Afghanistan: Nederlandse special forces op missie in tijd van oorlog

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Afghanistan: Nederlandse special forces op missie in tijd van oorlog"

Transcriptie

1 Afghanistan: Nederlandse special forces op missie in tijd van oorlog Dick Leurdijk Inleiding Op verzoek van de oppositiepartijen PvdA, GroenLinks en de SP hield de Tweede Kamer in maart jongstleden tot tweemaal toe een debat over het besluit van de regering om Nederlandse militairen naar Afghanistan te sturen in het kader van operatie Enduring Freedom. Dat betekent dat ons land voor de derde keer sinds 9/11 militairen inzet in de jacht op Al Qaeda en Taliban-strijders. Met het besluit om eerst een apart debat te voeren over de rechtsgrond van de nieuwe missie, en pas daarna over de missie als zodanig, schiep de Kamer een interessant precedent in de Nederlandse parlementaire geschiedenis. Het kabinet gebruikte als rechtsgrond voor het sturen van de special forces de strijd tegen het terrorisme, en verwees daarvoor naar een viertal resoluties van de VN-veiligheidsraad. De oppositie twijfelde aan die onderbouwing, onder andere door de vraag op te werpen of een resolutie uit 2001 niet al lang achterhaald is. Op beide argumentaties leek mij het nodige af te dingen. Kamer en regering gingen daarmee, ten onrechte, voorbij aan de discussie over de rechtsgrond bij de eerdere besluiten over de Nederlandse inzet bij de missie in Afghanistan, in 2002 en In de brief van 25 februari, waarin de Tweede Kamer over het besluit werd geïnformeerd, zei het kabinet letterlijk: Het mandaat voor de operatie Enduring Freedom is gebaseerd op Artikel 51 van het VN-handvest. Op 12 september 2001 heeft de VN-veiligheidsraad met resolutie 1368 een oproep gedaan het terrorisme te bestrijden. Het afgelopen jaar bevestigde de VN-veiligheidsraad in diverse resoluties (resolutie 1526 van 30 januari 2004, resolutie 1563 van 17 september 2004 en resolutie 1566 van 8 oktober 2004) het belang van de strijd tegen het terrorisme. De beide ondertekenaars van de brief, de ministers van Defensie en Buitenlandse Zaken, zorgden met die formulering voor veel onduidelijkheid door een vermenging van twee rechtsgronden: het recht op zelfverdediging en de strijd tegen het terrorisme. Dat roept een aantal vragen op. Ten eerste: wat wordt precies bedoeld met de stelling als zou het mandaat van operatie Enduring Freedom zijn gebaseerd op Artikel 51 van het VNhandvest? Immers, de Veiligheidsraad heeft zich nooit expliciet over de merites van operatie Enduring Freedom uitgelaten. Op 7 oktober 2001 informeerde de Amerikaanse regering de Veiligheidsraad slechts over het begin van de missie, en ze beriep zich daarbij op het recht op zelfverdediging conform Artikel 51 van het VN-handvest. In de tweede plaats is het opmerkelijk dat het kabinet in de geciteerde paragraaf het mandaat van operatie Enduring Freedom ophangt aan de strijd tegen het internationaal terrorisme. De brief verwijst in dat verband naar een viertal resoluties, respectievelijk uit 2001 en 2004, zonder in te gaan op de inhoud ervan. De resoluties roepen slechts in algemene zin op tot samenwerking bij de strijd tegen het internationaal terrorisme, en kunnen wat mij betreft onmogelijk worden aangevoerd als specifieke rechtsgrond voor operatie Enduring Freedom. De vraag dringt zich op waarom de regering hier koos voor de strijd tegen het terrorisme als rechtsgrond voor het besluit van 25 februari jongstleden, en niet teruggreep op het eerder gehanteerde kroonargument van de uitoefening van het recht tot individuele of collectieve 1

2 zelfverdediging. In november 2001 zegde het toenmalige kabinet voor het eerst bijdragen toe van de marine en de luchtmacht voor operatie Enduring Freedom. De bijdrage van de marine bestond uit het sturen van twee fregatten naar de wateren rond het Arabisch schiereiland, de bijdrage van de luchtmacht bestond uiteindelijk voornamelijk uit de inzet van F-16 gevechtsvliegtuigen in het luchtruim van Afghanistan voor het geven van luchtsteun voor de troepen op de grond ( close air support ) bij hun operaties tegen Taliban- en Al Qaedastrijders. Het kabinet-kok gaf eind maart 2002 in een brief aan de Tweede Kamer aan dat de juridische grondslag voor de bijdrage aan operatie Enduring Freedom het recht op zelfverdediging was. De Kamer stemde daar mee in. Fregat Niet minder interessant was de wijze waarop het kabinet-balkenende in september vorig jaar de zo goed als onopgemerkt gebleven inzet van een fregat in operatie Enduring Freedom verdedigd heeft (oktober 2004 tot januari 2005). Deze brief ging, onder verwijzing naar Artikel 51 van het VN-handvest, uitvoerig in op de juridische grondslag. Op grond van de terreuraanslagen van 11 september 2001, zo redeneerde het kabinet, komt de Verenigde Staten mede gelet op Artikel 51 van het Handvest van de Verenigde Naties, het recht op zelfverdediging toe. Het verwees daarbij zowel naar resolutie 1368 van 12 september 2001 als naar het besluit van de NAVO-raad (van 3 oktober 2001, en niet van 12 september, zoals de brief ten onrechte vermeldt) om Artikel 5 uit het NAVO-verdrag van toepassing te verklaren. Onder leiding van de Verenigde Staten werd een brede coalitie gevormd om op collectieve wijze uitvoering te geven aan het recht op zelfverdediging. Deze coalitie, waarvan ook Nederland deel uitmaakt, aldus de uiteenzetting, is verwikkeld in een gewapend conflict, gericht tegen de verantwoordelijken of medeplichtigen van de aanslagen van 9/11: Al Qaeda en de Taliban. Deze strijd is nog niet voorbij: Zolang de terroristen van Al Qaeda binnen en buiten Afghanistan hun aanvallen voortzetten, zal ook de noodzaak tot zelfverdediging, en daarmee de noodzaak tot tegenmaatregelen, blijven bestaan, aldus de brief. Deze redenatie had consequenties voor twee kwesties die ook nu weer in het debat terugkwamen: de positie van de militairen, inclusief de voorwaarden waaronder zij optreden, en de positie van het parlement. In een poging de Nederlandse positie als deelgenoot van de internationale coalitie nader te omschrijven, zei het kabinet: De VS beschouwen als doel van de operatie Enduring Freedom het bestrijden van international terroristische netwerken. Daarmee is het mandaat, voor wat betreft de doelstelling van de missie, aangegeven. Dat heeft consequenties voor de voorwaarden, c.q. de bevoegdheden, waaronder de militairen optreden: De Nederlandse militaire bijdrage aan de operatie Enduring Freedom is een direct gevolg van de aanslagen op de Verenigde Staten, en gekoppeld aan de strijd tegen Al Qaeda en Taliban. Alleen op deze basis beschikken de Nederlandse militairen die in dit kader worden ingezet, over bevoegdheden die voortvloeien uit het oorlogsrecht. (cursivering van mij DAL). Verderop in de brief wordt duidelijk wat daarmee wordt bedoeld: Inzet van een fregat [ ] valt dan ook onder het oorlogsrecht. Dit gold, voor alle duidelijkheid, ook al voor de fregatten die in de eerste fase van de Nederlandse deelneming aan operatie Enduring Freedom deelnamen (en trouwens ook voor de bijdrage van de Nederlandse marine aan de NAVO-operatie Active Endeavour in de Middellandse Zee!). Voorts herinnerde het kabinet er in de recente brief nog eens aan dat de F-16 s, in de periode 1 oktober 2002 tot 1 oktober 2003, diverse malen wapens ingezet hebben. Nu de special forces, zoals het kabinet aangaf, ook kunnen worden ingezet voor gevechtsacties, in het hoge echelon van het geweldsspectrum, zoals dat heet, ga ik ervan uit dat ook zij optreden op basis van bevoegdheden die voortvloeien uit het oorlogsrecht, met inachtneming van de nationale rules of engagement, zoals het kabinet aangaf. De brief van september vorig jaar gaf ook meer inzicht in de opvattingen van de regering over de betrokkenheid van het parlement. In de brief werd nadrukkelijk gesteld dat bij de 2

