[Voordracht gehouden door Ruud Lubbers tijdens het Grip op je vermogen congres 5-6 oktober jl.]

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "[Voordracht gehouden door Ruud Lubbers tijdens het Grip op je vermogen congres 5-6 oktober jl.]"

Transcriptie

1 [Voordracht gehouden door Ruud Lubbers tijdens het Grip op je vermogen congres 5-6 oktober jl.] Grip op je Vermogen De kabinetscrisis dit voorjaar was een zegen. Daarna volgde het Kunduz-akkoord, wat al snel omgedoopt werd tot het Lente-akkoord. Dat was in die bange dagen het best mogelijke. VVD, CDA, D66, GroenLinks en de Christen Unie werden het eens over een pakket maatregelen dat het oplopend overheidstekort in 2013 zou beperken tot het door de EU vastgesteld plafond van 3% van ons BNP. Dat akkoord werd vertaald in de begroting voor Dit ondanks belangrijke verschillen met de verkiezingsprogramma s van de Lente-akkoord partijen. Intussen hebben de verkiezingen een verrassend resultaat opgeleverd. Tegen de verwachtingen in bleek een landsbestuur te vormen met slechts twee partijen. Dat was en is niet alleen een kwestie van tellen, maar ook en vooral van de wil van de twee leiders, Mark Rutte en Diederik Samsom, om er samen voor te gaan. Zo krijgt Nederland een herkansing. De Nederlandse economie is daar zeer aan toe. Het zou inderdaad een zegen voor het land zijn als zij een sterke ploeg, een sterke regering, tot stand brengen. Het eerste resultaat is de herziene begroting voor VVD en PvdA zijn het eens! Nu op weg naar een regeerakkoord. De afgelopen maanden heb ik samen met de Tilburgse hoogleraar Lans Bovenberg - de man van Netspar - veel denkkracht gestoken in Alle hens aan dek; een groeiagenda voor Nederland. Hij als kroonlid van de SER en pensioendeskundige en ik als voormalig minister-president en voorzitter van het Verdrag van Maastricht, aan de voet van de Euro dus, maar nu ook als voorzitter van het VNO-NCW-MKB Curatorium en van het Rotterdam Climate Initiative. Samen besloten wij - Bovenberg en ik - onze krachten te bundelen. Niet om een wetenschappelijk artikel te schrijven, maar om bouwstenen aan te dragen voor een wederopstanding van de Stichting van de Arbeid en een herstel van economische groei in Nederland. Ik kijk daarbij ook naar de mogelijkheden van groene groei, omdat ik ervan overtuigd ben dat als we willen groeien dit uiteindelijk alleen op een duurzame manier kan. En dat levert banen op. Toen ik najaar 1982 minister-president werd was de situatie beroerd, zoals dat nu weer het geval is. Zo kwam het toen tot het Akkoord van Wassenaar en een krachtige regering. Dat was toen. Nu is het echter belangrijk helder te maken waarom het nu goed fout zit. De financiële crisis is zichtbaar begonnen in met Lehman Brothers - maar ook daarvoor hebben de desastreuze financiële innovaties, met name door en vanuit New York en Londen, het geldstelsel, het bankwezen, ontwricht. Dat werd na 2008 steeds duidelijker. Dat leidde enerzijds tot de Euro-crisis en in reactie daarop tot het plan van Van Rompuy, de president van de EU. Hij presenteerde een samenhangend plan waarbij de ECB middels zijn president, nu Draghi, en de Europese Commissie middels een speciale commissaris, nu Olli Rehn, streng toezicht op de discipline moeten gaan uitoefenen. Dat plan krijgt dit najaar steeds meer steun en gestalte. Eindelijk komt het zo tot Euro-governance. Anderzijds - en dat gebeurde al enkele jaren geleden - besloot Basel, waar toentertijd Nout Wellink voorzitter van was, om in het licht van de ontwrichting van het bankwezen - totaal onderling vertrouwenstekort - tot hogere solvabiliteitseisen en liquiditeitseisen. Hoe werkt dat in ons land uit? De op zichzelf begrijpelijke eisen van Basel hebben helaas geleid tot wat kort heet een credit crunch. Zo kwam het in ons land van een financiële crisis tot een economische crisis. De banken werden gered, maar onze economie ging een zware prijs betalen.

2 Hoe komen wij van die credit crunch af? Daarvoor is nodig een grondige verbetering van de balansverhoudingen van onze drie grootbanken. Onze banken hebben zich overeten aan woninghypotheken. Daarnaast schiet ons pensioenwezen en pensioenstelsel tekort. Hoe was het in hemelsnaam mogelijk dat over de noodzaak gesproken moest gaan worden fors af te stempelen? Dat leidde, naast de credit crunch en het verlies van vertrouwen in de woningbouwmarkt, ook nog eens tot een versterkt negatief consumentenvertrouwen. Daarom kwam het tot Alle hens aan dek; een groeiagenda voor Nederland. Inmiddels besloot SoZaWe twee weken geleden tot een verrassende koerswijziging : een hogere rekenrente. Dat probleem is dus nu kleiner, maar toch! En ironisch zou ik daaraan toe kunnen voegen: Alle hens aan dek werpt dus al vruchten af. Blijft de vraag hoe is het mogelijk dat onze pensioenreserves goeddeels in het buitenland belegd zijn? Ook het beleggen van pensioenreserves is in hoge mate geprofessionaliseerd. Zoals het bankwezen ontwricht werd door securitisering, zodat verhandelbaarheid en ingewikkelde risicoconstructies met voor de kredietnemende klanten ondoorzichtige speculatieve elementen een giftige cocktail (mix) bleken, leidde het modern beleggen versimpeld gezegd tot beleggen buiten Nederland. Dat was niet zozeer het doel, maar wel de uitkomst van modern pensioenreserves beleggen. Onbewust en ongewild ontstond daardoor een situatie waarop het fiscaal begunstigd pensioensparen zich vertaalde in sparen om in het buitenland te beleggen. Dit gebeurde uiteraard met het oog op maximaal beleggingsrendement, maar betekende ook dat de besturen van de pensioenfondsen ingeprent kregen dat het daar als het ware alleen om ging. Pensioenfondsen werden beleggingsinstellingen; en dan nog goeddeels met beleggingen in het buitenland. Zo gaven die besturen - paritair samengesteld uit werkgevers en werknemers - onvoldoende aandacht aan andere opkomende uitdagingen zoals: - hoe om te gaan met de noodzaak de AOW-leeftijd geleidelijk te verhogen en langer te gaan werken omdat wij nu eenmaal ouder worden, en het langer werken gedifferentieerd gestalte moet krijgen? - hoe om te gaan met de noodzaak over te gaan van onvoorwaardelijke nominale verplichtingen naar voorwaardelijke geïndexeerde verplichtingen? - hoe bij het sparen voor de oude dag oog te hebben voor bouwsparen en voor zorgsparen en daarbij rekening te houden met evidente verschillen tussen jong en oud? Bouwsparen is tot 35 jaar 50% van de pensioenbesparingen opzij zetten voor de eigen woning; daarna beslissen tot een eigen woning of het gespaarde voor pensioen bestemmen of op een geblokkeerde rekening voor een eigen woning later. Zorgsparen is deel pensioen in zorgannuïteiten. Dat is geld om na pensionering de dure zorg te betalen. Bij de totstandkoming van het Lente-akkoord bleek er een parlementaire meerderheid voor langer werken én voor een herziening van de hypotheekrenteaftrek. Dat waren doorbraken; niet dankzij akkoorden in de Stichting van de Arbeid, maar ondanks het ontbreken daarvan. Nu is er dit najaar een herkansing, én voor de partners in de Stichting van de Arbeid die paritair ook het pensioenwezen, de pensioenfondsen dus, behoren aan te sturen én voor het landsbestuur, de politiek dus, op weg naar een nieuwe regering. Voor Nederland is het een cruciaal moment. Vandaar Alle hens aan dek; een groeiagenda voor Nederland.

