Marktverkenning Duurzame Energie. Gemeente Bloemendaal

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Marktverkenning Duurzame Energie. Gemeente Bloemendaal"

Transcriptie

1 EINDRAPPORTAGE Marktverkenning Duurzame Energie Gemeente Bloemendaal Betrokkenen: Mevr. J. Glorie Gemeente Bloemendaal Dhr. J. van Kessel Milieudienst IJmond Dhr. M. Maris BECO Groep Mw. M. Baurdoux BECO Groep BECO Groep Vestiging Amsterdam, Mei 2006

2 De uitvoering van de Marktverkenning Duurzame Energie en deze bijbehorende rapportage zijn gebaseerd op het format van het Projectbureau Duurzame Energie.

3 Duurzame Energie Scan Gemeente Bloemendaal Marktverkenning Duurzame Energie, mei 2006 INHOUD SAMENVATTING Gebouwde Omgeving doelgroep Volkshuisvesting Gebouwde Omgeving doelgroep Bedrijven en Kantoren Bio-energie Algemene maatregelen Financiële verkenning Van inventarisatie naar ambitie en actieplan INLEIDING EN ACHTERGRONDEN MARKTVERKENNING Inleiding Achtergronden marktverkenning Opbouw van het rapport ALGEMEEN MARKTGEDEELTE - MARKTPARTIJEN EN INCENTIVES De Marktpartijen-Incentive Matrix Instrumenten voor sturing en regulering Algemene Juridische instrumenten Financiële instrumenten Overige instrumenten BELEID EN VISIE GEMEENTE BLOEMENDAAL Algemeen Klimaatbeleid SPECIFIEK MARKTGEDEELTE GEBOUWDE OMGEVING Inleiding Feiten, aandachtspunten en randvoorwaarden Algemene marktpartijen Doelgroep: Volkshuisvesting Doelgroep: Bedrijven en Kantoren Hefbomen voor stimulering REGIONALE MARKTVERKENNING BIO-ENERGIE Inleiding Resultaten DE-scan Structureren gemeentelijke rol Inbreng van actoren: evaluatie interviews Advies: acties ter bevordering van bio-energie FINANCIEEL-ECONOMISCHE VERKENNING DE-POTENTIEEL DE-opties binnen de doelgroepen DE-potentieel in de gemeente Bloemendaal...64 BECO Groep

4 Duurzame Energie Scan Gemeente Bloemendaal Marktverkenning Duurzame Energie, mei CONCLUSIE MARKTVERKENNING Conclusies Conclusie...67 BIJLAGEN...69 BIJLAGE 1 BESCHRIJVENDE DEEL ALGEMENE GEDEELTE MARKTVERKENNING...70 B.1 Marktpartijen: kansen, knelpunten en incentives...70 BIJLAGE 2 GESPREKSVERSLAGEN INTERVIEWS...77 B2.1 Algemene marktpartijen gebouwde omgeving...77 B2.2 Algemene marktpartijen gebouwde omgeving...78 B2.3 Algemene marktpartijen gebouwde omgeving...79 B2.4 Volkshuisvesting gebouwde omgeving...81 B2.5 Volkshuisvesting gebouwde omgeving...81 B2.6 Volkshuisvesting gebouwde omgeving...82 B2.7 Volkshuisvesting gebouwde omgeving...83 B2.8 Bedrijven en Kantoren gebouwde omgeving...85 B2.9 Bedrijven en Kantoren gebouwde omgeving...86 B2.10 Bedrijven en Kantoren gebouwde omgeving...88 B2.11 Bedrijven en Kantoren gebouwde omgeving...90 B2.12 Bedrijven en Kantoren gebouwde omgeving...93 B2.13 Bio-energie...94 B2.14 Bio-energie...95 B2.15 Bio-energie...96 B2.16 Bio-energie...98 BIJLAGE 3 LIJST MET GEBRUIKTE AFKORTINGEN BECO Groep

5 Duurzame Energie Scan Gemeente Bloemendaal Marktverkenning Duurzame Energie, mei 2006 SAMENVATTING Voor Gemeente Bloemendaal is een Marktverkenning Duurzame Energie uitgevoerd door BECO Groep. De Marktverkenning geeft inzicht in de mogelijkheden van marktpartijen voor het realiseren van meer duurzame energie. Tevens biedt de verkenning inzicht in de kansen van de lokale overheid om de realisatie van duurzame energie te stimuleren. De Marktverkenning Duurzame Energie is uitgevoerd via interviews met belangrijke actoren die een rol kunnen spelen bij de implementatie van duurzame energie. Hierbij is gebruik gemaakt van het format van het Projectbureau Duurzame Energie (PDE) en uitgegaan van de resultaten van de inventarisatiefase van de Duurzame-Energiescan (DE-scan) die bij de gemeente Bloemendaal is uitgevoerd, waaruit bleek dat in Bloemendaal theoretisch maximaal circa 15% duurzame energie gerealiseerd kan worden. De Marktverkenning is voor de gemeente Bloemendaal onderverdeeld in een drietal deelverkenningen, namelijk voor de doelgroepen Volkshuisvesting, Bedrijven & Kantoren en voor de optie bio-energie. Hieronder staan kort de belangrijkste conclusies van de deelverkenningen en de kansrijke maatregelen en/of acties die tijdens de marktverkenning naar voren zijn gekomen. Tevens worden nog enkele algemene acties weergegeven naar aanleiding van de uitvoering van de marktverkenning. 1.1 Gebouwde Omgeving doelgroep Volkshuisvesting Mogelijke maatregelen om de realisatie van duurzame energie binnen de doelgroep Volkshuisvesting te sturen en te stimuleren zijn: Maatregelen ten aanzien van project park Tetrode 1. Overleg met projectontwikkelaar BAM Vastgoed. Algemene maatregelen ten aanzien van Volkshuisvesting 1. Overweeg opstellen gebruiksvoorwaarden bij uitgifte van de grond; 2. Zorg voor voldoende kennis binnen de verschillende afdelingen van de gemeente (kennis-workshop); 3. Zet een subsidiefonds voor duurzame energie toepassingen voor particulieren op; 4. Zorg voor een algemene informatiefolder (mee te geven door BWT aan iedereen die bouw- of renovatieplannen heeft); 5. Actieve informatiecampagne opzetten over energiebesparing en duurzame energie; 6. Optimale zonoriëntatie en -benutting vastleggen; 7. Maak in plannen en beleid ruimte voor een duurzame energie paragraaf; 8. Overweeg te komen tot een gemeentelijk ambitieniveau; 9. Benut alle juridische en financiële instrumenten. Regionale maatregelen ten aanzien van Volkshuisvesting 1. Verbeter de onderhandelingspositie van gemeenten door samenwerking en afstemming; 2. Organiseer een symposium of workshop voor projectontwikkelaars en bouwpartijen; 3. (Her)start het overleg met woningbouwcorporaties over duurzame energie; BECO Groep SV1

6 Duurzame Energie Scan Gemeente Bloemendaal Marktverkenning Duurzame Energie, mei Start samenwerkingsverbanden met derden. 1.2 Gebouwde Omgeving doelgroep Bedrijven en Kantoren Mogelijke maatregelen om de realisatie van duurzame energie binnen de doelgroep Bedrijven en Kantoren te sturen en te realiseren zijn: Maatregelen ten aanzien van Strandpaviljoens 1. Start / begeleid het overleg tussen energiebedrijven en de strandpaviljoens; 2. Start een gezamenlijk traject met de kustgemeenten om te komen tot een profilering van deze kustregio als innovatief en duurzaam; Algemene maatregelen ten aanzien van Bedrijven en Kantoren 1. Organiseer workshop over gebouwgebonden duurzame energie-opties en energiebesparing; 2. Optimale zonoriëntatie en -benutting vastleggen; 3. Maak in plannen en beleid ruimte voor een duurzame energie paragraaf; 4. Overweeg te komen tot een gemeentelijk ambitieniveau. Regionale maatregelen ten aanzien van Bedrijven en Kantoren 1. Verbeter de onderhandelingspositie van gemeenten door samenwerking en afstemming; 2. Organiseer een symposium of workshop voor projectontwikkelaars en bouwpartijen; 3. Start samenwerkingsverbanden met derden. 1.3 Bio-energie Mogelijke maatregelen om de realisatie van bio-energie te sturen en te stimuleren zijn: 1. Detail onderzoek naar vrijkomende biomassa stromen in regio IJmond en Zuid- Kennemerland; 2. Houd contacten met de gemeente Haarlem over ervaringen en resultaten van het project Groen Gas; 3. Stroomlijn de inzameling en verwerking van gemeentelijk snoeihout en dunningshout, tussen de regio gemeenten in IJmond en Zuid-Kennemerland, afhankelijk van de resultaten uit het provinciebrede biomassaonderzoek; 4. Treed gezamenlijk in overleg met de huisvuilcentrale om biomassastromen aan te leveren ten behoeve van de 4 e biomassalijn; 5. Treed in overleg met beheerorganisaties van natuur- en recreatieterreinen binnen de gemeenten over benutting natuur-biomassapotentieel, in samenwerking met HVC; 6. Onderzoek de looptijd van de GFT-inzamelingscontracten. Beschouw het continueren van de inzameling van GFT-afval ook in het licht van de technologische ontwikkelingen op het gebied van vergisting; 7. Ontwikkel op regionale schaal voorlichtingsmateriaal over biomassa en energieopwekking, voor de doelgroepen agrarische bedrijven en burgers om op die manier het draagvlak voor biomassa-energieopwekking al te funderen; 8. Leg contacten met individuele geïnteresseerden, binnen bijvoorbeeld de industrie (Van der Stelt) en agrarische sector (Glijnis) en leer van ervaringen elders in de regio (zoals de bouw van de vergistingsinstallatie in Akersloot); SV2 BECO Groep