3 Nederlandse bijdrage aan operatie Enduring Freedom de verdedigingstaak aan de orde is, de eerste doelomschrijving van Artikel 97 van de Grondwet, als uitvloeisel van het van toepassing verklaren van Artikel 51 van het VN-handvest en Artikel 5 van het NAVO-verdrag. (De verwijzing naar de NAVO lijkt mij in dit verband niet ter zake, omdat het bij de Nederlandse bijdragen gaat om het honoreren van Amerikaanse verzoeken om bijstand aan ons land, buiten de NAVO om). Deze redenatie leidt er tevens toe dat het kabinet meent dat de inzet van het fregat niet valt onder de tweede doelomschrijving van Artikel 97 van de Grondwet de inzet van de krijgsmacht ten behoeve van de handhaving van de internationale rechtsorde. Daarom is Artikel 100 van de Grondwet niet van toepassing, evenmin als het Toetsingskader 2001, aldus de regering. Hoe heeft de Tweede Kamer daar toen op gereageerd? De redenatie lijkt mij zeer aanvechtbaar: het valt toch moeilijk vol te houden dat de uitschakeling van terroristische netwerken als Al Qaeda en de Taliban niet zou bijdragen aan het herstel van de internationale rechtsorde. Sterker: de Veiligheidsraad definieert al jaren terreurdaden als bedreigingen van de internationale vrede en veiligheid. 1 Hier lijkt het kabinet zich te bedienen van een juridische kunstgreep, om zich formeel te kunnen onttrekken aan de informatieplicht. Meer en meer dringt zich de vraag op in wat voor soort crisisbeheersingsoperatie we ons eigenlijk bevinden met de Nederlandse bijdragen aan operatie Enduring Freedom. Misschien zou de Tweede Kamer daar eens een apart debat met de regering aan willen besteden. Het kabinet maakte in september vorig jaar duidelijk dat de bijdrage aan de internationale coalitie niet viel onder Artikel 96 van de Grondwet: Er is immers geen sprake van een in-oorlog-verklaring op grond van artikel 96. Nadere bestudering van die brief maakt duidelijk dat het hier gaat om de deelneming van ons land aan een internationale coalitie, die zich, met een beroep op het recht op zelfverdediging, in een gewapend conflict bevindt, met Al Qaeda en de Taliban als vijandelijke partijen. De inzet van Nederlandse militairen in de lucht, ter zee en op land gebeurt op basis van bevoegdheden die voortvloeien uit het oorlogsrecht. Maar, zo voegde de brief eraan toe, de Nederlandse militaire bijdrage kan niet zonder meer worden ingezet in de global war on terror. Des te meer verbazing wekt het als de regering een half jaar later, bij het besluit om de special forces te sturen, zo nadrukkelijk verwijst naar resoluties van de VN-veiligheidsraad die oproepen tot steun aan de strijd tegen het terrorisme! Juridische voorwaarden van uitzending Het kabinet heeft na het debat met de Tweede Kamer op 8 maart jongstleden, naar aanleiding van het besluit van eind februari, tot twee maal toe een nadere toelichting gegeven op de juridische grondslag van de uitzending van de special forces. Daarmee erkenden de ministers van Defensie en van Buitenlandse Zaken impliciet dat hun uitleg in de brief van 25 februari inzake de rechtsgrond van de uitzending beneden de maat was, en dat de oppositie volkomen terecht had aangedrongen op een apart debat over de merites van de rechtsgrond, los van de missie als zodanig. In een brief van 10 maart gaf minister Bot (Buitenlandse Zaken) een nadere toelichting op het inroepen van Artikel 51 van het VNhandvest, als basis voor de uitoefening van het recht op zelfverdediging bij de deelneming aan operatie Enduring Freedom. De in die brief gegeven nadere explicitering van deze rechtsbasis roept verder geen vragen op. 2 Dat ligt anders met de brief van 22 april van minister Kamp (Defensie) die de uitkomst is van nader overleg tussen Defensie en het Openbaar Ministerie over de juridische voorwaarden van de uitzending (tegen de achtergrond van de commotie rond Erik O. tijdens de Nederlandse deelneming aan de multinationale troepenmacht SFIR in Irak). Op basis van dat overleg, schrijft Kamp, heeft hij ten behoeve van de SF-taakgroep een verklaring afgegeven dat een tijd van oorlog van kracht is voor de periode van de inzet. Door de deelname aan operatie Enduring Freedom in het verband van een internationale coalitie is Nederland betrokken bij een gewapend conflict, waarbij de taakgroep voor offensieve 3

4 gevechtsacties kan worden ingezet. Door Artikel 71 van het Wetboek Militair Strafrecht (WMSr) van toepassing te verklaren op de gevechtshandelingen van de SF-taakgroep worden Nederlandse militairen in Afghanistan, als onderdeel van operatie Enduring Freedom, ingezet in tijd van oorlog. De verklaring, zo benadrukt de brief, is alleen van kracht voor een bepaald deel van de krijgsmacht voor een bepaalde periode. Het belangrijkste gevolg daarvan is dat voor de betrokken militairen Artikel 38 WMSr van kracht wordt. Dat artikel biedt een strafuitsluitingsgrond aan militairen in tijd van oorlog voor het verrichten van oorlogshandelingen, mits die vallen binnen de aan de militair gegeven bevoegdheden en mits het humanitair oorlogsrecht niet wordt geschonden. Daarmee krijgen de militairen juridische rugdekking voor de uitvoering van offensieve gevechtsacties, zonder dat het OM bij elk schot over de schouder van de betrokken militair meekijkt. Maar tegelijkertijd is duidelijk dat de militairen geen vrijbrief krijgen om er naar hartelust op los te schieten, zoals GroenLinks-Kamerlid Karimi volstrekt misplaatst meende te moeten opmerken. 3 Met deze formule lijkt de verziekte relatie tussen Defensie en het OM, na de fase Erik O., weer hersteld. Enerzijds wordt de uitgezonden militairen een grotere mate van juridische zekerheid (rechtsbescherming) geboden, anderzijds blijft vervolging door het OM mogelijk bij overtredingen van de richtlijnen. De vraag rijst waarom Artikel 71 WMSr niet eerder in de recente geschiedenis is toegepast bij vroegere uitzendingen. Volgens de brief was daar in die gevallen waarin door de krijgsmacht gevechtshandelingen zijn uitgevoerd ook geen aanleiding toe. Bij inzet op grond van een of meer VN-resoluties zoals de inzet in Bosnië, voor ISAF in Afghanistan, voor SFIR in Irak, maar ook in Kosovo in 1999 was er geen sprake van een gewapend conflict, aldus de brief. Deze redenatie overtuigt niet helemaal. Zelf zegt de brief dat bij de Kosovocrisis (moet) worden aangetekend dat dit na afloop wel is erkend als een gewapend conflict, om er aan toe te voegen: Tijdens de Kosovo-crisis echter was er geen aanleiding een verklaring op grond van Artikel 71 WMSr af te geven. Het is jammer dat de minister een en ander niet nader toelicht: wie heeft achteraf erkend dat de Kosovo-crisis wel als een gewapend conflict moet worden gezien (de regering, volkenrechtsgeleerden, de NAVO), en waarom was er tijdens de Kosovo-crisis geen aanleiding om een verklaring over gevechtshandelingen in tijd van oorlog af te geven? Ook bij de Nederlandse aanwezigheid in Irak in de periode na de val van het regime van Saddam Hoessein was de situatie gecompliceerder dan de minister het nu doet voorkomen. Nederland nam toen deel aan de multinationale troepenmacht SFIR op basis van een zeer aanvechtbare juridische rechtvaardiging: enerzijds wilde Nederland, conform eerder gedane toezeggingen, deelnemen aan de internationale troepenmacht, om op die manier een bijdrage te leveren aan de wederopbouw van Irak; anderzijds wilde het niet gezien worden als bezetter, ook al maakte ons land deel uit van een bezettingsmacht die in Irak was ontplooid in een situatie waarin sprake was van een bezetting maar wel een bezetting die formeel geautoriseerd werd door de Veiligheidsraad. Deze gecompliceerde context vormde de achtergrond voor het incident met Erik O., en voor het verziekte klimaat dat naderhand ontstond tussen Defensie en het OM. In dit opzicht draagt Defensie, naast het OM, een deel van de verantwoordelijkheid voor de mist rond de inzet van de militairen in Irak destijds. Intrigerend is de paragraaf waarin de minister ingaat op de vraag waarom Artikel 71 WMSr niet eerder is toegepast bij de inzet van de fregatten, de onderzeeboot en de maritieme patrouillevliegtuigen als onderdeel van operatie Enduring Freedom. In deze gevallen, zo zegt de brief, heeft geen inzet van wapens plaatsgevonden, en was dit ook niet voorzien. De F-16 gevechtsvliegtuigen hebben volgens de brief wel wapens gebruikt, maar dit was uitsluitend als Close Air Support op verzoek van grondtroepen van de coalitie waarbij sprake was van reactief handelen. Dat neemt niet weg dat de context van operatie Enduring Freedom nog steeds dezelfde is, dat de regels van het (zee)oorlogsrecht al eerder van toepassing waren geweest en dat de F-16s de bevoegdheid hadden om geweld te gebruiken c.q. gevechtshandelingen uit te voeren. In de brief van 25 februari zei het kabinet dat de 4

