Naar een sociaal-culturele kapitaalrekening voor Nederland? Het Sociaal en Cultureel Rapport 2006

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Naar een sociaal-culturele kapitaalrekening voor Nederland? Het Sociaal en Cultureel Rapport 2006"

Transcriptie

1 Besprekingsartikel Naar een sociaal-culturele kapitaalrekening voor Nederland? Het Sociaal en Cultureel Rapport 2006 Wil Arts 1 1. Inleiding De laatste jaren heeft het Sociaal en Cultureel Planbureau zijn tweejaarlijkse Sociaal en Cultureel Rapport een andere inhoud gegeven. Aanvankelijk, dat wil zeggen van 1974 af, lag de nadruk op een samenhangende beschrijving, onderverdeeld naar een flink aantal maatschappelijke beleidsterreinen, van de sociale en culturele situatie in Nederland. In latere jaren gebeurde die beschrijving soms in een longitudinaal (1998) of in een Europees vergelijkend (2000) perspectief. Deze samenhangende beschrijving is sinds kort, dat wil zeggen sinds 2001, echter ondergebracht in de ook al tweejaarlijkse Sociale Situatie van Nederland -rapporten. Dat maakte de weg vrij voor een toespitsing van de Sociaal en Cultureel Rapporten op bepaalde relevante thema s. Zo bevatte het rapport van 2002 een poging om de kwaliteit van de quartaire sector vast te stellen en in 2004 ging het om een toekomstverkenning. In 2006 luidde de titel: Investeren in vermogen. Normaliter is het SCP geneigd zich in zijn onderzoek en rapportages te richten op die delen van de Nederlandse bevolking die sociaal onderbedeeld of kwetsbaar zijn en daardoor zorg wekken. Dit is begrijpelijk, zegt directeur Schnabel in zijn voorwoord bij het recentste rapport, omdat juist daar de vraag speelt of de overheid een taak heeft bij het oplossen van de gesignaleerde problematiek en het lenigen van de aangetroffen nood. Als dat inderdaad het geval is, dan rijst de vraag of het te voeren of gevoerde beleid wel effectief is. Het hier te bespreken rapport van 2006 richt zich echter niet zozeer op de schaduwzijde van de Nederlandse samenleving, maar veeleer op de zonzijde. In het huidige rapport wordt het perspectief namelijk omgedraaid. De nadruk ligt nu op sociale categorieën en groeperingen die het wel goed doen en goed hebben soms tegen de verdrukking in ( ) die vooroplopen bij gewenste ontwikkelingen, en ( ) door extra inspanningen een bijdrage leveren aan de kwaliteit van de samenleving (p. 1). Misschien valt van succesvolle bevolkingsgroepen, dat wil zeggen succesvol vanuit het oogpunt van wat maatschappelijk nastrevenswaardig is, wel meer te leren dan van in dit opzicht falende groepen. Dan kan beleid worden gevoerd dat bepaalde hoopvolle ontwikkelingen stimuleert naast beleid dat zorgwekkende ontwikkelingen afremt of ombuigt. 376

2 2007, jaargang 82, nr Terug naar af? Een van de interessante aspecten van dit rapport is dat het in zekere zin een terugkeer inhoudt naar de beginjaren van het SCP. De oprichting van het SCP in 1973 was een product van de tijdgeest: het geloof in de maakbare samenleving en de ermee gepaard gaande opkomst en bloei van wat in de literatuur wel bekendstaat als de sociale-indicatorenbeweging. In verscheidene Westerse landen werden indertijd namelijk pogingen ondernomen stelsels van sociale indicatoren te ontwikkelen die een aanvulling zouden kunnen vormen op de vigerende stelsels van nationale economische rekeningen. Op basis daarvan zou systematischer sociaal en cultureel beleid kunnen worden gevoerd en geëvalueerd. Het verwezenlijken van deze ambitie stuitte echter op problemen van praktische en theoretische aard. De sociale rekeningen zijn er nooit echt van gekomen, de sociale-indicatorenbeweging verloor haar aantrekkingskracht en het geloof in de maakbare samenleving nam af. Bij het lezen van het huidige rapport kreeg ik de indruk dat we weer een beetje terug bij af zijn. Het rapport lijkt wel wat op een eerste aanzet om te komen tot een schatting van de sociaal-culturele kapitaalgoederenvoorraad van Nederland. Dat gebeurt op een nogal impressionistische manier Schnabel spreekt zelf over een essayistische benadering. Een dergelijke raming van de sociaal-culturele kapitaalgoederenvoorraad zou ten tijde van het schrijven en rekenen de toenmalige regering te pas zijn gekomen. De kabinetten Balkenende II en III stonden namelijk een zekere terugtred van de overheid en een afslanking van de verzorgingsstaat voor. Daar zou echter, naar eigen zeggen, een activerend beleid tegenover staan dat vaker een appèl doet op de eigen verantwoordelijkheid van staatsburgers. Zulk een beleid impliceert, in de woorden van het SCP-rapport, aan de ene kant desinvesteringen in sommige voorzieningen van de verzorgingsstaat en aan de andere investeringen in de maatschappelijk wenselijke activiteiten van burgers. 3. Investeren in vermogen In het inleidende hoofdstuk wijst Schnabel erop dat we leven in een tijdperk van economische metaforen. Die metaforen zijn zijns inziens niet alleen beeldspraak, maar weerspiegelen ook een veranderende werkelijkheid en openen nieuwe perspectieven op de toekomst. Zo zijn quasieconomische begrippen als sociaal en cultureel kapitaal, die in dit rapport soms vermomd centraal staan, algemeen gangbaar geworden. Toch bevallen die begrippen Schnabel maar half. Hij vindt ze te statisch, ze suggereren te veel zekerheid. Daarom hanteert hij liever de vaak als synoniem gehanteerde term vermogen. In een sociologisch perspectief zou het begrip vermogen connotatief meer dynamiek suggereren. Vermogen zou in tegenstelling tot kapitaal eerst moeten worden opgebouwd, zegt hij, en vertoont slechts zijn waarde in het gebruik ervan, dat wil zeggen in het toepassen van de verworven competenties. Dit lijkt me, met alle verschuldigde eerbied, veel weg hebben van begripsgoochelarij. In elk economisch handboek staat te lezen dat kapitaal moet worden opgebouwd en kan worden vernietigd, dat er dood kapitaal bestaat, dat 377

