 10 april De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen,

Nadere informatie

Praktijkvoorbeeld kosten betalingsverkeer Tabaks- en Gemakswinkel

Praktijkvoorbeeld kosten betalingsverkeer Tabaks- en Gemakswinkel Praktijkvoorbeeld kosten betalingsverkeer Tabaks- en Gemakswinkel Het bedrijf De gemakswinkel die wij bezochten, is gevestigd in een kern van een middelgrote gemeente. De winkel opereert in een samenwerkingsverband.

Nadere informatie

Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid

Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid Peter Brouwer Zoetermeer, april 2003 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat

Nadere informatie

Contant geld: gedrag en beleving van retailers

Contant geld: gedrag en beleving van retailers Contant geld: gedrag en beleving van retailers Uitkomsten DNB onderzoek, in samenwerking met Panteia, naar het gedrag en de beleving van retailers ten aanzien van contant geld Retailers zijn een belangrijke

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl Zoetermeer, vrijdag 13 november 2015 In opdracht van Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Uitgevoerd in opdracht van. Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies

Uitgevoerd in opdracht van. Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies Uitgevoerd in opdracht van Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies Zoetermeer, 17 september 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Cliëntenaudit Bureau ABC

Cliëntenaudit Bureau ABC Cliëntenaudit Bureau ABC 2014 Zoetermeer 17 april 2015 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek ROC De Leijgraaf

Tevredenheidsonderzoek ROC De Leijgraaf Tevredenheidsonderzoek 2015 ROC De Leijgraaf Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van ROC De Leijgraaf De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. AM Werk Reïntegratie BV

Tevredenheidsonderzoek 2015. AM Werk Reïntegratie BV Tevredenheidsonderzoek 2015 AM Werk Reïntegratie BV Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van AM Werk Reïntegratie BV De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

De oudere starter in Nederland Quick Service

De oudere starter in Nederland Quick Service De oudere starter in Nederland Quick Service Heleen Stigter Zoetermeer, januari 2003 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd door het Ministerie

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014. STE Languages

Tevredenheidsonderzoek 2014. STE Languages Tevredenheidsonderzoek 2014 STE Languages Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van STE Languages De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins drs. D. Snel drs. N. Timmermans Zoetermeer, 5 juli 2013 Rapportnummer : A201337 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse

Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse Minirapportage ir. C.C. van de Graaff drs. W.H.J. Verhoeven drs. P. Vroonhof K. Bakker Zoetermeer, 18 september 2002 Dit onderzoek is uitgevoerd

Nadere informatie

Effecten BTW-verandering op het. gedrag van consumenten in de. Schilders- en stukadoorsbranche. drs. K.L. Bangma drs. D. Snel

Effecten BTW-verandering op het. gedrag van consumenten in de. Schilders- en stukadoorsbranche. drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Effecten BTW-verandering op het gedrag van consumenten in de Schilders- en stukadoorsbranche drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Zoetermeer, 23 maart 2012 Dit onderzoek is gefinancierd door CNV Vakmensen, FNV

Nadere informatie

Betalen aan de kassa 2014

Betalen aan de kassa 2014 Betalen aan de kassa 2014 Uitkomsten DNB/Betaalvereniging Nederland onderzoek naar het gebruik van contant geld en de pinpas in Nederland in 2014 1 Gebruik van betaalmiddelen 2010-2014 Tabel 1. Gebruik

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Rijn IJssel, Educatie & Integratie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Rijn IJssel, Educatie & Integratie Tevredenheidsonderzoek 2015 Rijn IJssel, Educatie & Integratie Zoetermeer, zaterdag 27 februari 2016 In opdracht van Rijn IJssel, Educatie & Integratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Stap.nu Reïntegratie & Counseling

Tevredenheidsonderzoek 2015. Stap.nu Reïntegratie & Counseling Tevredenheidsonderzoek 2015 Stap.nu Reïntegratie & Counseling Zoetermeer, zaterdag 27 februari 2016 In opdracht van Stap.nu Reïntegratie & Counseling De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia.