5 special forces zouden gaan optreden met bevoegdheden die ontleend zijn aan het oorlogsrecht, zonder dat nader toe te lichten. Dit alles lijkt wellicht voer voor de juridische of volkenrechtelijke fijnproever. Het geval van Erik O. maakt echter duidelijk waarom er hier meer op het spel staat, namelijk duidelijkheid over de voorwaarden waaronder uitzendingen plaatsvinden. De betrokken militairen hebben niet alleen recht op garanties inzake hun fysieke veiligheid, maar ook recht op juridische waarborgen. In het persbericht wordt gezegd dat met het inroepen van Artikel 71 WMSr een helder juridisch kader wordt geschapen voor de inzet van de special forces in Afghanistan. Of daarmee nieuwe Erik O. -gevallen kunnen worden voorkomen, valt nog te bezien, maar de winst is in ieder geval dat met de overeenstemming tussen Defensie en het OM over het inroepen van Artikel 71 WMSr op voorhand meer duidelijkheid is geschapen dan voorheen. Duidelijkheid over de juridische grondslag van een missie zou wellicht expliciet kunnen worden toegevoegd aan het Toetsingskader. De brief maakt duidelijk dat de toepassing van Art. 71 WMSr niet tot gevolg heeft dat het Koninkrijk in oorlog wordt verklaard. Een in-oorlog-verklaring, zoals geregeld in Artikel 96 van de Grondwet, is niet aan de orde bij de Nederlandse bijdrage aan de operatie Enduring Freedom. In oktober 2002 schreef ik in De Volkskrant dat, naar mijn oordeel, Nederland dan misschien niet formeel, maar wel materieel in oorlog was. Ik had daarvoor drie argumenten: (1) het inroepen door de NAVO van Artikel 5 van het NAVO-verdrag, (2) de deelneming van ons land aan operatie Enduring Freedom met een beroep op het recht op zelfverdediging cf Artikel 51 uit het VN-handvest en het besluit de fregatten in te zetten op grond van het zeeoorlogsrecht, en (3) het argument van het Openbaar Ministerie destijds in de aanklacht tegen een vermeende terrorist van steun aan de vijand in tijd van oorlog. Materieel voegt de verwijzing naar Artikel 71 WMSr aan die opsomming alleen maar een extra argument toe. Toch blijft de vraag in hoeverre het door Kamp gemaakte onderscheid kan worden volgehouden. En tenslotte wijst de brief erop dat het begrip oorlog in het volkenrecht in onbruik is geraakt: in de afgelopen decennia zijn er geen formele oorlogsverklaringen meer geweest. In toenemende mate wordt het begrip oorlog vervangen door het begrip gewapend conflict. Minister Kamp wijst erop dat het Wetboek van Militair Strafrecht in dier voege zal worden aangepast dat het begrip oorlog wordt uitgebreid met het begrip tijd van gewapend conflict. De wetswijziging is in voorbereiding, als onderdeel van een veelomvattender Rijksreparatiewet. Met het van kracht worden van deze wetswijziging zal een aparte verklaring op grond van Artikel 71 WMSr niet meer nodig zijn bij inzet in een gewapend conflict, aldus de minister. Daarmee creëert de minister voor zichzelf een hoop beleidsruimte in de toekomst, onder op dit moment volstrekt niet te voorziene omstandigheden. De vraag is of de Kamer hierin moet meegaan, mede gelet op de unieke situaties waarvan in die gevallen sprake is. Een eerste situatie dient zich ondertussen al aan, namelijk zodra besloten wordt tot het in elkaar opgaan van operatie Enduring Freedom en de International Security Assistance Force (ISAF). De Amerikanen dringen daar al langer op aan, en dus zal het er ook wel van komen. Drs. D.A. Leurdijk is als onderzoeker, docent en politiek commentator verbonden aan het Nederlands Instituut voor Internationale Betrekkingen Clingendael in Den Haag. Hij was als extern adviseur betrokken bij de beide commissies-bakker uit de Tweede Kamer over de uitzending van Nederlandse militairen naar internationale missies en geeft al jarenlang colleges aan Nederlandse officieren, manschappen en politiemensen bij de voorbereiding op hun uitzending. 5

6 Noten 1. Zie ook: Dick A. Leurdijk en Geert Steeghs, Decision-making by the Security Council: Terrorist acts which threaten international peace and security, , Nederlands Instituut voor Internationale Betrekkingen Clingendael, januari Wel valt op dat ook in deze brief weer gezegd wordt dat het besluit van de Noord-Atlantische Raad van 12 september 2001 om Artikel 5 van het Verdrag van Washington van toepassing te verklaren, voortvloeit uit Artikel 51 van het VN-handvest. Dat is feitelijk onjuist. Het formele besluit tot het inroepen van Artikel 5 uit het NAVO-verdrag werd niet op 12 september, maar op 3 oktober, pas drie weken later, genomen. 3. De Volkskrant, 26 april

Nederlandse militairen op vredesmissie: de scenario s

Nederlandse militairen op vredesmissie: de scenario s Nederlandse militairen op vredesmissie: de scenario s Dick Leurdijk Inleiding Sinds de publicatie van de Prioriteitennota in 1992 is de hoofdtaak van het Nederlandse defensiebeleid verschoven van de bescherming

Nadere informatie

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam T 020 535 2637 Advies Luchtaanvallen IS(IS) Datum 24 september 2014 Opgemaakt door Prof. dr. P.A. Nollkaemper

Nadere informatie

De Staten-Generaal en de inzet van de Nederlandse krijgsmacht

De Staten-Generaal en de inzet van de Nederlandse krijgsmacht TVCR APRIL 2013 boeken 171 Anamarija Kristić De Staten-Generaal en de inzet van de Nederlandse krijgsmacht Een onderzoek naar de parlementaire betrokkenheid bij de besluitvorming over deelname aan internationale

Nadere informatie

Inzet van Nederlandse militairen en de Rules of Engagement

Inzet van Nederlandse militairen en de Rules of Engagement Inzet van Nederlandse militairen en de Rules of Engagement Joop Voetelink Nederland voert een actief vredes- en veiligheidsbeleid wat onder meer met zich meebrengt dat de Nederlandse krijgsmacht regelmatig

Nadere informatie

- een bijgewerkte lijst van landen die onderworpen zijn aan een EU-embargo op de uitvoer van wapens (bijlage I);

- een bijgewerkte lijst van landen die onderworpen zijn aan een EU-embargo op de uitvoer van wapens (bijlage I); RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 1 juli 1999 (02.08) (OR. en) 9691/99 LIMITE PESC 207 COARM 2 BEGELEIDENDE NOTA van : het secretariaat van de Raad aan : de delegaties nr. vorig doc. : 12978/98 PESC 291

Nadere informatie

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam T 020 535 2637 Nader Advies Geweldgebruik tegen ISIL in Syrië 23 juni 2015 Prof. dr. P.A. Nollkaemper

Nadere informatie

16 november 2015. Onderzoek: Veiligheidsgevoel na aanslagen Parijs

16 november 2015. Onderzoek: Veiligheidsgevoel na aanslagen Parijs 16 november 2015 Onderzoek: Veiligheidsgevoel na aanslagen Parijs Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van

Nadere informatie

Nieuwe Golfoorlog in de maak?