3 Mens & Maatschappij wil zeggen kapitaal dat geen rente oplevert, en versteend kapitaal, dat wil zeggen in onroerend goed belegd vermogen dat niet snel te gelde is te maken. In de sociologische literatuur spreekt men wel van verzuurd sociaal kapitaal, dat wil zeggen sociaal kapitaal waarin, nadat het is opgebouwd, niet genoeg is geïnvesteerd en dat daardoor niet meer productief aanwendbaar is. Het begrip kapitaal is dus niet zo statisch en suggereert niet zoveel zekerheid als Schnabel denkt. Kennelijk heeft hij niet alleen mij niet van het subtiele onderscheid tussen kapitaal en vermogen overtuigd. Ook sommige medewerkers gebruiken in hun hoofdstukken de termen menselijk, sociaal en cultureel kapitaal nogal eens als synoniem voor vermogen. Hoe dit ook zij, wat centraal staat in dit rapport is investeren in vermogen. Individuen of groepen kunnen initiatieven nemen, inspanningen plegen, inspiratie bieden en innovaties toepassen. Deze kunnen worden opgevat als investeringen omdat ze hun competenties kunnen versterken, hun situatie verbeteren en hun kansen vergroten. Ook externe partijen zoals de overheid kunnen hiertoe bijdragen, door sterkere betrokkenheid bij het activeren en (re)integreren van burgers, door in hun maatschappelijk wenselijke activiteiten te investeren. Investering, zegt Schnabel, staat in de sociologische zin van het woord tegenover institutionalisering, dat als concept de toekomst niet als een spannend, hopelijk lonend en uiteindelijk onzeker avontuur ziet, doch als een veilige en zekere herhaling van een verleden dat zich bewezen heeft. Dit is mij een beetje te kort door de bocht. Investeren is altijd een risicovolle aangelegenheid, maar haast niemand is geneigd in een situatie van volledige onzekerheid tot investeringen over te gaan. Investeringsrisico s moeten berekenbaar zijn en daar zijn instituties voor nodig. Instituties geven aan welke wegen vermoedelijk of waarschijnlijk naar succes leiden en welke niet. Instituties geven een aanwijzing wanneer investeringen vermoedelijk renderen. Ze wijzen de weg waarlangs kapitaal waarschijnlijk het best kan worden opgebouwd. Fysieke objecten kunnen immers slechts worden geaccumuleerd en gebruikt als er sprake is van afdwingbare eigendomsrechten, dan eerst worden ze economisch kapitaal. Het accumuleren van kennis en vaardigheden vereist instellingen van onderwijs en opleiding, dan pas worden ze menselijk of cultureel kapitaal. Sociale banden kunnen eerst productief worden aangewend als ze worden gesanctioneerd door gemeenschapsnormen of de statuten en reglementen van verenigingen, stichtingen en andere non-profitorganisaties. Dan pas is er sprake van sociaal kapitaal. 4. Vragen Wie investeert in wie en op welke manier, dat is volgens Schnabel de centrale vraag in dit rapport. Die beschrijvingsvraag wordt in de verschillende hoofdstukken niet alleen nader ingevuld en verder uitgewerkt, maar ook voorzien van verklarings-, toetsings- en toepassingsvragen. Zo gaan hoofdstuk twee tot en met vijf bijvoorbeeld over investeringen in menselijk kapitaal. In hoofdstuk twee wordt de vraag gesteld hoe de hogeronderwijsdeelname van autochtone en allochtone Nederlanders zich ontwikkelt, welke factoren daarop van invloed zijn en wat de aangrijpingspunten zijn voor het bevorderen van de hogeronderwijsdeelname van de lagere sociaal- 378

4 2007, jaargang 82, nr. 4 economische milieus en jongeren uit de minderheden. In hoofdstuk drie gaan de vragen over het wat, hoe en waarom van onderwijsinvesteringen in getalenteerde jeugd en wordt tevens, hoewel in andere woorden, de vraag gesteld naar het rendement van in getalenteerde jeugd geïnvesteerd kapitaal. In hoofdstuk vier komt de vraag aan de orde wie er vooral investeren in informatievaardigheden, op welke wijze dit menselijk kapitaal wordt verworven en welke consequenties dat voor hen heeft in termen van maatschappelijk gewin. In hoofdstuk vijf, dat over etnische minderheden in de middenklasse gaat, wordt de vraag gesteld in hoeverre investeringen door en voor immigranten in het onderwijs van belang zijn voor het realiseren van een gunstige arbeidsmarktpositie. Die vraag wordt van menselijk kapitaal vervolgens uitgebreid naar cultureel en sociaal kapitaal door de vraag te stellen in hoeverre investeringen in de taal, cultuur en sociale contacten van de ontvangende samenleving hierop van invloed zijn. Hoofdstuk zes gaat niet zozeer over investeringen in menselijk kapitaal als wel over het aanwenden van dit kapitaal in het productieproces. Het centrale vermoeden in dit hoofdstuk, dat handelt over voltijds werkende moeders, is dat hun arbeidsdeelname spoort met het beleid van het kabinet Balkenende II en daarom door dat kabinet kan worden gezien als een wenselijke investering in het economisch draagvlak van de Nederlandse samenleving. Dat roept echter de vraag op of het werken in voltijd door moeders een positieve (vrijwillige) of een negatieve (gedwongen) keuze is. Hoe combineren werkende moeders arbeid en zorg, wat voor knelpunten ervaren zij en hoe zou de overheid of zouden sociale partners dan wel individuele werkgevers kunnen bijdragen tot het oplossen ervan? Hoofdstuk zeven is een vreemde eend in de bijt. In plaats van burgers staan in dit hoofdstuk, dat over het belang van sociale en culturele aspecten voor succesvolle innovatie gaat, bedrijven en landen centraal. Erin worden vragen gesteld zoals wat de Nederlandse overheid eraan doet om innovatie te bevorderen en waar we in Nederland qua innovatie (internationaal, sectoraal en regionaal) goed in zijn. In hoofdstuk acht, dat over de boer als maatschappelijke ondernemer handelt, wordt de vraag gesteld wie de boeren van nu zijn en wat hun drijfveren en motivaties zijn om hun bedrijf te blijven voeren. Sommige van die boeren ontwikkelen initiatieven voor het maatschappelijk ondernemen. Het is echter de vraag of het investeren in maatschappelijk ondernemen wel een goede investering is voor de boeren zelf en voor de samenleving als geheel. Hoofdstuk negen gaat over investeren in gezondheid. Welke mensen investeren met gezond gedrag in hun gezondheid? Hoe spelen overheid en markt hierop in en hoe zou dat wellicht beter kunnen? Met de hoofdstukken tien en elf zijn we weer op vertrouwd terrein. Hoofdstuk tien gaat over informele zorg als opbrengst van sociaal kapitaal. Wie helpt wie en hoeveel met wat? Dat is de eerste vraag die in dit hoofdstuk wordt beantwoord. Daarna worden vragen gesteld naar de economische betekenis van informele zorg door familie en vrienden, de kosten en baten ervan en de investeringen en investeringsmogelijkheden van de overheid in dit soort sociaal kapitaal. In hoofdstuk 11, over kerkgangers als investeerders in de civil society, wordt sociaal kapitaal wat wijder opgevat, namelijk als vrijwilligerswerk. Kerken fungeren namelijk niet alleen als instituties die spirituele en praktische bijstand geven aan hun leden, maar genereren ook vaak breder sociaal engagement. Vrijwilligerswerk voor de kerk lijkt vaak dienst te doen als een opstapje 379

