Sectorcommentaar. Duurzaam vastgoed

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Sectorcommentaar. Duurzaam vastgoed"

Transcriptie

1 ING Investment Office Publicatiedatum: 15 juli 2013 Sectorcommentaar Duurzaam vastgoed Door Jan Kleipool, analist financiële waarden en vastgoed, en Jochen Harkema, analist duurzaam beleggen van het ING Investment Office Duurzaamheid als bepalende factor heeft in verhouding tot andere sectoren pas onlangs zijn intrede gedaan bij de ontwikkeling en het beheer van vastgoed. Toch is vastgoed een sector waar op gebied van duurzaamheid veel winst behaald kan worden. Vastgoed is namelijk een grootverbruiker van energie. Zowel voor verwarming als voor elektriciteit. Wat zijn de belangrijkste ontwikkelingen? Onderstaande grafiek geeft inzicht in het relatieve verbruik van gas en elektriciteit per toepassing. Hieruit blijkt dat wonen en de industrie de belangrijkste verbruikers zijn van gas en elektriciteit. Verschillen in energieverbruik Bron: IEA Wereldwijd elektriciteitsverbruik, 2009 Vermindering van het energieverbruik en daarmee broeikasgassen, verlaagt de druk op op de klimaatverandering. Maar de winst is er niet alleen voor komende generaties. Ook voor de huidige belanghebbenden is er duidelijk voordeel te behalen. De figuur op de volgende pagina laat zien welke belanghebbenden welke voordelen kunnen hebben met duurzamer vastgoed.

2 Voordelen duurzaam vastgoed per type belanghebbende Bron: Inrate, 2012 Late start, onder andere door hoge drempels Ondanks de voordelen van duurzaam vastgoed voor diverse partijen heeft de vastgoedsector in vergelijking met andere sectoren het idee duurzaamheid pas laat opgepakt. Een aantal factoren speelt hierbij een belangrijke rol. Bij de opkomst van het begrip duurzaamheid kon worden gesteld dat het bewustzijn op dit terrein slechts beperkt was en er nog weinig ervaring was met duurzaam bouwen. Ondertussen is dit wel toegenomen, echter niet in alle regio s van de wereld. Door diverse partijen is onderzoek gedaan naar de voordelen van duurzaam vastgoed, maar door gebrek aan duurzame gebouwen en aan eenduidige definities van duurzaam vastgoed is het onderzoek tot nu toe beperkt geleven tot met name de Amerikaanse vastgoedsector. Over Europa ontbreken studies over het nut van investeren in duurzaam vastgoed. Uit onderzoek naar de vastgoedmarkt in Californië (Kats, 2003) blijkt dat de besparingen door duurzaam vastgoed een factor vier van de investeringen opleverden gedurende de levenscyclus van het gebouw. Een concreet voorbeeld: aanpassing van het energieverbruik van het Empire State Building heeft de energierekening van $11 miljoen per jaar met veertig procent verlaagd (Pictet Energy Report, 2012). Daarnaast is een belangrijk obstakel bij het ontwikkelen van duurzaam vastgoed de hogere investeringskosten. De US Green Building Council, een nonprofitorganisatie in de VS die duurzaam bouwen stimuleert, schat in dat de extra kosten voor het neerzetten van een duurzaam gebouw conform de zogenoemde LEED-richtlijnen (een certificeringstandaard voor duurzame gebouwen) slechts ongeveer 2% van de totale investering bedragen (Inrate Sustainability Matters, 2012). De verwachting is bovendien dat deze investeringen zich terugverdienen bij verkoop. Uit onderzoek van de Maastrichtse professor vastgoedfinanciering Piet Eichholtz blijkt dat groene gebouwen hogere verkoopprijzen hebben dan gewone. Als de eigenaar van een gebouw een ander is dan de gebruiker (huurder) van het gebouw, dan ontstaat het zogenoemde agencyprobleem: de eigenaar van het gebouw heeft tegengestelde belangen ten opzichte van de huurder. Een goede afstemming tussen eigenaar/ontwikkelaar en de huurders