AARDGAS EN ELEKTRICITEIT BIJ HET GEMEENTELIJK VOERTUIGPARK VAN AMSTERDAM G.F. BAKEMA O. VAN HILTEN A.D. KANT P. KROON

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "AARDGAS EN ELEKTRICITEIT BIJ HET GEMEENTELIJK VOERTUIGPARK VAN AMSTERDAM G.F. BAKEMA O. VAN HILTEN A.D. KANT P. KROON"

Transcriptie

1 OKTOBER 1990 ECN-C AARDGAS EN ELEKTRICITEIT BIJ HET GEMEENTELIJK VOERTUIGPARK VAN AMSTERDAM G.F. BAKEMA O. VAN HILTEN A.D. KANT P. KROON

2 Het onderzoek is uitgevoerd door het esc in het kader van het energie- en milieuplan van het gemeente-energiebedrijf amsterdam. Opdrachtgever: Gemeente-energiebedrijf amsterdam. KEYWORDS AIR POLLUTION ABATEMENT AUTOMOTIVE FUELS BUSSES CARBON DIOXIDE COMPRESSED NATURAL GAS COST CITY ELECTRIC POWERED VEHICLES EMISSION ENV1RONMENTAL EFFECTS FLEET OWNER GOVERNMENT NITROGEN OXIDES NATURAL GAS VEHICLES PRICES SOCIAL PSYCHOLOGICAL INTRODUCTION PROBLEMS TRANSPORTATION SECTOR

3 ABSTRACT This report describes an assessment of the potential for and the environmental effects of electric and CNG (compressed natural gas) powered vehieles in the communal vehicle fleet of the city of Amsterdam. This fleet consists of about 2900 passenger cars and vans, and 320 busses. For the introduction of CNG powered vehicles an economic criterion is used: vehicles are converted to CNG only if yearly costs decrease. Three scenarios are developed, ranging from a minimum scenario including only vehicles of a few ]arge fleet owners to a maximum scenario including al] passenger cars and vans that meet the economie criterion and some special vehicles (mainly garbage collection vehicles). The busses are stationed in two garages. For the introduction of CNG powered busses, two scenarios are developed. In the first scenario only the busses of the smallest garage are converted to CNG, in the second all busses are Converted. For the introduction of electric vehicles the driving range of those vehicles is the crucial restriction. Two scenarios are developed. The first is based on the current leadacid batteries, allowing a maximum of 6,000 kilometers per year. The second is based on sodium-sulphur batteries, allowing a maximum of 12,000 kilometers per year. To evaluate the environmental effects of these scenario s, an air pollution index is developed, which includes nitrogen oxides, sulphur dioxide, hydro-carbons, carbon monoxide, and dust. The effects on carbon dioxide emissions are treated separately. The air pollution index decreases approximately 50% for CNG passenger cars and vans, 82% for CNG busses and 95% for eiectric vehicles, with regard to their conventional counterparts. The reduetion of carbon dioxide emissions amounts to 29% for CNG passenger cars and vans, 18% for CNG busses and 16% for electric vehicles. The scenarios for CNG passenger ears and vans lead to a decrease of yeariy eosts, despite the large investments for filling facilities. The scenarios for CNG busses lead to an increase of yearly costs, because of the high conversion costs of diesel engines. If dedicated CNG-engines become available, yearly costs will decrease. From an economic point of view, the introduction of electrie vehicles is, given the current prices of vehicles and batteries, hardly feasible, even if the environmental benefits are taken into account. Special attentio~n is given to social-psychological probiems that are conneeted with the introduction of a new technology like CNG powered vehicles. These problems mainly concern the attitude of drivers and maintenance personnel. An extensive list of problems as well as related solutions is given. 3

4

5 INHOUD SAMENVATTING 1. INLEIDING 2. HUIDIGE SITUATIE IN AMSTERDAM 2.10mvang gemeentelijk voertuigpark, type voertuigen en brandstofverbruik 2.2 Luchtverontreiniging door het gemeentelijk voertuigpark 3. MOGELIJKHEDEN VOOR AARDGAS 3.1 Aardgas als motorbrandstof mbouw van het voertuig Compressor-installatie Veiligheid 3.2 Aardgas als motorbrandstof bij voertuigen (excl. bussen) Vergelijking van voertuigen op aardgas, benzine en diesel 3.Z2 Aardgas voor enkele voertuigparken (scenario A Huidige mogelijkheden voor aardgas (scenario A2 3.Z4 Maximaal gebruik van aardgas (scenario A-max) 3.3 Aardgas als motorbrandstof bij bussen Vergelijking van bussen op aardgas en diese! Aardgas voor een gedeelte van de bussen (scenano B1) Aardgas voor alle bussen (scenario B2) 4. SOCIOLOGISCHE EN PSYCHOLOGISCHE FACTOREN BIJ DE INTRODUCTIE VAN AARDGASVOERTUIGEN 4.1 lnleiding 4.2 Terugblik en huidige stand van zaken 4.3 Problemen die zijn gesignaleerd bij de introductie van aardgasvervoer in Nederland Bedrijfsorganisatorische en infrastructurele problemen Problemen in de organisatie van de proef Problemen bij het tanken Problemen bij het rijgedrag 4.4 Uitgangspunten voor een introductiemethodiek 4.5 Introductie van aardgas: doelgroepen 4.6 De tankproeedure en het rijgedrag 4.7 Samenvatting en conclusies

6 5. MOGELIJKHEDEN VOOR ELEKTRICITEIT 5.1 Elektriciteit als energiedrager voor voertuigen 5.2 Vergelijking tussen elektriscf~e voertuigen en voertuigen met een verbrandingsmotor 5.3 Huidige mogelijkheden voor elektriciteit (scenario E) 5.4 Te verwachten mogelijkheden voor elektriciteit (scenario E-max) 6. UITSTOOT VAN LUCHTVERONTREINING DOOR VOERTUIGEN 6.1 Emissiewetgeving Emissiewetgeving personenauto s 6.~..2 Emissiewetgeving bestelauto s Emissiewetgeving voertuigen met een zware dieselmotor Geluidsnormen 6.2 Te hanteren emissiefactoren voor nieuwe voertuigen 6.3 Uitstoot door elektri iteitsopwekking 6.4 Keuze milieu-techniek in de scenario s 6.5 Luchtvervuilingsindicator 7. OVERZICHT VAN DE RESULTATEN 7.1 Milieu-effecten 7.2 Kosten 7.3 Kanttekeningen bij de introductie 7.4 Aanbevelingen en conclusies 8. LITERATUUR.BIJLAGE I BIJLAGE 11 BIJLAGE III BIJLAGE IV BIJLAGE V BIJLAGE VI BIJLAGE BIJLAGE VIII

7 SAMENVATT1NG In opdracht van het Gemeente-energiebedrijf Amsterdam (EBA) is door de unit ESC-Energiestudies een studie verricht naar de mogelijkheden voor aardgas en elektriciteit bij het gemeentelijk voertuigpark van Amsterdam. Deze studie is een onderdeel van het "Energieen Milieuplan Amsterdam", waarin weergegeven wordt welke acties het EBA in 1990 zal nemen teneinde de milieu-effecten van het gebruik van energie in Amsterdam te beperken. Juist in grote steden treden dikwijls grote concentraties van luchtverontreiniging op (bijv. smog). De bussen van het openbaar vervoer zijn in beheer bij het Gemeentevervoerbedrijf Amsterdam (GVB). Vrijwel alle overige gemeentelijke voertuigen worden beheerd door Stichting Voertuigbeheer Amsterdam (SVA). Het betreft hier personenauto s, bestelbusjes, stadsreinigingsvoertuigen, etc. In totaal gaat het om ongeveer 3200 voertuigen. Op basis van de door GVB en SVA beschikbaar gestelde gegevens over het voertuigpark zijn de mogelijkheden nagegaan voor substitutie van conventionele motorbrandstoffen door elektriciteit en aardgas. Hierbij is een aantal scenario s uit9ewerkt, waarin veel of weinig substitutie plaatsvindt. Per scenario zijn de milieu-effecten en de kosten berekend van de vervanging van een aantal bestaande voertuigen door elektrische auto s of auto s op aardgas (CNG: Compressed Natural Gas). Verder is een inventarisatie gemaakt van de sociaal-psychologische factoren die een rol spelen bij de introductie van aardgasvoertuigen. Om de milieu-effecten van de verschillende scenario s te kunnen afwegen is een luchtverontreinigingsindicator bepaald, die stikstofoxiden, zwaveldioxide, vluchtige organische stoffen, koolmonoxide en stof omvat. De uitstoot van kooldioxide (CO2) wordt apart bekeken. Uit de studie blijkt dat de luchtverontreinigingsindicator bij ombouw van personen- en bestelauto s naar aardgas ongeveer 50% lager is. Bij bussen is dit 82% en bij vervanging door elektrische voertuigen 95%. De CO2-uitstoot neemt met circa 29ç af bij aardgas personen- en bestelauto s, met 18% bij bussen en met 16% bij elektrische voertuigen. Indien 160 voertuigen met een laag jaarkilometrage vervangen worden door een elektrisch voertuig, en alle bussen en 1130 overige voertuigen (vooral personen- en bestelauto s) met een hoog jaarkilometrage worden omgebouwd naar aardgas, daalt de luchtverontreiningingsindicator van het gemeentelijk voertuigpark met 70% en de uitstoot van CO2 met 16%. Hierbij dient nog opgemerkt te worden dat de uitstoot van elektrische voertuigen niet bij het voertuig zelf plaatsvindt, maar op de plaats waar de elektriciteit wordt opgewekt (en dus in de meeste gevallen buiten de stad). Tevens veroorzaken aardgasbussen minder en elektrische voertuigen vrijwel geen geluidsoverlast. De toepassing van aardgas in personenauto s en bestelauto s is rendabel voor jaarkilometrages boven de 12 à 16 duizend. Bovendien is aardgas veiliger dan benzine en veel veiliger dan LPG. Door de plaatsing van de aardgastank(s) neemt het laadvolume en het laadgewicht af. Tevens daalt het motorvermogen. Dit zal meestal niet tot problemen leiden. De toepassing van aardgas gaat wel gepaard met hoge investeringen (ombouwkosten en tankstations) en vergt de nodige ruimte voor de aardgastankstations. Het gemeentelijk voertuigpark is, mits een groot gedeelte van de geschikte voertuigen ook daadwerkelijk naar aardgas omgebouwd gaat worden, voldoende groot om deze aardgasinfrastructuur te rechtvaardigen. Indien in Amsterdam een infrastructuur voor samengeperst aardgas beschikbaar is, zouden ook andere eigenaren van voertuigparken en pariculieren daarvan gebruik kunnen gaan maken. Ook zal de beschikbaarheid van infrastrucuur er toe kunnen leiden dat voertuigen waarvoor ombouw nu nog problematisch en dus duur is (vuilniswagens etc.), op het schonere aardgas gaan rijden. 7