5 Mens & Maatschappij naar ander vrijwilligerswerk. De vraag is dan wat de mechanismen erachter zijn. De laatste twee hoofdstukken, twaalf en dertien, gaan respectievelijk over investeringen door burgers in de bestaande woningvoorraad van de grote stad en over investeren in een leefbare woonomgeving. In hoofdstuk twaalf wordt opgemerkt dat in de grote stad veel wordt geïnvesteerd om de kwaliteit van de woningvoorraad op peil te houden en dat een deel van die investeringen afkomstig is van particuliere huishoudens. Wanneer die investeringen vervolgens leiden tot statusverhoging van de omgeving (buurt, wijk) wordt gesproken van gentrification. De vraag wordt dan gesteld waarom bepaalde wijken eerder in aanmerking komen voor groot onderhoud dan andere. En waarom stijgt vervolgens in de gebieden waar veel onderhoud is gepleegd maar een deel in sociale status? In hoofdstuk dertien staan initiatieven tot het verbeteren van de leefbaarheid centraal. Die inspanningen worden soms onbetaald door bewoners verricht of financieel dan wel anderszins ondersteund door woningcoöperaties of het opbouwwerk, maar zijn soms ook het product van grootschalige investeringen in de herstructurering van wijken door de overheid. De vraag is dan wat de bijdrage is van de verschillende initiatieven tot de tevredenheid van bewoners met de leefbaarheid van hun buurt. Dit geheel overziend dringen twee opmerkingen zich op. Allereerst dat het geheel aan vraagstellingen voorbeeldig is. Niet alleen zijn de vragen helder vanuit een centrale optiek verwoord, maar ze respecteren ook veelal de logica van het vraagstellen. Eerst beschrijvings-, dan verklarings-, vervolgens toetsings- en ten slotte toepassings- of verbetervragen. Ten tweede blijkt nu wat het voordeel is van het hanteren van de term vermogen. Het net kan namelijk wijder worden uitgeworpen dan bij het hanteren van begrippen als menselijk, sociaal en cultureel kapitaal het geval zou zijn. Een nadeel is natuurlijk wel dat de term vermogen de theoretische connotaties mist die met de kapitaalbegrippen verbonden zijn. Daarmee dreigen verklaringen een sterk ad hoc-karakter te krijgen. 5. Enkele bevindingen Hier ontbreekt de ruimte om uitgebreid in te gaan op de bevindingen. De geïnteresseerde lezer verwijs ik naar de korte, bondige, heldere en in een kader geplaatste samenvattingen die aan de afzonderlijke hoofdstukken voorafgaan. Jammer genoeg is het ondoenlijk om ze te condenseren tot een coherent en consistent kort overzicht. Daarvoor lopen ze te veel uiteen. Hier wreekt zich de impressionistisch/essayistische benadering, Wat veel had kunnen goedmaken, is een afsluitend en concluderend hoofdstuk waar alle lijnen weer samenkomen en de bevindingen op een hoger plan worden getild. Maar zulk een hoofdstuk ontbreekt. Veel verder dan het pikken van wat krenten uit de pap zal en kan ik dus niet gaan. Opmerkelijk is dat nogal wat bevindingen, hoewel toch zon voorspeld was, in meteorologische termen meer weg hebben van het weertype: wisselend bewolkt met zonnige perioden, maar ook een enkele bui. Zo blijkt bijvoorbeeld dat de hogeronderwijsdeelname van nietwesters allochtone jongeren in de afgelopen jaren duidelijk is toegenomen, maar ook dat hun studie in dat onderwijs minder goed verloopt: ze studeren minder vlot en vallen vaker uit. Ook 380

6 2007, jaargang 82, nr. 4 blijkt dat de middenklasse in toenemende mate wordt bevolkt door allochtonen, maar dat nog steeds relatief veel allochtone ondernemers hun bedrijf gedwongen beëindigen en nogal wat allochtonen er niet in slagen hun relatief hoge inkomenspositie vast te houden. Iets vergelijkbaars valt te constateren op het terrein van de gezondheid. Investeringen van individuen in gezond gedrag leiden tot een langer leven en aanvankelijk lagere zorgkosten, maar op termijn zijn de zorgkosten juist (veel) hoger als deze individuen in een latere levensfase ouderdomsziekten krijgen. Dat leidt tot de cynische conclusie: voor de kosten van de zorg geldt dus dat voorkomen eerst kosten bespaart, maar op de lange termijn dus duurder zal zijn dan genezen (of beter gezegd: behandelen). Wat de civil society betreft, blijken kerkgangers in aanzienlijk grotere aantallen vrijwilligerswerk te doen, ook als dit niet op de kerk is gericht. Zij betonen zich tevens vrijgeviger in hun donaties aan goede doelen en ideële organisaties, ook als het om seculiere doelen gaat. Helaas echter zijn de afgelopen decennia de kerken in snel tempo kleiner, leger en grijzer geworden, dus is het perspectief niet erg gunstig. 6. Naar een sociaal-culturele kapitaalrekening voor Nederland Eerder heb ik gesteld dat dit rapport wel iets weg heeft van een eerste aanzet tot de schatting van de sociaal-culturele kapitaalgoederenvoorraad van Nederland. Dat lijkt ver gezocht, maar Schnabel zelf verwijst in zijn inleidende hoofdstuk uitdrukkelijk en instemmend naar een metaforisch gebruik van de termen verlies- en winstrekening uit het economische vocabulaire. In dit rapport gaat het hem er expliciet om het idee van een winstrekening in relatie te brengen tot een perspectief van groei en ontwikkeling. Het inleidende hoofdstuk draagt dan ook niet voor niets de titel Een wereld te winnen. Als het SCP verder zou willen gaan met deze aanpak, welke kant zou deze dan uit moeten gaan? Om die vraag te beantwoorden is het nodig eerst aan te geven wat een sociaal-culturele winstrekening inhoudt. Een dergelijke rekening legt rekenschap af van de activa, dat wil zeggen de gezamenlijke sociaal-culturele baten van de Nederlandse samenleving. Een deel van die baten wordt geconsumeerd en een ander deel geïnvesteerd. Investeren betekent in het algemeen het bestemmen van productiemiddelen voor de voortbrenging van kapitaalgoederen. In dit geval menselijk, sociaal en cultureel kapitaal. Een goede raming van de sociaal-culturele kapitaalgoederenvoorraad maakt het niet alleen nodig die investeringen te onderscheiden naar type activa en sectoren, maar ook om de verwachte levensduren van de geproduceerde kapitaalgoederen erin te verdisconteren. Dat betekent dat we een onderscheid moeten maken naar bruto en netto investeringen. Bruto investeringen zijn de in een bepaalde periode voortgebrachte sociaalculturele kapitaalgoederen. Voor de netto investeringen moeten daar de investeringen vanaf worden getrokken die dienen ter vervanging van versleten of verouderde kapitaalgoederen. Wat is het nut van een dergelijke raming? Deze maakt het mogelijk met behulp van een sociaal-culturele productiefunctie vast te stellen of, en zo ja, hoe en in welke mate welke en hoeveel sociaal-culturele kapitaalgoederen worden gebruikt als middelen tot verdere productie en in welke mate ze dienen om welzijn te produceren. Met dat laatste zijn we weer terug bij de 381

7 Mens & Maatschappij indrukwekkende reeks van eerdere sociale en culturele rapporten die systematische informatie bevatte over het sociale en culturele welzijn en welbevinden van de Nederlandse bevolking. Het verschil is echter dat er nu aan kan worden toegevoegd hoe dat welzijn en welbevinden wordt voortgebracht. Dat is in ieder geval theoretisch gezien al weer een hele stap vooruit. Het is natuurlijk makkelijk kort te schetsen hoe verder te gaan met de schatting van de sociaal-culturele kapitaalgoederenvoorraad van Nederland. Het uitwerken van zulk een schets vraagt om veel inzicht en de uitvoering ervan een grote inzet. Maar het Sociaal en Cultureel Rapport 2006 is te beloftevol om het hierbij te laten. Het biedt op zijn minst een aanpak die een vervolgproject verdient. Noot 1. Emeritus hoogleraar Algemene en Theoretische Sociologie, Universiteit van Tilburg. Adres: Turfmarkt 55-57, 2801 GW Gouda, 382

Opgave 1 Heeft het vrijwilligerswerk toekomst?