3 Zojuist sprak ik over het drama van de dreiging van forse afstempeling van opgebouwde pensioenrechten. Ik benadruk hier vooral de forse afstempeling; immers, er zijn fondsen die zich zo in de nesten gewerkt hebben dat enige afstempeling wellicht onvermijdelijk is. Die dreiging heeft ernstige vertrouwensschade aangericht waardoor een negatieve spiraal is ontstaan: minder vertrouwen, minder consumptie, meer werklozen. Hoe is het toch gekomen tot deze afstempelingsdreiging en hoe deze zoveel mogelijk te verminderen? Vroeger kende Nederland, ons pensioenstelsel, een 4% rekenrente. Er waren een aantal jaren geleden redenen daarvan af te stappen. Die redenen waren kort gezegd de verlenging van de levensduur enerzijds en de groeiende onzekerheden op de financiële markten anderzijds. Zo ging de 4% rekenrente de prullenmand in en werd gekozen voor het renteniveau van Staatsobligaties, van Staatsschuldpapier. In de eerste jaren leek die nieuwe systematiek een goede keus. Echter, toen kwam de Euro-crisis met een ontwrichting tussen de Euro-lidstaten. In Duitsland en Nederland profiteerden de Ministers van Financiën van zeer lage rentes op hun schuldpapier. Iedereen weet dat dit deels kunstmatig en tijdelijk is, maar intussen leidde dit wel tot een onwezenlijk lage rekenrente voor het Nederlandse pensioenstelsel; en via dat mechanisme is en wordt schade aangericht aan de Nederlandse economie; de negatieve vertrouwensspiraal die ik zojuist beschreef. Wat daaraan te doen? Daarvoor is nodig dat de Stichting van de Arbeid zich heropricht en het eens wordt over zgn. voorwaardelijke pensioenen en over pensioenfondsen nieuwe stijl. Over het eerste sprak ik al. Dat betreft dus de noodzaak om van onvoorwaardelijke nominale verplichtingen over te gaan naar voorwaardelijke geïndexeerde verplichtingen. Pensioenfondsen nieuwe stijl zijn pensioenfondsen die voor bij hen aangesloten leden ook hypotheken verschaffen. Dat zullen solide hypotheken moeten zijn die moeten vallen onder het systeem van de Nationale Hypotheekgarantie, dat daartoe herzien en uitgebreid zal moeten worden; uiteraard slechts in de mate dat het solide blijft. Het hypotheken verschaffen door pensioenfondsen nieuwe stijl betreft overigens slechts de financiering. De distributie en de retailfunctie zal door de banken verzorgd worden. Eén van de mogelijkheden om dat te bewerkstelligen is een Nationale Hypotheekbank. Er zijn echter meerdere wegen naar Rome. Wat de beste weg is kan met een gerust hart aan betrokken partijen overgelaten worden; dus aan de paritair samengestelde besturen van de pensioenfondsen en de Stichting van de Arbeid. Het is echter wel belangrijk dat dit gebeurt. Dit zowel ter wille van een beëindiging van de credit crunch als ter wille van een verstandiger rekenrente. Immers, zo wordt het mogelijk de rekenrente niet langer alleen te baseren op die van Staatsobligaties (nu door de Euro-crisis kunstmatig laag!), maar ook op de hypotheekrente met eventueel een aanvullende risico-opslag. Dat kan weer alleen verantwoord als de pensioenrechten voorwaardelijk worden. Dit ware overeen te komen in een Najaarsakkoord van de Stichting van de Arbeid en ondersteunende wetgeving. Immers, de wetgevende democratie moet hierover beslissen. Zo kan afstempeling van pensioenen geheel of goeddeels voorkomen worden. Dat is belangrijk om vertrouwen te herstellen en de Nederlandse economie weer te doen groeien. Tegelijk zal Nederland zich bevrijden uit de credit crunch door wezenlijk betere balansverhoudingen voor de banken. Ook dat is van groot belang voor het vertrouwensherstel in ondernemend Nederland. Pensioenfondsen nieuwe stijl, kan het zijn gebaseerd op een Najaarsakkoord, zijn dus van urgent belang, en de nieuw te vormen regering heeft hier de mogelijkheid en de plicht de verlamming te doorbreken.

4 Komt het eenmaal tot pensioenfondsen nieuwe stijl met een vernieuwd beleggingsbeleid - inclusief hypothekenfinanciering dus - en voorwaardelijke pensioenen, dan kan verder gewerkt worden aan bouwsparen en zorgsparen. Daar kan ik hier verder over spreken, maar ik verwijs naar de hierover beschikbare stukken. Hopelijk komt het dit najaar tot een regeerakkoord en tot een Stichtingsakkoord. Daarna kan de SER bij dit alles weer een rol gaan spelen. Inmiddels is er al een recente koerswijziging van SoZaWe, die ons meldde dat pensioenfondsen met een hogere rekenrente mogen gaan rekenen, zodat de afstempelingsnoodzaak verandert. Dat is goed nieuws. Overigens niet het enige goede nieuws. Het lijkt erop dat VNO-NCW-MKB een discussie gestart is over het overnemen van hypotheken van banken door pensioenfondsen. En dat er weer prille contacten zijn tussen werknemers en werkgevers, de Stichting van de Arbeid dus. Er is echter nog een lange weg te gaan. Tegelijk is het belangrijk snel op hoofdzaken overeenstemming te bereiken. Zo kan het vertrouwen hersteld worden; en dat kan weer de basis zijn van verdere implementatie van pensioenfondsen nieuwe stijl in de komende regeerperiode. Dan heb ik het dus over: (a) voorwaardelijke pensioencontracten met nieuwe rekenrente; (b) overname van hypotheken door pensioenfondsen, waarbij de banken de distributie en de retailfunctie blijven verzorgen; (c) pensioenfondsen nieuwe stijl, inclusief hypotheken, bouwsparen en zorgsparen. (d) een knoop doorhakken zodat hypotheekrenteaftrek tegen een gelijk tarief voor iedereen gebeurt. Hoe dan ook, Alle hens aan dek begint enige vruchten af te werpen; en het woord is nu aan de Stichting van de Arbeid en aan hen die nu bezig zijn een nieuwe regeerperiode gestalte te geven. Alle hens aan dek; een groeiagenda voor Nederland vergt ook : Groene groei Als wij weer willen groeien kan dit alleen op een duurzame manier. Maar precies dat levert banen op. Nederland kan echter zijn draai niet vinden met het realiseren van groene groei. Dat is jammer; niet alleen met het oog op duurzaamheid, maar ook met het oog op investeringen en banen, banen, banen. Voorjaar 2011 maakte de OESO al duidelijk dat er een enorm investerings- en banen-potentieel zit in groene groei. Dit voorjaar maakte VNO-NCW-MKB in de publicatie Onze gemeenschappelijke toekomst duidelijk dat het Nederlandse bedrijfsleven daar volop voor gaat. Dat geldt zowel voor de multinationals, die bij het World Economic Forum zich onder voorzitterschap van Jan Peter Balkenende op de kaart hebben gezet met de Dutch Sustainable Growth Coalition, als voor het MKB, dat zich steeds actiever toont op het terrein van MVO (Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen). Daarnaast zijn er tal van lokale, regionale en provinciale initiatieven en een veelvoud van burgerinitiatieven, waarvan een aantal in de vorm van green deals met het kabinet, onder regie van de nu demissionaire minister Verhagen. Verduurzaming/vergroening van de economie heeft de laatste jaren bottom up een enorme ontwikkeling doorgemaakt; met name vanuit het bedrijfsleven en de andere overheden (gemeentes, regio s en provincies). De Rijksoverheid worstelt nog met de optimale mix van faciliteren en reguleren. Daarbij is de EU deels behulpzaam, deels complicerend. Let wel: de EU heeft financiële middelen, de Rijksoverheid niet. Daarnaast leeft nog steeds het taaie misverstand dat hogere CO 2 -prijzen de economie en de werkgelegenheid zouden remmen. Natuurlijk zijn er problemen voor bepaalde CO 2 -intensieve bedrijven, maar daar staan investeringen en initiatieven in het geheel van de economie tegenover. Voor de CO 2 -intensieve bedrijven (de door de EU gedefinieerde groep van zgn. carbon leakage bedrijven) die wereldwijd concurreren (staal, chemie, luchtvaart enz.) zijn sectorale oplossingen