kan dit obstakel beslechten. De laatste tijd komen groene huren op. Dat zijn huren waarbij zowel de eigenaar als de huurder profiteren van investeringen in energiebesparende maatregelen. Als laatste noemen we een probleem bij de implementatie van duurzaamheid binnen de vastgoedsector: de terugverdientijd van de investeringen. De terugverdientijd van een groene investering komt niet altijd overeen met de bezitsperiode van een gebouw. De gemiddelde bewoning-, of gebruiksduur van een gebouw bedraagt ongeveer zeven jaar. Sectorcommentaar duurzaam vastgoed - juli

3 Meer dan alleen energiekosten Een duurzaam gebouw is meer dan alleen een gebouw met een lagere energie- en waterrekening. Bij een duurzaam gebouw gaat het ook om de luchtkwaliteit in het gebouw (bijvoorbeeld via natuurlijke ventilatie) en de verlichting. Een betere kwaliteit zorgt voor een lager ziekteverzuim. Natuurlijke verlichting zorgt voor zeven procent hogere productiviteit (Kats, 2003). De opbrengsten hiervan zijn volgens berekeningen van Kats een factor tien van de oorspronkelijke investering. De financiële voordelen van lagere lasten en een hogere arbeidsproductiviteit wordt voor een deel teniet gedaan door hogere huren. Bedrijven zijn bereid hogere huren te betalen voor het gebruik van duurzame gebouwen. Onderzoek in de VS geeft aan dat de huren van duurzame gebouwen tot vijf procent hoger liggen dan vergelijkbare gewone. De verkoopprijzen liggen zelfs veel hoger: op ongeveer + 25%. (Fuerst et al, 2013) Hoe beoordeelt de ING de duurzaamheid van vastgoedfondsen? Voor het indiceren van de duurzame kwaliteit van beleggingen gebruiken we op het ING Investment Office de nietfinanciële indicator (NFI). Dit gebeurt ook bij vastgoed-beleggingsfondsen. Deze niet-financiële indicator geeft aan in hoeverre het betreffende bedrijf, de uitgevende organisatie (in het geval van obligaties) of het beoordeelde beleggingsfonds bij het opstellen van zijn bedrijfsbeleid en de uitvoering daarvan rekening houdt met de drie bekende facetten, mens, milieu en maatschappij. Er staan 5 vastgoedbedrijven op de ING Masterlist Aandelen met een NFI ++ (hoogst mogelijke NFI-score). Deze bedrijven horen tot de duurzaamste tien procent binnen de vastgoedsector. Het zijn: British Land CapitaLand Corio Land Securities Group en Unibail-Rodamco De meeste aspecten die we bekijken voor de bepaling van de NFI, hebben betrekking op het bedrijf zelf zoals de CO 2 - uitstoot van het bedrijf en zijn personeelsbeleid. Maar er zitten ook een aantal aspecten in ons onderzoek die specifiek zijn voor het vastgoed in de portefeuille. Hierbij kan worden gedacht aan het percentage duurzame gebouwen in de portefeuille, de doelstellingen voor verhoging van dit percentage en de analyse van de levenscyclus (langetermijnanalyse investeringen en opbrengst op gebied van ecologie) bij nieuwbouwprojecten. Beperken we de selectie tot bedrijven die specifiek op deze aspecten hoog scoren dan komen de volgende vijf bedrijven naar voren: British Land ++ CapitaLand + Klepierre + Unibail Rodamco ++ Vornado Realty Trust = Deze top 5 bevat twee andere bedrijven: Klepierre en Vornado Realty Trust. Alle vijf genoemde bedrijven hebben een positieve NFI. Tussen 20% en 50% van de vastgoedportefeuille van deze vastgoedmaatschappijen kent een onderscheidende milieucertificering. Opvallend is Vornado Realty Trust, dat ondanks zijn beperkte duurzaamheidsbeleid een NFI van slechts = heeft. Vornado Realty Trust ziet het (commerciële) belang van duurzaamheid wel in, en dit ook in de portefeuille terugkomen. Toch heeft maar 45 procent van de gebouwen in de portefeuille een onderscheidend milieucertificaat. Vastgoed in de ING-beleggingsstrategie