Nadere informatie

Concept Ruil. begrippen giraal geld contante betalingen indirecte ruil chartaal geld betalingsverkeer directe ruil kosten (betalingsverkeer)

Concept Ruil. begrippen giraal geld contante betalingen indirecte ruil chartaal geld betalingsverkeer directe ruil kosten (betalingsverkeer) DIGITALE LESBRIEF CONTANTE BETALINGEN GETELD Doelgroep: SLU: 4 havo, 4 vwo 1 lesuur, exclusief huiswerkopdracht Concept Ruil begrippen giraal geld contante betalingen indirecte ruil chartaal geld betalingsverkeer

Nadere informatie

Brancheonderzoek BNA. Conjunctuurmeting oktober 2012. Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten

Brancheonderzoek BNA. Conjunctuurmeting oktober 2012. Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten Brancheonderzoek BNA Conjunctuurmeting oktober 2012 Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten Jollemanhof 14 Postbus 19606 1000 GP Amsterdam T 020 555 36 66

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. BHP Groep Loopbaanadvisering

Tevredenheidsonderzoek 2011. BHP Groep Loopbaanadvisering Tevredenheidsonderzoek 2011 BHP Groep Loopbaanadvisering Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van BHP Groep Loopbaanadvisering De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia/Stratus.

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Stichting ActiefTalent

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Stichting ActiefTalent Tevredenheidsonderzoek 2013-2014 Stichting ActiefTalent Zoetermeer, donderdag 21 mei 2015 In opdracht van Stichting ActiefTalent De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Evaluatie campagne Doe meer met Afval. mening betrokken gemeenten

Evaluatie campagne Doe meer met Afval. mening betrokken gemeenten Evaluatie campagne Doe meer met Afval mening betrokken gemeenten Zoetermeer, 10 maart 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting

Nadere informatie

Betalingsverkeer op locatie

Betalingsverkeer op locatie Betalingsverkeer op locatie 10 casestudies over het betalingsverkeer in detailhandel, horeca en tankstations drs. Frans Pleijster Zoetermeer, 21 augustus 2008 Dit onderzoek is gefinancierd door de Stichting

Nadere informatie

Stemming onder ondernemers in het MKB

Stemming onder ondernemers in het MKB Stemming onder ondernemers in het MKB ISBN : 978-90-371-1130-9 Rapportnummer : A201424 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl) Panteia

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Staatvandienst B.V.

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Staatvandienst B.V. Tevredenheidsonderzoek 2014-2015 Staatvandienst B.V. Zoetermeer, donderdag 13 augustus 2015 In opdracht van Staatvandienst B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Grensoverschrijdend betaalgedrag van Nederlanders in 2014

Grensoverschrijdend betaalgedrag van Nederlanders in 2014 Grensoverschrijdend betaalgedrag van Nederlanders in 2014 Uitkomsten DNB onderzoek naar hoe Nederlanders betalen in en naar het buitenland 1 Nederlanders gebruiken in het buitenland vaker contant geld

Nadere informatie

Informatie over het nieuwe pinnen

Informatie over het nieuwe pinnen Informatie over het nieuwe pinnen Bereid uw cliënt voor op het nieuwe pinnen De Nederlandse pin gaat verdwijnen. Ondernemers moeten er voor zorgen dat hun betaalautomaat geschikt wordt gemaakt voor het

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Coaching en Advisering

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Coaching en Advisering Tevredenheidsonderzoek 2013-2014 Coaching en Advisering Zoetermeer, zondag 3 augustus 2014 In opdracht van Coaching en Advisering De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. P&M arbeidsreintegratie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. P&M arbeidsreintegratie Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 P&M arbeidsreintegratie Zoetermeer, dinsdag 4 augustus 2015 In opdracht van P&M arbeidsreintegratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Benchmark klanten Qredits

Benchmark klanten Qredits Benchmark klanten Qredits Lia Smit Zoetermeer, maart 2013 Rapportnummer: A201308 Dit onderzoek is mede gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl). Voor alle

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Arbo Coaching B.V.