Opgave 1 Heeft het vrijwilligerswerk toekomst? Opgave 1 Heeft het vrijwilligerswerk toekomst? Bij deze opgave horen tekst 1 en 2 en de tabellen 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje. Inleiding In Nederland zijn ruim 4 miljoen mensen actief in het vrijwilligerswerk.

Nadere informatie

Bedrijfsscholing: scholen voor de concurrent?

Bedrijfsscholing: scholen voor de concurrent? Onderwijs en opleiding Bedrijfsscholing: scholen voor de concurrent? Wolff, Ch. J. de, R. Luijkx en M.J.M. Kerkhofs (2002), Bedrijfsscholing en arbeidsmobiliteit, OSA A-186, Tilburg. Scholing van werknemers

Nadere informatie

De feiten over beschut werk: werken loont Kernpunten

De feiten over beschut werk: werken loont Kernpunten De feiten over beschut werk: werken loont Kernpunten Beschut werk is goedkoper dan een participatievoorziening omdat met beschut werk opbrengsten worden gerealiseerd uit productie. Hiermee kunnen ongeveer

Nadere informatie

Meer of minder uren werken

Meer of minder uren werken Meer of minder uren werken Jannes de Vries Een op de zes mensen die minstens twaalf uur per week werken (de werkzame beroeps bevolking) wil meer of juist minder uur werken. Van hen heeft minder dan de

Nadere informatie

solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd?

solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd? Bijdrage prof. dr. Kees Goudswaard / 49 Financiering van de AOW: solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd? Deze vraag staat centraal in de bij drage van bijzonder hoogleraar Sociale zekerheid prof.

Nadere informatie

Gebruik van kinderopvang

Gebruik van kinderopvang Gebruik van kinderopvang Saskia te Riele In zes van de tien gezinnen met kinderen onder de twaalf jaar hebben de ouders hun werk en de zorg voor hun kinderen zodanig georganiseerd dat er geen gebruik hoeft

Nadere informatie

Onderzoeksdocument. Creatieve Bloeiplaats

Onderzoeksdocument. Creatieve Bloeiplaats Onderzoeksdocument Creatieve Bloeiplaats HVA Instituut voor Interactieve Media Amsterdam oktober 2008 Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 Inleiding...3 Doelstellingen...4 Doelgroep...5 De vragen...6 De resultaten...7

Nadere informatie

MVO-PROFIEL Bedrijf X

MVO-PROFIEL Bedrijf X MVO-PROFIEL Bedrijf X 2008 BouwMVO De in deze uitgave vermelde gegevens zijn strikt vertrouwelijk en alle hierop betrekking hebbende auteursrechten, databankrechten en overige (intellectuele) eigendomsrechten

Nadere informatie

Dutch Summary. Dutch Summary

Dutch Summary. Dutch Summary Dutch Summary Dutch Summary In dit proefschrift worden de effecten van financiële liberalisatie op economische groei, inkomensongelijkheid en financiële instabiliteit onderzocht. Specifiek worden hierbij

Nadere informatie

Bijlage 1 Vragenlijst websurvey

Bijlage 1 Vragenlijst websurvey Bijlage 1 Vragenlijst websurvey Wmo monitor 2011 - uw organisatie Vraag 1 Welk type organisatie vertegenwoordigt u? (meerdere antwoorden mogelijk) Professionele organisaties Welzijnsorganisatie Vrijwilligerscentrale

Nadere informatie

Niet-westerse allochtonen behoren minder vaak tot de werkzame beroepsbevolking 1) Arbeidsdeelname niet-westerse allochtonen gedaald

Niet-westerse allochtonen behoren minder vaak tot de werkzame beroepsbevolking 1) Arbeidsdeelname niet-westerse allochtonen gedaald 7. Vaker werkloos In is de arbeidsdeelname van niet-westerse allochtonen gedaald. De arbeidsdeelname onder rs is relatief hoog, zes van de tien hebben een baan. Daarentegen werkten in slechts vier van

Nadere informatie

Grote dynamiek in kleinschalig ondernemerschap

Grote dynamiek in kleinschalig ondernemerschap Grote dynamiek in kleinschalig ondernemerschap J. Mevissen, L. Heuts en H. van Leenen SAMENVATTING Achtergrond van het onderzoek Het verschijnsel zelfstandige zonder personeel (zzp er) spreekt tot de verbeelding.

Nadere informatie

Veranderingen in arbeidsparticipatie van gescheiden moeders

Veranderingen in arbeidsparticipatie van gescheiden moeders Veranderingen in arbeidsparticipatie van gescheiden moeders Suzanne Peek Gescheiden moeders stoppen twee keer zo vaak met werken dan niet gescheiden moeders. Ook beginnen ze vaker met werken. Wanneer er

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Inhoud 1. Inleiding 2 De Wmo-werkplaats 2 Schets van de context 2 Ontwikkelde producten 3 2. Doel onderzoek

Nadere informatie

B.U.N. Boeddhistische Unie Nederland Vereniging van boeddhistische groeperingen in Nederland

B.U.N. Boeddhistische Unie Nederland Vereniging van boeddhistische groeperingen in Nederland Amsterdam, 24-11-2014 Boeddhisten in Nederland een inventarisatie Er zijn twee vragen die boeddhisten in Nederland al jaren bezig houden: 1. Wat is een boeddhist 2. Hoeveel boeddhisten zijn er in Nederland

Nadere informatie

Vrijwilligerswerk is geen containerbegrip

Vrijwilligerswerk is geen containerbegrip Vrijwilligerswerk is geen containerbegrip De veranderende politieke en maatschappelijke verhoudingen resulteren in minder overheid en meer burger. Door de terugtredende overheid ontstaat er meer ruimte

Nadere informatie

STARTPAKKET RURAAL ERFGOED

STARTPAKKET RURAAL ERFGOED STARTPAKKET RURAAL ERFGOED CHECKLIST Startpakket Ruraal Erfgoed komt tot stand onder auspiciën van Innovatieplatform Duurzame Meierij met een financiële bijdrage van Belvedere, EU (Leader+) en IDM. Projectontwikkeling:

Nadere informatie

Embargo t/m woensdag 16 december 2015, 11.00 uur. Publicatie Policy Brief Geen tijd verliezen. Van opvang naar integratie van asielmigranten

Embargo t/m woensdag 16 december 2015, 11.00 uur. Publicatie Policy Brief Geen tijd verliezen. Van opvang naar integratie van asielmigranten Persbericht Sociaal Cultureel Planbureau (SCP), Wetechappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC), Wetechappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) Embargo t/m woedag 16 december 2015, 11.00 uur

Nadere informatie

De Plus van Surplus. Strategische koers Surplus

De Plus van Surplus. Strategische koers Surplus De Plus van Surplus Strategische koers Surplus 2 3 Inhoudsopgave Werkgebied... Opvoeden is niet altijd makkelijk, gelukkig is er hulp wanneer ik dat nodig heb. 4 6 Onderdelen van Surplus... 7 Surplus als

Nadere informatie

8. Werken en werkloos zijn

8. Werken en werkloos zijn 8. Werken en werkloos zijn In 22 is de arbeidsdeelname van allochtonen niet meer verder gestegen. Onder autochtonen is het aantal personen met werk nog wel licht toegenomen. De arbeidsdeelname onder Surinamers,

Nadere informatie

14 Hoofdstuk 1: Politieke ruimte voor Nederlanders in het buitenland

14 Hoofdstuk 1: Politieke ruimte voor Nederlanders in het buitenland Inhoudsopgave 6 Inleiding 14 Hoofdstuk 1: Politieke ruimte voor Nederlanders in het buitenland 16 Frankrijk 19 Italië 22 Kroatië 25 Portugal 28 Zwitserland 33 Deelconclusies (I) 34 Hoofdstuk 2: Economische