Nieuwe Golfoorlog in de maak? Taak actualiteit Nieuwe Golfoorlog in de maak? De Eerste Golfoorlog was een oorlog tussen Irak en Iran van 1980-1988 en is genoemd naar het zeegebied van de Perzische Golf, omdat zich daar een belangrijk

Nadere informatie

Communicatie en strategie van de Afghaanse Taliban, vanuit het perspectief van het leiderschap

Communicatie en strategie van de Afghaanse Taliban, vanuit het perspectief van het leiderschap , vanuit het perspectief van het leiderschap Auteurs: Godfried Wessels Seran de Leede Edwin Bakker Samenvatting Op 28 december 2014 is een einde gekomen aan de ISAF-missie (International Security and Assistance

Nadere informatie

Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië?

Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië? Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië? Korte omschrijving werkvorm: Leerlingen moeten zich inleven in een permanent lid van de Veiligheidsraad van de VN. Ze gaan aan de slag met het vraagstuk of de

Nadere informatie

32635 Strategie van Nederlands buitenlandbeleid. Brief van de minister van Buitenlandse Zaken

32635 Strategie van Nederlands buitenlandbeleid. Brief van de minister van Buitenlandse Zaken 32635 Strategie van Nederlands buitenlandbeleid Nr. 5 Brief van de minister van Buitenlandse Zaken Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 26 april 2012 Mede namens de Staatssecretaris

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag. Datum 29 augustus 2013 Betreft Uw verzoek inzake Syrië

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag. Datum 29 augustus 2013 Betreft Uw verzoek inzake Syrië Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Buitenlandse Bezuidenhoutseweg 67 Contactpersoon

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen havo 2015-II

maatschappijwetenschappen havo 2015-II opgave 3 De Nederlandse inlichtingendienst AIVD Bij deze opgave horen de teksten 5 tot en met 7 uit het bronnenboekje. Inleiding Eind november 2013 maakte NRC Handelsblad bekend dat de Algemene Inlichtingen-

Nadere informatie

Datum 12 juni 2013 Betreft Beantwoording vragen van het lid Omtzigt over het artikel 'Timmermans goede bedoelingen brengen Syrië dichter bij de hel'

Datum 12 juni 2013 Betreft Beantwoording vragen van het lid Omtzigt over het artikel 'Timmermans goede bedoelingen brengen Syrië dichter bij de hel' Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Contactpersoon Arnt Kennis T 0703487186

Nadere informatie

ESSAY ACTUELE VRAAGSTUKKEN. Sebastian Kügler VAN OORLOG EN VREDE. Vossendijk 95-6 6534 TH Nijmegen Studentnummer: 9801278 Nijmegen, juni 2005 1/7

ESSAY ACTUELE VRAAGSTUKKEN. Sebastian Kügler VAN OORLOG EN VREDE. Vossendijk 95-6 6534 TH Nijmegen Studentnummer: 9801278 Nijmegen, juni 2005 1/7 ESSAY ACTUELE VRAAGSTUKKEN VAN OORLOG EN VREDE Vossendijk 95-6 6534 TH Nijmegen Studentnummer: 9801278 Nijmegen, juni 2005 1/7 Opdracht: De Europese Grondwet, die op 1 juni a.s. in een referendum ter instemming/afwijzing

Nadere informatie

Zie voor actuele informatie over welke landen dit protocol getekend en geratificeerd hebben http://www.unicef.org/crc/opcac-tableweb.

Zie voor actuele informatie over welke landen dit protocol getekend en geratificeerd hebben http://www.unicef.org/crc/opcac-tableweb. PROTOCOL KINDSOLDATEN Zie voor actuele informatie over welke landen dit protocol getekend en geratificeerd hebben http://www.unicef.org/crc/opcac-tableweb.htm Facultatief Protocol bij het Verdrag inzake

Nadere informatie

Overwegingen bij Nederlandse deelname aan VN-vredesoperaties: het beeld in conflict met de werkelijkheid Jaïr van der Lijn

Overwegingen bij Nederlandse deelname aan VN-vredesoperaties: het beeld in conflict met de werkelijkheid Jaïr van der Lijn Overwegingen bij Nederlandse deelname aan VN-vredesoperaties: het beeld in conflict met de werkelijkheid Jaïr van der Lijn Bij uitzending van militairen naar het buitenland verkiest de Nederlandse regering

Nadere informatie

Examen VWO. Maatschappijleer (oude stijl en nieuwe stijl)

Examen VWO. Maatschappijleer (oude stijl en nieuwe stijl) Maatschappijleer (oude stijl en nieuwe stijl) Examen VWO Vragenboekje Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 19 juni 9.00 12.00 uur 20 02 Voor dit examen zijn maximaal 86 punten te

Nadere informatie

GROENLINKS. Een alternatieve strategie voor Afghanistan OPPOSITIETAFEL

GROENLINKS. Een alternatieve strategie voor Afghanistan OPPOSITIETAFEL GROENLINKS Een alternatieve strategie voor Afghanistan OPPOSITIETAFEL Tweede-Kamerfractie GroenLinks 20 november 2007 Alternatieve strategie voor Afghanistan Kernboodschap De ISAF-missie in Afghanistan

Nadere informatie

FACULTATIEF PROTOCOL BIJ HET VERDRAG INZAKE DE RECHTEN VAN HET KIND OVER DE BETROKKENHEID VAN KINDEREN IN GEWAPENDE CONFLICTEN

FACULTATIEF PROTOCOL BIJ HET VERDRAG INZAKE DE RECHTEN VAN HET KIND OVER DE BETROKKENHEID VAN KINDEREN IN GEWAPENDE CONFLICTEN FACULTATIEF PROTOCOL BIJ HET VERDRAG INZAKE DE RECHTEN VAN HET KIND OVER DE BETROKKENHEID VAN KINDEREN IN GEWAPENDE CONFLICTEN (niet officiële Nederlandse vertaling). (VP = Voorafgaande paragraaf) VP 1

Nadere informatie

Datum 26 juli 2013 Betreft Beantwoording Lijst feitelijke vragen inzake de Kaderovereenkomst tussen Nederland en Marokko

Datum 26 juli 2013 Betreft Beantwoording Lijst feitelijke vragen inzake de Kaderovereenkomst tussen Nederland en Marokko Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Contactpersoon T 070-348 4926 F 070-348

Nadere informatie

Wekelijks overzicht van de buitenlandse operaties (26 00u00 juni 02 24u00 juli 2014)

Wekelijks overzicht van de buitenlandse operaties (26 00u00 juni 02 24u00 juli 2014) DEFENSIE DG COM Woordvoerders 1. Afghanistan Wekelijks overzicht van de buitenlandse operaties (26 00u00 juni 02 24u00 juli 2014) a. ISAF (1) ISAF, de International Security and Assistance Force, opereert

Nadere informatie

Internetsites Terrorisme

Internetsites Terrorisme Internetsites Terrorisme Onderstaande internetsites hebben betrekking op het thema van dit nummer van Justitiële verkenningen. De selectie werd gemaakt door de tijdschriftredactie in samenwerking met de

Nadere informatie

Wat is internationaal recht?