5 op de schaal van de relevante markt mogelijk (de internationale luchtvaart had dit bijna rond). Dit is noodzakelijk. Daarbij is er een eerste verantwoordelijkheid in Brussel bij de EU. Nederland heeft echter ook een grote eigen verantwoordelijkheid én voor het stimuleren van het systeem van emissiehandel (ETS) én voor CO 2 -heffing/belasting enz. Een andere mogelijkheid om de CO 2 - intensieve bedrijven te helpen vergroenen is door een Groenfonds waarbij de opbrengsten van het emissiehandelssysteem - van veilingen dus - worden gebruikt om innovaties in die sectoren te financieren. In Alle hens aan dek is er ook bijzondere aandacht gewijd aan de bio-based economy. Nederland heeft daar enorme mogelijkheden. Dat betreft zowel de overgang van petrochemie naar bio-based chemie als bio-based brandstoffen, als schone elektriciteitsopwekking in oorspronkelijke kolencentrales. Zowel de agrarische traditie (Wageningen!) als de handel-, transport- en veredelingstraditie (Rotterdam!), als de aanwezigheid van een groot chemiecluster biedt Nederland enorme mogelijkheden. Bij de transitie naar een bio-based economy gaat het zowel om bio-brandstoffen als om co-firing (kolen met bio) én de overgang van petro-chemie naar bio-chemie. Voor wat betreft de bio-brandstoffen werkt op verzoek van het Ministerie van I&M en de Tweede Kamer (vgl. de motie Leegte) de Commissie Corbey (het adviesorgaan van de overheid inzake de duurzaamheid van biomassa) nauw samen met het Rotterdam Climate Initiative. Het doel is om het aandeel biobrandstoffen voor transport te vergroten, maar om dit op een goede manier te doen. Dat wil zeggen, zonder negatief effect op voedselvoorziening en op milieu. Dit kan door consequentere benutting van landbouwafval en door in te zetten op efficiënter gebruik van de beschikbare landbouwgrond. Dan hebben wij het dus over de impact op biofuels en de ILUC- (Indirect Land Use Change)-uitdaging; oftewel het voorkomen dat de inzet van biomassa een negatief effect heeft op het landgebruik, worden gedeeld met de EU. Dat zal Nederland weer de mogelijkheid geven op dit terrein een pilot-rol te vervullen. Tenslotte wordt met betrekking tot groene groei in Alle hens aan dek aandacht gegeven aan het isoleren van woningen. Ook in verband met de crisis in de bouw is het nu geboden te komen tot een bestuurlijk initiatief om alle huizen en gebouwen te isoleren. Daartoe zou moeten worden opgericht een Nederlandse Energiebesparingsmaatschappij; met het dubbele doel van energiebesparing én bouwvakkers aan de slag. Zoals indertijd Nederland op aardgas omgebouwd werd met de positieve methode Gefeliciteerd, uw huis wordt op aardgas omgebouwd, waarbij burgers in de kleine letters lazen dat zij neen konden zeggen, kan nu gesteld worden Gefeliciteerd, uw huis wordt energiezuinig gemaakt, waarbij de kans geboden wordt neen te zeggen. Zo kunnen er door groene groei tal van banen komen. Echter, het komt er maar niet van. Sterker, er dreigt verdere verlamming en stilstand. Dat komt ook doordat het de Rijksoverheid aan middelen ontbreekt om een altijd als tijdelijk bedoeld beleid van allerlei subsidies op warmtekrachtkoppeling, wind op zee enz. enz. in regelingen als SDE en SDE-plus voort te zetten zonder dat er een geloofwaardig structureel beleid ontwikkeld is of wordt. Ook het kabinet dat nu in wording is lijkt in te leveren op duurzaamheid. Een kabinet dat banenkampioen wil zijn doet er echter goed aan om vast te houden aan duurzaamheid, omdat het juist leidt tot meer banen en investeringen. Daarom ook is het belangrijk terug te keren naar het eerder gestelde doel van 30% CO 2 -reductie. Zojuist sprak ik over het ETS-systeem. Vijf jaar geleden begon ik met het Rotterdam Climate Initiative, een samenwerkingsverband tussen de overheden en het bedrijfsleven, dat zich richt op halvering van de CO 2 -uitstoot t.o.v reeds in Op dat moment bestond de verwachting dat in een overzienbaar aantal jaren het ETSsysteem tot prijzen voor CO 2 -rechten zou gaan leiden die de noodzakelijke investeringen in nieuwe technologieën uitrekenbaar zouden maken. En niet lang daarna - ik herinner het mij nog goed - verzekerde de toenmalige Eurocommissaris mij dat het Rotterdamse CCS-pilot (Carbon Capture and Storage) - gericht op het opvangen van CO 2 bij de industrie om die vervolgens op te slaan in lege olie- of gasvelden onder de Noordzee - geen apart CO 2 -prijssysteem zou vergen omdat, zo zei hij, het ETS tijdig effectief gemaakt zou worden. Dat klonk mij toen niet vreemd in de oren, omdat tegelijkertijd een EU-top besliste dat de elektriciteitsproducenten in Noordwest-Europa veilingrechten zouden moeten gaan kopen.