Duurzaam Er zijn dus diverse vastgoedbedrijven die voorop lopen qua duurzaamheid. Het aantal duurzame vastgoedbeleggingsfondsen (die dus in meerdere beursgenoteerde vastgoedbedrijven beleggen), is echter beperkt. Het ING Investment Office selecteert voor de beleggingsstrategieën van de ING in principe alleen vastgoed-beleggingsfondsen. Er bestaan diverse beleggingsfondsen die direct investeren in duurzaam vastgoed. Vanwege het specifieke (regionale) karakter van deze fondsen kennen deze fondsen een hoger risico en zijn deze vaak slechts beschikbaar institutionele beleggers (zoals pensioenfondsen). Een Nederlands duurzaam vastgoedfonds dat wel openstaat voor particuliere Sectorcommentaar duurzaam vastgoed - juli

4 beleggers, en bekend staat om zijn duurzame vastgoedbeleggingen is het Triodos Vastgoed Fonds. Dit fonds belegt voornamelijk in duurzame kantoren in Nederland. Het fonds is tegenwoordig een closed-end beleggingsfonds, wat betekent dat het wel dagelijks verhandelbaar is, maar de koers uitsluitend tot stand komt door vraag en aanbod op de beurs en daardoor (sterk) kan afwijken van de zogenoemde intrinsieke waarde - ook wel net asset value (NAV) genoemd. Vanwege de beperkte spreiding en verhandelbaarheid zijn dergelijke fondsen minder geschikt voor de belegging strategieën van de ING en worden deze niet geselecteerd. Geselecteerd: Sarasin Sustainable Global Real Estate Fund Sarasin Sustainable Global Real Estate Fund is een Luxemburg genoteerd beleggingsfonds dat wereldwijd gespreid belegt in beursgenoteerde vastgoedbedrijven. Het beleggingsfonds is van J. Safra Sarasin, een Zwitserse private bank met een vermogensbeheertak. De bank vindt haar oorsprong in 1841 en is niet beursgenoteerd. Voor de bank is duurzaamheid een belangrijk uitgangspunt, niet alleen uit milieuoogpunt maar ook met het oog op haar relaties. De bank heeft tientallen beleggingsfondsen, waarvan een aantal specifiek gericht is op de duurzame thema s. Volgens de bank bezit het 36% van de Zwitserse markt voor duurzame beleggingen. Bij de selectie van vastgoedbedrijven houdt de fondsmanager Sarasin Sustainable Global Real Estate Fund expliciet rekening met sociale en milieufactoren van de bedrijven waarin het belegt. Daarbij kiest hij uit de 237 vastgoedbedrijven die bovengemiddeld scoren op duurzaamheid. Voor de berekening van het daarbij gehanteerde gemiddelde kijkt het fondshuis naar het gemiddelde van de dertig grootste ondernemingen. Van de sociale en milieucomponent krijgt de milieucomponent het zwaarste gewicht. Binnen deze component gaat de aandacht naar de milieubelasting van de gebouwen en de gebruikte bouwtechnieken. Van de 237 bedrijven blijven er na selectie een kleine honderd bedrijven over waarin belegd kan worden. Op dit moment (begin juli 2013) belegt het Sarasin Sustainable Real Estate Global Fund in 50 vastgoedondernemingen. Het fonds is voor 43% belegd in de VS, 16 procent in Japan, 14 procent in Europa en 13 procent in Azië (excl. Japan). Het fonds bestaat in zijn huidige vorm sinds Het portfolio-managementteam van het fonds zit in London en wordt aangestuurd door Guy Mountain. Het maakt sinds eind juni deel uit van de beleggingsstrategie Duurzaam. Van alle genoemde vastgoedbedrijven, die tot de top behoren qua duurzaamheid, vindt u hierna een beschrijving. Unibail-Rodamco Unibail-Rodamco heeft een breed gediversifieerde portefeuille, opgebouwd uit Europees vastgoed met een lage hefboomfinanciering. De portefeuille is van hoge kwaliteit met vooral eersteklas locaties en huurders met sterke merknamen. We zijn enthousiast over het veerkrachtige businessmodel van Unibail-Rodamco waarmee het probeert het rendement (de waardecreatie ) van de huidige portefeuille te maximaliseren door actief beheer en marketinginspanningen. Unibail-Rodamco is binnen de sector een voorloper op het gebied van duurzaamheid. Daarnaast positioneert Unibail-Rodamco zich goed voor de verwachte sterke toename van webwinkelen ( e-commerce ). Deze kenmerken geven het vastgoedbedrijf een relatief defensief profiel met goede winstvooruitzichten. Vastgoedportefeuille van hoge kwaliteit De portefeuille is van hoge kwaliteit met vooral eersteklas locaties en huurders met sterke namen. Via actief beheer en marketinginspanningen tracht Unibail-Rodamco de waarde creatie van de portefeuille te maximaliseren. Een groot voordeel voor Unibail-Rodamco is dat de markten en segmenten waarin het concern opereert, worden gekenmerkt door hoge toetredingsbarrières voor nieuwkomers. Dat is gunstig voor het bedrijf. Voorloper duurzaamheid en e-commerce Unibail-Rodamco is binnen de sector een voorloper op het gebied van duurzaamheid. Daarnaast positioneert Unibail-Rodamco zich voor goed voor de verwachte sterke toename van e-commerce. Het vastgoedbedrijf is dan ook opgenomen in de duurzaamheidindices FTSE4Good en Dow Jones Sustainability Index. Aangezien de verwachte toename van e-commerce een significante impact zal hebben op het winkelgedrag van consumenten is dit volgens ons een belangrijke factor om rekening mee te houden. Grote centra op toplocaties die een belevenis bieden, zijn volgens ons beter gepositioneerd dan kleinere winkelcentra. Actief beleid om de centra aantrekkelijker te maken gezien de opkomst van e-commerce en mobile commerce, bijvoorbeeld door het creëren van meeting places, zijn volgens ons essentieel. Sectorcommentaar duurzaam vastgoed - juli

5 Solide balans, waardering aan de hoge kant De balans is in goede conditie met een lage hefboomfinanciering en relatief lage loan-to-value -ratio (LTV). Verder zijn de financieringskosten laag en is de bedrijfsschuld vrijwel volledig afgedekt tegen rentestijgingen. Unibail-Rodamco kent relatief weinig problemen met herfinanciering en heeft volgens ons de financiële capaciteit om de huidige dividendniveaus vast te houden (85% tot 95% van de kasstroom). Het getaxeerde dividendrendement voor 2013 ligt rond de 4,5%. Risico s Een stijging van het aantal faillissementen van winkelbedrijven, met meer leegstand en lagere huurinkomsten als gevolg, vormt een neerwaarts risico. Groter dan verwachte waardedaling van de vastgoedportefeuille als gevolg van aanhoudende wereldwijde economische problemen vormt eveneens een neerwaarts risico. Een snel stijgende rente kan bovendien leiden tot fors hogere financieringskosten en een negatieve impact hebben op de inkomsten en de waarde van het vastgoed. De relatief grote portefeuille met projectontwikkeling biedt onder gunstige economische omstandigheden goede groeimogelijkheden, maar vormt eveneens een neerwaarts risico als de economische vooruitzichten verslechteren. Les Quatre Temps (Parijs) van Unibail-Rodamco Foto: Frank Barylko Unibail-Rodamco en duurzaamheid Duurzaamheid is sterk geïntegreerd in het bedrijfsmodel van Unibail-Rodamco en de strategie van de groep is ontworpen om op de lange termijn betrouwbare en meetbare verbeteringen door te voeren op duurzaamheidsgebied. Duurzaamheid is dan ook duidelijk geïntegreerd in de ontwikkeling van nieuwe vastgoedobjecten, vastgoedinvesteringen en de dagelijkse operationele activiteiten. Het Corporate Sustainability Committee (CSC) van Unibail-Rodamco ontwikkelt de duurzaamheidsstrategie en zet ambitieuze doelen neer op maatschappelijk gebied en op het gebied van milieu. Het CSC is ook verantwoordelijk voor de monitoring van de resultaten. Teams op groeps-, regionaal en lokaal niveau zorgen voor de implementatie van de duurzaamheidsstrategie. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een zelf ontwikkeld systeem van doelen en belangrijke indicatoren die de voortgang en verbeteringen op duurzaamheidsgebied aangeven. Sectorcommentaar duurzaam vastgoed - juli