Wat is internationaal recht? Wat is internationaal recht? Elk land heeft wetten en regels waar iedereen zich aan moet houden. Als je naar een ander land gaat, moet je je aan andere regels en wetten houden. Als je dat niet doet, dan

Nadere informatie

Stichting Nationaal Erfgoed Hotel De Wereld

Stichting Nationaal Erfgoed Hotel De Wereld Stichting Nationaal Erfgoed Hotel De Wereld Onderwerp: Inleider: Wie is aansprakelijk voor VN blauwhelmen? Professor Ann Pauwels van de universiteit van Brussel Thema-avond: Dinsdag 21 mei 2013 Ik wil

Nadere informatie

van Buitenlandse Zaken Postbus 20701 Postbus 20061 2500 ES s-gravenhage 2500 EB s-gravenhage Telefoon 070-3188188 Telefoon 070-3486486

van Buitenlandse Zaken Postbus 20701 Postbus 20061 2500 ES s-gravenhage 2500 EB s-gravenhage Telefoon 070-3188188 Telefoon 070-3486486 Ministerie van Ministerie van Defensie Buitenlandse Zaken Postbus 20701 Postbus 20061 2500 ES s-gravenhage 2500 EB s-gravenhage Telefoon 070-3188188 Telefoon 070-3486486 Aan: de Voorzitter van de Tweede

Nadere informatie

Schriftelijke vragen Van Bommel over de arrestatie van een Afghaanse burger in Kamp Holland en het gebruik van particuliere beveiligingsbedrijven

Schriftelijke vragen Van Bommel over de arrestatie van een Afghaanse burger in Kamp Holland en het gebruik van particuliere beveiligingsbedrijven Postbus 20701 2500 ES Den Haag Telefoon (070) 318 81 88 Fax (070) 318 78 88 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Datum 29 februari 2008 Ons kenmerk D/2008003878

Nadere informatie

Openingstoespraak van staatssecretaris De Vries voor de CDAbijeenkomst Ontwikkelingssamenwerking en 3D te Breda, 3 oktober 2008

Openingstoespraak van staatssecretaris De Vries voor de CDAbijeenkomst Ontwikkelingssamenwerking en 3D te Breda, 3 oktober 2008 Openingstoespraak van staatssecretaris De Vries voor de CDAbijeenkomst Ontwikkelingssamenwerking en 3D te Breda, 3 oktober 2008 Dames en heren, Goed hier te kunnen zijn. Nu bijna een jaar actief als staatssecretaris

Nadere informatie

No.W03.12.0197/II 's-gravenhage, 16 juli 2012

No.W03.12.0197/II 's-gravenhage, 16 juli 2012 ... No.W03.12.0197/II 's-gravenhage, 16 juli 2012 Bij Kabinetsmissive van 18 juni 2012, no.12.001344, heeft Uwe Majesteit, op voordracht van de Minister van Veiligheid en Justitie, bij de Afdeling advisering

Nadere informatie

Vereniging Vrouwen voor Vrede WILPF Afdeling Nederland

Vereniging Vrouwen voor Vrede WILPF Afdeling Nederland Vereniging Vrouwen voor Vrede WILPF Afdeling Nederland Commentaar bij de Rijksbegrotingen Buitenlandse Zaken en Defensie voor 2010 Bijlage bij de brief aan de leden van de vaste Kamercommissies d.d. 31

Nadere informatie

De Commissie heeft vastgesteld dat tussenkomst van de Ombudsman Financiële Dienstverlening niet tot oplossing van het geschil heeft geleid.

De Commissie heeft vastgesteld dat tussenkomst van de Ombudsman Financiële Dienstverlening niet tot oplossing van het geschil heeft geleid. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 1 d.d. 11 januari 2010 (mr. R.J. Verschoof, voorzitter, mr. E.M. Dil-Stork en drs. A.I.M. Kool) 1. Procedure De Commissie beslist met inachtneming

Nadere informatie

De NAVO na de. Koude Oorlog

De NAVO na de. Koude Oorlog De NAVO na de Koude Oorlog Inleiding Het websheet De NAVO na de Koude Oorlog is het tweede websheet dat in het teken staat van internationale organisaties en Europese veiligheid. Het sheet heeft als doel

Nadere informatie

Aan: de Minister-President de Minister van Defensie de Minister van Buitenlandse Zaken. Van: Coördinator Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten

Aan: de Minister-President de Minister van Defensie de Minister van Buitenlandse Zaken. Van: Coördinator Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten Aan: de Minister-President de Minister van Defensie de Minister van Buitenlandse Zaken Van: Coördinator Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten Betreft: Toestand Midden-Oosten Afgesloten 17.00 uur op 19 oktober

Nadere informatie

OP WEG NAAR VREDE IN URUZGAN?

OP WEG NAAR VREDE IN URUZGAN? 5 e editie december 2006 OP WEG NAAR VREDE IN URUZGAN? Op 11 september 2001 vliegen terroristen van al-qaïda met twee gekaapte passagiersvliegtuigen de torens van het World Trade Centre in New York binnen.

Nadere informatie

AMENDEMENTEN 1-10. NL In verscheidenheid verenigd NL 2013/2103(INI) 6.11.2013. Ontwerpadvies Corina Creţu (PE519.580v01-00)

AMENDEMENTEN 1-10. NL In verscheidenheid verenigd NL 2013/2103(INI) 6.11.2013. Ontwerpadvies Corina Creţu (PE519.580v01-00) EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Commissie ontwikkelingssamenwerking 6.11.2013 2013/2103(INI) AMENDEMENTEN 1-10 Corina Creţu (PE519.580v01-00) Seksuele uitbuiting en prostitutie en de gevolgen daarvan voor

Nadere informatie

Eindexamen havo maatschappijwetenschappen 2012 - I

Eindexamen havo maatschappijwetenschappen 2012 - I Opgave 1 Kunst in de knel? Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 4 en tabel 1 uit het bronnenboekje. Inleiding Na de formatie volgend op de parlementsverkiezingen van kondigde de regering flinke

Nadere informatie

12897/15 rts/sl 1 DG C 2B

12897/15 rts/sl 1 DG C 2B Raad van de Europese Unie Brussel, 12 oktober 2015 (OR. en) 12897/15 RESULTAAT BESPREKINGEN van: d.d.: 12 oktober 2015 aan: het secretariaat-generaal van de Raad de delegaties MAMA 161 CFSP/PESC 631 RELEX

Nadere informatie

Nederlandse Defensie Doctrine Instrument van buitenlands en

Nederlandse Defensie Doctrine Instrument van buitenlands en Marcel de Haas Nederlandse Defensie Doctrine Instrument van buitenlands en veiligheidsbeleid Sinds september 2005 heeft de Commandant der Strijdkrachten (CDS, voorheen Chef Defensiestaf) de aansturing

Nadere informatie

Datum Betreft beantwoording kamervragen vergoeding van schade ingeval van fraude bij internetbankieren

Datum Betreft beantwoording kamervragen vergoeding van schade ingeval van fraude bij internetbankieren > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Directie Financiële Markten Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201

Nadere informatie

De hedendaagse betekenis van het begrip rechtvaardige oorlog voor de militaire praktijk

De hedendaagse betekenis van het begrip rechtvaardige oorlog voor de militaire praktijk De hedendaagse betekenis van het begrip rechtvaardige oorlog voor de militaire praktijk Openingstoespraak van Minister van Defensie E. van Middelkoop tijdens het Symposium De rechtvaardige oorlog: vroeger

Nadere informatie

Moeilijke besluiten voor de Europese Raad

Moeilijke besluiten voor de Europese Raad Moeilijke besluiten voor de Europese Raad Korte omschrijving: Leerlingen gaan aan de slag met actuele Europese dilemma s. Er zijn vijf dilemma s. U kunt zelf kiezen welke dilemma s u aan de orde stelt.