7 Duurzame Energie Scan Gemeente Bloemendaal Marktverkenning Duurzame Energie, mei Op basis van concrete projecten, kansen en ontwikkelingstermijn ambities en beslismomenten inbouwen, die voorwaardenscheppend zullen zijn voor het kunnen inhaken bij initiatieven die energieopwekking uit biomassa mogelijk maken. 1.4 Algemene maatregelen Acties ten aanzien van het beschikbaar stellen van informatie en kennis aan potentieel geïnteresseerden naar aanleiding van de uitvoering van de marktverkenning: 1. Een openbaar digitaal eindrapport; 2. Het opstellen en uitsturen van een persbericht; 3. Het schrijven van een artikel in branchenieuwsbrief of tijdschrift; 4. Het via internet beschikbaar stellen van informatie; 5. Het aanwijzen van een voorlichter in de organisatie en bekend maken. 1.5 Financiële verkenning Uit de financieel-economische verkenning blijkt dat vormen van bio-energie, de toepassing van collectieve warmtepompen, passieve zonne-energie, energie-opslag en - onder voorwaarden - de toepassing van zonneboilers reeds rendabel is. Voor de andere opties geldt dat dit pas in de toekomst het geval zal zijn. 1.6 Van inventarisatie naar ambitie en actieplan Op basis van de resultaten van de DE-scan en de marktverkenning is voor de gemeente Bloemendaal een voorlopig actieplan opgesteld. Hiermee is het mogelijk om een inschatting te maken van de menskracht en de middelen die benodigd zijn voor het realiseren van de actiepunten uit het actieplan van de gemeente Bloemendaal. De ambitie voor het aandeel duurzame energie dat de gemeente Bloemendaal binnen de energievoorziening wil gaan behalen dient de gemeente nog vast te stellen onder andere op basis van de resultaten van de DE-scan en de marktverkenning. BECO Groep SV3

8

9 Duurzame Energie Scan Gemeente Bloemendaal Marktverkenning Duurzame Energie, mei INLEIDING EN ACHTERGRONDEN MARKTVERKENNING 1.1 Inleiding Met de Duurzame-energiescan (DE-scan) is het theoretisch potentieel aan duurzame energie in de gemeente Bloemendaal in beeld gebracht. Om te komen tot de bepaling van een reëel en wenselijk ambitieniveau voor duurzame energie door de gemeente Bloemendaal, is het van belang dat er een verkenning van marktpartijen plaatsvindt. De marktverkenning is bedoeld om te bepalen welke partijen een rol kunnen spelen bij de realisatie van duurzame energie en op welke wijze zij hier aan kunnen bijdragen. Daartoe betreft de marktverkenning een globale inventarisatie van de voorgeselecteerde marktpartijen en hun visie op duurzame energie en projectmogelijkheden. In overleg met de gemeente Bloemendaal is op basis van de uitkomsten van de inventarisatiefase van de Duurzame Energiescan gekozen om de doelgroepen Volkshuisvesting en Bedrijven & Kantoren in de marktverkenning mee te nemen. Met de marktverkenning Duurzame Energie wordt inzicht gegeven in de mogelijkheden van (regionale) marktpartijen en de consequenties voor de eigen rol van gemeente ten aanzien van de doelgroepen Volkshuisvesting en Bedrijven & Kantoren. Met de resultaten van de DE-scan en de marktverkenning kan een vertaalslag worden gemaakt naar een gemeentelijke ambitie en een actieplan. Niet alleen de gemeente Bloemendaal wil nader invulling geven aan de toepassing van duurzame energie en de inhoud van het klimaatbeleid. De DE-scan binnen de gemeente Bloemendaal maakt deel uit van de regionale DE-scan voor de regio's IJmond en Zuid-Kennemerland. De Milieudienst IJmond behartigt hierin de belangen voor gemeenten in de regio. In totaal hebben 4 gemeenten in de regio IJmond: Beverwijk, Uitgeest, Heemskerk en Velsen en 3 gemeenten in de regio Zuid- Kennemerland: Bloemendaal, Zandvoort en Haarlemmerliede en Spaarnwoude meegedaan aan de regionale DE-scan. Een regionale aanpak van de DE-scans levert synergievoordeel ten opzichte van de uitvoer van afzonderlijke DE-scans Gemeenten. Zo is een aantal regionale marktverkenningsinterviews uit gevoerd die relevant zijn voor meerdere gemeenten. Op basis van de uitkomsten van de inventarisatiefase van de Duurzame Energiescan bij de verschillende gemeenten bleken er overlappende kansen voorhanden binnen de doelgroepen Volkshuisvesting, Infrastructuur en Bedrijven & Kantoren. Op het gebied van Bio-energie bleken de kansen van de individuele gemeenten afzonderlijk niet zeer hoog. Door echter naar de mogelijkheden voor samenwerking te kijken, kan schaalgrootte gerealiseerd worden waarmee duurzame energieopwekking mogelijk eerder interessant wordt en hebben de gemeenten de kans om met elkaar ervaringen uit te wisselen. De samenwerkingsmogelijkheden op het gebied van bio-energie zijn in de regionale marktverkenning globaal verder onderzocht. In het kader van dit project is voor elke gemeente afzonderlijk een rapportage opgesteld met daarin een uitwerking van de lokale en regionale kansen voor duurzame energieopwekking. BECO Groep 1

10 Duurzame Energie Scan Gemeente Bloemendaal Marktverkenning Duurzame Energie, mei Achtergronden marktverkenning Naast de marktpartijen speelt ook de overheid (o.a. de gemeente Bloemendaal) een beslissende rol bij de realisatie van duurzame energieprojecten. De overheid in haar rol als vergunningverlener, aanjager en gebruiker, en de marktpartijen als investeerder en uitvoerder van duurzame energieprojecten. Dat geldt niet alleen bij de toepassing van grootschalige opties zoals windenergie en bio-energie die forse investeringen vragen, maar ook bij gebouwgebonden opties. Immers projectontwikkelaars zijn vaak alleen bereid om extra te investeren in duurzame energie indien de overheid een evenwichtig en uniform (duurzame) energiebeleid voert. Analyse van succesvolle grootschalige duurzame-energieprojecten geeft aan dat eventuele weerstand bij de uitvoering kan worden voorkomen als de (lokale) overheid vroegtijdig alle belangen (burgers, organisaties, gemeenten en provincie) bij de beleids- en besluitvorming betrekt. Een actieve houding van lokale en provinciale overheden en van marktpartijen zijn beide een noodzakelijke voorwaarde om duurzame-energie-projecten daadwerkelijk van de grond te laten komen. Afstemming tussen markt en overheid zijn tijdens het gehele implementatietraject noodzakelijk om te komen tot een realistische inschatting van het realiseerbare DE-potentieel. Hiervoor is het nodig om te verkennen van welke marktpartijen een bijdrage in de uitvoeringsfase mag worden verwacht en wat deze bijdrage globaal zou kunnen inhouden. 1.3 Opbouw van het rapport In hoofdstuk 2 is het algemene gedeelte van de marktverkenning opgenomen. Hierin wordt een overzicht gegeven van relevante marktpartijen en doelgroepen en wordt ingegaan op knelpunten en stimuli om duurzame energie te realiseren. In de hoofdstukken 3 wordt ingegaan op het beleid en de visie van de gemeente Bloemendaal ten aanzien van duurzame energie. In hoofdstuk 4 wordt verslag gedaan van de drie deelverkenningen voor de doelgroepen Volkshuisvesting en Bedrijven en Kantoren. In Hoofdstuk 5 wordt ingegaan op de regionale verkenning voor bioenergie. In hoofdstuk 6 wordt de financieel-economische verkenning weergegeven. Hoofdstuk 7 bevat de conclusies van de marktverkenning. In bijlage 1 is het beschrijvende deel van het algemene gedeelte van de marktverkenning opgenomen. De gespreksverslagen van de interviews van de deelverkenningen zijn in bijlage 2 terug te vinden. Op verzoek zijn de gespreksverslagen aan de geïnterviewden ter goedkeuring voorgelegd. Aan alle geïnterviewden is aangegeven dat van het interview een gespreksverslag wordt gemaakt dat ter beschikking wordt gesteld aan de gemeente. Geen van de geïnterviewden heeft hier bezwaar tegen gemaakt. In bijlage 3 is een overzicht opgenomen van de in dit rapport gebruikte afkortingen. In het rapport Actieplan Duurzame Energie, Gemeente Bloemendaal is een eerste voorzet voor het actieplan opgenomen. 2 BECO Groep