6 Tot een doorbraak kwam het echter niet en de emissierechtenprijs is nog steeds onverantwoord laag. Tegelijk - ik zei het al - gaan de subsidieregels voor duurzame energie omlaag of zijn deze al uitgefaseerd. Echter, ook hier geldt de kruik gaat zolang te water tot hij breekt. In het Lente-akkoord kwam het ineens tot een kolenbelasting, welke inmiddels in de wetgeving en de begroting voor 2013 is neergeslagen. Voor groen-gemotiveerde mensen is dat begrijpelijk, omdat elektriciteit uit kolen bekend staat als CO 2 -verhogend. Toch was en is dat niet slim. Het is immers ook mogelijk schone elektriciteit uit kolen te produceren. Daarvoor moet dan wel CCS en co-firing van kolen met biomassa worden toegepast. Dat is technisch mogelijk, maar economisch is het alleen mogelijk bij een stevige CO 2 -prijs. Daarbij zijn wij weer terug bij de noodzaak van stijgende CO 2 -prijzen en een solide verwachting dat die prijzen tot zeg 40 à 50 per ton door zullen blijven stijgen. Gebeurt dat dan zal er een vloed aan investeringen en banen vrijkomen. Zojuist zei ik dat er (dan) natuurlijk problemen zijn voor bepaalde CO 2 -intensieve bedrijven die wereldwijd concurreren (staal, luchtvaart, enz.). Ik voeg daaraan toe: Voor die CO 2 -intensieve bedrijven die wereldwijd concurreren zijn internationale sectorale oplossingen mogelijk. Dat is de hoofdlijn die in de EU bereikt moet worden. Intussen heeft Nederland ook een eigen verantwoordelijkheid. Wat kunnen wij, vooruitlopend op de EU, ter zake van hogere CO 2 -heffingen bereiken? Dat is de vraag voor Nederland en Noordwest-Europa. Ik zeg nadrukkelijk Noordwest-Europa omdat ons buurland Duitsland geen CCS kan praktiseren met opslag ondergronds op het land. Zij moeten de vrijgekomen CO 2 wel transporteren naar Rotterdam, dat vervolgens zorg kan dragen voor transport en opslag buitengaats. Daar zijn immers vrijgekomen reservoirs beschikbaar voor opslag en vervolgens kan het ook gebruikt worden voor enhanced oil and gas recovery, oftewel hergebruik van CO 2 voor olie- en gaswinning. CO 2 is dan geen afval meer, maar een grondstof met een nieuw gebruik. Zoals het nu ook al in de kassen in het Westland wordt gebruikt, om de planten te laten groeien.. Dat is mooi in termen van investeringen en banen. Maar dat begint wel met een stevige CO 2 -prijs of belasting; waarbij de opbrengst daarvan aangewend wordt voor financiering van duurzame pilot-projecten en investeringen. Dat is uiteraard veel beter dan subsidies. Het vraagt wel een goede dosering en fasering. Het zou echter heel dom zijn op de hele wereld te blijven wachten. Het Rotterdam Climate Initiative, met zijn gebundelde wil om voor duurzaam en voor CO 2 -arm te gaan, heeft de Rotterdamse Haven niet achteruit maar vooruit geholpen. Het is daarom dringend geboden vooruitlopend op een effectief ETS-systeem nu in Nederland (kan het zijn samen met de buurlanden) tot passende CO 2 -belastingen resp. Noordwest-Europese emissierechten te komen. Zo kan groene groei middels schone elektriciteit bereikt worden. Daarnaast sprak ik van de transitie naar de biobased economy; meer biobrandstoffen en van petrochemie naar bio-based chemie. Stap voor stap. Financiën, onze schatkist, zou er goed aan doen weer meer te denken aan het bekende beginsel de vervuiler betaalt ; dus heffingen en belastingen waarbij de opbrengsten gebruikt worden voor de transitie naar een duurzame economie. Dat dit soms politiek lastig is, is andermaal gebleken bij de voorstellen ter zake van het woonwerkverkeer. Tenslotte herhaal ik mijn oproep de nood van veel werklozen in de bouw te vertalen in een nationale isolatie-inspanning. Bij de hoge prijzen voor energie betaalt dat zichzelf.

7 Al met al kan groene groei voor veel banen zorgen. Ik vat samen : Al met al dus een regeerakkoord op hoofdzaken. Weer een groeiagenda voor Nederland. Met pensioenfondsen nieuwe stijl die hypotheekfinanciering verschaffen voor de bij hen aangesloten leden, waarbij de banken slechts de distributie en de retailfunctie verzorgen. Dit te beginnen door met een grote klap grote bedragen niet door de drie grootbanken maar door de pensioenfondsen te laten financieren; dit tegelijk met een verruiming van de Nationale Hypotheekgarantie. In lijn daarmee bij de rekenrente rekening houden met die hypotheekrente. Daarnaast een Najaarsakkoord van de Stichting van de Arbeid over hogere maar flexibele AOW-leeftijd en langer werken. Zo minder credit crunch en weer consumentenvertrouwen. (Daartoe) De hypotheekrenteaftrekdiscussie beslechten door voor ieder eenzelfde flatrate. Een Najaarsakkoord over Pensioenfondsen Nieuwe Stijl die zich ook richten op Bouwsparen en Zorgsparen. Zo kan de Stichting van de Arbeid de SER aan het werk zetten en kan de ondersteunende wetgeving tot stand komen. Zo zal de credit crunch en het gebrek aan vertrouwen overwonnen worden. Dan banen, banen door groene groei en een nationaal program de woonkosten door energiebesparing te doen verminderen. In het debat verduidelijkte ik eenzelfde flatrate met whatever, bijvoorbeeld 40%.

Diagnose Nederlandse economie De Nederlandse economie staat onder druk vanwege drie hoofdredenen.

Diagnose Nederlandse economie De Nederlandse economie staat onder druk vanwege drie hoofdredenen. Alle hens aan dek; een groeiagenda voor Nederland Deze notitie begint met een diagnose van de problemen waarmee de Nederlandse economie worstelt: (1) een bankwezen dat zijn balansen moet verkorten en minder

Nadere informatie

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB.