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Arbo Coaching B.V. Tevredenheidsonderzoek 2014-2015 Arbo Coaching B.V. Zoetermeer, maandag 20 juli 2015 In opdracht van Arbo Coaching B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB. drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus

Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB. drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1096-8 Rapportnummer : A201363 Dit onderzoek is gefinancierd

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014. SWA HR Diensten

Tevredenheidsonderzoek 2014. SWA HR Diensten Tevredenheidsonderzoek 2014 SWA HR Diensten Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van SWA HR Diensten De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Financieringsmonitor MKB Starters

Financieringsmonitor MKB Starters Financieringsmonitor MKB Starters Starters en gevestigd MKB vergeleken Pim van der Valk Lia Smit Zoetermeer, 19 januari 2010 Dit onderzoek is gefinancierd door Ministerie van Economische Zaken Programmaonderzoek

Nadere informatie

Innovatie in het MKB in Noord-Nederland

Innovatie in het MKB in Noord-Nederland Innovatie in het MKB in C10978 Petra Gibcus en Yvonne Prince Zoetermeer, 16 juli 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of

Nadere informatie

Global Entrepreneurship Monitor 2002

Global Entrepreneurship Monitor 2002 Global Entrepreneurship Monitor 2002 Niels Bosma Zoetermeer, 14 november 2002 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd door het Ministerie

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2009. Plooi Coaching

Tevredenheidsonderzoek 2009. Plooi Coaching Tevredenheidsonderzoek 2009 Zoetermeer, 19 mei 2010 In opdracht van De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in

Nadere informatie

Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen

Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen Bram van der Linden Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1107-1 Rapportnummer : A201373 Dit onderzoek is gefinancierd

Nadere informatie

Tarifering van de verwerking van transacties met betaalpassen en creditcards

Tarifering van de verwerking van transacties met betaalpassen en creditcards Tarifering van de verwerking van transacties met betaalpassen en creditcards De Interchange Fee Regulation is een wetgeving vanuit de EU (Verordening (EU) 2015/751), waar elke issuer en acquirer die gevestigd

Nadere informatie

Pinnen bij uw vereniging, ook iets voor u?

Pinnen bij uw vereniging, ook iets voor u? Pinnen bij uw vereniging, ook iets voor u? René de Wit Stichting Bevorderen Efficiënt Betalen Arnhem, 1 maart 2013 Agenda - Voorstellen - Betalen in Nederland - Consumenten en pinnen - Pinnen bij sportclubs

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2012 / 2013. Baanfit verzuim en re-integratie

Tevredenheidsonderzoek 2012 / 2013. Baanfit verzuim en re-integratie Tevredenheidsonderzoek 2012 / 2013 Baanfit verzuim en re-integratie Zoetermeer, zaterdag 20 juli 2013 In opdracht van Baanfit verzuim en re-integratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Financieringsmonitor MKB

Financieringsmonitor MKB M200901 Financieringsmonitor MKB Eerste resultaten, december 2008 dr. J. Meijaard drs. W.D.M. van der Valk Zoetermeer, januari 2009 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Onderchap,

Nadere informatie

Is uw vereniging toekomstbestendig en voorbereid op de Generatie XYZ? Onderzoek onder branche- en beroepsorganisaties en verenigingen

Is uw vereniging toekomstbestendig en voorbereid op de Generatie XYZ? Onderzoek onder branche- en beroepsorganisaties en verenigingen Is uw vereniging toekomstbestendig en voorbereid op de Generatie XYZ? Onderzoek onder branche- en beroepsorganisaties en verenigingen Zoetermeer, 6 juni 2013 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust

Nadere informatie

Financiering bij familiebedrijven

Financiering bij familiebedrijven Financiering bij familiebedrijven Ro Braaksma Zoetermeer, 23 september 2011 Dit onderzoek is gefinancierd door het Centrum van het Familiebedrijf. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM.