8 De milieubelasting van aardgasbussen is aanzienlijk lager dan die van de modernste dieselbussen en de kosten maar weinig hoger. Het kostenverschil is klein en kan op termijn in het voordeel van de aardgasbus uit gaan vallen. De investering in een groot aardgastankstation is dermate hoog, dat de exploitatie in het begin erg onrendabel is indien alleen nieuwe voertuigen worden omgebouwd. Het verdient daarom aanbeveling om direct na aanleg van het station een aantal recent aangeschafte voertuigen naar aardgas om te bouwen. Bij de introductie van een nieuwe techniek spelen psychologische factoren doorgaans een grote rol. Een zorgvuldige aanpak van de introductie van aardgas is daarom gewenst. Bijzondere aandacht dient te worden besteed aan het optimaliseren van de motivatie van betrokkenen (projectleiders, chauffeurs, onderhoudspersoneel) door vrijwilligheid van deelname, aan het tot stand brengen van aansluiting met de positief gewaardeerde begrippen veiligheid, schoon milieu en comfort, en aan gedetailleerd voorlichtings- en instructiemateriaal. Het ligt voor de hand om hierbij gebruik te maken van de ervaring die op dit gebied in Nederland al aanwezig is. Voor bussen kan bijvoorbeeld aansluiting gezocht worden bij het AardgasBus Circulatieplan. Veel aanloopproblemen kunnen hierdoor voorkomen worden. Elektrische personen- en bestelauto s zijn weliswaar vanuit milieu-oogpunt zeer aantrekkelijk, maar ze zijn op dit moment erg duur omdat (nog) geen sprake is van serieproduktie. Tevens is de actieradius van een elektrisch voertuig met een lood-zuur accu beperkt..aangezien dit op korte termijn lijkt te veranderen door toepassing van natrium-zwavel accu s, lijkt het zinvol om mee te doen aan experimenten en mogelijk zelf enkele voertuigen aan te schaffen voor een langdurige praktijktest. Bij deze praktijktest kan men kijken naar gebruikersgemak, onderhoudskosten, energieverbruik, levensduur van de accu, levensduur van het voertuig, storingsgevoeligheid en ongemak van de beperkte actieradius. De met dergelijke experimenten opgedane ervaring kan toekomstige invoering versnellen en vereenvoudigen. Voor bijzondere voertuigen speelt het aspect van serieproduktie een minder grote rol. Het verdient dan ook aanbeveling om aan deze bijzondere voertuigen de nodige aandacht te schenken. Te denken valt aan het op experimentele basis lenen of huren van bepaalde voertuigen (bv. SITA elektrische stadsreinigingsvoertuigen die in Parijs gebruikt worden), om inzicht te verkrijgen in de huidige mogelijkheden van dergelijke voertuigen. Ook bij de aanschaf van voertuigen waarvoor, om wat voor reden dan ook, overschakeling naar aardgas of elektriciteit niet wordt overwogen, is het raadzaam om te letten op de milieu-aspecten. In een aantal gevallen (bestelauto s en zware diesel voertuigen) kan vaak een schoner voertuig aangeschaft worden. Een dergelijk aankoopbeleid kan de luchtverontreiniging reeds aanzienlijk verminderen.

9 1. INLEIDING De laatste jaren komt het milieu steeds meer in de belangstelling te staan. De groeiende welvaart heeft de laatste 50 jaar een forse aanslag gepleegd op de kwaliteit van lucht, water en bodem. Wetgeving om nog verdere aantasting tegen te gaan werd daarom ontwikkeld en is voor een belangrijk gedeelte nu al van kracht. Toch begint de omvang van de milieuproblemen nu pas algemeen aanvaard te worden. Aan deze duidelijkheid heeft in internationaal opzicht het rapport van de Commissie Brundtland ~ Our Common future ~ bijgedragen. Voor de nationale situatie moet het rapport "Zorgen voor Morgen" van het RIVM genoemd worden. De nationale overheid reageerde op deze situatie in mei 1988 met het het "Nationaal Milieubeleidsplan". Binnen een generatie (20 jaar) zouden de meeste milieuproblemen opgelost moeten worden. Deze doelstelling is echter ambitieus. Een schoon milieu is alleen bereikbaar indien iedereen, zowel overheid als bedrijven en particulieren, aan realisatie ervan bijdraagt. Deze boodschap is redelijk overgekomen. Verschillende overheden, instellingen en bedrijven zijn inmiddels bezig om te onderzoeken hoe zij in hun werkgebied bij kunnen dragen aan realisatie van een schoon leefmilieu. In januari 1990 heeft het Gemeente-energiebedrijf Amsterdam het "Energie en Milieuplan Amsterdam 1990 ~~ [34] gepresenteerd. Daarin wordt weergegeven welke acties het Gemeente-energiebedrijf in 1990 zal nemen teneinde de milieu-effecten van het gebruik van energie in de gemeente Ai nsterdam te beperken. Een van de acties is een onderzoeksprogramma naar de mogelijkheden en effecten van het gebruik van elektriciteit en aardgas als energiedrager in het gemeentelijk voertuigpark. Dit onderzoek is ook opgenomen in het Milieu-actieplan van de gemeente Amsterdam. Een onderzoeksopdracht werd hiervoor verleend aan de unit Energie Studies (ESC) van het Energieonderzoek Centrum Nederland. Voor de begeleiding van de studie is een commissie ingesteld, bestaande uit de heten J. de Leeuw (Gemeentevervoerbedrijf), R.M. Neering (Stichting Voertuigbeheer Amsterdam), D. van Ooyen (Gemeente Secretariaat, Hoofdafdeling Verkeer, Beheer en Milieu), G.J. Zijlstra (Gemeente-energiebedrijf) en N.J. Koenders (Gemeente-energiebedrijf). Een belangrijk aangrijpingspunt voor de studie vormt het databestand van de Stichting Voertuigbeheer Amsterdam. Dit bestand bevat de benodigde gegevens van een kleine 2900 voertuigen (exclusief bussen) van het gemeentelijk park. Deze voertuigen zijn in gebruik bij een groot aantal verschillende gemeentelijke diensten. Uit het grote bestand met veel verschillende typen voertuigen zijn de benodigde selecties van potentieel schonere voertuigen gemaakt worden. Voor de bussen is het Gemeentelijk Vervoerbedrijf van belang. Deze heeft de noodzakelijke gegevens over het buspark verstrekt. Na een analyse van de huidige situatie m.b.t, het gemeentelijk voertuigpark in Amsterdam (hoofdstuk 2), wordt in hoofdstuk 3 aangegeven wat de mogelijkheden voor aardgas zijn. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen bussen en andere voertuigen. Op de sociologische en psychologische factoren die samenhangen met de invoering van aardgas als voertuigbrandstof wordt in hoofdstuk 4 ingegaan. Hierbij is onderzocht hoe op verschillende plaatsen de aardgasintroductie verloopt of is verlopen. In hoofdstuk 5 wordt nagegaan wat de huidige mogelijkheden voor elektrische voertuigen zijn. De uitgangspunten m.b.t. de luchtverontreining van voertuigen worden toegelicht in hoofdstuk 6. In hoofdstuk 7 wordt een overzicht gegeven van de resultaten. Hierbij wordt zowel stil gestaan bij de milieu~aspecten als bij de economische aspecten. 9

10 2. HUIDIGE SITUATIE IN AMSTERDAM 2.10mvang gemeentelijk voertuigpark, type voertuigen en brandstofverbruik Het gemeentelijk voertuigpark wordt vrijwel geheel beheerd door de Stichting Voertuigbeheer Amsterdam (SVA). Alleen de bussen zijn in eigen beheer bij het Gemeentevervoerbedrijf Amsterdam (GVB)1. Tabel 2.1 geeft een overzicht van het voertuigpark. Niet opgenomen in de tabel zijn de 246 tramwagens, de 44 metrostellen en de 10 veren van het GVB-A dam. Het jaarkilometrage van de voertuigen is overgenomen uit het SVA bestand. Een moeilijkheid is hierbij dat in een aantal gevallen niet (alleen) de kiiometers maar (ook) de bedrijfsuren (verme~igvuldigd met een bepaalde factor: km/uur) in de verkeersprestatie zijn opgenomen. Een te hoog jaarkilometrage resulteert. Mede hierom heeft het ESC het jaarkilometrage van de elektrische voertuigen met een factor 10 verlaagd. Bij de meeste voertuigen was corrigeren echter niet mogelijk. Als gevolg hiervan is de totale verkeersprestatie hoger dan in werkelijkheid het geval is. Voor de bussen zijn cijfers over aantal en vervoersprestatie verstrekt door het gemeentevervoerbedrijf. Het werkelijke aantal bussen bleek 50 lager dan in het overzicht met bedrijfsgegevens 1990 van het GVB is vermeld. Tabel 2.1 Overzicht gemeentelijk voertuigpark (inclusief bussen) naar brandstof Brandstofsoort Aantal Voertuigen Verkeersprestatie Brandstofverbruik % (min km) % (min. 1) (T J) % Benzine ,6 23 1, LPG ,4 10 1, Diesel, excl. bussen ,9 31 2, Dieselbus ,7 31 5, Rode diesel ,6 4 0, Elektriciteit ,4 1 0,1 GWh 1 0 Totaal ,6 nvt 399 Het brandstofverbruik in tabel 2.1 is in overeenstemming gebracht met de cijfers van SVA. Een berekening die het ESC op basis van CBS-verbuikscijfers heeft uitgevoerd leverde namelijk een aanzienlijk hoger dieselverbruik. Voor de bussen is in overeenstemming met de opgave van GVB een verbruik gehanteerd van 0,27 l/km (3,68 km/l). Dit cijfer is aanzienlijk lager dan ander bronnen voor stadsbussen aangeven (TNO 0,44 l/km; BGC 0,37 l/km). Ook op een andere manier kunnen overzichten gemaakt worden van het voertuigbestand. In tabel 2.2 is een rangschikking gemaakt naar de belangrijkste voertuigtypen. Voor de volledi9heid zij vermeld dat er een kleine honderd voertuigen niet in de bestanden van SVA en GVB vookomen. Deze voertuigen zijn in dit rapport niet meegenomen 10

11 Tabel 2.2 Overzicht gemeentelijk voertuigpark naar belangrijkste eategorieën Aantal Gem. jaar Brandstofverbruik Voertuigen kilometrage Categorie % (km/jaar) (min. 1) (T J) % Benzine , LPG , Diesel , Bestelauto s Benzine , LPG , Diesel , Benzine , LPG , Diesel Bussen (groot) , Diesel , Subtotaal nvt NB: De categorie personenauto s is incl. de van personenauto s afgeleide bestelauto s. In de categorie vrachtauto s zijn ook vuilniswagens opgenomen. 2.2 Luchtverontreiniging door het gemeentelijk voertuigpark De ombouw van voertuigen naar CNG of de aanschaf van elektrische voertuigen heeft positieve effecten op het milieu. Deze effecten liggen op het vlak van de luchtverontreining en de geluidshinder. In deze paragraaf zal met name op de luchtverontreingingsaspecten worden ingegaan. Hiervoor is een inschatting gemaakt van de huidige situatie met betrekking tot de luchtverontreining door het verkeer in Amsterdam. De analyse heeft alleen betrekking op de uitstoot van de verschillende luchtverontreiningende stoffen. Op de relatie tussen uitstoot en gemiddelde luchtkwaliteit op een specifieke plaats in Amsterdam wordt verder niet ingegaan. Bij de berekening is uitgegaan van gegevens uit het bestand van de Stichting Voertuigbeheer Amsterdam (SVA) en bedrijfsgegevens van het Gemeentevervoerbedrijf Amsterdam (GVB). Deze gegevens zijn gecombineerd met CBS-cijfers over de uitstoot per voertuig per kilometer (o.a. [15]), het brandstofverbruik en het voertuigbezit in Nederland. Deze cijfers zijn verder aangevuld met cijfers uit andere bronnen (o.a. [6]). Ten slotte zijn ook nog enkele belangrijke aannamen gedaan omtrent de relatie tussen voertuigbtzit en voertuiggebruik. Het resultaat is zichtbaar in tabel