Nadere informatie

3 september 2014. Onderzoek: Internationale spanningen en conflicten

3 september 2014. Onderzoek: Internationale spanningen en conflicten 3 september 2014 Onderzoek: Internationale spanningen en conflicten Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 30.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van

Nadere informatie

De Commissie beslist met inachtneming van haar Reglement en op basis van de volgende stukken:

De Commissie beslist met inachtneming van haar Reglement en op basis van de volgende stukken: Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2012-262 d.d. 17 september 2012 (prof. mr. M.M. Mendel, voorzitter, mr. E.M. Dil-Stork en mr. A.W.H. Vink, leden, en mr. drs. D.J. Olthoff,

Nadere informatie

PROTOCOL VAN AFSPRAKEN OVER ONDERZOEKEN TWEEDE KAMER...

PROTOCOL VAN AFSPRAKEN OVER ONDERZOEKEN TWEEDE KAMER... Inhoudsopgave PROTOCOL VAN AFSPRAKEN OVER ONDERZOEKEN TWEEDE KAMER... 2 A. ALGEMEEN... 3 B. PROCEDURES... 3 C. VERTROUWELIJKE INFORMATIE... 3 D. MONDELINGE INFORMATIE VAN AMBTENAREN... 4 E. SLOTBEPALINGEN...

Nadere informatie

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag 13 februari

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag 13 februari Postbus 20701 2500 ES Den Haag Telefoon (070) 318 81 88 Fax (070) 318 78 88 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Datum 13 februari Ons kenmerk C/200900249

Nadere informatie

Veiligheid brengen in Europees verband

Veiligheid brengen in Europees verband 5 Veiligheid brengen in Europees verband Dat dient volgens Jan Pronk uiteindelijk onze veiligheid Brigadegeneraal b.d. P.K. Smit Luitenant-kolonel b.d. C.H.C. Janssen Ik heb altijd gevonden dat we een

Nadere informatie

Rapport. Rapport betreffende een klacht over de gemeente Beek. Datum: 21 september 2012. Rapportnummer: 2012/154

Rapport. Rapport betreffende een klacht over de gemeente Beek. Datum: 21 september 2012. Rapportnummer: 2012/154 Rapport Rapport betreffende een klacht over de gemeente Beek Datum: 21 september 2012 Rapportnummer: 2012/154 2 Klacht Verzoeker klaagt over de werkwijze van de gemeente Beek ten aanzien van zijn bouwactiviteiten

Nadere informatie

Collectief invaren van bestaande pensioenen: juridisch mogelijk? Een onderzoek naar mogelijke juridische hindernissen

Collectief invaren van bestaande pensioenen: juridisch mogelijk? Een onderzoek naar mogelijke juridische hindernissen Collectief invaren van bestaande pensioenen: juridisch mogelijk? Een onderzoek naar mogelijke juridische hindernissen Artikel Senior adviseur collectieve pensioenen S. Hendriks (AZL) Artikel Collectief

Nadere informatie

Nederland dient koers in internationale rechtsorde te herzien. Maagdenhuis op Maandag 27 November 2006

Nederland dient koers in internationale rechtsorde te herzien. Maagdenhuis op Maandag 27 November 2006 Nederland dient koers in internationale rechtsorde te herzien Maagdenhuis op Maandag 27 November 2006 André Nollkaemper Universiteit van Amsterdam P.A.Nollkaemper@uva.nl [Inleiding] De leidraad van mijn

Nadere informatie

Dossier Politietrainingsmissie Afghanistan

Dossier Politietrainingsmissie Afghanistan Dossier Politietrainingsmissie Afghanistan Partijraad vergadering 15 januari 2011 Inhoudsopgave Inleiding 2 A. ALGEMENE INFORMATIE 1. Geïntegreerde politietrainingsmissie 3 2. Meerderheid bevolking tegen

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel SP

Initiatiefvoorstel SP Initiatiefvoorstel SP Open brief Stichting Drugsbeleid Bijlagen/nummer Dienst/afdeling/sector Raad/Raadsgriffie Aan de raad, Aanleiding De Stichting Drugsbeleid heeft een open brief opgesteld inzake het

Nadere informatie

1. Dienstplicht 1a. Defensiewet 2a. Antilliaanse Verdedigings Garde 5. Kentekenen oorlogsvaartuigen 6. Geweldgebruik door militairen 10. Tucht 12.

1. Dienstplicht 1a. Defensiewet 2a. Antilliaanse Verdedigings Garde 5. Kentekenen oorlogsvaartuigen 6. Geweldgebruik door militairen 10. Tucht 12. HOOFDSTUK XIV LANDSVERDEDIGING 1. Dienstplicht 1a. Defensiewet 2a. Antilliaanse Verdedigings Garde 5. Kentekenen oorlogsvaartuigen 6. Geweldgebruik door militairen 10. Tucht 12. Gagementen, inkomsten,

Nadere informatie

: Loyalis Schade N.V., gevestigd te Heerlen, verder te noemen Verzekeraar

: Loyalis Schade N.V., gevestigd te Heerlen, verder te noemen Verzekeraar Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2015-208 (mr. R.J. Verschoof, voorzitter, en mr. B.F. Keulen en drs. L.B. Lauwaars R.A., leden en mr. A. Westerveld, secretaris) Klacht ontvangen

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

Wekelijks overzicht van de buitenlandse operaties (13 0000 Feb 19 2400 Feb 2014)

Wekelijks overzicht van de buitenlandse operaties (13 0000 Feb 19 2400 Feb 2014) DEFENSIE DG COM Woordvoerders Wekelijks overzicht van de buitenlandse operaties (13 0000 Feb 19 2400 Feb 2014) 1. Afghanistan a. ISAF (1) ISAF, de International Security and Assistance Force, opereert

Nadere informatie

de bank ambtshalve onderzoek de bank Definitieve Bevindingen

de bank ambtshalve onderzoek de bank Definitieve Bevindingen POSTADRES Postbus 93374, 2509 AJ Den Haag BEZOEKADRES Prins Clauslaan 20 TEL 070-381 13 00 FAX 070-381 13 01 E-MAIL info@cbpweb.nl INTERNET www.cbpweb.nl AAN de bank DATUM 17 maart 2006 CONTACTPERSOON

Nadere informatie

Aan: de Minister-President de Minister- van Defensie de Minister van Buitenlandse Zaken. Van: Coördinator Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten

Aan: de Minister-President de Minister- van Defensie de Minister van Buitenlandse Zaken. Van: Coördinator Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten Aan: de Minister-President de Minister- van Defensie de Minister van Buitenlandse Zaken Van: Coördinator Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten Betreft: Toestand Midden-Oosten Afgesloten 17.00 uur op 21

Nadere informatie

Rapport. Rapport naar aanleiding van een klacht over de politie Noord-Nederland. Datum: 3 juni 2014. Rapportnummer: 2014/055

Rapport. Rapport naar aanleiding van een klacht over de politie Noord-Nederland. Datum: 3 juni 2014. Rapportnummer: 2014/055 Rapport Rapport naar aanleiding van een klacht over de politie Noord-Nederland. Datum: 3 juni 2014 Rapportnummer: 2014/055 2 Feiten Verzoeker is in 2005 gescheiden van zijn toenmalige partner. Na de scheiding

Nadere informatie

Op de vlucht. 1) Waarom vlucht men eigenlijk? Er zijn vele redenen; politieke vervolging, marteling, oorlog of burgeroorlog zijn enkele voorbeelden!