11 Duurzame Energie Scan Gemeente Bloemendaal Marktverkenning Duurzame Energie, mei ALGEMEEN MARKTGEDEELTE - MARKTPARTIJEN EN INCENTIVES Voor de verschillende marktpartijen die een rol spelen bij de realisatie van duurzame energie bestaan verscheidene incentives. Incentives zijn beloningen waarmee men iemand een prikkel geeft tot een extra inspanning. Prikkels die nodig zijn om duurzame energie van de grond te trekken zijn bijvoorbeeld financiële stimuleringsregelingen, wettelijke verplichtingen en een goed imago. In bijlage 1 is een beschrijving opgenomen van de incentives ook voor de volgende marktpartijen: 1. Particuliere woningbezitters: a) Eigenaar-bewoners; b) Vrije-kavelbouwers; 2. Eigenaar-verhuurders: a) Woningcorporaties; b) Institutionele beleggers; 3. Projectontwikkelaars; 4. Agrariërs: a) Akkerbouwers; b) Veeteelthouders; 5. Thuiswerkende IB-plichtige ondernemers; 6. Utiliteitsbouw: a) Kantoren; b) Industrie; c) Overige utiliteitsbouw (zorgsector, overige diensten); 7. Afvalverwerkers; 8. Energiebedrijven; 9. Natuurbeheer; 10. Verkeer & Waterstaat, Defensie; 11. Provincies; 12. Gemeenten. 2.1 De Marktpartijen-Incentive Matrix In tabel 2.1: MI-matrix (Marktpartij-Incentive Matrix) is op basis van de beschrijving in bijlage 1 het overzicht van incentives (stimuli) voor marktpartijen voor realisatie van duurzame energie opgenomen. BECO Groep 3

12 Duurzame Energie Scan Gemeente Bloemendaal Marktverkenning Duurzame Energie, mei 2006 Tabel 2.1 Overzicht incentives voor marktpartijen MI-matrix Partij Incentive Relevantie opties Bestaande marktinitiatieve n Convenant Wettelijke verplichting 1a. Particulieren (eigenaar-bewoner) 1b. particulieren (vrije kavelbouwer) 2a. Eigenaarverhuurders (woningcorporaties) 2b. Eigenaarverhuurders (institutionele beleggers) Zon-thermisch Zon-PV Warmtepompen Zon-thermisch Zon-PV Warmtepompen Zon-thermisch Zon-PV Warmtepompen + aquifers Bio-energie (warmtelevering) Zon-thermisch Zon-PV Warmtepompen + aquifers Turn-key producten Zonneboiler acties Energiebedrijven Vereniging eigen huis Turn-key producten Duurzame cataloguswoning en (Grootschalige) zonneboiler systemen Nationaal Akkoord Wonen Regionale DUBO akkoorden Energie Prestatienorm woningen (EPN) Energie Prestatienorm woningen (EPN) Energie Prestatienorm woningen (EPN) 4 BECO Groep Financiële drijfveer Constructieve opstelling naar gemeente, Verhuurbaarheid Subsidie / fiscale regelingen Groen Hypotheek Groen Hypotheek NEO UKR BSC EOS LT ROB ROB REB Imago Maatschap. Verantwoord elijkheid sector Publiekrechtelijke instrumenten gemeente Niet publiekrechtelijke instrumenten gemeente Zonneboiler acties DE-loket Voorlichting EPA Statiegeld op bouwgrond Voorbeeldwoning Organisatie en financiële ondersteuning / EPA EPA Programma van eisen

13 Incentive Partij 3. Projectontwikkelaars (woningbouw) 4a. Agrariërs (akkerbouwers) 4b Agrariërs (veeteelthouders) 5. IB-plichtige ondernemers Relevantie opties Zon-thermisch Zon-PV Warmtepompen + aquifers Bio-energie (warmtelevering) Windenergie (grote en kleine windturbines) Bio-energie Windenergie Mestvergisting/- verbranding Zon-thermisch Zon-PV Warmtepompen Bestaande marktinitiatieve n Energielease Turn-key windturbines & biomassainstallaties Gezondheidsstro om Convenant Convenant warmtepompen, zonneboilers en zon-pv Convenant DuBO particuliere sector Duurzame Energie Scan Gemeente Bloemendaal Marktverkenning Duurzame Energie, mei 2006 Wettelijke verplichting Financiële drijfveer Subsidie / fiscale regelingen REB Imago Publiekrechtelijke instrumenten gemeente Niet publiekrechtelijke instrumenten gemeente Energie Prestatienorm woningen (EPN), BAEI Extra comfort: hogere verkoopprijs woning NEO UKR BSC EOS LT ROB Groen imago naar opdrachtgevers, (gemeenten) en kopers Bij nieuwbouw > 500 woningen BAEI Programma van eisen Inkomsten uit DE (wind) als alternatief inkomen. Inkomsten uit DE (wind) als alternatief inkomen. EIA VAMIL EOS ES ROB EIA VAMIL UKR EOS ES ROB EIA VAMIL UKR ROB Maakt keuze voor DE voor eigenaar aantrekkelijker REB afdrachtskorting Bestemmingsplan voor windenergie + bio-energie milieuvergunning REB afdrachtskorting Bestemmingsplan voor windenergie + bio-energie milieuvergunning Voorlichting BECO Groep 5

14 Duurzame Energie Scan Gemeente Bloemendaal Marktverkenning Duurzame Energie, mei 2006 Partij Incentive Relevantie opties Bestaande marktinitiatieve n Convenant Wettelijke verplichting 6a. Utiliteitsbouw (Kantoren) Zon-thermisch Zon-PV Warmtepompen + aquifers Bio-energie (warmtelevering) Convenant bepaalde bedrijfstakken: MJA- 2 Energie- Prestatienorm utiliteitsbouw 6b. Utiliteitsbouw (Industrie) Windenergie Bio-energie (warmtelevering) Benchmark energieefficiency MJA-2 6c. Utiliteitsbouw (overigen: ziekenhuizen, sport, scholen) Zon-thermisch Zon-PV Warmtepompen + aquifers Bio-energie (warmtelevering) Convenant bepaalde bedrijfstakken: MJA- 2 Energie- Prestatienorm utiliteitsbouw 7. Afval (AVI, kolencentrale, riool, slib, en afvalwaterzuivering Bio-energie (WKK) REB akkoord AVI s beloven hoger rendement 6 BECO Groep Financiële drijfveer Subsidie / fiscale regelingen EIA/VAMIL Specifieke subsidies Novem (zoals OEI) EIA/VAMIL Specifieke subsidies Novem Groenfinanciering Beperkt vanwege staffeling REB Groenfinanciering Leaseconstructies MEP EOS DEMO EOS LT ROB REB Imago Voor specifieke branches; Alleen in specifieke gevallen Extra inkomsten REBafdrachtskort ing Schone stroom Publiekrechtelijke instrumenten gemeente Bestemmingsplan voor windenergie + bio-energie milieuvergunning Milieuvergunning Niet publiekrechtelijke instrumenten gemeente Voorlichting EPA Eisen aan gebruik afvalwarmte bij gronduitgifte aan bedrijven Concept duurzame bedrijventerreinen; Programma van Eisen Voorlichting Eisen aan gebruik afvalwarmte bij gronduitgifte aan bedrijven

15 Incentive Partij Relevantie opties 8. Energiebedrijven Alle opties 9. Natuurbeheer Bio-energie Zon-thermisch en warmtepompen (in bezoekerscentra) 10. Verkeer & Waterstaat, Defensie Zon-thermisch Zon-PV Warmtepompen + aquifers 11. Provincies: gebouwen en installaties 12. Gemeenten: Gebouwen en installaties Wind, Bio-energie, Zon- PV, Zonneboilers, Warmtepompen + aquifers Wind, Bio-energie, Zon- PV, Zonneboilers, Warmtepompen + aquifers Bestaande marktinitiatieve n Inzameling biomassa t.b.v. bio-energie centrales Convenant Convenant warmtepompen, zonneboilers, zonpv Internaliseringsoperatie (ministeries eigen DEbeleid) Klimaatconvenant (BANS) Klimaatconvenant (BANS) Duurzame Energie Scan Gemeente Bloemendaal Marktverkenning Duurzame Energie, mei 2006 Wettelijke verplichting Energie Prestatienorm Utiliteitsbouw Financiële drijfveer Subsidie / fiscale regelingen Binding vrije klanten via inschrijven op BAEI en leaseconstructies Leaseconstructies MEP EIA NEO UKR BSC ROB ROB NEO UKR BSC REB Imago Verkoop biomassa extra inkomstenbron Natuurvriendelijk imago Publiekrechtelijke instrumenten gemeente Voorbeeldfunctie Bestemmingsplan voor windenergie + bioenergie milieuvergunning Niet publiekrechtelijke instrumenten gemeente Energie Prestatienorm Utiliteitsbouw ROB Voorbeeldfunctie Energie Prestatienorm Utiliteitsbouw ROB Voorbeeldfunctie BECO Groep 7