Nadere informatie

TRENDBEELD INVESTERINGEN IN GELDERLAND

TRENDBEELD INVESTERINGEN IN GELDERLAND TRENDBEELD INVESTERINGEN IN GELDERLAND De investeringen (inter)nationaal vergeleken De kapitaalgoederenvoorraad in een land of regio wordt geleidelijk opgebouwd door de jaarlijkse investeringen. De investeringen

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

STICHTING STEUNFONDS VOEDSELBANK TILBURG

STICHTING STEUNFONDS VOEDSELBANK TILBURG Jaarrekening 214 STICHTING STEUNFONDS VOEDSELBANK TILBURG Varikstraat 29 536 SR TILBURG STICHTING STEUNFONDS VOEDSELBANK TILBURG 1 Jaarrekening 214 INHOUDSOPGAVE Algemeen Verantwoording van het bestuur

Nadere informatie

Senioren ontmoeten elkaar. Verslag van 2 oktober 2010

Senioren ontmoeten elkaar. Verslag van 2 oktober 2010 Senioren ontmoeten elkaar Verslag van 2 oktober 2010 Meer overeenkomsten dan verschillen Dit is, in het kort, de conclusie van de lunchbijeenkomst Senioren ontmoeten elkaar 1 op 2 oktober 2010. De lunchbijeenkomst

Nadere informatie

Vrijwilligerswerk meer kracht geven

Vrijwilligerswerk meer kracht geven Notitie Vrijwilligerswerk meer kracht geven Hoogeveen Wim Warrink, raadslid Hetty Pullen-Muis, vervangend raadslid September 2012 1 Inhoud 1. Samenvatting 3 2. Inleidend 3 3. Aanleiding voor het voorstel

Nadere informatie

Life event: Een nieuwe baan

Life event: Een nieuwe baan Life event: Een nieuwe baan Inhoudsopgave 1 Belangrijke bevindingen 2 Achtergrond en verantwoording 3 Onderzoeksresultaten Arbeidsvoorwaarden en pensioenregeling Pensioeninformatie Pensioenkennis Waardeoverdracht

Nadere informatie

Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut.

Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut. Samenvatting Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut. De Jeugdmonitor Zeeland De Jeugdmonitor Zeeland is een plek waar allerlei informatie bij

Nadere informatie

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda 2012-2013 Inleiding M&S Breda bestaat uit acht organisaties die er voor willen zorgen dat de kwetsbare burger in Breda mee kan doen. De deelnemers in M&S Breda delen

Nadere informatie

www.rkdiaconie.nl/ beleid maken/ financiering regelen

www.rkdiaconie.nl/ beleid maken/ financiering regelen VERANTWOORD OMGAAN MET CARITASGELDEN Situering Dit lesmateriaal geeft een gedegen aanzet over hoe u verantwoord om kunt gaan met caritasgelden. De doelstellingen zijn: 1. U weet wat het begrip caritasgelden

Nadere informatie

Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Nummer 14 > Jaargang 10 > November 2012 inhoud > Financiële positie: dekkingsgraad blijft laag [p.1] Bestuur / Verantwoordingsorgaan [p.2] Uniform Pensioen

Nadere informatie

Factsheet. Inleiding. Thema Werkgelegenheid

Factsheet. Inleiding. Thema Werkgelegenheid Factsheet Thema Werkgelegenheid Inleiding Rotterdam wil dromers, denkers en doeners ondersteunen bij het realiseren van ideeën en initiatieven waarmee maatschappelijke vraagstukken in de stad worden aangepakt.

Nadere informatie

Samenvatting. Indicatoren voor ecologische effecten hangen sterk met elkaar samen

Samenvatting. Indicatoren voor ecologische effecten hangen sterk met elkaar samen Samenvatting Er bestaan al jaren de zogeheten Richtlijnen voor goede voeding, die beschrijven wat een gezonde voeding inhoudt. Maar in hoeverre is een gezonde voeding ook duurzaam? Daarover gaat dit advies.

Nadere informatie

Stichting Trustfonds Hippische Alliantie Rotterdam

Stichting Trustfonds Hippische Alliantie Rotterdam Beleidsplan 2015-2018 (versie 25-02- 2015) H1: Inleiding Voor u ligt het beleidsplan van de Stichting Hippische Alliantie Rotterdam 2015-2018. Gedurende de vorige beleidsperiode (2011-2014) is de naam

Nadere informatie

TIPS VOOR EEN GOEDE BEGROTING Waarom veel geld uitgeven en binnenhalen niet altijd handig is

TIPS VOOR EEN GOEDE BEGROTING Waarom veel geld uitgeven en binnenhalen niet altijd handig is TIPS VOOR EEN GOEDE BEGROTING Waarom veel geld uitgeven en binnenhalen niet altijd handig is Versie 2 oktober 2014 Als je gaat pionieren is er meestal geld nodig. Soms voor goedkope zaken zoals flyers,

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer vwo 2003-II

Eindexamen maatschappijleer vwo 2003-II Opgave 1 Armoede en werk 1 Het proefschrift bespreekt de effecten van het door twee achtereenvolgende kabinetten-kok gevoerde werkgelegenheidsbeleid. / De titel van het proefschrift heeft betrekking op

Nadere informatie

NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING. CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING

NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING. CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING Versterking van de wetenschap en een betere benutting van de resultaten zijn een onmisbare basis, als Nederland

Nadere informatie

De aanpak van armoede

De aanpak van armoede De aanpak van armoede Wat we kunnen leren van empowerment en de psychologie van de schaarste Wat werkt bij de aanpak van armoede WAT IS HET PROBLEEM? Groepen met een verhoogd armoederisico: WAT ZIJN DE

Nadere informatie

Notitie effect- en inzetstudie wijkcoaches Velve Lindenhof

Notitie effect- en inzetstudie wijkcoaches Velve Lindenhof Notitie effect- en inzetstudie wijkcoaches Velve Lindenhof Pieter-Jan Klok Bas Denters Mirjan Oude Vrielink Juni 2012 Inleiding Onderdeel van het onderzoek zou een vergelijkende studie zijn naar de effectiviteit

Nadere informatie

V erschenen in: ESB, 83e jaargang, nr. 4162, pagina 596, 31 juli 1998 (datum)

V erschenen in: ESB, 83e jaargang, nr. 4162, pagina 596, 31 juli 1998 (datum) Emancipatie en opleidingskeuze A uteur(s): Grip, A. de (auteur) Vlasblom, J.D. (auteur) Werkzaam bij het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) van de Universiteit Maastricht. (auteur) Een

Nadere informatie

Opvoeden in andere culturen

Opvoeden in andere culturen Opvoeden in andere culturen Bevorderen en versterken: competenties vergroten Een betere leven DVD 1 Bevolkingsgroepen aantal Allochtoon3.287.706 Autochtoon13.198.081 Europese Unie (exclusief autochtoon)877.552

Nadere informatie

STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING. Inleiding

STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING. Inleiding STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING Inleiding De door leidinggevenden gehanteerde stijlen van beïnvloeding kunnen grofweg in twee categorieën worden ingedeeld, te weten profileren en respecteren. Er zijn twee profilerende

Nadere informatie

Highlights resultaten partnerenquête DNZ

Highlights resultaten partnerenquête DNZ Highlights resultaten partnerenquête DNZ Peter Brouwer 28 mei 2015 1 van 8 Inleiding Jaarlijks organiseert De Normaalste Zaak (DNZ) een enquête onder haar leden. De enquête levert nuttige informatie op

Nadere informatie

participatiesamenleving

participatiesamenleving Tussen verzorgingsstaat en participatiesamenleving De feiten en fabels over informele zorg Prof. dr. Kim Putters Mezzo, 14 mei 2014 Inhoud 1. SCP en Mezzo 2. De Sociale Staatt van Nederland d 2013 3. De

Nadere informatie

interview Duurzame relatie bedrijf-opleidingsinstituut verhoogt rendement Joseph Kessels

interview Duurzame relatie bedrijf-opleidingsinstituut verhoogt rendement Joseph Kessels interview Joseph Kessels Duurzame relatie bedrijf-opleidingsinstituut verhoogt rendement Hoe zet je als industrieel bedrijf het opleiden van medewerkers strategisch in, zodat dit bijdraagt aan je organisatiedoelstellingen?