Nadere informatie

600 korting op kassa en pin als u contactloos betalen van ING erbij neemt

600 korting op kassa en pin als u contactloos betalen van ING erbij neemt 600 korting op kassa en pin als u contactloos betalen van ING erbij neemt V.V. V.V. Beste penningmeester, voorzitter en bestuursleden ING en Voetbal (introductie) ING helpt het Nederlandse voetbal verder

Nadere informatie

HBD Monitor Betalingsverkeer 2011

HBD Monitor Betalingsverkeer 2011 HBD Monitor Betalingsverkeer 2011 2 HBD Monitor Betalingsverkeer 2011 HBD Monitor Betalingsverkeer 2011 De HBD Monitor Betalingsverkeer 2011 is een periodiek onderzoek van het Hoofdbedrijfschap Detailhandel,

Nadere informatie

Hoe minder contant, hoe minder risico

Hoe minder contant, hoe minder risico Hoe minder contant, hoe minder risico Renate de Vree Er vinden nog regelmatig overvallen plaats op winkeliers, tankstations en horecaondernemers. Veel van die overvallen betreffen zogenaamde kassaroven.

Nadere informatie

VBO Woonindex. Vierde kwartaal 2008. drs. J.J.J. Donkers

VBO Woonindex. Vierde kwartaal 2008. drs. J.J.J. Donkers VBO Woonindex Vierde kwartaal 2008 drs. J.J.J. Donkers Zoetermeer, 7 januari 2009 In opdracht van VBO Makelaars. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Alleen-Pinnen-Monitor

Alleen-Pinnen-Monitor 1 Alleen-Pinnen-Monitor Perceptie van alleen-pinnen kassa s 2 e meting Erwin Boom & Markus Leineweber, 11 september 2012 Uitgevoerd in opdracht van de Betaalvereniging Nederland en Stichting BEB Vertrouwelijk

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2009. Renga BV

Tevredenheidsonderzoek 2009. Renga BV Tevredenheidsonderzoek 2009 Zoetermeer, 1 juni 2010 In opdracht van De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014. Oog voor werk

Tevredenheidsonderzoek 2014. Oog voor werk Tevredenheidsonderzoek 2014 Oog voor werk Zoetermeer, vrijdag 30 januari 2015 In opdracht van Oog voor werk De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven

MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven Lia Smit, Ro Braaksma, Pieter Fris Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1108-8 Rapportnummer : A201374

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Loopbaankamer

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Loopbaankamer Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 Loopbaankamer Zoetermeer, dinsdag 4 augustus 2015 In opdracht van Loopbaankamer De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Tips voor het nieuwe pinnen Pinnen sterk in de lift

Tips voor het nieuwe pinnen Pinnen sterk in de lift Betaalwijzer is de nieuwsbrief over elektronisch betalen Sept 2011 Nr.2 Tips voor het nieuwe pinnen Pinnen sterk in de lift Aan de samenstelling van deze uitgave wordt de grootst mogelijke zorg besteed.

Nadere informatie

KIJK OP WWW.PIN.NL. voor het nieuwe promotiemateriaal. Mei 2013 Nr.1. Betaalwijzer is de nieuwsbrief over elektronisch betalen ISSN 1570-9558

KIJK OP WWW.PIN.NL. voor het nieuwe promotiemateriaal. Mei 2013 Nr.1. Betaalwijzer is de nieuwsbrief over elektronisch betalen ISSN 1570-9558 KIJK OP WWW.PIN.NL voor het nieuwe promotiemateriaal Betaalwijzer is de nieuwsbrief over elektronisch betalen Mei 2013 Nr.1 Aan de samenstelling van deze uitgave wordt de grootst mogelijke zorg besteed.

Nadere informatie

Creditcardgebruik in Nederland

Creditcardgebruik in Nederland Creditcardgebruik in Nederland Een onderzoek naar de beleving en het gedrag van Nederlandse consumenten Anneke Kosse De Nederlandsche Bank Oktober 2009 1. INLEIDING Aanbod & acceptatie creditcards beperkt

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Werkelijk B.V.