12 Tabel 2.3 Uitstoot op 1986-basis van enkele stoffen Eenheid: mln kg/jaar CO VOS NOx Stof SO2 CO2 x 1000 Totaal Nederland ,4 Alleen wegverkeer ,6 Verkeer in Amsterdam 51,5 6,0 5,5 0,7 0,3 0,55 Gem. voert.park A.dam 0,77 0,30 0,38 0,12 0,03 0,029 Bussen GVB A.dam 0,22 0,16 0,24 0,08 0,02 0,014 Relatieve bijdrage van: Verkeer aan totaal 60% 41% 50% 20% 5% 24% Verkeer A.dam aan Verkeer 7% 3% 2% 2% 2% 2% Gem.voert. aan Verkeer A.dam 1% 5% 7% 16% 10% 5% Bussen GVB aan Gem.voert. 28% 52% 64% 68% 66% 50% De in tabel 2.3 opgenomen stoffen zijn: CO: koolmonoxide (giftig bij hoge concentraties) VOS: vluchtige organische stoffen (veroorzaker fotochemische luchtverontreining ofwel zomersmog) NOx: stikstofoxiden (veroorzaker zure regen en veroorzaker fotochemische luchtveron treiniging ofwel zomersmog) Stof: aerosolen en stofdeeltjes (kankerbevorderend en belangrijke component win tersmog) SO2: Zwaveldioxide (veroorzaker van zure regen en belangrijke component van win tersmog) CO2: Kooldioxide (lokaal onschadelijk, op wereldschaal belangrijkste veroorzaker van het broeikaseffect) Bij deze analyse is uitgegaan van uitstootcijfers van In dit jaar was de auto-katalysator nog niet op noemenswaardige schaal in Nederland ingevoerd. Daarnaast is het mogelijk dat de emissies door vrachtverkeer (m.n. NOx, stof en SO2) in Amsterdam enigszins te laag is ingeschat. Voor Amsterdam is alleen de uitstoot in Amsterdam aangegeven. De luchtverontreininging die samenhangt met het aanvoeren en raffineren van de brandstoffen die in Amsterdam verbruikt worden (de zgn. indirecte emissies) is in het overzicht niet opgenomen. Uit tabel 2.3 blijkt dat het gemeentelijk voertuigpark een fors aandeel heeft in de uitstoot van NOx, stof en SO2 door het wegverkeer in Amsterdam. De voornaamste veroorzakers van luchtverontreininging door het gemeentelijk voertuigpark blijken de bussen van het GVB. Dit is niet zo verwonderlijk als bedacht wordt dat deze ook bijna de helft van het brandstofverbruik voor hun rekening nemen. 12

13 3. MOGELIJKHEDEN VOOR AARDGAS 3.1 A~ardgas als motorbrandstof mbouw van het voertuig De schoonste fossiele brandstof die in Nederland beschikbaar is is aardgas. Aardgas bestaat voornamelijk uit methaan (CH4) en bevat geen noemenswaardige hoeveelheid zwavel- en stikstofverbindigen. Bij verbranding ligt de CO2-uitstoot 30% onder die van olie. Daarnaast is aardgas lichter dan lucht wat inhoudt dat het bij lekkage in de buitenlucht (of een goed geventileerde ruimte) snel wordt afgevoerd. In het algemeen is aardgas dan ook veiliger dan benzine of LPG. Om voldoende mee te kunnen nemen in een voertuig dient het aardgas gecomprimeerd te worden. Met spreekt dan ook wel over CNG (Compressed Natural Gas). Voor het samenpersen van het aardgas is een dure compressorinstallatie nodig. Daarnaast dient het voertuig voorzien te worden van 1 of meerdere gastanks. Deze gastanks zullen meestal ten koste gaan van het laad/kofferbak-volume en het laadgewicht. Verder dient de motor omgebouwd te worden naar CNG. Het maakt hierbij veel verschil of de ombouw een benzine- of een dieselvoertuig betreft. Zie hiervoor ook bìjlage 11. Benzine-auto s naar aardgas Bij de ombouw van een benzinevoertuig naar aardgas blijft de benzine functie meestal behouden. Het zou dan ook juister zijn om te spreken van de bijbouw van aardgas. Dit houdt in dat de actieradius van het voertuig vergroot wordt. Tevens is het niet noodzakelijk om altijd gecomprimeerd aardgas (CNG) voorhanden te hebben. De ombouw van het bestaande voertuigpark naar aardgas heeft duidelijke milieuvoordelen. Voor voertuigen die uitgevoerd zijn met een geregelde driewegkatalysator is dit voordeel kleiner. De belangrijkste beperking bij de ombouw is de besehikbaarheid van ruimte voor de CNG-tank. De rentabiliteit van de ombouw van voertuigen naar aardgas wordt door een groot aantal factoren bepaald. Globaal kan gesteld worden dat de rentabiliteit bij ombouw van voldoende voertuigen (dit i.v.m, de compressorkosten) vergelijkbaar is met ombouw naar LPG. Tevens is er bij de ombouw sprake van een klein vermogens verlies en een ongeveer 10% lager energiegebruik Dieselauto s naar aardgas Bij de ombouw van diesel naar aardgas wordt meestal gekozen voor een methode waarbij het gebruik van diesel niet meer mogelijk is. Dit betekent dat het voertuig alleen nog maar op aardgas kan rijden en dat de actieradius meestal lager wordt. Bij keuze voor deze optie is het dan ook van belang om altijd de beschikking te hebben over aardgas. De rentabiliteit van de ombouw en het gebruik van aardgas kan alleen met een gedetailleerde berekening bepaald worden. Het verschil in kosten met de oorspronkelijke dieselversie is op dit moment relatief gering. Dit komt o.a. doordat het energiegebruik van de aardgasuitvoering zo n 10% hoger ligt. Wel duidelijk is dat de invoering van aardgasbussen een aanzienlijke verlaging van de milieubelasting met zich mee zal brengen. Op verschillende plaatsen in Nederland rijden nu reeds bussen op aardgas. In deze bussen zijn de DAF-motoren omgebouwd naar aardgas. Aangezien de meeste Nederlandse stadsen streekbussen voorzien zijn van DAF-motoren levert de ombouw van Amsterdamse bussen waarschijnlijk geen nieuwe technische problemen op. Ook bij andere fabrikanten (o.a. IVECO, M.A.N., Daimler Benz, Volvo en Scania) is er ervaring met de ombouw van dieselvoertuigen. Het is echter niet duidelijk in hoeverre dit direct relevant is voor de Amsterdamse situatie. Een belangrijk aspect is dat de de ombouw van een dieselmotor tamelijk ingrijpende veranderingen vergt. Dit heeft tot gevolg dat de ombouw van de eerste motor van een bepaald merk of type door de hoge ontwikkelingskosten nogal duur is. Pas bij een zekere marktomvang (bv. 20 van deze motoren per jaar) is ombouw rendabel. 13

14 Het is op dit moment niet duidelijk in hoeverre het mogelijk is om ook dieselmotoren van andere Amsterdamse voertuigen (o.a. van bestelauto s of vuilniswagens) naar aardgas om te bouwen. Nader onderzoek kan hierover uitsluitsel geven. In sommige gevallen is het echter wel mogelijk om i.p.v, een dieselvoertuig een benzine-uitvoering aan te schaffen, en deze dan naar aardgas om te bouwen. Daarnaast is het waarschijnlijk niet altijd mogelijk om een goede plaats voor de aardgastanks te vinden (b.v. bij vuilniswagens of lage-vloer bussen). In veel gevallen kan dit opgelost worden indien bij het ontwerp van het voertuig reeds met de aardgastanks rekening wordt gehouden Compressor-installatie Bij ombouw van voertuigen naar aardgas speelt het tankstation een belangrijke rol. Door de compressor zijn de investeringen veel hoger dan bij benzine of diesel het geval is. De compressor vormt het kostbaarste onderdeel van het tankstation. De kosten kunnen enigszins beperkt worden door bij het tankstation samengeperst aardgas op te slaan. Dit aardgas dat opgeslagen wordt als er weinig 9etankt wordt kan gebruikt worden als er veel voertuigen tegelijk willen tanken (piekvraag). Het opslaan van samengeperst aardgas brengt echter ook kosten met zich mee en vergt de nodige ruimte. Indien het ombouwen van een voertuigpark een groot aantal jaren in beslag neemt is het meestal goedkoper om het tankstation in een aantal stappen op te bouwen. Naarmate de aardgasvraag toeneemt wordt het tankstation uitgebreid. Bij eigenaars van voertuigparken kan, als de voertuigen s nachts centraal gestald worden, gekozen worden om ze langzaam te vullen. Het hele park wordt s nachts op een kleine compressor aangesloten die in 5 tot 12 uur alle tanks gelijktijdig bijvult. Dit is meestal het goedkoopst, maar niet altijd mogelijk. In bijlage 111 wordt nader ingegaan op de verschillende tankstations voor aardgas Veiligheid Hoewel het op het eerste gezicht anders lijkt is samengeperst aardgas een veilige voertuigbrandstof. Dit blijkt niet alleen uit theoretische studies maar ook uit praktijkcijfers van de meer dan aardgasvoertuigen die er momenteel wereldwijd rond rijden. De cilinders waar het aardgas onder 200 bar in opgeslagen wordt, zijn erg sterk. Bij een botsing blijven ze dan ook intakt. Het veiligheidsysteem van de tank zorgt ervoor dat bij een leidingbreuk de gasstroom (vrijwel) afgesloten wordt. Bij een voertuigbrand zorgt een smeltveiligheid met een breekplaat er voor dat een oververhitte gastank waarin de gasdruk te hoog is opgelopen af gaat blazen (er volgt dus geen explosie!). Gezien het grote aantal voertuigen dat reeds op aardgas rijdt, is er op veiligheidsgebied al de nodige praktijkervaring. In vergelijking met benzine en LPG ligt de ontstekingstemperatuur van aardgas hoger [4]. Tevens ligt de explosiegrens (vol% brandstof in de lucht) hoger en is aardgas in tegenstelling tot LPG en benzinedamp lichter dan lucht. Deze drie eigenschappen maken aardgas veel minder explosief dan benzine of LPG. Bij het stallen van aardgasvoertuigen in afgesloten ruimten (of bij tunnels) dient er wel een goede afzuiging te zijn. Deze afzuiging dient bij een eventuele lekkage ophoping bij het plafond te voorkomen. Zou men de motorbrandstoffen rangschikken naar veiligheid dan is diesel het veiligst. Hiema volgt aardgas (CNG). Benzine is minder veilig dan aardgas. De motorbrandstof met de meeste risico s is LPG. Dit laatste komt o.a. naar voren in de wetgeving rond de hinderwet voor LPG-tankstations. Tenslotte dient vermeld te worden dat, net als voor het veilig gebruik van LPG, de ombouw naar aardgas op de juiste manier moet worden uitgevoerd. 14