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Speech Joanne Kellermann Pensioenseminar 2014 Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Voor mij is dit een bijzonder moment:

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Hét groene energieplan voor Nederland

Hét groene energieplan voor Nederland Hét groene energieplan voor Nederland Doelen Green4sure Ontwikkeling pakket instrumenten en strategie voor reductie van 50% broeikasgassen in 2030. Verbeteren energievoorzieningzekerheid Tonen baten en

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

AO milieuregels windturbines d.d. 14 december 2010

AO milieuregels windturbines d.d. 14 december 2010 AO milieuregels windturbines d.d. 14 december 2010 Voorzitter, Vandaag voeren wij een bijzondere debat. Later zullen wij hier waarschijnlijk op terug kijken en ons realiseren dat wij vandaag grote stappen

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

Verkiezingen Tweede Kamer 2012

Verkiezingen Tweede Kamer 2012 Verkiezingen Tweede Kamer 2012 Nederlandse politieke partijen langs de Europese meetlat Financiën dr. Edwin van Rooyen Update: 6-9-2012 Tussen de politieke partijen in Nederland bestaat aanzienlijke verdeeldheid

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

Alternatieve begroting 2014

Alternatieve begroting 2014 Alternatieve begroting 2014 GroenLinks Rotterdam kiest ervoor om in economisch lastige tijden te blijven investeren in de stad. Dat doen we door meer geld uit te trekken voor bijvoorbeeld onderwijs, het

Nadere informatie

Rotterdam, 23 mei 2013. Geachte heer Van der Touw, beste Ab,

Rotterdam, 23 mei 2013. Geachte heer Van der Touw, beste Ab, Rotterdam, 23 mei 2013 Geachte heer Van der Touw, beste Ab, Onlangs was u te gast in de RCI Board waar we spraken over de totstandkoming van het nationale energieakkoord. Inmiddels hebben wij dit onderwerp

Nadere informatie

Windenergie op zee discussiebijeenkomst Kivi. Annemiek Verrips

Windenergie op zee discussiebijeenkomst Kivi. Annemiek Verrips Windenergie op zee discussiebijeenkomst Kivi Annemiek Verrips 2 Discussie windenergie op Zee Kivi Stelling in MKBA Windenergie op Zee Duurzame energiesubsidies windenergie hebben geen effect op CO2- uitstoot

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

Energiedossiers tijdens het Italiaanse voorzitterschap

Energiedossiers tijdens het Italiaanse voorzitterschap Energiedossiers tijdens het Italiaanse voorzitterschap Jan Haers 2 juli 2014 Vleva en SAR-Minaraad Overzicht Energiebeleid op Europese Raad Tijdens het Griekse voorzitterschap Prioriteiten van het Italiaanse

Nadere informatie

had ik (misschien) al iets meer details over het zogenaamde septemberpakket kunnen vertellen,

had ik (misschien) al iets meer details over het zogenaamde septemberpakket kunnen vertellen, Inleiding Maarten Camps DNB seminar 12 september 2012 Dames en heren, Ik ben met plezier naar Bussum gekomen, maar dacht wel even: jammer dat dit seminar niet een week later wordt gehouden. Dan had ik

Nadere informatie

Korte termijn: onnodig korten van rechten voorkomen. Lange termijn: naar een nieuw FTK op basis van nieuwe pensioencontracten

Korte termijn: onnodig korten van rechten voorkomen. Lange termijn: naar een nieuw FTK op basis van nieuwe pensioencontracten Korte termijn: onnodig korten van rechten voorkomen Lange termijn: naar een nieuw FTK op basis van nieuwe pensioencontracten De daling van de dekkingsgraden heeft de afgelopen weken een uitgebreide discussie

Nadere informatie

Mark Frequin. Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken

Mark Frequin. Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken Mark Frequin Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken Energiebeleid: van context tot acties. Mark Frequin Rijks Universiteit Groningen Inhoud 1. Context 2. Richting

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

PENSIOEN 2.0 REGIOBIJEENKOMSTEN FEBRUARI EN MAART 2011

PENSIOEN 2.0 REGIOBIJEENKOMSTEN FEBRUARI EN MAART 2011 PENSIOEN 2.0 REGIOBIJEENKOMSTEN FEBRUARI EN MAART 2011 KORTE TERUGBLIK Kabinet Balkenende gevallen: sociale partners pakken kansen Het pensioen is van sociale partners samen, dus moeten wij ook samen naar

Nadere informatie

Energieakkoord voor duurzame groei. 6 september 2013

Energieakkoord voor duurzame groei. 6 september 2013 Energieakkoord voor duurzame groei 6 september 2013 Programma perspresentatie Korte toelichting Energieakkoord voor duurzame groei Wiebe Draijer Korte toelichting doorrekeningen ECN/PBL/EIB Maarten Hajer

Nadere informatie

10-puntenplan voor het herstel van de Nederlandse economie

10-puntenplan voor het herstel van de Nederlandse economie 10-puntenplan voor het herstel van de Nederlandse economie Nederland zit in een grote economische crisis. Het consumentenvertrouwen is dramatisch laag. Nederlanders zijn onzeker over hun baan, hun huis,

Nadere informatie

EEN NIEUWE AMBITIE IN ENERGIE

EEN NIEUWE AMBITIE IN ENERGIE EEN NIEUWE AMBITIE IN ENERGIE Een nieuwe ambitie in energie Verschuiving focus Noordwest-Europese markt naar regio Zuid-Holland Van elektriciteitsproductie naar energie Regionale binding MPP3 in nauwe

Nadere informatie

Ontwikkelingen in 2012

Ontwikkelingen in 2012 1 Jaarbericht 2012 Ontwikkelingen in 2012 2012 was, in alle opzichten, weer een bewogen jaar. We kregen onder meer te maken met hectische ontwikkelingen op de financiële markten, met veranderingen in de

Nadere informatie

Europa in crisis. George Gelauff. Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering

Europa in crisis. George Gelauff. Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering Europa in crisis George Gelauff Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering Opzet Baten en kosten van Europa Banken en overheden Muntunie en schulden Conclusie 2 Europa in crisis Europa veruit

Nadere informatie

Rotterdam, 3 oktober 2012

Rotterdam, 3 oktober 2012 Rotterdam, 3 oktober 2012 Aan: De informateurs voor de kabinetsformatie 2012 P.a. De Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 AE s-gravenhage Kopie aan: Betreft: Fractieleiders en woordvoerders

Nadere informatie

Kees de Lange Bourgogne, 26 november 2011 www.50pluspartij.nl

Kees de Lange Bourgogne, 26 november 2011 www.50pluspartij.nl Op de bres voor ons pensioen Kees de Lange Bourgogne, 26 november 2011 Stand van zaken in 2011 Economische crisis Heeft de financiële wereld iets geleerd? (banken, pensioenfondsen, verzekeraars) Politiek

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

Besluiten Provinciale Staten 24 juni 2015 Algemene Beschouwingen bij de Voorjaarsnota 2015

Besluiten Provinciale Staten 24 juni 2015 Algemene Beschouwingen bij de Voorjaarsnota 2015 p e r s b e r i c h t e-mail: website: statengriffie@provinciegroningen.nl www.provinciegroningen.nl PS-besluitenlijst, nr. 123, 25 juni 2015 Besluiten Provinciale Staten 24 juni 2015 Algemene Beschouwingen

Nadere informatie

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012.

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Kwartaalbericht 2012 Samenvatting 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Meer informatie over de dekkingsgraad vindt u op de website. Beleggingsrendement 4,2%

Nadere informatie

Inbreng VEMW Open consultatie RLi Energieadvies 2050

Inbreng VEMW Open consultatie RLi Energieadvies 2050 Woerden, 29 mei 2015 Inbreng VEMW Open consultatie RLi Energieadvies 2050 Visie VEMW VEMW behartigt de belangen van de zakelijke energie- en watergebruikers in Nederland. Nederland kent al decennia een

Nadere informatie

Presentatie Nieuwe energie voor het klimaat

Presentatie Nieuwe energie voor het klimaat Presentatie Nieuwe energie voor het klimaat WERKPROGRAMMA SCHOON EN ZUINIG en WKK Pieter Boot Inhoud 1. Waarom Schoon en Zuinig? 2. Welke doelen? 3. Hoe groot is de trendbreuk? 4. Hoofdlijnen gevolgde

Nadere informatie

Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid

Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid Ondergetekenden: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, ieder handelende

Nadere informatie

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen achtergrond Afscheid van fossiel kan Klimaatverandering is een wereldwijd probleem. Energie(on)zekerheid ook. Dat betekent dat een transitie naar een veel duurzamere economie noodzakelijk is. Het recept

Nadere informatie

De rol van biomassa in de energietransitie.