Nadere informatie

Opgave 1 Jeugdwerkloosheid in Europa

Opgave 1 Jeugdwerkloosheid in Europa Opgave 1 Jeugdwerkloosheid in Europa 1 maximumscore 4 Het verrichten van flexibele arbeid kan een voorbeeld zijn van positieverwerving als de eigen keuze van de jongeren uitgaat naar flexibele arbeid in

Nadere informatie

Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer 5: december 2015

Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer 5: december 2015 Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer : december 2 Zeeuwse ondernemers blijven gunstig gestemd Winstgevendheid bouwondernemers pas volgend jaar op peil Krapte aan personeel in sectoren ICT en

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker Samen Sterker Samenleven > niet gelijk, maar gelijkwaardig > aantrekkelijke, ecologische woonstad > iedereen een eerlijke kans op de arbeidsmarkt Samenleven Mensen zijn niet allemaal gelijk, maar wel gelijkwaardig.

Nadere informatie

Inzet van vrijwilligers. Niels Hermens (Verwey-Jonker Instituut en Wageningen University) Michiel Smit (Stichting Fier4Grunn)

Inzet van vrijwilligers. Niels Hermens (Verwey-Jonker Instituut en Wageningen University) Michiel Smit (Stichting Fier4Grunn) Inzet van vrijwilligers Niels Hermens (Verwey-Jonker Instituut en Wageningen University) Michiel Smit (Stichting Fier4Grunn) Agenda Vrijwilligerswerk in Nederland Vergelijking zorg, welzijn en sport Drie

Nadere informatie

IAS 23. 13.10.2003 NL Publicatieblad van de Europese Unie INTERNATIONAL ACCOUNTING STANDARD IAS 23 (HERZIENE VERSIE VAN 1993) Financieringskosten

IAS 23. 13.10.2003 NL Publicatieblad van de Europese Unie INTERNATIONAL ACCOUNTING STANDARD IAS 23 (HERZIENE VERSIE VAN 1993) Financieringskosten L 261/215 INTERNATIONAL ACCOUNTING STANDARD (HERZIENE VERSIE VAN 1993) Financieringskosten Deze herziene International Accounting Standard vervangt, Activering van financieringskosten, die in maart 1984

Nadere informatie

Waarom gaan we investeren We verwachten winst te maken! Alleen rekening houden met toekomstige ontvangsten en uitgaven.

Waarom gaan we investeren We verwachten winst te maken! Alleen rekening houden met toekomstige ontvangsten en uitgaven. www.jooplengkeek.nl Investeringsselectie Waarom gaan we investeren We verwachten winst te maken! Alleen rekening houden met toekomstige ontvangsten en uitgaven. belangrijk Calculaties voor beslissingen

Nadere informatie

Projectplan Ouderen en Levensvragen / Zingeving Cuijk.

Projectplan Ouderen en Levensvragen / Zingeving Cuijk. Projectplan Ouderen en Levensvragen / Zingeving Cuijk. Levens- / en zingevingvragen zijn op de achtergrond geraakt in onze samenleving, soms ook in het welzijnswerk. Toch zijn kwetsbaarheid en eenzaamheid

Nadere informatie

Proefschrift Girigori.qxp_Layout 1 10/21/15 9:11 PM Page 129 S u m m a r y in Dutch Summary 129

Proefschrift Girigori.qxp_Layout 1 10/21/15 9:11 PM Page 129 S u m m a r y in Dutch Summary 129 S u m m a r y in Dutch Summary 129 Gedurende de geschiedenis hebben verschillende factoren zoals slavernij, migratie, de katholieke kerk en multinationals zoals de Shell raffinaderij de gezinsstructuren

Nadere informatie

Bijlage 6. Consultatie moskee Omar El Faroek en Moskee Anwar-e-Quba

Bijlage 6. Consultatie moskee Omar El Faroek en Moskee Anwar-e-Quba Bijlage 6 Consultatie moskee Omar El Faroek en Moskee Anwar-e-Quba Samenvatting en reacties uit "Moskee-project" Consultatie inwoners de Gagel via interviews, de Surinaamse Anwar-e-Quba moskee en de Omar

Nadere informatie

Kwetsbaar alleen. De toename van het aantal kwetsbare alleenwonende ouderen tot 2030

Kwetsbaar alleen. De toename van het aantal kwetsbare alleenwonende ouderen tot 2030 Kwetsbaar alleen De toename van het aantal kwetsbare alleenwonende ouderen tot 2030 Kwetsbaar alleen De toename van het aantal kwetsbare alleenwonende ouderen tot 2030 Cretien van Campen m.m.v. Maaike

Nadere informatie

Dit seminar zal ons, de vandaag hier aanwezige sectoren, leiden in het exploreren van de inmiddels wereldwijd bekende Eigen Kracht.

Dit seminar zal ons, de vandaag hier aanwezige sectoren, leiden in het exploreren van de inmiddels wereldwijd bekende Eigen Kracht. Speech ter gelegenheid van Seminar Eigen Kracht / Forsa Propio 3 september 2015 Integrale aanpak vanuit een heldere visie Dit seminar gaat over Eigen Kracht. Welke associaties roept Eigen Kracht eigenlijk

Nadere informatie

VORIGE PAGINA Sociale firma s: een oplossing voor verloren arbeidskracht ARTIKEL - 28 JANUARI 2015

VORIGE PAGINA Sociale firma s: een oplossing voor verloren arbeidskracht ARTIKEL - 28 JANUARI 2015 VORIGE PAGINA Sociale firma s: een oplossing voor verloren arbeidskracht ARTIKEL - 28 JANUARI 2015 Sociale firma s blijken van grote waarde te zijn voor mensen, die tot dan toe een grote afstand tot de

Nadere informatie

Kinderbijslag op maat voor de toekomst

Kinderbijslag op maat voor de toekomst Kinderbijslag op maat voor de toekomst Voorstel van de SP voor een inkomensafhankelijke kinderbijslag Jan de Wit Agnes Kant Jona Linde Kinderbijslag op maat voor de toekomst Voorstel van de SP voor een

Nadere informatie

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics 1 Inleiding Veel organisaties hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in

Nadere informatie

Functiebehoud bij ouderen in levensloopperspectief

Functiebehoud bij ouderen in levensloopperspectief Functiebehoud bij ouderen in levensloopperspectief - Werkzame preventie door het leven heen - (To Do or not To Do) Openbare les Ton Bakker lector Functiebehoud bij Ouderen in Levensloopperspectief 9 oktober