6 Doelen en ambities Unibail-Rodamco op gebied van duurzaamheid (basis: 2012) Energie en uitstoot Het reduceren van CO2-uitstoot per bezoeker met 30% in Sinds 2006 is de uitstoot per bezoeker al teruggebracht met 58%. Productcertificering Het behalen van BREEAM-certificering (Building Research Establishment Environmental Assessment Method) voor tenminste 80% van de huidige portefeuille met retailvastgoed met een minimumscore van Very Good voor gebouwen en management. Per eind 2012 lag dit percentage op 35%. Huurders Meer dan 90% van de huurcontracten voor de kantoren- en retailportefeuille moeten uit groene huurcontracten bestaan in De huurders vormen de belangrijkste partner voor Unibail-Rodamco als het gaat om het minimaliseren van de ecologische belasting ( voetafdruk ) van de vastgoedobjecten. Hiervoor is in 2009 een zogeheten greenleasebeleid opgezet. Greenlease bestaat uit sterke en proactieve samenwerkingen waarbij de huurders worden aangemoedigd om een actieve rol te spelen in de verduurzaming van de centra. Gemeenschap Samenwerken met lokale overheden om sociale en milieugerelateerde initiatieven te ontplooien in elk winkelcentrum tegen Medewerkers Nieuwe acties ontwikkelen om vrouwelijk leiderschap (management) te bevorderen binnen de groep. Daarnaast is Unibail-Rodamco actief in de gemeenschap: op economisch vlak door middel van lokale werkverschaffing, op het gebied van stadsplanning als het om architectuur en bereikbaarheid gaat en op terrein van sociale integratie. Hierbij horen ook filantropische activiteiten, samenwerkingen met lokale overheden en het bieden van unieke belevenissen. Om gezondheid, veiligheid en welzijn te bevorderen is een geavanceerd risicomanagementbeleid opgesteld. In elk land is een onafhankelijke gezondheids- en veiligheidsinspecteur aangesteld. CNIT (Parijs La Défense) van Unibail-Rodamco Foto: Jean-Claude Guilloux Van 2006 tot 2012 heeft Unibail-Rodamco al veel bereikt op het gebied van duurzaamheid. De CO2-uitstoot per bezoeker is sinds 2006 met 58% gedaald, 50% van de actieve huurcontracten is op groene basis, 57% van de bezoekers reist met duurzaam transport, 34% van de ingekochte energie is duurzaam en water- en energieverbruik zijn met respectievelijk 24% Sectorcommentaar duurzaam vastgoed - juli

7 en 16% verminderd. Unibail-Rodamco is opgenomen in de Dow Jones Sustainability Index en behoort tot de top 5% van meest duurzame vastgoedbedrijven in deze index. Daarnaast is Unibail-Rodamco opgenomen in een reeks andere duurzaamheidsindices waaronder de FTSE4Good, Ethibel Sustainability Index, STOXX Global ESG Leaders Index en is daarnaast opgenomen in de lijst met meest ethische bedrijven wereldwijd door Ethisphere Institute, een internationale denktank. Bedrijfsinformatie Unibail-Rodamco is de grootste Europese beursgenoteerde vastgoedbeleggingsmaatschappij met vrijstelling van vennootschapsbelasting (real estate investment trust, REIT) en de grootste Europese ontwikkelaar van, en investeerder in commercieel vastgoed. De vastgoedportefeuille had een getaxeerde waarde van EUR 29,3 mrd per eind Ongeveer 78% van de portefeuille bestaat uit winkelcentra, 13% uit kantoren en 9% uit conferentie- en expositiecentra. Geografisch ligt het zwaartepunt, met meer dan de helft van de portefeuille met winkelcentra, in Frankrijk. De rest is verdeel over Nederland, Spanje, Scandinavië, Oostenrijk