De rol van biomassa in de energietransitie. De rol van biomassa in de energietransitie. Bert de Vries Plaatsvervangend directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, Ministerie van Economische Zaken Inhoud 1. Energieakkoord 2. Energietransitie

Nadere informatie

Energievoorziening Rotterdam 2025

Energievoorziening Rotterdam 2025 Energievoorziening Rotterdam 2025 Trends Issues Uitdagingen 9/14/2011 www.bollwerk.nl 1 Trends (1) Wereld energiemarkt: onzeker Toenemende druk op steeds schaarsere fossiele bronnen Energieprijzen onvoorspelbaar,

Nadere informatie

Energieakkoord voor duurzame groei

Energieakkoord voor duurzame groei Energieakkoord voor duurzame groei Netwerkbijeenkomst Duurzame regionale energie Gelderland 15 januari 2014 Lodewijk de Waal Energieakkoord Wie zaten aan tafel? Inhoud presentatie Hoofdlijnen Energieakkoord

Nadere informatie

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren Inspiratie voor de avond Marc Londo, ECN Beleidsstudies Alkmaar 1 april 2015 www.ecn.nl Boodschappen 1. De energiehuishouding verandert, en daar zijn

Nadere informatie

Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Nummer 14 > Jaargang 10 > November 2012 inhoud > Financiële positie: dekkingsgraad blijft laag [p.1] Bestuur / Verantwoordingsorgaan [p.2] Uniform Pensioen

Nadere informatie

PensionPro Seminar16 juni 2016. Pensioen in een wereld van verandering

PensionPro Seminar16 juni 2016. Pensioen in een wereld van verandering PensionPro Seminar16 juni 2016 Pensioen in een wereld van verandering Het is standaard geworden om te zeggen dat we in bijzondere tijden leven. Sinds het uitbreken van de crisis in 2008, volgt de ene unieke

Nadere informatie

Praktische voorstellen voor energiebesparing in haven en industrie. Alex Ouwehand Directeur NMZH

Praktische voorstellen voor energiebesparing in haven en industrie. Alex Ouwehand Directeur NMZH Praktische voorstellen voor energiebesparing in haven en industrie Alex Ouwehand Directeur NMZH CO2 emission CO2 reduction Ambities klimaat en energie EU en Rijk 2020 : 20 % CO 2 -reductie (tov 1990),

Nadere informatie

Van verzorgingsstaat naar

Van verzorgingsstaat naar 1. Van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving Het is onmiskenbaar dat mensen in onze huidige netwerk- en informatie-samenleving mondiger en zelfstandiger zijn dan vroeger. Gecombineerd met de noodzaak

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Energie-Nederland heeft zich gebogen over de vraag wat er nodig is om tot een succesvol transitiebeleid voor de energievoorziening te komen.

Energie-Nederland heeft zich gebogen over de vraag wat er nodig is om tot een succesvol transitiebeleid voor de energievoorziening te komen. Vereniging Energie-Nederland Lange Houtstraat 2 2511 CW Den Haag T. 070 311 43 50 ENL-2012-00754 Hans Alders Telefoon 070-3114350 E-mail info@energie-nederland.nl Datum 24 september 2012 Ons kenmerk Behandeld

Nadere informatie

C-153 Green Deal Groen Bouwen

C-153 Green Deal Groen Bouwen C-153 Green Deal Groen Bouwen Partijen 1. De Minister van Economische Zaken, de heer H.G.J Kamp, en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, mevrouw W.J. Mansveld, ieder handelende in haar of

Nadere informatie

Speech Bert Boertje,

Speech Bert Boertje, Speech Bert Boertje, divisiedirecteur Toezicht pensioenfondsen bij De Nederlandsche Bank tijdens het congres van het Instituut voor Pensioeneducatie. De Doelen, Rotterdam, 10 december 2015 Dames en Heren,

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Mobilisatie Biomassa een visie vanuit het bedrijfsleven. WUR/Alterra-workshop 3 juli 14 Fokke Goudswaard, voorzitter Platform Bio-Energie

Mobilisatie Biomassa een visie vanuit het bedrijfsleven. WUR/Alterra-workshop 3 juli 14 Fokke Goudswaard, voorzitter Platform Bio-Energie Mobilisatie Biomassa een visie vanuit het bedrijfsleven WUR/Alterra-workshop 3 juli 14 Fokke Goudswaard, voorzitter Platform Bio-Energie Missie PBE: promotie van verantwoord toegepaste bio-energie Platform

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

Betaalbaarheid van energie

Betaalbaarheid van energie Ministerie van Economische Zaken De Minister van Economische Zaken H.G.J. Kamp Postbus 20401 2500 EK DEN HAAG Woerden : onze ref. : /HG-tr doorkiesnr. : 0348 48 43 66 e-mail : hg@vemw.nl onderwerp : Onderzoek

Nadere informatie

KRAAN KÁN DICHT Tweede Kamerfractie februari 2015

KRAAN KÁN DICHT Tweede Kamerfractie februari 2015 DE KRAAN KÁN DICHT Tweede Kamerfractie februari 2015 Er gaat niets boven Groningen. En niets mag boven de veiligheid van de Groningers gaan. Daarom moet de gaskraan dit jaar nog fors dicht. Naar maximaal

Nadere informatie

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland In deze nieuwsbrief Voorwoord Wat betekenen de nieuwe pensioenmaatregelen voor u? De informatie in dit document is eigendom van en mag noch in haar geheel noch gedeeltelijk van. Page 2 of 5 Voorwoord In

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 32 813 Kabinetsaanpak Klimaatbeleid op weg naar 2020 Nr. 54 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

STARTDOCUMENT. 1. De kracht van samenwerking. 2. Waarom een NWP

STARTDOCUMENT. 1. De kracht van samenwerking. 2. Waarom een NWP STARTDOCUMENT 1. De kracht van samenwerking Deltalinqs Energy Forum, Havenbedrijf Rotterdam, Havenbedrijf Amsterdam, Havenbedrijf Eemsmond, Energy Valley, Stichting Zero Emissie Busvervoer, RAI Platform

Nadere informatie

Kennissessie. Energietransitie. Willem Altena John Kerkhoven

Kennissessie. Energietransitie. Willem Altena John Kerkhoven Kennissessie Energietransitie Willem Altena John Kerkhoven 2 Programma Kennissessie Introductie Toelichting Energieakkoord Uitleg Pauze Toepassen ETM 3 Programma Kennissessie Introductie Toelichting Energieakkoord

Nadere informatie

Toespraak Diederik Samsom, Toekomstfestival Duurzaamheid, 28 februari 2015, Leeuwarden.