Nadere informatie

Ontwikkelprogramma armoede gemeente Leeuwarden 2014

Ontwikkelprogramma armoede gemeente Leeuwarden 2014 Ontwikkelprogramma armoede gemeente Leeuwarden 2014 Inleiding Uit onze gemeentelijke armoedemonitor 1 blijkt dat Leeuwarden een stad is met een relatief groot armoedeprobleem. Een probleem dat nog steeds

Nadere informatie

Samenvatting. Vraagstelling. In het onderhavige onderzoek staan de volgende vragen centraal:

Samenvatting. Vraagstelling. In het onderhavige onderzoek staan de volgende vragen centraal: Samenvatting Naar schatting hebben jaarlijks ongeveer 50 à 60 duizend minderjarige kinderen te maken met een scheiding. Deze kinderen hebben gemiddeld vaker problemen dan kinderen van gehuwde of samenwonende

Nadere informatie

Kennisdag HAN Sociaal 2013

Kennisdag HAN Sociaal 2013 Kennisdag HAN Sociaal 2013 Praktijkkennis in de aanbieding! Martha van Biene Marion van Hattum 1 HAN Sociaal Bevorderen participatie door, voor en met kwetsbare burgers in de samenleving Meedenken, meedoen,

Nadere informatie

Aan: Het College van Burgemeester & Wethouders van de gemeente Leiden Postbus 9100 2300 PC Leiden

Aan: Het College van Burgemeester & Wethouders van de gemeente Leiden Postbus 9100 2300 PC Leiden Aan: Het College van Burgemeester & Wethouders van de gemeente Leiden Postbus 9100 2300 PC Leiden Betreft: In spraakreactie Stichting ZON t.a.v.: Beleidsplan Participatiewet B&W 14.0684 d.d. 15 juli 2014

Nadere informatie

GEKLEURDE ARMOEDE BEA VAN ROBAEYS

GEKLEURDE ARMOEDE BEA VAN ROBAEYS GEKLEURDE ARMOEDE BEA VAN ROBAEYS De opbouw van het verhaal Gekleurde armoede Een maatschappelijke uitdaging Leefwereld: het leven zoals het is Gekleurde armoede en hulpverlening Het perspectief van de

Nadere informatie

De Drieslag, een streep er door. en verder gaan

De Drieslag, een streep er door. en verder gaan 2012 De Drieslag, een streep er door. en verder gaan College van B&W Gemeente Ommen 14-3-2012 Inhoud Leeswijzer...2 Hoofdstuk 1 Wat was het doel...2 Hoofdstuk 2 Wat is er bereikt...2 Hoofdstuk 3 Wat is

Nadere informatie

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de 1 Inleiding door dr. Walter Krikilion, voorzitter Werkgroep Ethiek in de Kliniek van ICURO - Symposium Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg 19 oktober 2012 - Hasselt Beste deelnemers, Als Werkgroep

Nadere informatie

ITINERA INSTITUTE PERSBERICHT

ITINERA INSTITUTE PERSBERICHT ITINERA INSTITUTE PERSBERICHT België WK VOETBAL is een immigratienatie 2018, 2012/11 15 05 2012 MENSEN WELVAART BESCHERMING België is een immigratienatie: 25% van de bevolking is van oorsprong migrant.

Nadere informatie

Vrouwen op de arbeidsmarkt

Vrouwen op de arbeidsmarkt op de arbeidsmarkt Johan van der Valk Annemarie Boelens De arbeidsdeelname van vrouwen lag in 23 op 55 procent. De arbeidsdeelname van vrouwen stijgt al jaren. Deze toename komt de laatste jaren bijna

Nadere informatie

Samenvatting resultaten onderzoek De vermogende gever

Samenvatting resultaten onderzoek De vermogende gever Samenvatting resultaten onderzoek De vermogende gever Dit is een speciale samenvatting van het onderzoek dat de werkgroep Filantropische Studies in juni 2011 heeft uitgevoerd in samenwerking met Mindwize

Nadere informatie

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 De sociale ambitie: Zaanstad manifesteert zich binnen de metropoolregio Amsterdam

Nadere informatie

Een verkenning van de toekomstige arbeidsmarkt van de overheid

Een verkenning van de toekomstige arbeidsmarkt van de overheid Een verkenning van de toekomstige arbeidsmarkt van de overheid Maikel Volkerink Jules Theeuwes Utrecht, 10 oktober 2012 www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 SEO Economisch Onderzoek Onafhankelijk

Nadere informatie

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014 Nummer 6 juni 2014 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014 Factsheet Ondanks eerste tekenen dat de economie weer aantrekt blijft de werkloosheid. Negen procent van de Amsterdamse beroepsbevolking is werkloos

Nadere informatie

Het hoofdstuk effectiever werken aan diversiteit geschreven door lector Dr. Sjiera de Vries is onderdeel van De Staat van de Ambtelijke Dienst (STAD)

Het hoofdstuk effectiever werken aan diversiteit geschreven door lector Dr. Sjiera de Vries is onderdeel van De Staat van de Ambtelijke Dienst (STAD) Het hoofdstuk effectiever werken aan diversiteit geschreven door lector Dr. Sjiera de Vries is onderdeel van De Staat van de Ambtelijke Dienst (STAD) 2013. De gehele publicatie is na te lezen op de website

Nadere informatie

Workshop Werk aan de Winkel in oude wijken: en met name aan de particuliere woningvoorraad

Workshop Werk aan de Winkel in oude wijken: en met name aan de particuliere woningvoorraad Workshop Werk aan de Winkel in oude wijken: en met name aan de particuliere woningvoorraad Hans van den Hombergh Bianca Oude Groeniger 1. Introductie Woonlab en deelnemers workshop Woonlab Woonlab is een

Nadere informatie

Werken aan zorg binnen duurzaam onderwijs. Kris Van den Branden

Werken aan zorg binnen duurzaam onderwijs. Kris Van den Branden Werken aan zorg binnen duurzaam onderwijs Kris Van den Branden ENERGIE ENERGIE Leren Ontwikkeling Demotivatie Frustratie Spijbelgedrag Ongekwalificeerde uitstroom ENERGIE leren Leren Ontwikkeling demotivatie

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie. van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie. van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie EUROPEES PARLEMENT 1999 2004 Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie 10 april 2001 VOORLOPIGE VERSIE 2000/2243(COS) ONTWERPADVIES van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek

Nadere informatie

Lef en out-of-the-boxdenken in Lingewaard

Lef en out-of-the-boxdenken in Lingewaard Lef en out-of-the-boxdenken in Lingewaard Een onorthodoxe re-integratieaanpak Door: Fenny Brandsma Alle gemeenten hebben ermee te maken: reorganisatie, krimp en boventallige medewerkers. Sommige gemeenten

Nadere informatie

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte.