16 Duurzame Energie Scan Gemeente Bloemendaal Marktverkenning Duurzame Energie, mei Instrumenten voor sturing en regulering Naast het stimuleren van de ontwikkeling van duurzame energietoepassingen zijn er diverse instrumenten beschikbaar ter sturing en regulering. Veel van deze instrumenten hebben betrekking op het planologische of ruimtelijke ordeningsproces. De instrumenten grijpen in op diverse fases in het planvormings, ontwikkelings- en bouwproces en hebben alle betrekking op nieuwbouw. Allereerst passeert een aantal juridische instrumenten de revue, vervolgens komen financiële instrumenten aan bod. Deze paragraaf geeft daarmee inzicht in de wijze waarop nieuwbouwprojecten in de toekomst middels sturing en regulering verder kunnen worden verduurzaamd. Goede toepassing van genoemde instrumenten, in samenspraak met RO en Juridische Afdelingen binnen de gemeente en met overige marktpartijen, maakt het mogelijk bovenwettelijke kwaliteiten, zoals duurzame energietoepassingen, te realiseren. Daarbij is het goed zich te beseffen dat publiekrechtelijke overeenkomsten gaan boven privaatrechtelijke overeenkomsten en dat bovenwettelijke (dus privaatrechtelijke) overeenkomsten niet in strijd kunnen zijn met publiekrechtelijke overeenkomsten, zoals het bouwbesluit. In onderstaande figuur is een overzicht weergegeven van het proces dat wordt doorlopen bij de ontwikkeling van een bouwproject. Natuurlijk verschilt dit proces van project tot project, mede afhankelijk van de grondpositie van de gemeente. Het geeft wel inzicht in het aangrijpingsmoment van de besproken instrumenten en daarmee inzicht in de momenten waarop met interne en externe partners de dialoog gezocht moet worden door milieuafdelingen en energiecoördinatoren. 8 BECO Groep

17 Duurzame Energie Scan Gemeente Bloemendaal Marktverkenning Duurzame Energie, mei Algemene Juridische instrumenten Bestemmingsplan Het bestemmingsplan (art. 10 WRO) kan een belangrijke rol spelen bij de realisatie van kwalitatief hoogwaardige plannen. In een bestemmingsplan kunnen ruimtelijk relevante aspecten als waterhuishouding, ecologie, landschap en verkeer worden vastgelegd. Een bestemmingsplan regelt wat mag en niet mag (verbod), en dus niet wat moet (gebod). Een verplichting tot uitvoering kan niet worden opgenomen. De mogelijkheden om eisen te stellen aan woningprogramma, materiaalgebruik en woningindeling zijn er dus in dit kader formeel niet (geen ruimtelijke relevantie). Wel kan er via kavelgrootte, dichtheid van bebouwing, gevelafstanden, oriëntatie, percentages openbaar en bebouwd gebied en bebouwingsgrenzen (indirect) worden gestuurd op het woningprogramma en derhalve op ruimtelijke kwaliteit, zoals bijvoorbeeld zongerichte verkaveling. En kan voorwaardescheppend worden opgetreden voor wat betreft de toepassing van enkele duurzame technieken, zoals de plaatsing van zonneboilers en zonnepanelen. Voorschriften met betrekking tot gevelafstanden leiden dan tot het voorkomen van beschaduwing van potentieel gunstige plaatsingslocaties. Welstandsnota De Welstandsnota is een instrument voor het ruimtelijk kwaliteitsbeleid. Hij is gericht op het tot stand brengen van een betekenisvolle fysieke omgeving en heeft betrekking op alle aspecten daarvan: de esthetische en functionele kwaliteit en duurzaamheid. Aspecten die in een welstandsnota opgenomen zijn, kunnen niet op een andere manier via het beeldkwaliteitsplan worden geregeld. Zichtbare toepassing van zonnepanelen of gebouwgebonden windenergie kunnen in de welstandsnota worden tegengewerkt, het is dus belangrijk hiervoor in de welstandsnota dus geen remmende bepalingen op te nemen. Beeldkwaliteitsplan In een beeldkwaliteitsplan, een buitenwettelijk plan, kunnen stedenbouwkundige en architectonische randvoorwaarden en welstandszaken (op woningniveau) worden opgenomen. Het plan is nauw te koppelen aan de toelichting van (nieuwe) bestemmingsplannen (inhoudelijk en procedureel) en daarmee als een toetsingskader voor de welstandscommissie te beschouwen. Zichtbare toepassing van zonnepanelen of gebouwgebonden windenergie kunnen in de welstandsnota worden tegengewerkt, het is dus belangrijk hiervoor in het beeldkwaliteitsplan geen remmende bepalingen op te nemen. Bouwverordening De gemeente kan in haar bouwverordening eisen opnemen voor gebruik en onderhoud van open erven en terreinen (ook erfafscheidingen), het uitvoeren van bouw- en sloopwerkzaamheden (gesloten een grondbalans, bescherming van bestaand groen) en de aansluiting op bepaalde drinkwater- en energienetwerken. Voorschriften van bouwverordening zijn niet van toepassing als ze niet in overeenstemming zijn met de voorschriften van het bestemmingsplan. Bij uitgifte van grond moet er rekening mee gehouden worden dat privaatrechtelijke voorschriften niet in strijd zijn met de bouwverordening. De bouwverordening biedt dus mogelijkheden om te sturen in de infrastructuur voor energie die voor een bouwproject wordt aangeboden. Denk daarbij bijvoorbeeld BECO Groep 9

18 Duurzame Energie Scan Gemeente Bloemendaal Marktverkenning Duurzame Energie, mei 2006 aan het aanleggen van een collectief warmtenet, WKK of collectieve bronnen ten behoeve van energieopslag, gecombineerd met collectieve of individuele warmtepompen. Dergelijke systemen maken de aanleg van een gasinfrastructuur overbodig. Exploitatieverordening en Exploitatieovereenkomst In de exploitatieverordening op grond van art. 42 WRO worden de algemene voorwaarden vastgelegd, waaronder met individuele burgers of bedrijven exploitatie-overeenkomsten zullen worden aangegaan. Kwaliteits- en duurzaamheidsaspecten van de openbare ruimte kunnen hierin worden opgenomen. In de exploitatieovereenkomst kan vervolgens worden opgenomen het soort en aantal te realiseren woningen, de aan te leggen openbare voorzieningen en door wie ze worden gerealiseerd en de bijdrage die de projectontwikkelaar betaalt voor door de gemeente te maken kosten. De overeenkomst kan worden gebruikt mits dit in de exploitatieverordening is opgenomen om bepaalde kwaliteits- en duurzaamheidaspecten van de openbare ruimte vast te leggen. Daaraan zal dan contractueel dienen te worden voldaan. Uit jurisprudentie blijkt dat het van groot belang is dat gemeenten zich bij het privaatrechtelijke kostenverhaal in een exploitatieovereenkomst houden aan de regels van de gemeentelijke exploitatieverordening. Als dit niet gebeurt, is er een kans dat de exploitatiebijdrage niet kan worden ingevorderd of moet worden terugbetaald. De VNG raadt gemeenten dan ook aan om in overeenkomsten met marktpartijen, waarin ook zaken worden opgenomen die niet gebaseerd zijn op de exploitatieverordening duidelijk onderscheid te maken tussen het exploitatiedeel en het overige deel. Dit kan in een samenwerkingsovereenkomst. Samenwerkingsovereenkomst Een samenwerkingsovereenkomst zoals beschreven door de VNG bestaat uit drie delen die in tekst en opmaak duidelijk van elkaar zijn te onderscheiden: 1. algemeen onderdeel, met bijvoorbeeld intentieverklaringen inzake planologische wijzigingen en algemene overwegingen; 2. exploitatiedeel: onderdeel inzake exploitatiebijdragen, afstand van gronden voor publieke voorzieningen e.d. waarbij de exploitatieverordening wordt gevolgd. 3. Onderdeel met overige (kwaliteits-)afspraken, waarin de term exploitatiebijdrage niet vermeld wordt en ook niet verwezen wordt naar de exploitatieovereenkomst. De wederpartij verklaart in dit deel van de overeenkomst uitdrukkelijk deze bepalingen geheel vrijwillig te onderschrijven en bekend te zijn met de stand van de jurisprudentie ten aanzien van financiële bijdragen Gronduitgifte-Overeenkomst In gronduitgifte-overeenkomsten kunnen afspraken over kwaliteit worden opgenomen. Ook hier geldt dat dit op basis van vrijwilligheid dient te gebeuren als er sprake is van bovenwettelijke eisen. Een gemeente mag geen misbruik maken van haar monopoliepositie. Belangrijk is dat bepalingen zo exact mogelijk worden geformuleerd en dat ze worden getoetst op handhaafbaarheid. In het contract dient uitdrukkelijk vermeld te worden dat alle betrokken contractpartners kwaliteit willen bevorderen. Het staat gemeenten vrij om op basis van convenanten meer af te spreken dan in de (bouw)regelgeving is vastgelegd, tenzij de regelgeving zich daartegen verzet, zo kan bijvoorbeeld niet worden opgenomen dat een bouwvergunning kan worden onthouden als convenantsafspraken niet worden nageleefd. 10 BECO Groep