Toespraak Diederik Samsom, Toekomstfestival Duurzaamheid, 28 februari 2015, Leeuwarden. Toespraak Diederik Samsom, Toekomstfestival Duurzaamheid, 28 februari 2015, Leeuwarden. -Gesproken woord geldt- We zijn hier in een gebouw van de toekomst. Hier stroomt straks door de leiding geen Gronings

Nadere informatie

Sterker, Slimmer, Schoner

Sterker, Slimmer, Schoner Sterker, Slimmer, Schoner D66 visie op duurzaamheid en groei C100 01-11-2014 Stientje van Veldhoven Groene genen Van Mierlo Terlouw Club van Rome Richtingwijzer: streef naar een duurzame en harmonieuze

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag > Retouradres Postbus 20011 2500 EA 's-gravenhage Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag Directie Arbeidszaken Publieke Sector Arbeidsvoorwaarden en Overleg

Nadere informatie

Emissiehandel in Europa

Emissiehandel in Europa Emissiehandel in Europa Emissiehandel (EU ETS) is een marktinstrument waarmee de EU uitstoot van broeikasgassen wil verminderen en zo haar klimaatdoelstelling wil behalen. Er zijn twee emissiehandelssystemen:

Nadere informatie

Toekomst voor verzekeraars

Toekomst voor verzekeraars Position paper Toekomst voor verzekeraars Position paper ten behoeve van het rondetafelgesprek op 11 juni 2015 van de vaste commissie voor Financiën van de Tweede Kamer naar aanleiding van het rapport

Nadere informatie

RBS pensioen update. Van premie tot pensioen

RBS pensioen update. Van premie tot pensioen RBS pensioen update Van premie tot pensioen Hoe is uw pensioen opgebouwd? Waarom zitten veel pensioenfondsen nu in de problemen? Hoe ziet de toekomst van pensioen in Nederland eruit? In deze RBS Pensioen

Nadere informatie

Licht op energie (2013 - november)

Licht op energie (2013 - november) PMI index Licht op energie (2013 - november) Macro-economische ontwikkelingen De indicator van Markit voor economische bedrijvigheid in de Eurozone ligt sinds enkele maanden net boven de 50 punten. In

Nadere informatie

Nieuwe Energie Aanboren. PvdA Aanvalsplan Aardwarmte 17 februari 2011

Nieuwe Energie Aanboren. PvdA Aanvalsplan Aardwarmte 17 februari 2011 Nieuwe Energie Aanboren PvdA Aanvalsplan Aardwarmte 17 februari 2011 Verduurzaming van onze energievoorziening hapert De zekerstelling van onze energievoorziening is één van de grootste uitdagingen voor

Nadere informatie

De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie

De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie door Adriaan Wondergem 6 october 2010 De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie van 2008 tot 2050. De kernvragen zijn: Hoe ziet een (bijna) CO2-loze

Nadere informatie

Een nieuwsbrief over terrorisme, pensioen en fietsendiefstal

Een nieuwsbrief over terrorisme, pensioen en fietsendiefstal Een nieuwsbrief over terrorisme, pensioen en fietsendiefstal Onderwerpen 3 februari 2016 Schade door terrorisme en uw verzekering Hoogte pensioen wordt meer uw eigen risico Voorwoord Ons kantoor is gespecialiseerd

Nadere informatie

Beleid voor biomassa. -Lopend beleid -Discussies -Trends

Beleid voor biomassa. -Lopend beleid -Discussies -Trends Beleid voor biomassa -Lopend beleid -Discussies -Trends Beleid duurzame energie in beweging Volkskrant 30 maart 2010: Van der Hoeven neemt afstand van eigen duurzaamheidsbeleid Van onze verslaggever Michael

Nadere informatie

Hernieuwbare energie: noodzaak, visie op 2050 en beleid

Hernieuwbare energie: noodzaak, visie op 2050 en beleid Hernieuwbare energie: noodzaak, visie op 2050 en beleid Remko Ybema Lezing Den Bosch 12 oktober 2010 www.ecn.nl Inhoud Noodzaak van duurzame energie Een duurzame energievoorziening in 2050 Doelen van het

Nadere informatie

Aan het college van burgemeester en schepenen,

Aan het college van burgemeester en schepenen, Ham, 19 september 2011 Aan het college van burgemeester en schepenen, Betreft: Schriftelijke vraag met schriftelijk antwoord over de Gemeentelijk Holding Geacht college, De Gemeentelijk Holding (verder:

Nadere informatie

Verdieping: Eerste reactie partijen

Verdieping: Eerste reactie partijen Verdieping: Eerste reactie partijen Korte omschrijving werkvorm: Uit de berekeningen van het CPB blijkt dat het begrotingstekort van Nederland in 2013 en 2014 niet onder de door de EU gestelde 3%-norm

Nadere informatie

Doel is om voor deelnemers een beeld te schetsen van hoe het pensioen in elkaar steekt en hoe hun eigen pensioen er voorstaat.

Doel is om voor deelnemers een beeld te schetsen van hoe het pensioen in elkaar steekt en hoe hun eigen pensioen er voorstaat. Majesteit, dames en heren. Hartelijk welkom! En, Majesteit, ik weet zeker dat ik hier namens alle aanwezigen spreek als ik zeg dat wij buitengewoon vereerd zijn dat U bij een deel van dit programma aanwezig

Nadere informatie

KEUZES VOOR EEN EERLIJKE TOEKOMST

KEUZES VOOR EEN EERLIJKE TOEKOMST KEUZES VOOR EEN EERLIJKE TOEKOMST TEGENBEGROTING 2015 Inleiding In deze tegenbegroting presenteert GroenLinks een aantal concrete voorstellen om een start te maken met het oplossen van de grote uitdagingen

Nadere informatie

De praktijk van vergroenen van belastingen. Milieunetwerk GroenLinks, 16 september

De praktijk van vergroenen van belastingen. Milieunetwerk GroenLinks, 16 september De praktijk van vergroenen van belastingen Milieunetwerk GroenLinks, 16 september CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, transport en grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige

Nadere informatie

Lage wettelijke rekenrente bij waardeoverdracht

Lage wettelijke rekenrente bij waardeoverdracht Door Wim van Kouteren, senior compliance officer Lage wettelijke rekenrente bij waardeoverdracht Bij wisseling van werkgever heeft de werknemer een wettelijk recht op waardeoverdracht. Voor 2011 is de

Nadere informatie

Energie Transitie: traagheid en versnelling

Energie Transitie: traagheid en versnelling twitter.com/janrotmans Energie Transitie: traagheid en versnelling Den Haag, 26 Juni 2014 In welke fase zit energietransitie? Transitie naar Duurzame Energie Pre-development stage Through development stage

Nadere informatie

PERSBERICHT. Versterking kapitaalpositie ING met 10 miljard euro

PERSBERICHT. Versterking kapitaalpositie ING met 10 miljard euro PERSBERICHT Versterking kapitaalpositie ING met 10 miljard euro Op 19 oktober 2008 is bekend gemaakt dat ING haar kapitaal verder heeft versterkt met behulp van de Nederlandse overheid. De solvabiliteit,

Nadere informatie

De toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel Dick Sluimers Voorzitter Raad van Bestuur APG

De toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel Dick Sluimers Voorzitter Raad van Bestuur APG De toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel Dick Sluimers Voorzitter Raad van Bestuur APG KNVG Maarssen 4 september 2012 Agenda 1) Wie is APG? 2) Ontwikkelingen van vandaag 3) Uitdagingen voor morgen

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Caro De Brouwer 27/11/2013

Caro De Brouwer 27/11/2013 Caro De Brouwer 27/11/2013 Caro De Brouwer 2e Master Irw Energie, KUL Erasmus Imperial College London Thesis: Solvent storage for postcombustion CCS in coal fired plants Voorzitter YERA Young Energy Reviewers

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Parnassusplein 5 T 070 333

Nadere informatie

Wat is de essentie van het 6 miljard pakket? Waarom is er besloten om te bezuinigen? Wordt de economie kapot bezuinigd?