15 3.2 Aardgas als motorbrandstof bij voertuigen (excl. bussen) Vergelijking van voertuigen op aardgas, benzine en diesel In deze paragraaf wordt een economische vergelijking gemaakt tussen een benzine-voertuig, een diesel-voertuig en een naar aardgas omgebouwd benzine voertuig. Deze vergelijking wordt gemaakt voor verschillende typen voertuigen, zoals onderscheiden in de EVO-uitgave [3]: van personenauto s afgeleide besteluitvoeringen, bestelauto s met een groot laadvolume en een laadgewicht van ongeveer 500 kg, bestelwagens met een laadgewicht van ongeveer 1000 kg (de eentonners) en zware bestelwagens met een ledig gewicht dat maximaal 3500 kg is. Een gedegen economische beoordeling van de ombouw naar aardgas hoort niet alleen rekening te houden met de ombouwkosten van het voertuig, maar ook met de vaste kosten van de compressorjnstallatie die aan het betreffende voertuig worden toegerekend. Echter, de grootte (en dus de kosten) van de compressorinstallatie hangen af van de omvang van het totale park, en die omvang hangt weer af van de rentabiliteit van de ombouw. Om deze cirkel te doorbreken wordt in deze paragraaf OP basis van voorlopige berekeningen aangenomen, dat de kosten van de compressor 3500 gulden per voertuig bedragen. Op dezelfde manier hangt de gemiddelde gasprijs per Nm, uitgaande van het grootverbruikerstarief (zone a: 40,21 ct/m3; zone b: 25,77 ct/m3; zone c: 22,97 ct/m~), af van het aantal en de omvang van de tankstations. Bij de berekeningen in deze paragraaf is uitgegaan van een gemiddelde prijs van 30 ct/m ~. Alle cijfers van de verschillende voertuigtypen, voorzover rijdend op benzine of diesel, zijn uit [3] afkomstig, met als uitzondering de motorrijtuigenbelasting, die vastgesteld is aan de hand van het tarief ingaande 1 april Alle prijzen zijn exclusief BTW. De onderhoudskosten zijn inclusief de kosten voor smeerolie verversen/bijvullen. Voor het brandstofverbruik is steeds de hoogste in [3] gegeven waarde genomen. De verzekeringskosten zijn op all-risk basis. Verder zijn de volgende aannames gemaakt: Het aardgasverbruik (in m3/km) na ombouw is 90% van het benzineverbruik (in l/km). De onderhoudskosten van een CNG-auto zijn gelijk aan die van een overeenkomstige benzine-auto. Het elektriciteitstarief (voor de compressor) is het dagtarief. De afschrijvingstermijn van de compressorinstallatie is 20 jaar, van de CNG-cylinders 15 jaar (zie ook [31 ]). Gezien de onzekerheden ten aanzien van restwaardes, is aangenomen dat het aanschafbedrag van de voertuigen in zijn geheel in 6 jaar wordt afgeschreven. Aangezien vervanging van een auto vaak eerder zal plaatsvinden, worden de ombouwkosten van de benzine-auto naar CNG in 4 jaar afgeschreven. De verzekeringskosten zijn recht evenredig met de aanschafprijs. De verzekeringskosten van een CNG-auto worden hierdoor hoger dan van een benzine-voertuig. Elk CNG-voertuig heeft 2 CNG-tanks van 60 liter. Voor de motorrijtuigenbelasting valt een CNG-voertuig in de categorie "andere brandstof L Met name de aannames ten aanzien van onderhoudskosten, verzekeringskosten en aantal tanks per voertuig zijn, vanuit kostenoogpunt, conservatief. In tabel 3.1 worden de break-even waarden gegeven voor de ombouw naar aardgas. Onder ombouw naar aardgas van een diesel-voertuig moet verstaan worden: het diesel-voertuig 15

16 vervangen door een naar aardgas omgebouwde benzineversie. De berekening van de break-even waardes en de jaarlijkse kosten van de vóertuigen bij verschillende jaarkilometrages zijn te vinden in bijlage IV. Tabel 3.1 Break-even waardes voor ombouw naar aardgas [km/jaar] Type voertuig T.o.v. benzine T.o.v. diesel Besteluitv.pers.auto Bestelauto 500 kg Eentonner Zware bestelwagen De bepalende factoren van deze break-even waardes zijn de brandstofkosten, de jaarlijkse afschrijving en de motorrijtuigenbelasting. De verschillen in verzekerings- en onderhoudskosten zijn relatief gering. De compressiekosten zijn te laag om een rol van betekenis te spreken (voor de cijfers, zie bijlage IV). Het gaat bij de break-even waardes dus om of de veel lagere brandstofkosten van CNG-voertuigen (vooral t.o.v, benzine) opwegen tegen de verhoogde jaarlijkse afschrijving en motorrijtuigenbelasting. In tabel 3.2 worden de break-even waardes gegeven voor een personenauto of daarvan afgeleide besteluitvoering, als een van de veronderstellingen veranderd wordt. Hieruit blijkt dat de break-even waardes behoordelijk gevoelig zijn voor veranderingen in de verschillende veronderstellingen. Indien, bijvoorbeeld, de verzekering van een CNG-voertui 9 even hoo 9 is als van een benzine-auto (hetgeen niet onredelijk lijkt), dalen de break-even waardes drastisch, met name ten opzichte van diesel. Tabel 3.2 Break-even waardes bij andere veronderstellingen [km/jaar] Uitgangspunt (zie tabel 3.1 ) Compressorkosten f 5.000,- ipv f3.500,- Levensduur compressor 10 ipv 20 jaar Aardgastarief 40 ct/m 3 ipv 30 ct/m3 Benzine en diese110 ct/l duurder Onderhoud CNG-auto 25% hoger 1 CNG-tank ipv 2 Wegenbelasting CNG gelijke aan benzine Verzekering CNG gelijk aan benzine T.o.v. benzine T.o.v. diesel

17 3.2.2 Aardgas voor enkele voertuigparken (scenario Al) De voertuigen in dit scenario zijn geselecteerd met behulp van twee criteria. Het eerste criterium is gebaseerd op de gedachte dat de eerste introductie van aardgas het best kan plaatsvinden bij een beperkt aantal fleet-owners, met een beperkt aantal typen voertuigen. Hiermee wordt bereikt dat het aantal te bouwen tankstations klein blijft en bovendien maakt kleinsehaligheid een overzichtelijke, goed te begeleiden introductie van de nieuwe techniek mogelijk (zie ook hoofdstuk 4). Het tweede criterium is een economisch criterium (minimum jaarkilometrage), ontleend aan de vorige paragraaf. Er wordt voorts vanuit gegaan dat de plaatsing van aardgastanks ten aanzien van laadvolume en laadgewicht geen p~obieem opleve, ren. De typen voertuigen die zijn gekozen, zijn de in de vorige paragraaf genoemde typen. Dit betekent dat voertuigen met een ledig gewicht van meer dan 3500 kg en speciale voertuigen zoals vuilniswagens, vorkheftrucs etc. buiten beschouwing blijven. Op basis van de resultaten uit de vorige paragraaf is voor de eerste drie eategorieën een ondergrens van km aan het jaarkilometrage gesteld, en voor de eentonners en zware bestelwagens een ondergrens van Dit betekent dat voertuigen, waarvan de ombouw ook bij de mees~ gunstige veronderstell~ngen niet rendabel is, niet worden opgenomen in het scenario. Vervolgens is gekeken welke gemeentelijke bedrijven veel voertuigen van bovengenoemde types met de gewenste jaarkilometrages in gebruik hebben. De zes grootste fleet-owners zijn gekozen. De politie blijkt relatief veel voertuigen te gebruiken die aan de ombouwcriteria voldoen. Om de deelname over de verschillende fleetowners enigszins gelijkmatig te verdelen is daarom een groot deel van het aantal in principe geschikte voertuigen van de politie buiten beschouwing gelaten: alleen de drie meest voorkomende typen zijn gekozen. Tabel 3.3 geeft een overzicht van het aantal om te bouwen voertuigen per fleetowner. Tabel 3.3 Aantal om te bouwen voertuigen per fleetowner in scenario A 1 Fleetowner Aantal Energiebedrijf 170 Politie 166 Vervoerbedrijf 104 Stedelijk Beheer 45 Waterleiding 37 Riolering 28 Totaal 550 Hierbij is rekening gehouden met het feit dat een aantal voertuigen van Waterleiding buiten Amsterdam in gebruik zijn, en dat een aantal voertuigen van Stedelijk Beheer en Riolering een standpiaats ver buiten het centrum hebben. Een deel van het wagenpark van deze bedrijven is daarom buiten beschouwing gelaten. Er wordt in dit scenario vanuit gegaan dat er drie CNG-tankstations zijn. Het ligt voor de hand, aansluitend bij het pilot project van de EBA, dat één daarvan op het terrein van de EBA komt. Voor de overige twee zouden lokaties in het centrum moeten worden gezocht. Een meer gedetailleerd overzicht per type voertuig is weergegeven in tabel

18 Tabel 3.4 Geselecteerde voertuigen voor ombouw naar aardgas (scenario A1) Type voertuig Aantal Gem. jaarkilometrage Beste]uitvoering pers.auto o.a. 108 x VW golf 80 x Opel Kadett Bestelauto 500 kg o.a. 87 x Ford Escort 55 Beste]auto 1 ton o.a. 60 x Ford Transit 62 x VW Transporter Zware bestelauto o.a. 20 x Peugot J9 Tabel3.5 Energetische effecten van scenario A1 Huidig verbruik Toek. (1000 1) gasverbruik Type voertuig Aantal Gem. jaar- Benzine Diesel LPG 1000 m 3 kilometrage Besteluitv. pers. auto Bestelauto 500 kg Bestelauto 1 ton Zware bestelauto Totaal In tabel 3.5 is aangegeven wat het brandstofverbruik van deze voertuigen is. Hierbij is uitgegaan van de hoogste waarde die in [3] voor dit type voertuigen wordt aangegeven. Het aardgasverbruik van een vergelijkbaar voertuig is ove~genomen uit paragraaf 3.2 (zie bijlage IV). Uitgaande van de cijfers die in dezelfde paragraaf zijn aangegeven kan berekend worden wat de jaarlijkse kosten en baten van de ombouw zijn. Ter vereenvoudiging van de berekeningen is in dit verband een LPG-voertuig gelijk gesteld met een benzinevoertuig. In de berekeningen van de vorige paragraaf is uitgegaan van een vast bedrag per auto voor het tankstation. Echter, nu de omvang van het om te bouwen park bekend is, kunnen de compressorinstallaties hierop gedimensioneerd worden, om op die manier te komen tot een kleine bijstelling van de kosten voor de tankstation per auto. In dit scenario wordt uitgegaan van 3 tankstations, waarvan de grootste (bij de EBA/Politie) de helft van de auto s moet kunnen verwerken, en de andere twee ieder een kwart. Verder wordt als maximum-eis gesteld dat 45% van het gemiddelde totale dagverbruik binnen een uur (de spits) getankt moet kunnen worden. Met deze aannames wordt een te krappe bemeting van de tankstations vermeden. Ook bij zeer ongelijk tankgedrag per tankstation en per uur, moet voldoende aardgas geleverd kunnen worden. In bijlage 11 staan de gegevens voor de tankstations in dit scenario. De daar berekende totale kosten zijn 1,785 miljoen gulden. Dat wordt hier afgerond op f 3.500«per voertuig 18