19 Duurzame Energie Scan Gemeente Bloemendaal Marktverkenning Duurzame Energie, mei Financiële instrumenten Soms zijn kwaliteitseisen kostprijsverhogend en zeker voor duurzame energietechnieken is dat het geval. Sommige meerkosten zijn te voorkomen door ambities tijdig in het proces mee te nemen, maar daarnaast kunnen financiële instrumenten ervoor zorgen dat de opbrengsten ook bij investeerders terecht komen of meerkosten worden gesubsidieerd. Er zijn algemene en projectspecifieke instrumenten te onderscheiden, deze passeren onderstaand beknopt de revue Algemene financiële instrumenten/ financieringsconstructies Verschillende gemeenten werken met subsidies om gewenste kwaliteiten te realiseren. Om geld vrij te maken hiervoor zijn er verschillende mogelijkheden. OZB-fonds Een verhoging van de OZB-heffing met het doel een fonds vrij te maken voor financiering van extra kwaliteit. Deze maatregel kan ook voor bestaande woningen worden toegepast, denk daarbij bijvoorbeeld aan grootschalige renovatieprojecten of het op meer generieke wijze opzetten van een fonds ten behoeve van het realiseren van energiebesparing en duurzame energietechnologie in een wijk of gemeente. OZB-korting Binnen de Gemeentewet is het toegestaan om vrijstelling te verlenen voor OZB. Hiervan kan een gemeente gebruik maken voor (nieuwbouw) huizen die bijvoorbeeld een bepaalde energieprestatienorm halen of aan woonkeur voldoen. Dit kan stimulerend en uitnodigend werken, en geeft bekendheid aan het beleid op het gebied van duurzaamheid en klimaat. Statiegeldregeling Op de uitgifteprijs van grond kan een opslag worden gezet. Een projectontwikkelaar kan deze terugkrijgen als blijkt dat er aan bepaalde kwaliteitseisen is voldaan. Dit kunnen eisen zijn op basis van het vastgestelde klimaatbeleid, bijvoorbeeld met betrekking tot de ontwikkeling van woningen of bedrijven met een lagere energieprestatie dan de bouwnorm. Dit kan worden beschouwd als het verstrekken van een subsidie. Daarom is een gemeentelijke verordening noodzakelijk als een dergelijke regeling een looptijd heeft van drie jaar of langer. Het is van belang dat het te verkrijgen bedrag een prikkel vormt om aandacht aan duurzaamheid te besteden. Een beperkte, concrete lijst met eisen werkt het beste. Grondexploitatie-opslag Bovenop de grondprijs wordt een opslag gelegd. De inkomsten uit deze opslag worden gebruikt om duurzame ontwikkeling van het bedrijventerrein of de woonwijk te subsidiëren. Fonds uit aandelen verkoop Via privatisering van nuts- en energiebedrijven kan de gemeente overwegen een fonds te creëren, ditt fonds kan worden aangewend om extra duurzaamheid in de planvorming te realiseren. BECO Groep 11

20 Duurzame Energie Scan Gemeente Bloemendaal Marktverkenning Duurzame Energie, mei 2006 Revolverende fondsen Met dit type fondsen verstrekken provincies of gemeenten zachte leningen, dat wil zeggen leningen tegen een lager tarief dan de marktrente. Aflossingen en rente vloeien terug in het fonds, zodat het fonds zichzelf in stand houdt. Door leningen te verstrekken participeren overheden als een soort maatschappelijke ondernemer nadrukkelijk in risicodragende investeringen. Generieke Subsidies Andere generieke subsidiemogelijkheden zijn besproken in paragraaf 2.1 van dit hoofdstuk in de Market-Incentive matrix Projectgebonden financiële constructies Woonlastengarantie Woningcorporaties en bewoners kunnen een convenant sluiten waarbij de stijging van kale huur als gevolg van duurzame verbouwing wordt gecompenseerd door een lagere energierekening. Een gemeente kan dit organisatorisch ondersteunen. Feitelijk betekent dat de som van de huurlasten en gebruikerslasten gelijk blijft. Soms loopt deze financieringsmogelijkheden aan tegen plafonds die zijn gesteld ten aanzien van de hoogte van de sociale huur en beschikbare huursubsidies. Financiering uit vastgoedverzekering Een vastgoedverzekeraar verzekert de instandhouding van woningen, scholen en andere gebouwen. Dat doet ze door voor een periode van tien tot vijftien jaar tegen een vaste premie de financiële risico s over te nemen. Tijdens de looptijd van het contract draagt de verzekeraar zorg voor de exploitatie van het gehele project; onderhoud en beheer van de buitenkant tot en met de installaties. Dit pakket kan worden aangevuld met bijvoorbeeld een energiemodule. De verzekeraar kan zo forse schaalvoordelen realiseren. Grondexploitatie. Tot slot kan ook vanuit de grondexploitatie, wanneer de gemeenten de grond in eigendom heeft, een deel van de opbrengst worden gereserveerd voor het stimuleren van duurzaamheid. Gemeente Bloemendaal heeft bijna geen eigen grond. Er zullen zich dan ook weinig mogelijkheden voor grondexploitatie binnen Bloemendaal voordoen. De mogelijkheden zullen beperkt zijn tot de schaarse grond die de gemeente wel in eigendom heeft en eventuele grond die de gemeente in de toekomst aankoopt en weer verkoopt aan projectontwikkelaars, danwel zelf het project ontwikkelt. Dit laatste vindt bijvoorbeeld plaats wanneer een gemeente beslist om bedrijven uit de kern te plaatsen ten gunste van woningbouw. In zo n geval kan een gemeente de grond aankopen om het vervolgens op korte termijn weer te verkopen. 12 BECO Groep

OPZET KLIMAATPLAN 11-2-04

OPZET KLIMAATPLAN 11-2-04 OPZET KLIMAATPLAN 11-2-04 Samenvatting Deze notitie voorziet in de opzet van het klimaatplan voor Nijmegen. Dit is de voortzetting het Nijmeegse energiebeleid. Actualisering was sowieso nodig omdat oude

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Introductie. Ernst van Tongeren. Directeur Besseling Installatietechniek

Introductie. Ernst van Tongeren. Directeur Besseling Installatietechniek Introductie Ernst van Tongeren Directeur Besseling Installatietechniek Programma 1. Presentatie duurzame technieken (E. vantongeren) 2. Bouwkundige randvoorwaarden (H. Nieman) 3. Presentatie praktijkvoorbeeld

Nadere informatie

Onderverdeeld naar sector bedraagt het energieverbruik procentueel: 32% 18%

Onderverdeeld naar sector bedraagt het energieverbruik procentueel: 32% 18% Aan: gemeenteraad Van: B&W Datum: 9 november 2009 Betreft: Motie 134 "Meetbare stappen Duurzame Energie" In de raadsvergadering van 22 april 2009 is naar aanleiding van het onderwerp Duurzaamheidsplan

Nadere informatie

Presentatie de Zonnewoning. Kennismaken met een duurzaam, comfortabel en energiezuinig woonconcept

Presentatie de Zonnewoning. Kennismaken met een duurzaam, comfortabel en energiezuinig woonconcept Presentatie de Zonnewoning Kennismaken met een duurzaam, comfortabel en energiezuinig woonconcept 2006 Waarom een Zonnewoning? Aansluiten bij (Klimaat-) beleid: Met het concept de Zonnewoning kunnen wij

Nadere informatie

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016 Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden 11 februari 2016 1 Managementsamenvatting Inleiding De gemeente Leiden heeft in haar duurzaamheidsambitie doelen gesteld voor de korte

Nadere informatie

KANSEN VOOR DUURZAME ENERGIE BIJ HERSTRUCTURERING VAN NAOORLOGSE WIJKEN

KANSEN VOOR DUURZAME ENERGIE BIJ HERSTRUCTURERING VAN NAOORLOGSE WIJKEN April 2002 ECN-RX--02-013 KANSEN VOOR DUURZAME ENERGIE BIJ HERSTRUCTURERING VAN NAOORLOGSE WIJKEN Nieuw Den Helder Centrum als praktijkvoorbeeld J.C.P. Kester E. Sjoerdsma H. van der Veen (Woningstichting

Nadere informatie

Plan van aanpak klimaatbeleid 2004 2007. Gemeente Haarlemmerliede-Spaarnwoude

Plan van aanpak klimaatbeleid 2004 2007. Gemeente Haarlemmerliede-Spaarnwoude Plan van aanpak klimaatbeleid 2004 2007 Gemeente Haarlemmerliede-Spaarnwoude 1. Inleiding Samenvatting Vanwege de zorg voor deze aarde trekt ook de gemeente Haarlemmerliede-Spaarnwoude het zich voor haar

Nadere informatie

Bijlage nota gs: 502478/502484 Uitvoeringsregeling subsidie duurzaam renoveren Noord- Holland 2015

Bijlage nota gs: 502478/502484 Uitvoeringsregeling subsidie duurzaam renoveren Noord- Holland 2015 Bijlage nota gs: 502478/502484 Uitvoeringsregeling subsidie duurzaam renoveren Noord- Holland 2015 Besluit van gedeputeerde staten van Noord-Holland van, nr., tot vaststelling van de Uitvoeringsregeling

Nadere informatie

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen.