Op de vlucht. 1) Waarom vlucht men eigenlijk? Er zijn vele redenen; politieke vervolging, marteling, oorlog of burgeroorlog zijn enkele voorbeelden! Op de vlucht 1) Waarom vlucht men eigenlijk? Er zijn vele redenen; politieke vervolging, marteling, oorlog of burgeroorlog zijn enkele voorbeelden! 2) Waar komen de vluchtelingen vandaan? Syrië Sinds in

Nadere informatie

Verslag discussie Gender in Crisisbeheersingsoperaties 16 maart 2005, Instituut Clingendael

Verslag discussie Gender in Crisisbeheersingsoperaties 16 maart 2005, Instituut Clingendael Verslag discussie Gender in Crisisbeheersingsoperaties 16 maart 2005, Instituut Clingendael Voorzitter Annemarie Jorritsma, voorzitter Task Force Vrouwen, veiligheid en Conflict Op 16 maart 2005 heeft

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag > Retouradres Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag www.rijksoverheid.nl www.facebook.com/minbzk www.twitter.com/minbzk Uw kenmerk 2014Z17589 Betreft

Nadere informatie

Belangen: Macht van de Eerste Kamer

Belangen: Macht van de Eerste Kamer Belangen: Macht van de Eerste Kamer Korte omschrijving werkvorm: Aan de hand van een werkblad ontdekken leerlingen dat de plannen van het kabinet waarschijnlijk wel door de Tweede Kamer komen, maar niet

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL. geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-15.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VMBO-GL en TL. geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-15.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VMBO-GL en TL 2013 tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-15.30 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 46 vragen. Voor dit examen zijn

Nadere informatie

Rapport. Rapport over een klacht over de gemeente Heerlen. Datum: 24 december 2013. Rapportnummer: 2013/208

Rapport. Rapport over een klacht over de gemeente Heerlen. Datum: 24 december 2013. Rapportnummer: 2013/208 Rapport Rapport over een klacht over de gemeente Heerlen. Datum: 24 december 2013 Rapportnummer: 2013/208 2 Klacht Verzoeker is werkzaam bij de afdeling Werkgelegenheid en Sociale Zaken van de gemeente.

Nadere informatie

Rapport. Datum: 10 oktober 2006 Rapportnummer: 2006/347

Rapport. Datum: 10 oktober 2006 Rapportnummer: 2006/347 Rapport Datum: 10 oktober 2006 Rapportnummer: 2006/347 2 Klacht Verzoekster klaagt over de wijze waarop notaris X te Q bij gelegenheid van de afwikkeling van haar echtscheiding heeft gehandeld met een

Nadere informatie

College voor geschillen medezeggenschap defensie

College voor geschillen medezeggenschap defensie ADVIES Dossiernr: Advies van het College voor geschillen medezeggenschap defensie aan de Bevelhebber der Zeestrijdkrachten naar aanleiding van een verzoek om advies inzake een tussen: de Commandant Maritieme

Nadere informatie

M.H.J.C. Nienhuis Van Doremaele Verkenner. Gemeenteraad van Ridderkerk Koningsplein 1 Ridderkerk. Zaltbommel, 23 november 2012

M.H.J.C. Nienhuis Van Doremaele Verkenner. Gemeenteraad van Ridderkerk Koningsplein 1 Ridderkerk. Zaltbommel, 23 november 2012 M.H.J.C. Nienhuis Van Doremaele Verkenner Gemeenteraad van Ridderkerk Koningsplein 1 Ridderkerk Zaltbommel, 23 november 2012 Geachte leden van de gemeenteraad, Op 16 oktober jongstleden gaf u mij opdracht

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 27 925 Terroristische aanslagen in de Verenigde Staten Nr. 6 1 Samenstelling: Leden: Blaauw (VVD), Weisglas (VVD), Van den Berg (SGP), Van Middelkoop

Nadere informatie

Sta mij toe om vanaf nu in het Nederlands te spreken, want mijn Friese woordenschat is helaas wat beperkt.

Sta mij toe om vanaf nu in het Nederlands te spreken, want mijn Friese woordenschat is helaas wat beperkt. Toespraak van Commandant der Strijdkrachten, Generaal T.A. Middendorp, ter gelegenheid van de Herinneringsmedaille Vredesoperaties aan het 22 e detachement Air Task Force en Air Point of Debarkation Mirage

Nadere informatie

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag > Retouradres Postbus 20701 2500 ES Den Haag de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Ministerie van Defensie Plein 4 MPC 58 B Postbus 20701 2500 ES Den Haag www.defensie.nl

Nadere informatie

De Nederlandse Defensie Doctrine Exponent van veiligheidsbeleid

De Nederlandse Defensie Doctrine Exponent van veiligheidsbeleid De Nederlandse Defensie Doctrine Exponent van veiligheidsbeleid Marcel de Haas Verschenen in: Atlantisch Perspectief, jaargang 29, no. 6, 2005, pp. 11-15. Met het uitbrengen van de Nederlandse Defensie

Nadere informatie

TYPES INSTRUMENTEN OVERZICHT

TYPES INSTRUMENTEN OVERZICHT TYPES INSTRUMENTEN OVERZICHT Aanbeveling... 2 Advies... 2 Algemeen commentaar... 2 Beleidsdocument... 3 Besluit... 3 Decreet... 3 Europees besluit... 3 Grondwet... 3 Koninklijk besluit... 3 Mededeling...

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2010 tijdvak 2 dinsdag 22 juni 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 39 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Commissie voor de toegang tot en het hergebruik van bestuursdocumenten

Commissie voor de toegang tot en het hergebruik van bestuursdocumenten Commissie voor de toegang tot en het hergebruik van bestuursdocumenten Afdeling openbaarheid van bestuur 13 februari 2012 ADVIES 2012-8 met betrekking tot de openbaarheid van voorbereidende documenten

Nadere informatie

Beoordeling. h2>klacht

Beoordeling. h2>klacht Rapport 2 h2>klacht Verzoeker klaagt er in vervolg op zijn bij de Nationale ombudsman op 5 februari 2008 ingediende klacht over dat het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen (UWV) Rotterdam in het

Nadere informatie

Geachte heer Brenninkmeijer, d.d. 6 november 2007 bericht ik u als volgt. Nationale ombudsman rapport Op waarde geschat

Geachte heer Brenninkmeijer, d.d. 6 november 2007 bericht ik u als volgt. Nationale ombudsman rapport Op waarde geschat Directie Bestuurlijke en Juridische Zaken De Nationale ombudsman Postbus 93122 2509 AC 'S-GRAVENHAGE Datum Uw brief (Kenmerk) Ons kenmerk 11 maart 2008 6 november 2007; BJZ 2008 0137 M 2007.06666.014 Onderwerp

Nadere informatie

Vervoer gevaarlijke stoffen

Vervoer gevaarlijke stoffen Vervoer gevaarlijke stoffen binnen Defensie Edwin van de Ven Inhoud Defensie Uitzonderingspositie Defensie Voorbereidingen (Gereedstelling) We vertrekken. We doen ons werk. We gaan weer naar huis.. 2 Defensie

Nadere informatie

Evaluatie Wet controle op rechtspersonen. Verslag van een schriftelijk overleg Vastgesteld

Evaluatie Wet controle op rechtspersonen. Verslag van een schriftelijk overleg Vastgesteld 33750-VI Nr. Evaluatie Wet controle op rechtspersonen Verslag van een schriftelijk overleg Vastgesteld De vaste commissie voor Veiligheid en Justitie heeft een aantal vragen ter beantwoording voorgelegd

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer Der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer Der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Sector Aan de voorzitter van de Tweede Kamer Der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den

Nadere informatie

Relevante feiten. Beoordeling. RECHTBANK VAN EERSTE AANLEG VAN ANTWERPEN Vonnis van 09 oktober 2002 - Rol nr 00/2654/A - Aanslagjaar 1996

Relevante feiten. Beoordeling. RECHTBANK VAN EERSTE AANLEG VAN ANTWERPEN Vonnis van 09 oktober 2002 - Rol nr 00/2654/A - Aanslagjaar 1996 RECHTBANK VAN EERSTE AANLEG VAN ANTWERPEN Vonnis van 09 oktober 2002 - Rol nr 00/2654/A - Aanslagjaar 1996 Relevante feiten Als kaderlid van M heeft eerste eiser in 1993 aandelenopties verkregen op aandelen