Tevredenheidsonderzoek 2015. Werkelijk B.V. Tevredenheidsonderzoek 2015 Werkelijk B.V. Zoetermeer, zondag 31 januari 2016 In opdracht van Werkelijk B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Effecten invoering nieuwe ziektekostenstelsel 2006

Effecten invoering nieuwe ziektekostenstelsel 2006 Effecten invoering nieuwe ziektekostenstelsel 2006 Gevolgen voor de werkgeversbijdrage voor het MKB en het grootbedrijf M. Folkeringa P.J.M. Vroonhof Zoetermeer, 30 december 2003 Bestelnummer: M200311

Nadere informatie

Betalen in het eurogebied: nog niet alle wensen vervuld

Betalen in het eurogebied: nog niet alle wensen vervuld ers zijn over het algemeen positief over de bestaande betaalmogelijkheden, maar toch betaalt men in of naar het buitenland niet altijd zoals men zou willen. Zo is de tevredenheid over de acceptatie van

Nadere informatie

De praktijk van het betalingsverkeer. 12 cases

De praktijk van het betalingsverkeer. 12 cases De praktijk van het betalingsverkeer 12 cases Zoetermeer, 8 maart 2011 Dit onderzoek is gefinancierd door Stichting Bevorderen Efficiënt Betalen. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM.

Nadere informatie

GJ/C10748/2014/0147. Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van Sociaal Fonds Taxi. Zoetermeer, november 2014

GJ/C10748/2014/0147. Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van Sociaal Fonds Taxi. Zoetermeer, november 2014 Overzicht kostenontwikkelingen taxi vervoer 2015 GJ//2014/0147 Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van Sociaal Fonds Taxi Zoetermeer, november 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Monitor betalingverkeer 2009-2012

Monitor betalingverkeer 2009-2012 Monitor betalingverkeer 2009-2012 Eindmeting Eindrapport Een onderzoek in opdracht van Stichting Bevorderen Efficiënt Betalen J. Wils R. Hoevenagel P. van der Zeijden Projectnummer: C10363 Zoetermeer,

Nadere informatie

Veilig betalen in Nederland

Veilig betalen in Nederland De meeste consumenten zijn positief over de veiligheid van het Nederlandse betalingsverkeer. Dat blijkt uit onderzoek dat dnb heeft uitgevoerd, onder meer naar aanleiding van de toename van pinpasfraude

Nadere informatie

Tarieven Zakelijk Betalingsverkeer

Tarieven Zakelijk Betalingsverkeer Tarieven Zakelijk Betalingsverkeer per 1 januari 2009 Tarieven Binnenland Girale bijschrijvingen Overboeking EUR 0,14 Acceptgiro EUR 0,25 Spoedoverboeking EUR 1,19 Incasso via OfficeNet/Internet Bankieren/Access

Nadere informatie

Second Opinion Achter de Lange Stallen

Second Opinion Achter de Lange Stallen Second Opinion Achter de Lange Stallen Henk J. Gianotten Capelle aan den IJssel, 5 februari 2013 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Henk Gianotten. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

TeraKnowledge. Onderzoeksrapport geldautomaten en betaalgedrag Opdrachtgever Unie KBO. Bureau voor Onderzoek

TeraKnowledge. Onderzoeksrapport geldautomaten en betaalgedrag Opdrachtgever Unie KBO. Bureau voor Onderzoek TeraKnowledge Onderzoeksrapport geldautomaten en betaalgedrag Opdrachtgever Unie KBO Auteur: Drs. P.A.M. van der Meer bc. (Hons) Inhoudsopgave Inleiding p. 3 Managementsamenvatting p. 4 Beschrijving van

Nadere informatie

Creditcards. Acceptatie en gebruik van toeslagen door winkeliers. Een Pilot Onderzoek. Juni 2010. Anneke Kosse De Nederlandsche Bank