19 (totaal 1,9 miljoen gulden), waarmee het goed overeenkomt met het bedrag dat in de rentabiliteitsberekeningen in de vorige paragraaf is ingezet voor de compressorkosten per voertuig. De gemiddelde aardgasprijs in dit scenario is 31,4 ct. In de vorige paragraaf is dus een iets te lage aardgasprijs ingezet. In tabel 3.6 zijn de totale kosten van scenario A1 weergegeven, uitgaande van de huidige voertuigen en uitgaande van een naar aardgas omgebouwd park. Met behulp van de milieu~eoefficienten uit hoofdstuk 6 kan hierbij ook de milieubelasting bepaald worden. De kostencijfers in de kolommen "schoon" zijn meerkosten t.o.v. "huidig". De luchtverontreinigingscijfers zijn in alle kolommen absolute getallen. Tabel 3.6 Kosten en milieu~effecten van Scenario A 1 Benzine/diesel Aardgas Scenario A1 Eenheid Huidig Schoon 1 Huidig Schoon Totale investering min 11,7 0,58 14,7 0,69 Jaarlijkse kosten min /j 6,4 6,0 Afschrijving min /j 2,5 0,11 2,9 0,14 Brandstof min /j 1,5 0,027 0,4 Onderhoud min /j 1,0 0,8 Wegenbelasting min /j 0,3 0,5 Verzekering min /j 1,1 1,2 Compressiekosten min /j 0,04 Brandstofverbruik Dieselequiv l/j 1223 Aardgasverbruik 1000 m3/j 1306 Luchtverontreiniging Koolmonoxide kg CO/j Vluchtige Org. S. kg VOS/j Stikstofoxiden kg NOx/j Aerosolen/stof kg stof/j Zwaveldioxide kg SO2/j Kooldioxide ton CO2/j Zie paragraaf 6.4 voor de betekenis van huidig en schoon. Het implementeren van scenario A1 zou dus een meerinvestering van 3 miljoen gulden met zich mee brengen, en een jaarlijks kostenvoordeel van 4 ton. Dit kostenvoordeel wordt vooral gerealiseerd door de zeer sterke reductie van de brandstofkosten. 19

20 3.2.3 Huidige mogelijkheden voor aardgas (scenario A2) Voor dit scenario wordt het economische criterium van scenario A1 gehandhaafd. Ook worden vrachtwagens en speciale voertuigen weer buiten beschouwing gelaten, omdat het hier in de meeste gevallen gaat om dieselvoertuigen gaat, waar geen vergelijkbare benzineversie (die omgebouwd zou kunnen worden) beschikbaar is. Deze zware en speciale voertuigen komen aan bod in het maximale scenario in de volgende paragraaf. Het verschil met het vorige scenario is dat nu het gehele voertuigenpark in beschouwing wordt genomen (weer exclusief het deel van het park van Waterleiding dat buiten Amsterdam rijdt). De dichtheid van tanklokaties wordt verondersteld vergelijkbaar te zijn met de huidige dichtheid van ABUIS tankstations, dus 6 aardgastankstations. Het totale aantal voertuigen dat in dit scenario in aanmerking komt Voor vervanging is ~1021. In tabel 3.7 is de verdeling over de verschillende voer~uigtypen en de gemiddelde jaarkilometrages vermeld. In tabel 3.8 is het brandstofverbruik van het huidige park en van het naar aardgas omgebouwde park gegeven. Tabel 3. 7 Geselecteerde voertuigen voor ombouw naar aardgas (scenario A2) Type voertuig Aantal Besteluitvoering pers.auto 613 o.a. 122 x VW golf 99 x Opel Kadett 54 x Opel Corsa Bestelauto 500 kg o.a. 87 x Ford Escort 55 Bestelauto 1 ton o.a. 70 x Ford Transit 75 x VW Transporter Gem. jaarkilometrage Zware bestelauto o.a. 34 x Peugot J5/J9 Tabel 3.8 Energetische effecten van scenario A2 Huidig verbruik Toek. ( ) gasverbruik Type voertuig Aantal Gem. jaar- Benzine Diesel LPG 1000 m 3 kilometrage Besteluitv. pers. auto Bestelauto 500 kg Beste!auto 1 ton Zware bestelauto Totaal In tabel 3.9 zijn, net als bij het vorige scenario, de investeringen, jaarlijkse kosten en milieu-effecten van ombouw naar aardgas weergegeven. Er is uitgegaan van 5 tankstations met een capaciteit van 1/7 deel van het park en 1 tankstation met een capaciteit van 2/7 (zie bijlage I11). De "compressorkosten" per voertuig komen ook in dit scenario op f 3.500< 20

Ga vooruit naar een duurzame toekomst.

Ga vooruit naar een duurzame toekomst. Ga vooruit naar een duurzame toekomst. Rijden op OGO CNG is schoner, goedkoper en makkelijk. Verder vooruit Inhoudsopgave Duurzame en betaalbare mobiliteit binnen handbereik 4 Groeiende behoefte naar duurzaamheid

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2009 2010 31 066 Belastingdienst Nr. 91 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 13 juli 2010

Nadere informatie

Business case afnemer CBG Virtual Pipeline Ten behoeve van Virtual Pipeline concept Ameland Flexigas

Business case afnemer CBG Virtual Pipeline Ten behoeve van Virtual Pipeline concept Ameland Flexigas Business case afnemer CBG Virtual Pipeline Ten behoeve van Virtual Pipeline concept Ameland Flexigas Februari 204 Rapport R-0022-03 Eilandstraat 3 335AB Papendrecht kamst@cleanmiles.eu www.cleanmiles.eu

Nadere informatie

Resultaten onderzoek Verduurzaming Wagenpark gemeente

Resultaten onderzoek Verduurzaming Wagenpark gemeente Resultaten onderzoek Verduurzaming Wagenpark gemeente 1. Achtergrond Uit de klimaatvoetafdruk zoals dat voor het jaar 2013 is opgesteld, bleek dat de klimaatvoetafdruk van de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

aardgas tank ik bij DATS 24 www.dats24.be CNG aardgas voor voertuigen De slimme ecomobiele toekomst is vandaag Transitiebrandstof

aardgas tank ik bij DATS 24 www.dats24.be CNG aardgas voor voertuigen De slimme ecomobiele toekomst is vandaag Transitiebrandstof CNG aardgas voor voertuigen CNG betekent letterlijk samengeperst natuurlijk gas en is eenvoudigweg de samengeperste variant van het aardgas dat we kennen voor huishoudelijk gebruik. CNG is al een tijdje

Nadere informatie

Introductie. Duurzame stedelijke distributie. Goevaers Consultancy. België 16 februari 2013

Introductie. Duurzame stedelijke distributie. Goevaers Consultancy. België 16 februari 2013 Goevaers Consultancy Duurzame stedelijke distributie België 16 februari 2013 GC Introductie Duurzaam goederen vervoer Duurzaamheid vraagt om samenwerking in de keten Nieuwe technologieën kunnen alleen

Nadere informatie

Doorrekenen H2 scenario

Doorrekenen H2 scenario Doorrekenen H2 scenario Significant B.V. 28 oktober 2010 Paul van Hooff Scenarioberekeningen Om de gevolgen van veranderingen in de samenstelling van de busvloot in de Stadsregio Arnhem Nijmegen te kunnen

Nadere informatie

aardgas tank ik bij DATS 24 www.dats24.be CNG aardgas voor voertuigen De slimme ecomobiele toekomst is vandaag Transitiebrandstof

aardgas tank ik bij DATS 24 www.dats24.be CNG aardgas voor voertuigen De slimme ecomobiele toekomst is vandaag Transitiebrandstof aardgas voor voertuigen betekent letterlijk samengeperst natuurlijk gas en is eenvoudigweg de samengeperste variant van het aardgas dat we kennen voor huishoudelijk gebruik. is al een tijdje populair als

Nadere informatie

Plug-in Hybrid. juni 2013

Plug-in Hybrid. juni 2013 Plug-in Hybrid Electric Vehicles juni 2013 Begin 2013 reden In Nederland ongeveer 8.000 personenauto s met 0% fiscale bijtelling. Het overgrote deel hiervan zijn elektrische auto s die tevens een benzine-

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 002 Wijziging van enkele belastingwetten en enige andere wetten (Belastingplan 2015) Nr. 100 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN Aan

Nadere informatie

Jan Schouten. Volvo Truck Nederland

Jan Schouten. Volvo Truck Nederland Jan Schouten Quality Safety Environmental care A company driven by strong core values CO 2 -neutrale productie Eerste 100 % CO 2 -neutrale truckfabriek in Gent Windenergie, zonne-energie, biobrandstoffen

Nadere informatie

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014 Energie in Beweging Wat is Well to Wheel Met Well to Wheel wordt het totale rendement van brandstoffen voor wegtransport uitgedrukt Well to Wheel maakt duidelijk

Nadere informatie

Opdrachtgever: Directie HKV lijn in water. 3.A.1 CO 2 -emissie inventaris eerste helft 2015. ten behoeve van de CO 2 -Prestatieladder

Opdrachtgever: Directie HKV lijn in water. 3.A.1 CO 2 -emissie inventaris eerste helft 2015. ten behoeve van de CO 2 -Prestatieladder Opdrachtgever: Directie HKV lijn in water 3.A.1 CO 2 -emissie inventaris eerste helft 2015 ten behoeve van de CO 2 -Prestatieladder Titel: CO 2 -emissie inventaris eerste helft 2015 Auteurs: R. Hurkmans

Nadere informatie

CNG: aardgas als autobrandstof. Een selectie van vragen en antwoorden

CNG: aardgas als autobrandstof. Een selectie van vragen en antwoorden CNG: aardgas als autobrandstof Een selectie van vragen en antwoorden s.a. D'Ieteren nv Marketing, Training & Direct Sales Creation & Copywriting november 2014 Inhoud 2 De auto op aardgas > > Waarom op

Nadere informatie

CNG: aardgas als autobrandstof. Een selectie van vragen en antwoorden

CNG: aardgas als autobrandstof. Een selectie van vragen en antwoorden CNG: aardgas als autobrandstof Een selectie van vragen en antwoorden s.a. D'Ieteren nv Marketing, Training & Direct Sales Creation & Copywriting november 2014 Inhoud 2 De auto op aardgas Waarom op aardgas

Nadere informatie

CNG: aardgas als autobrandstof. Een selectie van vragen en antwoorden

CNG: aardgas als autobrandstof. Een selectie van vragen en antwoorden CNG: aardgas als autobrandstof Een selectie van vragen en antwoorden s.a. D'Ieteren nv Marketing, Training & Direct Sales Creation & Copywriting november 2014 Inhoud 2 De auto op aardgas Waarom op aardgas

Nadere informatie

Wie vooruit wil, rijdt duurzaam!