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. Inhoud De warmtemarkt Warmtevraag woningen Warmtemarkt voor woningen Gasdistributie en CV ketel Elektriciteitsdistributie

Nadere informatie

Het kan minder! ing. P. Hameetman

Het kan minder! ing. P. Hameetman Het kan minder! ing. P. Hameetman manager innovatie BAM Vastgoed bv Inleiding Afbakening: Presentatie is toegespitst op woningbouw Verdieping van technische mogelijkheden 2 Klimaatakkoord Gemeenten en

Nadere informatie

Externe warmtelevering, EMG, EPC en energielabel

Externe warmtelevering, EMG, EPC en energielabel 13 oktober 2010 - Warmtenetwerk Externe warmtelevering, EMG, EPC en Hans van Wolferen Externe warmtelevering, EPC en Achtergrond, doelstelling Getrapte eis Invoering EMG ontwikkeling en inhoud 2 Huidige

Nadere informatie

Samenvatting bevindingen Energiescan

Samenvatting bevindingen Energiescan techniplan adviseurs bv R A A D G E V E N D I N G E N I E U R S B U R E A U SIH-103X1-E-MV002A blad 1 van 6 Status: CONCEPT Project : Hogeschool Windesheim Zwolle Onderwerp : Samenvatting bevindingen Energiescan

Nadere informatie

- in aanvulling op en ter nadere uitwerking van de Algemene Subsidieverordening Leeuwarden (ASV);

- in aanvulling op en ter nadere uitwerking van de Algemene Subsidieverordening Leeuwarden (ASV); BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN LEEUWARDEN; - in aanvulling op en ter nadere uitwerking van de Algemene Subsidieverordening Leeuwarden (ASV); - gelet op de ASV artikel 2 en artikel 3 lid 3; - gelet op de

Nadere informatie

Beleidsnotitie. Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek

Beleidsnotitie. Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek Beleidsnotitie Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek Aanleiding De afgelopen periode is de interesse voor kleine windturbines in Nederland toegenomen. Verwacht wordt dat de komende jaren

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

Bijna Energieneutrale Gebouwen (BENG)

Bijna Energieneutrale Gebouwen (BENG) Bijna Energieneutrale Gebouwen (BENG) Op weg naar bijna energieneutraal bouwen in 2020 Jean Frantzen Adviseur duurzaam bouwen Kennisevent Routekaart richting energieneutraal bouwen R c 2,5 R c 3,5 R c

Nadere informatie

TER KENNISNAME. Onderwerp : Klimaatbeleid (energiebeleid) de commissie grondgebiedzaken

TER KENNISNAME. Onderwerp : Klimaatbeleid (energiebeleid) de commissie grondgebiedzaken CIE GZ 6 01-2007 TER KENNISNAME AAN Onderwerp : Klimaatbeleid (energiebeleid) de commissie grondgebiedzaken 1 Inleiding In 1997 zijn in Kyoto internationale afspraken gemaakt om tot een reductie van uitstoot

Nadere informatie

Masterclass IV. Energie op bedrijventerreinen

Masterclass IV. Energie op bedrijventerreinen Masterclass IV Energie op bedrijventerreinen Programma Tijd Onderwerp Wie 16.00 Welkom Aleida van den Akker / Margreet Verwaal (Provincie Zuid-Holland) 16.05 Context en urgentie Wiebe Brandsma (Provincie

Nadere informatie

Energieneutraal via de Passief bouwen route

Energieneutraal via de Passief bouwen route Energieneutraal via de Passief bouwen route ing. J.J.P. (Jan Pieter) van Dalen Slotsymposium 14 september 2015 Verbouw monument Verbouw van een monument Monument als bedoeld in art. 1 onder d (Monumentenwet

Nadere informatie

Bouw je eigen huis aan de Tweeboomlaan

Bouw je eigen huis aan de Tweeboomlaan eeboomlaan tw t 6 kav oor el s sp kave lp a n or KAVELPASPOORTEN gemeente h o Bouw je eigen huis aan de Tweeboomlaan Luchtfoto van de locatie Impressie van de locatie eeboomlaan tw t 6 kav oor el s sp

Nadere informatie

Energieprestatie. Energieprestatie van gebouwen en de rol van de installatiesector. Kees Arkesteijn (ISSO)

Energieprestatie. Energieprestatie van gebouwen en de rol van de installatiesector. Kees Arkesteijn (ISSO) Energieprestatie Energieprestatie van gebouwen en de rol van de installatiesector Kees Arkesteijn (ISSO) Programma 1. Inleiding Energieprestatie gebouwen 2. Methoden bepaling Energieprestatie 3. Wet en

Nadere informatie

VisieDuurzame Warmte/Koude

VisieDuurzame Warmte/Koude VisieDuurzame Warmte/Koude Teun Bokhoven Voorzitter Versterkingrolvan Duurzame Warmte/Koudealsonderdeelvan de EU doelstelling : De is de Nederlandse overkoepelende samenwerkingsorganisatie voor de duurzame

Nadere informatie

Energieprestatie in de toekomst Verdouw Beurs 2.0

Energieprestatie in de toekomst Verdouw Beurs 2.0 Energieprestatie in de toekomst Verdouw Beurs 2.0 ing. A.F. (André) Kruithof Oktober 2015 Programma Op weg naar 2050: doelstellingen bestaande bouw & nieuwbouw BENG-indicatoren Energiezuinigheid in de

Nadere informatie

Duurzame kansen nieuwe grondexploitatiewet

Duurzame kansen nieuwe grondexploitatiewet Duurzame kansen nieuwe grondexploitatiewet Kansen voor energiezuinige en duuzame aanleg Workshop grondexploitatie SenterNovem, 10 oktober, Martijn Blom Inhoud presentatie Huidige situatie exploitatie grond

Nadere informatie

Energieverspilling is zinloos

Energieverspilling is zinloos Aan de slag in de Bestaande Bouw Energieverspilling is zinloos in het verleden en daarna samengesteld door: Martin Liebregts Haico van Nunen Donderdag 13 september 2007 Milieu - Aandacht in de tijd 2/31

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015

energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015 energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015 Marc Smijers M 06-23924330 www.smijers-energieadvies.nl info@smijers-energieadvies.nl 1 Onderwerpen Relatie tussen energielabel en energiegebruik

Nadere informatie

Energielasten als een van de uitgangspunten bij nieuwbouw en renovatie

Energielasten als een van de uitgangspunten bij nieuwbouw en renovatie Energielasten als een van de uitgangspunten bij nieuwbouw en renovatie Door Eric van Zee, april 2008 Energie steeds groter deel van de woonlasten De kosten voor verwarming en warm tapwater vormen een steeds

Nadere informatie

Energieambities in strategisch voorraadbeleid

Energieambities in strategisch voorraadbeleid TEN KROODE & VAN ZEE ORGANISATIE-ADVISEURS Energieambities in strategisch voorraadbeleid Artikel 090.003 12 februari 2008 In opdracht van SenterNovem Ten Kroode & Van Zee, organisatie-adviseurs www.tkvz.nl

Nadere informatie

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Trends:: Stijgende prijzen? foto: epa Duitse zon drukt dagprijs Nederlandse stroom 31-01-2012

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

Energie Bouwbesluit en het Activiteitenbesluit

Energie Bouwbesluit en het Activiteitenbesluit Rijkswaterstaat Ministerie van Infrastructuur en Milieu Energie Bouwbesluit en het Activiteitenbesluit Het behalen van energie-efficiëntieverbetering in een bepaald type gebouw wordt zowel door het Bouwbesluit

Nadere informatie

De zon als warmtebron. Hoe werkt een zonneboiler?

De zon als warmtebron. Hoe werkt een zonneboiler? koud tapwater 0900-9892 Zonneboilers Algemene informatie over actieve thermische zonne-energie De zon als warmtebron De zon is een onuitputtelijke bron van energie Zonne-energie omgezet in warmte is de

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

CPB doorrekening verkiezingsprogrammaʼs: Duurzaamheid"

CPB doorrekening verkiezingsprogrammaʼs: Duurzaamheid CPB doorrekening verkiezingsprogrammaʼs: Duurzaamheid" Inleiding! Wat zijn de plannen van de politieke partijen op gebied van duurzaamheid en wat betekent het voor de bouw?" Dit document zet de verschillende

Nadere informatie

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl 12-11-2007Sheet nummer 1 Ontwikkelingen wereldwijd Heeft de Al Gore film impact?