Creditcards. Acceptatie en gebruik van toeslagen door winkeliers. Een Pilot Onderzoek. Juni 2010. Anneke Kosse De Nederlandsche Bank Creditcards Acceptatie en gebruik van toeslagen door winkeliers Een Pilot Onderzoek Juni 2010 Anneke Kosse De Nederlandsche Bank Secretariaat Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer INHOUDSOPGAVE 1. SAMENVATTING...3

Nadere informatie

Veldwerkverslag. Vrouwen in besluitvormende posities. Dataverzameling

Veldwerkverslag. Vrouwen in besluitvormende posities. Dataverzameling Veldwerkverslag Vrouwen in besluitvormende posities Dataverzameling Zoetermeer, 24 juni 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting

Nadere informatie

Minirapportage biomaterialen

Minirapportage biomaterialen Minirapportage biomaterialen Arnoud Muizer Zoetermeer, juni 2013 ISBN-nummer : 978-90-371-1067-8 Rapportnummer : A201325 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap

Nadere informatie

2015: het jaar van contactloos betalen Whitepaper

2015: het jaar van contactloos betalen Whitepaper 2015: het jaar van contactloos betalen Whitepaper Inhoudsopgave 2015: het jaar van contactloos betalen Whitepaper Hoofdstuk 1: Sterke groei aantal pinbetalingen in Nederland 3 Hoofdstuk 2: Contactloos

Nadere informatie

BETALEN KOST GELD RAPPORT KOSTENONDERZOEK TOONBANKBETAALPRODUCTEN. Werkgroep Kostenonderzoek Toonbankbetaalproducten. Maart 2004

BETALEN KOST GELD RAPPORT KOSTENONDERZOEK TOONBANKBETAALPRODUCTEN. Werkgroep Kostenonderzoek Toonbankbetaalproducten. Maart 2004 BETALEN KOST GELD RAPPORT KOSTENONDERZOEK TOONBANKBETAALPRODUCTEN Werkgroep Kostenonderzoek Toonbankbetaalproducten Maart 2004 Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer Inhoud Executive Summary 2 1 Inleiding

Nadere informatie

Het nieuwe pinnen gaat beginnen. Ook bij u!

Het nieuwe pinnen gaat beginnen. Ook bij u! pinnen gaat beginnen. Ook bij u! pinnen gaat beginnen. Ook bij u! Nederland stapt over op het pinnen met de chip in plaats van met de magneetstrip. De eerste pilots van het nieuwe pinnen zijn gestart.

Nadere informatie

Extra beveiliging voor HFT201 betaalautomaat Overstappen op IP iets voor u? Gratis laten PINnen, of bordjes bij de kassa?

Extra beveiliging voor HFT201 betaalautomaat Overstappen op IP iets voor u? Gratis laten PINnen, of bordjes bij de kassa? Okt. 2007 Nr.3 Extra beveiliging voor HFT201 betaalautomaat Overstappen op IP iets voor u? Gratis laten PINnen, of bordjes bij de kassa? ISSN 1570-9558 Betaalwijzer is de nieuwsbrief over elektronisch

Nadere informatie

Kostprijs van een zichtrekening in België Analyse voor de periode 2008 tot 2011

Kostprijs van een zichtrekening in België Analyse voor de periode 2008 tot 2011 Kostprijs van een zichtrekening in België Analyse voor de periode 2008 tot 2011 1 2 De voorwaarden scheppen voor een competitieve, duurzame en evenwichtige werking van de goederen- en Inhoud 1. Achtergrond

Nadere informatie

Bent u al klaar voor het nieuwe pinnen?

Bent u al klaar voor het nieuwe pinnen? Bent u al klaar voor het nieuwe pinnen? Voorwoord Als ondernemer in de tabaks- en gemaksdetailhandel wilt u uw klanten een optimale service bieden, maar u wilt ook uw betalingsverkeer veilig en efficiënt

Nadere informatie