en Oost-Europa. Waarom kopen? De portefeuille is van hoge kwaliteit met vooral eersteklas locaties en huurders met sterke namen. Via actief beheer en marketinginspanningen probeert Unibail-Rodamco de waarde creatie van de portefeuille te maximaliseren. De financieringshefboom en kosten zijn laag en de schuld is vrijwel volledig afgedekt tegen rentestijgingen. Unibail-Rodamco is binnen de sector een voorloper op het gebied van duurzaamheid en is goed gepositioneerd voor de opkomst van e-commerce. Waarom verkopen? Ongunstige economische omstandigheden kunnen leiden tot een stijging van het aantal faillissementen van winkels. Dit veroorzaakt meer leegstand en lagere huurinkomsten. De portefeuille met projectontwikkeling biedt goede groeimogelijkheden, maar vormt ook een neerwaarts risico gezien de slechte economische vooruitzichten. Een snel stijgende rente kan leiden tot fors hogere financieringskosten en kan ook een negatieve impact hebben op de inkomsten de waarde van het vastgoed. CNIT (Parijs La Défense) van Unibail-Rodamco Foto: Fabrice Rambert Sectorcommentaar duurzaam vastgoed - juli

8 British Land (aanbevolen aandeel) De vastgoedportefeuille van British Land is van hoge kwaliteit en geconcentreerd op de Engelse winkel- en kantorenmarkt. De gemiddelde schuld is relatief langlopend gefinancierd. Dit beperkt het herfinancieringsrisico. De bezettingsgraad is hoog en de huurders zijn kwalitatief hoogwaardig met goede merknamen, waaronder Tesco, Sainsbury en Kingfisher. British Land heeft bovendien toegang tot substantiële en goedkope financiering om nieuwe vastgoedacquisities te doen. Het relatief defensieve profiel en de solide kasstroom in combinatie met het aantrekkelijke getaxeerde (Bloomberg-consensus) dividendrendement van ongeveer 4,3% voor 2013, resulteren volgens ons in een aantrekkelijke beleggingscase voor British Land. Vastgoedportefeuille van hoge kwaliteit De vastgoedportefeuille van British Land is van hoge kwaliteit en heeft een concentratie van Brits winkel- ( retail- ) en kantorenvastgoed. British Land is goed gepositioneerd op het gebied van duurzaamheid en is voorbereid op een snelle verdere ontwikkeling van e-commerce. De loan-to-value-ratio (LTV) is aanzienlijk verlaagd van 45% naar 40% ten opzichte van eind 2012 dankzij de verkoop van vastgoedobjecten en de aandelenemissie in maart Hierdoor heeft British Land ten minste 500 mln beschikbaar voor aantrekkelijke acquisitiemogelijkheden. De vooruitzichten voor de kantoren in het Londense West End en London City blijven volgens ons gunstig vanwege de beperkte mogelijkheid voor een nieuw aanbod van kantoren in deze wijken. De bezettingsgraad van de totale vastgoedportefeuille is veerkrachtig met 97,1%. Crossrail biedt perspectief waardestijgingen Het nieuwe Crossrail-project in Londen dat in 2018 operationeel moet zijn, heeft volgens ons een zeer positief effect op het vastgoed van Britsh Land. Crossrail is een spoorweg voor treinen die frequent rijden. Het vormt een verbinding tussen de City, Canary Wharf, West End and Heathrow Airport. Het project zorgt voor 10% meer passagierscapaciteit in Londen en voegt een potentieel toe van 1,5 miljoen extra mensen die binnen 45 minuten in het centrum van Londen kunnen zijn. Het prijseffect op vastgoed in de buurt van de Crossrail zal ongeveer tussen 5-10% liggen. Solide balans De LTV is verlaagd tot 40% waarmee British Land ruimte heeft voor aantrekkelijke acquisities. De gemiddelde schuld is relatief lang gefinancierd met ongeveer voor 95% gefinancierd tegen een vaste rente. De huurcontracten van British Land behoren tot de langstlopende in de sector (10,7 jaar) en bieden daarmee een goed tegenwicht aan de