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

Lindenhove. Renovatie & Transformatie. Informatie vanuit Renovatieteam Lindenhove

Lindenhove. Renovatie & Transformatie. Informatie vanuit Renovatieteam Lindenhove Lindenhove Renovatie & Transformatie Informatie vanuit Renovatieteam Lindenhove ' Duurzaam & Comfortabel Met slimme combinaties van energiebesparende maatregelen en opwekking van duurzame energie komen

Nadere informatie

1 juni 2011 Minisymposium Groen Gas W. Deddens

1 juni 2011 Minisymposium Groen Gas W. Deddens 1 juni 2011 Minisymposium Groen Gas W. Deddens Agenda. Wie is RENDO Duurzaam? Voorbeeld project Toekomst duurzame energie projecten icm groen gas 2 RENDO Duurzaam. Aantal medewerkers : RENDO totaal ca.

Nadere informatie

Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET)

Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET) Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET) Startbijeenkomst Energiestrategie Midden-Holland Woensdag 22 juni 2016 Workshopronde I sessie C Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET) GR: samenwerking van

Nadere informatie

Kansen voor warmte. Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014

Kansen voor warmte. Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014 Kansen voor warmte Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014 Centrale boodschap Er is een groot potentieel aan duurzame warmte en warmtebesparing in Nederland beschikbaar. Per situatie

Nadere informatie

Energiezuinige Nieuwbouw woonlasten voor huurder en koper. Symposium 22 april 2010

Energiezuinige Nieuwbouw woonlasten voor huurder en koper. Symposium 22 april 2010 woonlasten voor huurder en koper Symposium 22 april 2010 Harm van Papenrecht Adviseur & Interim Manager Focus op Woonlasten Duurzaamheid Energie Werkzaam voor: Woningcorporaties Gemeenten Instellingen

Nadere informatie

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte in Nederland Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte kost veel energie Warmtevoorziening is verantwoordelijk voor bijna 40% van het energiegebruik in Nederland.

Nadere informatie

Bouwen is Vooruitzien

Bouwen is Vooruitzien Bouwen is Vooruitzien Energie van visie tot projecten Peter Op t Veld Inhoud Waar staan we? Europees energie en klimaatbeleid Tegenstelling collectief belang individueel belang Waar gaan we naar toe?

Nadere informatie

De gemeente Montferland heeft het voornemen een Euregionaal bedrijventerrein te ontwikkelen, in samenwerking met de regio Achterhoek.

De gemeente Montferland heeft het voornemen een Euregionaal bedrijventerrein te ontwikkelen, in samenwerking met de regio Achterhoek. Notitie Project Pilot gemeente Montferland Euregionaal bedrijventerrein Betreft Vragen ambitie en borging Ons kenmerk M2011.0091.00 Versie 01 Datum 24 oktober 2011 Verwerkt door Contactpersoon Mirjam van

Nadere informatie

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven Datum Referentie Behandeld door 13 december 2011 20111278-07 P. Smoor/LSC 1 Inleiding

Nadere informatie

Workshop J De kracht van een klimaatfonds. 05 april 2011

Workshop J De kracht van een klimaatfonds. 05 april 2011 Workshop J De kracht van een klimaatfonds 05 april 2011 Presentatie Ad Phernambucq Zeeuws Klimaatfonds: Klimaatneutraal met Zeeuwse Projecten Nationaal Energie- en klimaatbeleid Doelstelling: Duurzame

Nadere informatie

Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst

Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst r 2018 Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst Versie: Definitief (inclusief aangenomen amendementen) Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst Pagina 1 van 6 Inhoudsopgave 1. Verrekijker 2018 2. Essentie Duurzaamheidvisie

Nadere informatie

HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH

HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH PS2009- INITIATIEFVOORSTEL Aan de leden van Provinciale Staten Initiatief voorstel Duurzaamheidsfonds Gelderland Beknopte samenvatting van inhoud voorstel: Bij de voorjaarsnota 2009 (PS2009-447) is ingestemd

Nadere informatie

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 2 INHOUD Management samenvatting... 3 Respondenten... 3 Conclusies... 4 1. Inleiding... 6 2. Uitkomsten per vraag... 6 2.1 Energie en energiebesparing binnen de organisatie...

Nadere informatie

De wijk als inspiratiebron voor de lange termijn

De wijk als inspiratiebron voor de lange termijn De wijk als inspiratiebron voor de lange termijn Frans de Haas de Haas & Partners Projectgroep DEPW Utrecht 9 februari 2011 EOS LT Duurzame Gebiedsontwikkeling i.o.v. Agentschap NL Inhoud Levensduurdenken

Nadere informatie

Beknopte beleidsnotitie voor zonne-energie gemeente Leeuwarderadeel 2016. Versie : ontwerp Datum : 1 februari 2016

Beknopte beleidsnotitie voor zonne-energie gemeente Leeuwarderadeel 2016. Versie : ontwerp Datum : 1 februari 2016 Beknopte beleidsnotitie voor zonne-energie gemeente Leeuwarderadeel 2016 Versie : ontwerp Datum : 1 februari 2016 1 1 Inleiding Op 18 februari 2015 heeft Provinciale Staten van Fryslân het beleidsstuk

Nadere informatie

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN ENERGIEAKKOORD Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN 2 - Wie zijn wij? - Visie Ekwadraat - Beleid - Doelstellingen - Middelen - Financiering Inhoud - Conclusies en aanbevelingen 3 INLEIDING

Nadere informatie

Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Aanleiding

Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Aanleiding 1 Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Versie: 25 april 2013 Opgesteld door: Windgroep Goeree-Overflakkee, gemeente Goeree-Overflakkee en provincie Zuid-Holland Aanleiding Waarom zijn

Nadere informatie

M3H Werkwijzer Duurzame woongebouwen

M3H Werkwijzer Duurzame woongebouwen M3H Werkwijzer Duurzame woongebouwen 1/7 Duurzame woongebouwen M3H ontwerpt en bouwt gebouwen die lang meegaan. Hoogwaardige gebouwen die mooi zijn in de omgeving en die passen bij de gebruikers. Gebouwen

Nadere informatie

Korte inhoud voorstel

Korte inhoud voorstel 62 Gemeente Bloemendaal Aan de Gemeenteraad. Raadsvergadering : 27 september 2007 Nummer : 62 Commissie : Commissie Grondgebied Portefeuillehouder : wethouder drs. Th.H.M. Wolf mpa Afdeling : II-Bouwen

Nadere informatie

Energieprestaties grondgebonden woningen

Energieprestaties grondgebonden woningen Energieprestaties grondgebonden woningen Meer wooncomfort met minder energie Het slimme duurzame bouwconcept. Van VolkerWessels Stap voor stap naar minder energiegebruik De overheid stelt steeds scherpere

Nadere informatie

BuildDesk kennisdocument

BuildDesk kennisdocument BuildDesk kennisdocument Woningen energieneutraal renoveren: hoe doe je dat? Leer hoe bestaande woningen energieneutraal te renoveren zijn. Met als belangrijkste ingrediënten: terugdringen van de energiebehoefte

Nadere informatie

Naar een klimaatneutrale sportvereniging

Naar een klimaatneutrale sportvereniging Naar een klimaatneutrale sportvereniging Leidraad voor het maken van een eigen projectplan of Plan van Aanpak Inleiding Steeds meer sportverenigingen met een eigen accommodatie komen in actie om energie

Nadere informatie

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Nationaal Expertisecentrum Warmte maakt duurzame warmte en koude mogelijk Warmte in Nederland Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk In opdracht van 1 Warmte kost veel energie

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel aan Provinciale Staten HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH

Initiatiefvoorstel aan Provinciale Staten HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH Initiatiefvoorstel aan Provinciale Staten PS2009-997 HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH Duurzaamheidsfonds Gelderland HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH

Nadere informatie

NVN 7125 Berekenen energiebesparende gebiedsmaatregelen als onderdeel van de EPC-eis

NVN 7125 Berekenen energiebesparende gebiedsmaatregelen als onderdeel van de EPC-eis NVN 7125 Berekenen energiebesparende gebiedsmaatregelen als onderdeel van de EPC-eis 11 oktober 2011 Bert Elkhuizen Cofely Energy Solutions Definities NEN 7120: nieuwe norm voor het bepalen van de energieprestatie

Nadere informatie

CO 2 -scan Koggenland

CO 2 -scan Koggenland CO 2 -scan Koggenland Verkenning van de nulsituatie en mogelijkheden voor CO 2 -reductie Datum: 13 maart 2009 Projectnummer: 9944 Status: Definitief Opdrachtgever: Uitgevoerd door: Provincie Noord Holland

Nadere informatie

Beleidsnotitie: Van duurzaam bouwen (dubo) naar toekomstgericht bouwen en wonen

Beleidsnotitie: Van duurzaam bouwen (dubo) naar toekomstgericht bouwen en wonen Beleidsnotitie: Van duurzaam bouwen (dubo) naar toekomstgericht bouwen en wonen Juni 2007 2007/7483 1/6 Inhoud Samenvatting... 3 Inleiding... 3 Doel van het beleid toekomstgericht bouwen en wonen... 3

Nadere informatie

Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom

Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom 19 november 2015 1 Opzet presentatie 1. Inleiding 2. Terugblik/voorgeschiedenis 3. Gemeentelijke ambitie vertaald naar

Nadere informatie

Doelstelling en doelgroep

Doelstelling en doelgroep klimaat op maat Klimaat op maat Het klimaat verandert en de olievoorraden raken langzaamaan op. Dat laatste betekent concreet dat de energieprijzen naar verwachting flink stijgen in de komende decennia.