Wat is de essentie van het 6 miljard pakket? Waarom is er besloten om te bezuinigen? Wordt de economie kapot bezuinigd? Wat is de essentie van het 6 miljard pakket? Er is een pakket van 6 miljard euro aan aanvullende bezuinigingen overeenkomen. De bezuinigingen worden hoofdzakelijk gevonden via uitgavenbeperkingen binnen

Nadere informatie

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van WAAR WIJ VOOR STAAN. Fractie van de Progressieve Alliantie van Socialisten & Democraten in het Europees Parlement Strijden voor sociale rechtvaardigheid, het stimuleren van werkgelegenheid en groei, hervorming

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2010. Pensioenen per 1 juli 2010 niet verhoogd. Algemeen Mijnwerkersfonds

Uw pensioenbulletin juli 2010. Pensioenen per 1 juli 2010 niet verhoogd. Algemeen Mijnwerkersfonds Uw pensioenbulletin juli 2010 Algemeen Mijnwerkersfonds Pensioenen per 1 juli 2010 niet verhoogd Door de huidige dekkingsgraad en de onzekere economische omstandigheden heeft het bestuur, na advies van

Nadere informatie

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen?

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? Energieakkoord voor duurzame groei Juli 2014 WERK IN UITVOERING Ed Nijpels Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? 1 Waarom een Energieakkoord? Perspectief Consistentie Ambitie Realiteit Groei

Nadere informatie

15 vragen en antwoorden over de veranderingen in de pensioenregeling

15 vragen en antwoorden over de veranderingen in de pensioenregeling Er verandert wat aan je pensioen 15 vragen en antwoorden over de veranderingen in de pensioenregeling Over de pensioenleeftijd en de AOW 1. Moet ik nu blijven werken tot 67 jaar? Het pensioen dat je vanaf

Nadere informatie

PUBLIEKSRAPPORT ONDERZOEK POWERPLAYER

PUBLIEKSRAPPORT ONDERZOEK POWERPLAYER Rotterdammers besparen ruim 6% op hun totale energierekening door slimme meter en actief bekijken van hun verbruik via een display Slimme Meter In 2020 moeten netbeheerders zoals Stedin bij minimaal 80%

Nadere informatie

Commissie publiceert Groenboek over aanvullende pensioenen in de interne markt

Commissie publiceert Groenboek over aanvullende pensioenen in de interne markt IP/97/507 Brussel, 10 juni 1997 Commissie publiceert Groenboek over aanvullende pensioenen in de interne markt De Europese Commissie heeft haar goedkeuring gehecht aan een Groenboek over aanvullende pensioenen

Nadere informatie

De chemie herstellen tussen agro en energie Speech, uitgesproken door Ruud Lubbers, bij de bijeenkomst Agro met energie verbinden, op 10 mei 2011.

De chemie herstellen tussen agro en energie Speech, uitgesproken door Ruud Lubbers, bij de bijeenkomst Agro met energie verbinden, op 10 mei 2011. Agro met energie verbinden De chemie herstellen tussen agro en energie Speech, uitgesproken door Ruud Lubbers, bij de bijeenkomst Agro met energie verbinden, op 10 mei 2011. Als Handvest van de Aarde-man

Nadere informatie

CO2-opslag: oplossing of gevaar? Utrecht 6 december 2006, Symposium Schoon Fossiel Ron Wit, Stichting Natuur en Milieu

CO2-opslag: oplossing of gevaar? Utrecht 6 december 2006, Symposium Schoon Fossiel Ron Wit, Stichting Natuur en Milieu CO2-opslag: oplossing of gevaar? Utrecht, Symposium Schoon Fossiel Ron Wit, Stichting Natuur en Milieu Klimaatverandering zeer ingrijpend 2 Stabilisatie nodig: 400-450 ppm CO2e 3 Tijdsklem: 30% CO2-reductie

Nadere informatie

Pensioenuitspraak Donner mist inhoudelijk inzicht

Pensioenuitspraak Donner mist inhoudelijk inzicht Pensioenuitspraak Donner mist inhoudelijk inzicht Donner s pensioenuitspraak zonder inhoudelijk inzicht geeft een pensioeninspraak zonder uitzicht Minister Donner heeft met zijn uitspraak over pensioenen

Nadere informatie

Investeren in vertrouwen. Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015

Investeren in vertrouwen. Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015 Investeren in vertrouwen Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015 1 Pensioenfonds Zorg en Welzijn: het pensioenfonds voor de sector zorg en welzijn Het meerjarenbeleidsplan 2011-2015 beschrijft welke

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015 Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Dekkingsgraad (UFR): 108,3% Beleidsdekkingsgraad: 110,0% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2015 1 e halfjaar:

Nadere informatie

Uit de betogen van sleutelsprekers als oud-premier

Uit de betogen van sleutelsprekers als oud-premier TWEEDE EDITIE GRIP OP JE VERMOGEN PRESENTEERT VEEL INZICHTEN EN IDEEËN Congres biedt talloze tips voor uw vermogen Door de onrust in de financiële markten vergen beslissingen over het vermogen meer denktijd.

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - oktober 2014

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - oktober 2014 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - oktober 2014 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015 Technisch-economische scenario s voor Nederland Ton van Dril 20 mei 2015 Overzicht Energieplaatje in historisch perspectief Hoeveel en hoe gebruiken we energie? Wat gebeurt er met verbruik en uitstoot

Nadere informatie

Collectief invaren van bestaande pensioenen: juridisch mogelijk? Een onderzoek naar mogelijke juridische hindernissen

Collectief invaren van bestaande pensioenen: juridisch mogelijk? Een onderzoek naar mogelijke juridische hindernissen Collectief invaren van bestaande pensioenen: juridisch mogelijk? Een onderzoek naar mogelijke juridische hindernissen Artikel Senior adviseur collectieve pensioenen S. Hendriks (AZL) Artikel Collectief

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Duurzaam vervoer, gewoon doen! Els de Wit Ministerie I&M

Duurzaam vervoer, gewoon doen! Els de Wit Ministerie I&M Duurzaam vervoer, gewoon doen! Els de Wit Ministerie I&M Bekend? Wie van aanwezigen heeft gehoord van de duurzame brandstoffenmix? Opzet presentatie Terugblik: energieakkoord, visie & actieprogramma brandstoffenmix

Nadere informatie