Wie vooruit wil, rijdt duurzaam! Wie vooruit wil, rijdt duurzaam! Noord-Nederland is een prachtig deel van Nederland. Prachtig vanwege de natuur, de mentaliteit van de mensen en de ruimte. Een plek waar duurzaamheid steeds meer ruimte

Nadere informatie

Opdrachtgever: Directie HKV lijn in water. 3.A.1 CO 2 -emissie inventaris eerste helft 2015. ten behoeve van de CO 2 -Prestatieladder

Opdrachtgever: Directie HKV lijn in water. 3.A.1 CO 2 -emissie inventaris eerste helft 2015. ten behoeve van de CO 2 -Prestatieladder Opdrachtgever: Directie HKV lijn in water 3.A.1 CO 2 -emissie inventaris eerste helft 2015 ten behoeve van de CO 2 -Prestatieladder Titel: CO 2 -emissie inventaris eerste helft 2015 Auteurs: R. Hurkmans

Nadere informatie

April 2014. Footprint

April 2014. Footprint April 2014 Footprint Emissie-inventaris 2015 Footprint Emissie-inventaris 2015 Maart 2016 Dit document is opgesteld volgens de NEN-ISO 14064-1 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 4 2 Bedrijfsbeschrijving... 5

Nadere informatie

Voortgangsrapportage Carbon Footprint eerste half jaar 2012

Voortgangsrapportage Carbon Footprint eerste half jaar 2012 Voortgangsrapportage Carbon Footprint eerste half jaar 2012 Van Vulpen B.V. Pagina 1 van 12 Verantwoording Titel jaar 2012 : Voortgangsrapportage Carbon Footprint eerste half Versie : 1.0 Datum : 14-11-2012

Nadere informatie

Schone aandrijving voor de Amsterdamse rondvaart

Schone aandrijving voor de Amsterdamse rondvaart Schone aandrijving voor de Amsterdamse rondvaart Fasering & Economische aspecten Datum 9-9-2013 Ruud Verbeek, Norbert Ligterink, Jorrit Harmsen, Pim van Mensch Ondersteund door: Gemeente Amsterdam & Europese

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 1 november 2014 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie...

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

DE NIEUWE VOLVO FM METHAAN-DIESEL. Een doorbraak voor gasaangedreven zware voertuigen

DE NIEUWE VOLVO FM METHAAN-DIESEL. Een doorbraak voor gasaangedreven zware voertuigen DE NIEUWE VOLVO FM METHAAN-DIESEL Een doorbraak voor gasaangedreven zware voertuigen HOGE PRESTATIES, ZEER EFFICIËNT - ÉN EEN DUURZAME OPLOSSING De introductie van de Volvo FM Methaan-Diesel betekent

Nadere informatie

FOSSIELE BRANDSTOFFEN

FOSSIELE BRANDSTOFFEN FOSSIELE BRANDSTOFFEN De toekomst van fossiele energiebronnen W.J. Lenstra Inleiding Fossiele energiebronnen hebben sinds het begin van de industriele revolutie een doorslaggevende rol gespeeld in onze

Nadere informatie

1. INLEIDING 2. CARBON FOOTPRINT

1. INLEIDING 2. CARBON FOOTPRINT 1. INLEIDING Binnen Van der Ende Beheermaatschappij B.V. staat zowel interne als externe duurzaamheid hoog op de agenda. Interne duurzaamheid richt zich met name op het eigen huisvestingsbeleid, de bedrijfsprocessen

Nadere informatie

Kansen en milieuaspecten van de verschillende nieuwe transportbrandstoffen

Kansen en milieuaspecten van de verschillende nieuwe transportbrandstoffen 1 Kansen en milieuaspecten van de verschillende nieuwe transportbrandstoffen, 11 februari 2014 2 Inhoud 1. Brandstofopties 2. Kansen en onzekerheden 3. Milieuaspecten 4. Conclusies & aanbevelingen 3 Alternatieve

Nadere informatie

AARDGAS als voertuigbrandstof

AARDGAS als voertuigbrandstof AARDGAS als voertuigbrandstof - reeds vandaag de ecologische impact van het voertuigenpark significant verbeteren - Praktijkdag Nieuwe Mobiliteit Brugge - 11 september2012 KVBG Kris De Wit Wie en wat is

Nadere informatie

Overzicht subsidieregelingen aardgasauto s diverse overheden Maart 2011

Overzicht subsidieregelingen aardgasauto s diverse overheden Maart 2011 Overzicht subsidieregelingen aardgasauto s diverse overheden Maart 2011 1. LANDELIJK Subsidieprogramma Proeftuinen duurzame mobiliteit: rijden op biogas en hogere blends biobrandstoffen Bedrag personenauto

Nadere informatie

Internalisering van externe kosten van wegverkeer in Vlaanderen. Samenvatting. Griet De Ceuster. Transport & Mobility Leuven

Internalisering van externe kosten van wegverkeer in Vlaanderen. Samenvatting. Griet De Ceuster. Transport & Mobility Leuven Internalisering van externe kosten van wegverkeer in Samenvatting Griet De Ceuster Transport & Mobility Leuven Studie uitgevoerd in opdracht van de Vlaamse Milieumaatschappij, MIRA september 2004 Samenvatting

Nadere informatie

Arnold Maassen Holding BV. Verslag energieaudit. Verslag over het jaar 2014. G.R.M. Maassen

Arnold Maassen Holding BV. Verslag energieaudit. Verslag over het jaar 2014. G.R.M. Maassen Arnold Maassen Holding BV Verslag energieaudit Verslag over het jaar 2014 G.R.M. Maassen Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Inventarisatie van energieverbruik en emissiebronnen... 3 3 Energieverbruik en CO 2 Footprint...

Nadere informatie

1. INLEIDING 2. CARBON FOOTPRINT

1. INLEIDING 2. CARBON FOOTPRINT 1. INLEIDING Binnen Van der Ende Beheermaatschappij B.V. staat zowel interne als externe duurzaamheid hoog op de agenda. Interne duurzaamheid richt zich met name op het eigen huisvestingsbeleid, de bedrijfsprocessen

Nadere informatie

SCHADELIJKE EMISSIES VAN DIESELVOERTUIGEN. TNO - Willar Vonk 4 juni 2015 Louwman Museum Bron: rapportnummer TNO 2015 R10733

SCHADELIJKE EMISSIES VAN DIESELVOERTUIGEN. TNO - Willar Vonk 4 juni 2015 Louwman Museum Bron: rapportnummer TNO 2015 R10733 SCHADELIJKE EMISSIES VAN DIESELVOERTUIGEN TNO - Willar Vonk 4 juni 2015 Louwman Museum Bron: rapportnummer TNO 2015 R10733 TNO MEET SINDS 1986 EMISSIES In opdracht van het Ministerie van Infrastructuur

Nadere informatie

Carbon Footprint 1e helft 2015 (referentiejaar = 2010)

Carbon Footprint 1e helft 2015 (referentiejaar = 2010) Carbon Footprint 1e helft 2015 (referentiejaar = 2010) Opgesteld door: Akkoord: I. Bangma O. Van der Ende 1. INLEIDING Binnen Van der Ende Steel Protectors Group staat zowel interne als externe duurzaamheid

Nadere informatie

AUTOBELASTINGEN IN BELASTINGPLAN 2015

AUTOBELASTINGEN IN BELASTINGPLAN 2015 AUTOBELASTINGEN IN BELASTINGPLAN 2 e editie 18 september 2014 Ingangsdatum en looptijden Ingangsdatum van alle maatregelen is 1 januari, tenzij anders vermeld. De looptijd van de in het Belastingplan opgenomen

Nadere informatie

Elektrisch rijden is de toekomst

Elektrisch rijden is de toekomst Elektrisch rijden is de toekomst Duurzaam onderweg in Rotterdam www.rotterdam.nl/elektrischrijden Elektrisch rijden neemt een vlucht. Er rijden steeds meer elektrische voertuigen rond. Een positieve ontwikkeling

Nadere informatie

Petitie GELIJK SPEELVELD VOOR AUTOGAS (LPG) Autogas (LPG) voor kostenefficiënte CO2-besparing

Petitie GELIJK SPEELVELD VOOR AUTOGAS (LPG) Autogas (LPG) voor kostenefficiënte CO2-besparing Petitie GELIJK SPEELVELD VOOR AUTOGAS (LPG) (LPG) voor kostenefficiënte CO2-besparing Datum overhandiging: Dinsdag 3 november 2015 Petitie Met deze petitie die wij u aanbieden, willen wij u vragen een

Nadere informatie

Aannemingsbedrijf Van Zuijlen BV

Aannemingsbedrijf Van Zuijlen BV Aannemingsbedrijf Van Zuijlen BV 3.A.1-2 1 e halfjaar 2015 Opgesteld volgens de eisen van ISO 14064-1 en het Greenhouse Gas Protocol Conform niveau 3 op de CO2- prestatieladder 3.0 Inhoudsopgave 1 Inleiding

Nadere informatie

vrom020721 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 2 juli 2002

vrom020721 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 2 juli 2002 vrom020721 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 2 juli 2002 Bijgaand bied ik u mede namens mijn ambtgenoten van Verkeer en Waterstaat, van Financiën en van Economische Zaken

Nadere informatie

CO 2 inventarisatie 2015 - Q1 t/m Q1. Versie: 1.0, 14-4-2015

CO 2 inventarisatie 2015 - Q1 t/m Q1. Versie: 1.0, 14-4-2015 CO 2 inventarisatie 2015 - Q1 t/m Q1 Versie: 1.0, 14-4-2015 Inventory boundary Organizational boundaries voestalpine WBN assembleert en bouwt wisselconstructies voor, t.b.v. de railinfrastructuur. Het

Nadere informatie

AUTOBELASTINGEN IN BELASTINGPLAN 2015

AUTOBELASTINGEN IN BELASTINGPLAN 2015 AUTOBELASTINGEN IN BELASTINGPLAN 1 e editie 17 september 2014 Ingangsdatum en looptijden Ingangsdatum van alle maatregelen is 1 januari, tenzij anders vermeld. De looptijd van de in het Belastingplan opgenomen

Nadere informatie

Derde voortgangsrapportage CO2-emissiereductie.