Nadere informatie

1. Procedure. 2. Feiten

1. Procedure. 2. Feiten Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 155 d.d. 23 augustus 2010 (mr. V. van den Brink, voorzitter, en de heren G.J.P. Okkema en prof. drs. A.D. Bac RA) 1. Procedure De Commissie

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL 2006

Examen VMBO-GL en TL 2006 Examen VMBO-GL en TL 2006 tijdvak 1 woensdag 31 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE GL EN TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 37 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Den Haag, 22 maart 2011 Betreft Nederlandse bijdrage aan uitvoering VN Veiligheidsraad resolutie 1973 inzake Libië

Den Haag, 22 maart 2011 Betreft Nederlandse bijdrage aan uitvoering VN Veiligheidsraad resolutie 1973 inzake Libië Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Postbus 20061 2500 EB Den Haag Postbus 20701 2500 ES Den Haag Den Haag, 22 maart 2011 Betreft Nederlandse bijdrage

Nadere informatie

Het Advies van het Internationaal Gerechtshof over de Bouw van de Veiligheidsmuur. Advies

Het Advies van het Internationaal Gerechtshof over de Bouw van de Veiligheidsmuur. Advies Het Advies van het Internationaal Gerechtshof over de Bouw van de Veiligheidsmuur Inleiding Op 9 juli 2004 gaf het Internationaal Gerechtshof te Den Haag zijn langverwachte advies na ongeveer 5 maanden

Nadere informatie

De VN: een vrijblijvende oefening in internationale samenwerking - primaat nationale belangen als constate bottleneck

De VN: een vrijblijvende oefening in internationale samenwerking - primaat nationale belangen als constate bottleneck De VN: een vrijblijvende oefening in internationale samenwerking - primaat nationale belangen als constate bottleneck Door Dick LEURDIJK 1 In: Civis Mundi Jaarboek 2007: Van Koude Oorlog naar oorlog tegen

Nadere informatie

Exitstrategie of ontwikkelingsstrategie?

Exitstrategie of ontwikkelingsstrategie? Nederland in Afghanistan (1) Exitstrategie of ontwikkelingsstrategie? margriet drent & nelleke van de walle 64 Opnieuw ligt de vraag voor: moet Nederland een inspanning leveren in Afghanistan? Ja, moet

Nadere informatie

BELEIDSBRIEF. Economie, Ondernemen, Wetenschap, Innovatie en Buitenlandse Handel. Beleidsprioriteiten 2008-2009. Onderdeel Wapenhandel ADVIES

BELEIDSBRIEF. Economie, Ondernemen, Wetenschap, Innovatie en Buitenlandse Handel. Beleidsprioriteiten 2008-2009. Onderdeel Wapenhandel ADVIES Stuk 1900 (2008-2009) Nr. 3 Zitting 2008-2009 26 november 2008 BELEIDSBRIEF Economie, Ondernemen, Wetenschap, Innovatie en Buitenlandse Handel Beleidsprioriteiten 2008-2009 Onderdeel Wapenhandel ADVIES

Nadere informatie

De VVD kiest bewust voor veelzijdig inzetbare krijgsmacht

De VVD kiest bewust voor veelzijdig inzetbare krijgsmacht De VVD kiest bewust voor veelzijdig inzetbare krijgsmacht De toekomst van de Nederlandse defensie André Bosman Reactie op: Van veelzijdig naar pasklaar. De toekomst van de Nederlandse krijgsmacht door

Nadere informatie

Veteraneninstituut. Uitvoerder Veteranenbeleid. Onafhankelijke stichting

Veteraneninstituut. Uitvoerder Veteranenbeleid. Onafhankelijke stichting Veteraneninstituut Uitvoerder Veteranenbeleid Onafhankelijke stichting ± 50 medewerkers (waarvan 4 gedetacheerd vanuit Defensie, 24 vanuit het ABP en 350 vrijwilligers Doorn, centrum dienstverlening aan

Nadere informatie

Veiligheid en volkenrecht: herdefiniëring van vertrouwde concepten?

Veiligheid en volkenrecht: herdefiniëring van vertrouwde concepten? Veiligheid en volkenrecht: herdefiniëring van vertrouwde concepten? GUIDO DEN DEKKER & RAMSES A. WESSEL 1 Inleiding Het zal geen verbazing wekken dat de bestrijding van terrorisme volop aandacht heeft

Nadere informatie

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2007 tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-12.00 uur Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 20 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 50 punten

Nadere informatie

My job is not to reason why but to do and die

My job is not to reason why but to do and die My job is not to reason why but to do and die Niels Roelen Het is niet aan militairen om zich publiekelijk uit te spreken aangezien zij slechts een uitvoeringsorgaan van de politiek zijn. De Amerikaanse

Nadere informatie

Rapport. Rapport inzake een klacht over een gedraging van de Dienst Wegverkeer (RDW) uit Zoetermeer. Datum: Rapportnummer: 2011/097

Rapport. Rapport inzake een klacht over een gedraging van de Dienst Wegverkeer (RDW) uit Zoetermeer. Datum: Rapportnummer: 2011/097 Rapport Rapport inzake een klacht over een gedraging van de Dienst Wegverkeer (RDW) uit Zoetermeer. Datum: Rapportnummer: 2011/097 2 Klacht Verzoeker kan zijn Nederlandse rijbewijs in Spanje niet omwisselen

Nadere informatie

1/2. Staten-Generaal. Vergaderjaar 2009 2010 ADVIES RAAD VAN STATE EN NADER RAPPORT. Staten-Generaal, vergaderjaar 2009 2010, 32 346, B en nr.

1/2. Staten-Generaal. Vergaderjaar 2009 2010 ADVIES RAAD VAN STATE EN NADER RAPPORT. Staten-Generaal, vergaderjaar 2009 2010, 32 346, B en nr. Staten-Generaal 1/2 Vergaderjaar 2009 2010 B 32 346 Verdrag tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Verenigde Arabische Emiraten tot het vermijden van dubbele belasting en het voorkomen van het ontgaan

Nadere informatie

Provincie Overijssel Rapport van feitelijke bevindingen fractievergoedingen

Provincie Overijssel Rapport van feitelijke bevindingen fractievergoedingen Provincie Overijssel Rapport van feitelijke bevindingen fractievergoedingen Pagina 1 1 Opdracht Wij hebben een aantal specifieke werkzaamheden verricht met betrekking tot de verkregen verantwoordingen

Nadere informatie

#1, 5 July 2007 Clingendael Security and Conflict Programme (CSCP) Inleiding ISAF ISAF in cijfers:

#1, 5 July 2007 Clingendael Security and Conflict Programme (CSCP) Inleiding ISAF ISAF in cijfers: CSCP Policy Brief #1, 5 July 2007 Clingendael Security and Conflict Programme (CSCP) De Nederlandse militaire missie in Uruzgan: voorwaarden voor verlengen of niet verlengen Inleiding Op 1 augustus 2006

Nadere informatie

Maritieme antipiraterij operaties Somalië

Maritieme antipiraterij operaties Somalië Maritieme antipiraterij operaties Somalië Operatie Dutch Dragon (Combined Task Force 150) Duur: 28 oktober 2005 3 mei 2006 Aantal militairen: ca. 440 Dodelijke slachtoffers: 2 World Food Programme escorte

Nadere informatie

De advocaten van Obama en Osama

De advocaten van Obama en Osama Recht of gerechtigheid? De advocaten van Obama en Osama Nederlandse advocaten, gespecialiseerd in het internationale strafrecht zijn het erover eens dat het doden van Osama bin Laden nauwelijks juridisch

Nadere informatie

Aan de orde is het debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 20 december 2007 over het wapenexportbeleid.

Aan de orde is het debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 20 december 2007 over het wapenexportbeleid. Wapenexportbeleid Aan de orde is het debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 20 december 2007 over het wapenexportbeleid. Voorzitter. Voor het kerstreces hebben wij met de staatssecretaris van

Nadere informatie