Nadere informatie

Externe warmtelevering, EMG, EPC en energielabel. BIC, 02-12-2011 Hans van Wolferen

Externe warmtelevering, EMG, EPC en energielabel. BIC, 02-12-2011 Hans van Wolferen Externe warmtelevering, EMG, EPC en energielabel BIC, 02-12-2011 Hans van Wolferen Externe warmtelevering, EPC en energielabel! Achtergrond, doelstelling! Getrapte eis! Invoering! EMG ontwikkeling! EMG

Nadere informatie

EEN DUURZAME ENERGIEVOORZIENING VOOR IEDEREEN

EEN DUURZAME ENERGIEVOORZIENING VOOR IEDEREEN A SUSTAINABLE ENERGY SUPPLY FOR EVERYONE A SUSTAINABLE ENERGY SUPPLY FOR EVERYONE o o o o Portaal (6x) Bo-Ex Stanleylaan Bo-Ex Livingstonelaan Isolatie Geen Wel Wel Glas enkel Dubbel Dubbel

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel. Onderwerp Duurzaam (Ver)Bouwen

Initiatiefvoorstel. Onderwerp Duurzaam (Ver)Bouwen Onderwerp Duurzaam (Ver)Bouwen Initiatiefvoorstel Tenda Hoffmans. (Groen Links), Jan de Ridder (PvdA) E-mail: J.A.deRidder@uva.nl Bestuurlijke context Eind 2005 is er door de raad aan de hand van een nota

Nadere informatie

ENERGIE IN EIGEN HAND

ENERGIE IN EIGEN HAND Zonne-energie voor bedrijven? ENERGIE IN EIGEN HAND De Stichting Beheer Bedrijvenpark Merm, heeft een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor bedrijven om d.m.v. aanbrengen van zonnepanelen op het

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

Passief Bouwen: waarom en hoe?

Passief Bouwen: waarom en hoe? Passief Bouwen: waarom en hoe? Ontwerpen en bouwen vanuit een visie ir. H.J.J. (Harm) Valk senior adviseur Energie & Duurzaamheid Passief Bouwen Kenmerken o hoogwaardige thermische schil o goed comfort

Nadere informatie

Startadvies Energiebesparing

Startadvies Energiebesparing Startadvies Stephanusplein 1, 7772 BR Hardenberg Startadvies : Op basis van de besparingscheck (zie bijlage) heeft uw woning een indicatief energielabel F. Het energielabel voor woningen loopt van A tot

Nadere informatie

Duurzaam bouwen is innovatief denken... slim clubhuis.nl

Duurzaam bouwen is innovatief denken... slim clubhuis.nl Duurzaam bouwen is innovatief denken... Duurzaam bouwen =toekomstbestendig bouwen Duurzaam bouwen is goed voor mens, milieu en portemonnee: * mens; comfort, gezondheid, welzijn * milieu; biodiversiteit,

Nadere informatie

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want:

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Marktanalyse Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Onbekendheid gebouweigenaren & gebruikers met de mogelijkheden en winst die te behalen valt Ondoorzichtige

Nadere informatie

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18 1 Voorstel aan de raad Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18 Voor raadsvergadering d.d.: 19-03-2013 Agendapunt: 06 Onderwerp:

Nadere informatie

Van der Maazen Duurzame Ontwikkeling BV

Van der Maazen Duurzame Ontwikkeling BV inhoud. Voorstelrondje Van der Maazen Duurzame Ontwikkeling BV UKR en UKP- NESK prijs Hart van Oijen Onze gedachte over biogas Zijn wij op de goede weg? Van der Maazen Duurzame Ontwikkeling BV Bewust en

Nadere informatie

Rijswijk -Informatiecentrum 9 december 2013 bert nagtegaal

Rijswijk -Informatiecentrum 9 december 2013 bert nagtegaal Rijswijk -Informatiecentrum 9 december 2013 bert nagtegaal Geworteld wonen 9 DECEMBER e.v. Wat verstaan de potentiele bewoners onder duurzaamheid vinden de bewoners belangrijk als het gaat om duurzaamheid

Nadere informatie

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda Wilt u weten hoe? Ga stap voor stap door onze aanpak: - Kennismaking Building4life - De Building4life werkwijze - Uitgewerkte case Amarant Tilburg Building4life Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus

Nadere informatie

Schriftelijke vragen van de CDA-fractie aan het college van B&W. Datum: 16 juni 2015. Geacht college,

Schriftelijke vragen van de CDA-fractie aan het college van B&W. Datum: 16 juni 2015. Geacht college, Schriftelijke vragen van de CDA-fractie aan het college van B&W Datum: 16 juni 2015 Betreft: duurzaamheidslening Geacht college, Op 30 oktober 2014 is tijdens de programmabegroting 2015 een motie van het

Nadere informatie

DE PEETERSSCHOOL VERNIEUWBOUW 2011-2012. 1e REACTIE OP VO 12-12-2011 G R E E N T E A M B O U W

DE PEETERSSCHOOL VERNIEUWBOUW 2011-2012. 1e REACTIE OP VO 12-12-2011 G R E E N T E A M B O U W DE PEETERSSCHOOL VERNIEUWBOUW 2011-2012 1e REACTIE OP VO INLEIDING Voor u ligt een eerste verkenning van mogelijkheden tbv de vernieuwbouw van de St. Peeterschool te Amsterdam waarbij door het bestuur

Nadere informatie

Hilversum Kerkelanden Zeverijn en Rode Dorp

Hilversum Kerkelanden Zeverijn en Rode Dorp Hilversum Kerkelanden Zeverijn en Rode Dorp Energieavond Hilversum Kerkelanden, Zeverijn en Rode Dorp 17 mei 2016 Wat kunt u verwachten Hilverzon & Kerkelanden Leeft! Ambitie gemeente Hilversum Wie is

Nadere informatie

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden Energie Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden De gemeenten in de regio Drechtsteden werken samen aan klimaat- en energiebeleid. Ingezet wordt op energiebesparing en toename van gebruik

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

Uw woningvoorraad is er aan toe De nieuwe, revolutionaire methode om al uw woningen moeiteloos te verduurzamen!

Uw woningvoorraad is er aan toe De nieuwe, revolutionaire methode om al uw woningen moeiteloos te verduurzamen! Uw woningvoorraad is er aan toe De nieuwe, revolutionaire methode om al uw woningen moeiteloos te verduurzamen! snelle realisatie in duurzame renovatie Met Renolution is uw woningbezit verrassend snel

Nadere informatie

De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster?

De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster? De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster? Drs ing Teus van Eck Biomassabijeenkomst Bodegraven, 7 mei 2009 Warmte is de grootste post in de

Nadere informatie

Provinciale Staten van Overijssel

Provinciale Staten van Overijssel www.prv-overijssel.nl Provinciale Staten van Overijssel Postadres Provincie Overijssel Postbus 10078 8000 GB Zwolle Telefoon 038 425 25 25 Telefax 038 425 75 02 Uw kenmerk Uw brief Ons kenmerk Datum EMT/2005/1830

Nadere informatie

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy.. regjw. /3. 00 0 60 3 5 proowverartw.: 'So ~- INQEKDMEN Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013 GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..si Zon Op School Initiatiefvoorstel aan de Raad Jos Reinhoudt, GroenLinl

Nadere informatie

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu ENERGIECONCEPTEN Advies op maat ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energiekosten zal dit in 10

Nadere informatie

Minder energie meer comfort. Maak gebruik van de duurzaamheidslening. Ook een vereniging van eigenaren kan een lening aanvragen.

Minder energie meer comfort. Maak gebruik van de duurzaamheidslening. Ook een vereniging van eigenaren kan een lening aanvragen. Ook een vereniging van eigenaren kan een lening aanvragen De maatregelen verdienen zichzelf terug. Daar valt met de huidige lage rentestand niet tegenop te sparen. aldus Henk Brouwer (VVE Beheerder) van

Nadere informatie

Energieverspilling is zinloos

Energieverspilling is zinloos Aan de slag in de Bestaande Bouw Energieverspilling is zinloos in het verleden en daarna samengesteld door: Martin Liebregts Haico van Nunen Donderdag 13 september 2007 2/25 3/25 1. Praktijk van het verleden

Nadere informatie

Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015

Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015 Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015 Kenniscentrum Duurzaam Bouwen Elke bijdrage is er één Kenniscentrum Duurzaam Bouwen Een unieke samenwerking van Amersfoortse bedrijven die:» Elkaar

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

gelet op de titels 4.1 en 4.2 van de Algemene wet bestuursrecht en artikel 149 van de Gemeentewet; b e s l u i t:

gelet op de titels 4.1 en 4.2 van de Algemene wet bestuursrecht en artikel 149 van de Gemeentewet; b e s l u i t: Gemeente Bloemendaal 2008023905 De raad van de gemeente Bloemendaal; overwegende dat: - de gemeente in mei 2004 een uitvoeringsprogramma klimaatbeleid heeft vastgesteld; - daarin de wens is uitgesproken

Nadere informatie