Derde voortgangsrapportage CO2-emissiereductie. Derde voortgangsrapportage CO2-emissiereductie. Graag informeren wij u over de uitkomsten van onze Carbon Footprint en de derde CO 2 Emissie-inventarisatie, dit alles over 2014. Hierin zijn de hoeveelheden

Nadere informatie

Carbon Footprint Beheer Familie van Ooijen BV Rapportage januari december 2009 (referentiejaar)

Carbon Footprint Beheer Familie van Ooijen BV Rapportage januari december 2009 (referentiejaar) Carbon Footprint Beheer Familie van Ooijen BV Rapportage januari december 2009 (referentiejaar) Dit document bevat: - De uitgewerkte actuele emissie inventaris 2009 o de analyse van de emissie inventaris

Nadere informatie

V.o.f. transportbedrijf G.L. De Haan

V.o.f. transportbedrijf G.L. De Haan Datum: april 2015 versie 3 Pagina 1 van 6 3.B.2_2 Energie meetplan 2013-2017 V.o.f. transportbedrijf G.L. De Haan te Nijkerk Datum: april 2015 versie 3 Pagina 2 van 6 Inhoud 1 Inleiding energie meetplan

Nadere informatie

FIAT NATURAL POWER INHOUD

FIAT NATURAL POWER INHOUD FIAT NATURAL POWER INHOUD 1. DE SCHOONSTE BRANDSTOF VAN HET MOMENT P.02 2. DE VOORDELEN P.03 3. FIAT PANDA P.04 4. FIAT PUNTO P.06 5. FIAT QUBO P.08 6. FIAT DOBLO P.10 7. FIAT FIORINO CARGO P.12 8. FIAT

Nadere informatie

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014 Carbon footprint Op basis van de diverse soorten CO 2 -emissies is de totale CO 2 -emissie van Den Ouden Groep berekend. 9,8 38,6 51,6 Diesel personenwagens Diesel combo's en busjes Hybride personen wagens

Nadere informatie

CO 2 inventarisatie 2014 - Q1 t/m Q4. Versie: 1.0, 13-1-2015

CO 2 inventarisatie 2014 - Q1 t/m Q4. Versie: 1.0, 13-1-2015 CO 2 inventarisatie 2014 - Q1 t/m Q4 Versie: 1.0, 13-1-2015 Inventory boundary Organizational boundaries voestalpine WBN assembleert en bouwt wisselconstructies voor, t.b.v. de railinfrastructuur. Het

Nadere informatie

Overzicht subsidieregelingen voor voertuigen op alternatieve brandstoffen vanuit diverse overheden buiten Gelderland December 2012

Overzicht subsidieregelingen voor voertuigen op alternatieve brandstoffen vanuit diverse overheden buiten Gelderland December 2012 Overzicht subsidieregelingen voor voertuigen op alternatieve brandstoffen vanuit diverse overheden buiten Gelderland December 2012 1. PROVINCIE OVERIJSSEL Subsidieregeling voor rijden op groengas Bedrag

Nadere informatie

Hoe kan innovatie helpen?

Hoe kan innovatie helpen? Themabijeenkomst 16 december: Luchtvervuiling, en hoe houden wij Nederland mobiel? Verkeer Toenemende en invloed luchtvervuiling: van milieu-eisen op de sector hoe kan 2 Inhoud Waar komen verkeersemissies

Nadere informatie

CO 2 inventarisatie 2015 - Q1 t/m Q2. Versie: 1.0, 10-7-2015

CO 2 inventarisatie 2015 - Q1 t/m Q2. Versie: 1.0, 10-7-2015 CO 2 inventarisatie 2015 - Q1 t/m Q2 Versie: 1.0, 10-7-2015 Inventory boundary Organizational boundaries voestalpine WBN assembleert en bouwt wisselconstructies voor, t.b.v. de railinfrastructuur. Het

Nadere informatie

1 e half jaar 2015. Carbon Footprint. J.M. de Wit Groenvoorziening BV. Carbon footprint J.M. de Wit Groenvoorziening BV.

1 e half jaar 2015. Carbon Footprint. J.M. de Wit Groenvoorziening BV. Carbon footprint J.M. de Wit Groenvoorziening BV. Carbon Footprint 1 e half jaar 2015 J.M. de Wit Groenvoorziening BV Pagina 1 van 13 Carbon footprint J.M. de Wit Groenvoorziening B.V. Bedrijfsgegevens Bedrijf: J.M. de Wit Groenvoorziening BV Bezoekadres:

Nadere informatie

Tekst lezen en vragen stellen

Tekst lezen en vragen stellen Tekst lezen en vragen stellen 1. Om een tekst goed te begrijpen is het erg belangrijk om een tekst actief te lezen. In de uitleg lees je hoe je dat moet doen. Als je actief leest, dan: - controleer je

Nadere informatie

Arnold Maassen Holding BV. Voortgangsrapportage scope 1 en 2 1e halfjaar 2015

Arnold Maassen Holding BV. Voortgangsrapportage scope 1 en 2 1e halfjaar 2015 Arnold Maassen Holding BV Voortgangsrapportage scope 1 en 2 1e halfjaar 2015 G.R.M. Maassen 2-9-2015 Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Scope 1 en 2... 3 2.1 Voortgang in relatie tot reductiedoelstellingen....

Nadere informatie

INITIATIEFVOORSTEL ELEKTRISCHE STADSBUSSEN. Amsterdam Elektrisch ook de OV Stadsbus

INITIATIEFVOORSTEL ELEKTRISCHE STADSBUSSEN. Amsterdam Elektrisch ook de OV Stadsbus INITIATIEFVOORSTEL ELEKTRISCHE STADSBUSSEN Amsterdam Elektrisch ook de OV Stadsbus Roderic Evans-Knaup 21-11-2012 Amsterdam heeft een elektrische ambitie, een ambitie die o.a. moet zorgen voor een betere

Nadere informatie

Invloed overheidsbeleid op de afzet van brandstoffen. Arno Schroten

Invloed overheidsbeleid op de afzet van brandstoffen. Arno Schroten Invloed overheidsbeleid op de afzet van brandstoffen Arno Schroten CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, transport en grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige expertise

Nadere informatie

Carbon Footprint 2013. J.M. de Wit Groenvoorziening BV

Carbon Footprint 2013. J.M. de Wit Groenvoorziening BV Carbon Footprint 2013 J.M. de Wit Groenvoorziening BV Carbon footprint J.M. de Wit Groenvoorziening B.V. April 2014 Bedrijfsgegevens Bedrijf: J.M. de Wit Groenvoorziening BV Bezoekadres: Groenestein 12b

Nadere informatie

Subsidies aanschaf Aardgas/Groengas auto

Subsidies aanschaf Aardgas/Groengas auto Subsidies aanschaf Aardgas/Groengas auto Ter stimulering van Groengas auto s zijn er diverse subsidieregelingen mogelijk. Landelijk bestaan de fiscale regelingen MIA en VAMIL. Regionaal worden verschillende

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2013

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2013 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2013 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 17 maart 2014 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie... 2 2.2

Nadere informatie

Autoleasemarkt in cijfers 2012

Autoleasemarkt in cijfers 2012 www.vna-lease.nl Autoleasemarkt in cijfers 2012 samenvatting Mobiliteit verandert; autoleasing ook 1. Lease-auto s in Nederland Mobiliteit verandert. Zakelijke reizigers kunnen kiezen uit een steeds breder

Nadere informatie

Emissies van het wegverkeer in België 1990-2030

Emissies van het wegverkeer in België 1990-2030 TRANSPORT & MOBILITY LEUVEN VITAL DECOSTERSTRAAT 67A BUS 1 3 LEUVEN BELGIË http://www.tmleuven.be TEL +32 (16) 31.77.3 FAX +32 (16) 31.77.39 Transport & Mobility Leuven is een gezamenlijke onderneming

Nadere informatie

Rapport 16 oktober 2014

Rapport 16 oktober 2014 CO 2 -EMISSIE INVENTARIS SCOPE 1 EN 2 OVER 2014 AANEMINGSBEDRIJF VAN DER ZANDEN BV EN VAN DER ZANDEN MILIEU BV IN HET KADER VAN DE CO 2 -PRESTATIELADDER Rapport 16 oktober 2014 INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING...

Nadere informatie

CO 2 - en energiereductiedoelstellingen 2012-2013. Alfen B.V. Auteur: H. van der Vlugt Versie: 1.0 Datum: 20-feb-2013 Doc.

CO 2 - en energiereductiedoelstellingen 2012-2013. Alfen B.V. Auteur: H. van der Vlugt Versie: 1.0 Datum: 20-feb-2013 Doc. CO 2 - en energiereductiedoelstellingen 2012-2013 Alfen B.V. Auteur: H. van der Vlugt Versie: 1.0 Datum: Doc.nr: Red1213 CO 2-reductierapport 2012-2013 Distributielijst Naam B.Bor (Alf) M. Roeleveld (ALF)

Nadere informatie

Tarieven met ingang van 1 juli 2012

Tarieven met ingang van 1 juli 2012 12345 Tarieven met ingang van 1 juli 2012 Motorrijtuigenbelasting In deze brochure vindt u de tarieven van motor rijtuigenbelasting voor motoren, personenauto s, bestelauto s, autobussen en vrachtauto

Nadere informatie

Tarieven met ingang van 1 januari 2013

Tarieven met ingang van 1 januari 2013 12345 Tarieven met ingang van 1 januari 2013 Motorrijtuigenbelasting In deze brochure vindt u de tarieven van motor rijtuigenbelasting voor motoren, personenauto s, bestelauto s, autobussen en vrachtauto

Nadere informatie

Rijden op groen gas Feiten en cijfers

Rijden op groen gas Feiten en cijfers Rijden op groen gas Feiten en cijfers Rijden op groen gas Transporteurs, bedrijven en particulieren rijden steeds vaker op groen gas. Er komt meer groen gas beschikbaar en het aantal auto s dat op groen

Nadere informatie

Milieubarometerrapport 2013

Milieubarometerrapport 2013 Milieubarometerrapport 2013 Verheij Infra b.v Milieubarometer - 2013 Verheij Infra b.v Inhoud De Milieubarometer vertaalt gegevens zoals elektriciteitsverbruik en afvalproductie naar grafieken en tabellen

Nadere informatie

lease s p e c i a l Unieke lease-mogelijkheid voor medewerkers van OSG Singelland

lease s p e c i a l Unieke lease-mogelijkheid voor medewerkers van OSG Singelland Oer de nieuwsbrief voor medewerkers van ingels openbare scholengemeenschap Unieke -mogelijkheid voor medewerkers van OSG Singelland In het onderwijs heb je zelden vanuit je functie het recht op een auto.

Nadere informatie

1 Inleiding en verantwoording 2. 2 Beschrijving van de organisatie 2. 3 Verantwoordelijke 2. 4 Basisjaar en rapportage 2.