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte. Een chronische en progressieve aandoening zoals multiple sclerose (MS) heeft vaak grote consequenties voor het leven van patiënten en hun intieme partners. Naast het omgaan met de fysieke beperkingen van

Nadere informatie

ANBI status van het Jongerenhuis 1. Algemene gegevens

ANBI status van het Jongerenhuis 1. Algemene gegevens ANBI status van het Jongerenhuis Onze stichting is geregistreerd bij de Belastingdienst als ANBI algemeen nut beogende instelling. Vanwege onze ANBI status krijgen instellingen of particulieren vermindering

Nadere informatie

Ronde 3. Nvt Nt2: één pot nat? 1. Inleiding. 2. Context

Ronde 3. Nvt Nt2: één pot nat? 1. Inleiding. 2. Context . Nederlands als tweede taal Ronde 3 Hellmuth Van Berlo Taaluniecentrum NVT, Brussel Contact: hvanberlo@taaluniecentrum-nvt.org Nvt Nt2: één pot nat? 1. Inleiding Is de hele discussie over de vermeende

Nadere informatie

DIT IS EEN UITGAVE VAN

DIT IS EEN UITGAVE VAN Colofon DIT IS EEN UITGAVE VAN Stichting Maatschappij en Onderneming Lange Voorhout 92 2514 EJ Den Haag Telefoon: +31(0)70 3528 528 Email: contact@smo.nl Redactie: Simone Langeweg Tekst- en Communicatieadvies

Nadere informatie

Special. Het volledige onderzoek van SEO Economisch Onderzoek vindt u op www.kinderopvang.nl. Het (economisch) belang van kinderopvang

Special. Het volledige onderzoek van SEO Economisch Onderzoek vindt u op www.kinderopvang.nl. Het (economisch) belang van kinderopvang Special Het volledige onderzoek van SEO Economisch Onderzoek vindt u op www.kinderopvang.nl Het (economisch) belang van kinderopvang 2 Het (economisch) belang van kinderopvang Voorwoord Wat levert kinderopvang

Nadere informatie

1. Leg uit dat het sparen door gezinnen een voorbeeld is van ruilen in de tijd. 2. Leg uit waarom investeren door bedrijven als ruilen over de tijd beschouwd kan worden. 3. Wat is intertemporele substitutie?

Nadere informatie

Wij vinden het erg fijn dat u geïnteresseerd bent in onze visie en ambities.

Wij vinden het erg fijn dat u geïnteresseerd bent in onze visie en ambities. N e e r, 2 6 m e i 2 0 1 0 Visie & Beleid Beste lezer, Wij vinden het erg fijn dat u geïnteresseerd bent in onze visie en ambities. Indien u opmerkingen, suggesties of vragen heeft, laat ons dit weten.

Nadere informatie

Aan de slag met duurzame inzetbaarheid 3 november 2015

Aan de slag met duurzame inzetbaarheid 3 november 2015 Duurzame inzetbaarheid uitgangspunt personeelsbeleid Het voorstel is duurzame inzetbaarheid centraal te stellen in het personeelsbeleid om medewerkers van alle levensfasen optimaal inzetbaar te houden

Nadere informatie

WIE IS DE NIET-WESTERSE ALLOCHTONE GEVER?

WIE IS DE NIET-WESTERSE ALLOCHTONE GEVER? WIE IS DE NIET-WESTERSE ALLOCHTONE GEVER? Amsterdam, november 2011 Auteur: Dr. Christine L. Carabain NCDO Telefoon (020) 5688 8764 Fax (020) 568 8787 E-mail: c.carabain@ncdo.nl 1 2 INHOUDSOPGAVE Samenvatting

Nadere informatie

Introductie Methoden Bevindingen

Introductie Methoden Bevindingen 2 Introductie De introductie van e-health in de gezondheidszorg neemt een vlucht, maar de baten worden onvoldoende benut. In de politieke en maatschappelijke discussie over de houdbaarheid van de gezondheidszorg

Nadere informatie

FORMAT BUSINESSCASE Inkoop Dagbesteding (licht)

FORMAT BUSINESSCASE Inkoop Dagbesteding (licht) FORMAT BUSINESSCASE Inkoop Dagbesteding (licht) Aanvrager Organisatie Overige initiatiefnemers Naam Contactpersoon Telefoon E-mail 1 Naam business case Klantsegment DAGBESTEDING CATEGORIE LICHT Cliënten

Nadere informatie

Krimp: de sociaal-culturele kant

Krimp: de sociaal-culturele kant Krimp: de sociaal-culturele kant Dr. Nol Reverda, Lector Hogeschool Wetenschappelijk Directeur NEIMED 1 Wat is krimp? Krimp in enge zin betekent minder mensen door demografische verandering Demografische

Nadere informatie

Nationale Coalitie tegen Eenzaamheid. Kom Erbij

Nationale Coalitie tegen Eenzaamheid. Kom Erbij Nationale Coalitie tegen Eenzaamheid Kom Erbij Meer dan een miljoen Nederlanders sterk eenzaam Meer dan een miljoen Nederlanders voelt zich sterk eenzaam. De invloed van eenzaamheid is groot en leidt

Nadere informatie

rlening 19/10/2012 De opbouw van het verhaal Bind-Kracht en gekleurde armoede Gekleurde armoede als maatschappelijke uitdaging

rlening 19/10/2012 De opbouw van het verhaal Bind-Kracht en gekleurde armoede Gekleurde armoede als maatschappelijke uitdaging rlening De opbouw van het verhaal Bind-Kracht en gekleurde armoede? een maatschappelijke uitdaging een uitdaging voor de hulpverlening: cijfers uit Antwerpen De opzet van het onderzoek hulpverleners Divers-sensitief

Nadere informatie

De dagelijkse dichtheid van het bestaan. Paul Schnabel Rotary s Gravenhage Sociaal en Cultureel Planbureau Universiteit Utrecht

De dagelijkse dichtheid van het bestaan. Paul Schnabel Rotary s Gravenhage Sociaal en Cultureel Planbureau Universiteit Utrecht De dagelijkse dichtheid van het bestaan Paul Schnabel Rotary s Gravenhage Sociaal en Cultureel Planbureau Universiteit Utrecht Iedereen aan het werk Meer mensen - M. 80% - V. 55% Meer jaren - 61/62 jr.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 22 112 Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie Nr. 1249 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE

Nadere informatie

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen.

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. ADHD Wachtkamerspecial Onderbehandeling van ADHD bij allochtonen: kinderen en volwassenen N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. Inleiding

Nadere informatie

1. Iedereen is welkom in de opvang DE KINDEROPVANG HEEFT EEN BELANGRIJKE SOCIALE TAAK

1. Iedereen is welkom in de opvang DE KINDEROPVANG HEEFT EEN BELANGRIJKE SOCIALE TAAK 1. Iedereen is welkom in de opvang DE KINDEROPVANG HEEFT EEN BELANGRIJKE SOCIALE TAAK Kinderen krijgen in de opvang volop kansen om zich te ontwikkelen. Ouders kunnen intussen werk zoeken of gaan werken,

Nadere informatie

R A P P O R T Nr. 87 --------------------------------

R A P P O R T Nr. 87 -------------------------------- R A P P O R T Nr. 87 -------------------------------- Europese kaderovereenkomst betreffende inclusieve arbeidsmarkten Eindevaluatie van de Belgische sociale partners ------------------------ 15.07.2014

Nadere informatie

Inhoud. 1 Voorwoord 2 De doelstelling 3 Activiteiten 2013 4 Speerpunten / doelen 2014 5 Behaalde resultaten 2006-2012

Inhoud. 1 Voorwoord 2 De doelstelling 3 Activiteiten 2013 4 Speerpunten / doelen 2014 5 Behaalde resultaten 2006-2012 Jaarverslag 2013 Inhoud 1 Voorwoord 2 De doelstelling 3 Activiteiten 2013 4 Speerpunten / doelen 2014 5 Behaalde resultaten 2006-2012 1 Voorwoord Voor u ligt het jaarverslag van Stichting Erfgoed Kaatsheuvel

Nadere informatie