1 Inleiding en verantwoording 2. 2 Beschrijving van de organisatie 2. 3 Verantwoordelijke 2. 4 Basisjaar en rapportage 2. 3.A.1-2 Inhoudsopgave 1 Inleiding en verantwoording 2 2 Beschrijving van de organisatie 2 3 Verantwoordelijke 2 4 Basisjaar en rapportage 2 5 Afbakening 2 6 Directe en indirecte GHG-emissies 3 6.1 Berekende

Nadere informatie

De SLIMME KEUZE voor

De SLIMME KEUZE voor Aardgas voor voertuigen De SLIMME KEUZE voor uw onderneming DATS 24, meer dan brandstof alleen DATS 24 maakt deel uit van Colruyt Group en zet ook resoluut in op duurzaamheid. DATS 24 draagt dus graag

Nadere informatie

2013 Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1

2013 Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Emissie inventaris Netters infra De emissie inventaris van: 2013 Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Opgesteld door: AMK Inventis Stef Jonker Datum: april 2014 Concept Versie 1 Maart 2014 Pagina

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1996 1997 25 026 Reductie CO 2 -emissies Nr. 3 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal s-gravenhage,

Nadere informatie

KETENANALYSE DIESELVERBRUIK SCOPE 3 EMISSIE

KETENANALYSE DIESELVERBRUIK SCOPE 3 EMISSIE KETENANALYSE DIESELVERBRUIK SCOPE 3 EMISSIE Erp, december 2014 Opgesteld door: R. Kanner (intern) A. Heerkens (extern) Geaccordeerd door: B. Kerkhof Namens de directie INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING 1.1 Scope

Nadere informatie

De maatregelen bestaan in hoofdlijnen uit: Betrekken medewerkers bij reduceren energieverbruik en reduceren CO2-uitstoot

De maatregelen bestaan in hoofdlijnen uit: Betrekken medewerkers bij reduceren energieverbruik en reduceren CO2-uitstoot Beleidsverklaring Co2 Deze beleidsverklaring met betrekking tot de CO2 uitstoot is onderdeel van het door M, van der Spek Hoveniersbedrijf B.V. gevoerde milieubeleid. M. van der Spek Hoveniersbedrijf B.V.

Nadere informatie

P. DE BOORDER & ZOON B.V.

P. DE BOORDER & ZOON B.V. Footprint 2013 Wapeningscentrale P. DE BOORDER & ZOON B.V. Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Datum Versie Opsteller Gezien 31 maart 2014 Definitief Dhr. S.G. Jonker Dhr. K. De Boorder 2 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Overzicht subsidieregelingen aardgasauto s diverse overheden September 2010

Overzicht subsidieregelingen aardgasauto s diverse overheden September 2010 Overzicht subsidieregelingen aardgasauto s diverse overheden September 2010 1. PROVINCIE UTRECHT Subsidieverordening stimulering aardgasvoertuigen Provincie Utrecht (tot 7,5 ton) 5.000 (vanaf 7,5 ton)

Nadere informatie

Kopie aan Ministerie van Financiële Zaken

Kopie aan Ministerie van Financiële Zaken Aan Ministerie van Infrastructuur en Milieu Kopie aan Ministerie van Financiële Zaken Van Dr. N.E. Ligterink 1/6 Onderwerp Recente veranderingen in het Nederlandse oldtimerwagenpark De recente wijzigingen

Nadere informatie

Afschaffing korting jaarbetaling MRB De korting van 12 voor het ineens betalen van het hele jaarbedrag MRB komt per 1-1-2012 te vervallen.

Afschaffing korting jaarbetaling MRB De korting van 12 voor het ineens betalen van het hele jaarbedrag MRB komt per 1-1-2012 te vervallen. BELASTINGPLAN 2012, AUTOBELASTINGEN. Voorgestelde wijzigingen (kunnen nog wijzigen na behandeling in de Tweede en Eerste Kamer) De meest in het oog springende wijzigingen zijn het stopzetten van de vrijstelling

Nadere informatie

Snelheid en milieu EINDNOTITIE. Notitie. J.P.L. (Joost) Vermeulen. Oplossingen voor milieu, economie en technologie. Oude Delft HH Delft

Snelheid en milieu EINDNOTITIE. Notitie. J.P.L. (Joost) Vermeulen. Oplossingen voor milieu, economie en technologie. Oude Delft HH Delft CE Oplossingen voor milieu, economie en technologie Oude Delft 180 2611 HH Delft 2611 HH Delft tel: 015 2 150 150 tel: 015 2 150 150 fax: 015 2 150 151 fax: e-mail: 015 2 ce@ce.nl 150 151 website: e-mail:

Nadere informatie

De emissie inventaris van: 2014 Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1

De emissie inventaris van: 2014 Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 De emissie inventaris van: 2014 Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Opgesteld door: Stef Jonker Datum: 26 januari 2015 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 De organisatie... 4 2.1 Verantwoordelijke...

Nadere informatie

Clean fuel. LNG Facts & Figures

Clean fuel. LNG Facts & Figures 1 LNG Facts & Figures Waarom LNG Schoon Zonder nabehandeling voldoen aan emissie standaarden Veilig Lichter dan lucht als het verdampt Moeilijk ontsteekbaar Enorme voorraden Past in Europese doelstelling

Nadere informatie

Tarieven met ingang van 1 april 2011

Tarieven met ingang van 1 april 2011 12345 Tarieven met ingang van 1 april 2011 Motorrijtuigenbelasting In deze brochure vindt u de tarieven van motor rijtuigenbelasting voor motoren, personenauto s, bestelauto s, autobussen en vrachtauto

Nadere informatie

Carbon footprint Van Raaijen Groep BV. Carbon Footprint 2014. Van Raaijen Groep BV. Mei 2015. Pagina 1 van 13

Carbon footprint Van Raaijen Groep BV. Carbon Footprint 2014. Van Raaijen Groep BV. Mei 2015. Pagina 1 van 13 Carbon Footprint 2014 Van Raaijen Groep BV Pagina 1 van 13 Carbon footprint Van Raaijen Groep B.V. Bedrijfsgegevens Bedrijf: Van Raaijen Groep BV Bezoekadres: De Binderij 54 Postcode en plaats: 1321 EK

Nadere informatie

Prestaties (Quality) De veiligheid van de auto met een hybride aandrijving moet minimaal even goed zijn als de veiligheid van de benzine variant.

Prestaties (Quality) De veiligheid van de auto met een hybride aandrijving moet minimaal even goed zijn als de veiligheid van de benzine variant. Programma van eisen Binnen dit hoofdstuk wordt het pakket van eisen uitgewerkt. De uitdaging zit in het goed definiëren van alle eisen. Zo is het belangrijk om naar het complete plaatje te kijken en de

Nadere informatie

Vraag 1. Antwoord 1. Vraag 2 en 3

Vraag 1. Antwoord 1. Vraag 2 en 3 Vraag 1 Klopt het dat de Mitsubishi Outlander PHEV in aanmerking komt voor 0% BPM (belasting op personenauto s en motorrijwielen), de subsidieregelingen KIA (kleinschaligheidsinvesteringsaftrek), MIA (milieuinvesteringsaftrek)

Nadere informatie

Fleetclub van 100. Welkom

Fleetclub van 100. Welkom Fleetclub van 100 Welkom Fleetclub van 100 Welkom Michel Dudok Manager Fleetsales & Leasing Doel van deze workshop Na afloop van de workshop bent u op de hoogte van De achtergronden, techniek en actuele

Nadere informatie

Energiemanagement plan

Energiemanagement plan Energiemanagement plan Overzicht energiestromen / -verbruikers en CO2-emissie inventarisatie 2014 Aannemingsbedrijf B.V. 1 Inleiding Het inventariseren en analyseren van de energiestromen binnen het bedrijf,

Nadere informatie

EFRO project. Factsheets rondvaart. Kennisnetwerk bijeenkomst 3 december 2012, AmsterdamRuud Verbeek

EFRO project. Factsheets rondvaart. Kennisnetwerk bijeenkomst 3 december 2012, AmsterdamRuud Verbeek EFRO project Factsheets rondvaart Kennisnetwerk bijeenkomst 3 december 2012, AmsterdamRuud Verbeek 2 Inhoud Inleiding Technische opties voor een schonere vloot Emissie in de praktijk Overzicht Conclusies

Nadere informatie

Duurzame mobiliteit in de praktijk

Duurzame mobiliteit in de praktijk Duurzame mobiliteit in de praktijk Raymond Gense Manager duurzame ontwikkeling Pon Holdings Mobiliteit en duurzaamheid 16 Januari 2009 1 Inhoud: Wat is Duurzame mobiliteit Welke Duurzame voertuigoplossingen

Nadere informatie

De Caddy Van en Maxi Van

De Caddy Van en Maxi Van De Caddy Van en Maxi Van De Caddy Van en Maxi Van De Caddy EcoFuel en Caddy BiFuel. Kostenbewuste ondernemers zoeken doorgaans een bedrijfsvoertuig dat niet alleen op korte termijn maar ook op lange termijn

Nadere informatie

VOORSTELLING. Het is in deze geest en met deze wil dat het Verbond van Belgische Ondernemingen

VOORSTELLING. Het is in deze geest en met deze wil dat het Verbond van Belgische Ondernemingen VOORSTELLING VAN HET CHARTER " "EV EVOLUTION TO ELECTRICAL VEHICLES" ( EV. TO E.V. ). ) INLEIDING Het vervoer over de weg is momenteel een bron van vervuiling wegens uitstoot in de lucht en geluidshinder.

Nadere informatie

3.C.1 Voortgangrapportage CO 2 2014 Ter Riele

3.C.1 Voortgangrapportage CO 2 2014 Ter Riele 3.C.1 Voortgangrapportage CO 2 2014 Ter Riele Datum: 11-9-2015 Versie: 3 A.J.J ter Riele Directeur 1. Inleiding Middels deze rapportage wil Ter Riele B.V. (Ter Riele) de voortgang op de CO 2 reductiedoelstellingen

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT RESOLUTIE. betreffende de verzoening van de behoeften aan energie en aan zuivere lucht in onze maatschappij

VLAAMS PARLEMENT RESOLUTIE. betreffende de verzoening van de behoeften aan energie en aan zuivere lucht in onze maatschappij VLAAMS PARLEMENT RESOLUTIE betreffde de verzoing van de behoeft aan ergie aan zuivere lucht in onze maatschappij Het Vlaams Parlemt, gelet op de Verkningsnota voor het ergiedebat in het Vlaams Parlemt,

Nadere informatie

Energie meetplan CO2 reductiesysteem 2017-2020

Energie meetplan CO2 reductiesysteem 2017-2020 Transportbedrijf R.Vels & Zn. B.V. Energie meetplan CO2 reductiesysteem 2017-2020 Conform niveau op de CO2 prestatieladder 2.2 Inhoudsopgave 1 1 Inleiding... 3 2 Doelstellingen... 4 3 Planning meetmomenten...

Nadere informatie

Alternatieve brandstoffen en aandrijvingen

Alternatieve brandstoffen en aandrijvingen Alternatieve brandstoffen en aandrijvingen Brandstof vertegenwoordigt een aanzienlijk deel van de exploitatiekosten van een leasewagen. Omwille van zijn zuinige karakter en steeds lagere CO2-emissie was

Nadere informatie

Eco-line hoge-drukunit

Eco-line hoge-drukunit Eco-line hoge-drukunit AT Cleaning systems heeft een hogedruk-unit ontwikkeld die werkt op batterijen/accu s. Wij hebben hiervoor gekozen omdat er alleen maar voordelen mee te behalen zijn. M.V.O. waar

Nadere informatie