schuld die is uitgegeven met ongeveer dezelfde looptijd (10,6 jaar). In het eerste kwartaal van 2013 daalden de financieringskosten naar 4,4% van 4,6%. Risico s Substantiële veranderingen in het uitgavenpatroon van consumenten en een forse daling van het consumentenvertrouwen vormen neerwaartse risico s en kunnen leiden tot een stijging van het aantal faillissementen van retailbedrijven, met meer leegstand en lagere huurinkomsten tot gevolg. De kantorenmarkt in de Londense wijk West End en in het zakendistrict London City profiteert van een beperkt aanbod van nieuwe kantoren. De stagnatie in de financiële sector in het VK als gevolg van de krediet- en Europese schuldencrisis drukt echter op de bezettingsgraden. Verder is een groot deel van de financiering verworven via gestructureerde leningen zoals commercial mortgage backed securities (CMBS). De herfinanciering van dit soort vastgoed is moeilijker, aangezien de grootste financiers Lloyds TSB en Royal Bank of Scotland hebben aangegeven de posities in commercieel vastgoed fors te willen verminderen. Sectorcommentaar duurzaam vastgoed - juli

9 Regent s Palace, Londen (West End) van British Land British Land en duurzaamheid Maatschappelijk verantwoord ondernemen is ook bij British Land geïntegreerd in de dagelijkse bedrijfsvoering. Het Corporate Responsibility Committee komt elke maand bij elkaar om de vooruitgang op het gebied van duurzaamheid tegen de eigen strategie en doelstellingen aan te houden. Het beloningsbeleid is deels afhankelijk van het behalen van concrete doelstellingen. De aandachtsgebieden voor 2013 zijn: Efficiënt management van de gebouwen Ontwikkeling van duurzame gebouwen Initiatieven voor de gemeenschap Betrokkenheid van de medewerkers stimuleren Dit jaar heeft het ondersteunen van de gemeenschap een van de hoogste prioriteiten van de bovengenoemde aandachtsgebieden. Alle objecten in de projectontwikkelingsportefeuille van GBP 2,1 mrd worden gebouwd volgens de hoogste duurzame criteria en ook gebouwen in de bestaande portefeuille worden verduurzaamd. Sinds 2009 is het energieen waterverbruik met respectievelijk 27% en 10% verlaagd op vergelijkbare basis. British Land werkt samen met de huurders van kantoorgebouwen en ondersteunt en stimuleert deze om hun eigen energiereductie initiatieven te ontplooien door middel van Green Building Management Groups in elk gebouw. Door het financieren van energie-monitoringservices door British Land en het aanbieden van het verbruik op 30-minutenbasis krijgen de huurders veel inzicht in hun energieverbruik. Ongeveer 90% van de kantoorhuurders geeft dan ook aan dat de duurzaamheidsinitiatieven waarde toevoegen aan hun activiteiten. Alle nieuw opgeleverde kantoren en twee retailprojecten kregen een duurzaamheidsrating Excellent volgens de Building Research Establishment Environmental Assessment Method (BREEAM). Britsh Land ontplooit daarnaast initiatieven voor de directe gemeenschap in de omgeving van haar vastgoedobjecten en ontwikkelingen. Deze richten zich veelal op betrokkenheid bij lokale problemen, training, werkverschaffing en educatie. Voor de gemeenschapsinitiatieven in Glasgow en Rotherham heeft British Land de Supporting Communities Award ontvangen en de Arts & Business Award voor de creatieve projecten bij Regent s Place. Sectorcommentaar duurzaam vastgoed - juli

10 Broadgate (Londen City): joint venture British Land en Blackstone Group Bedrijfsinformatie British Land is van het Verenigd Koninkrijk de op twee na grootste Real Estate Investment Trust (REIT): een onroerendgoedmaatschappij met vrijstelling voor vennootschapsbelasting. De portefeuille heeft een omvang van ongeveer GBP 10,5 mrd en bestaat voor ongeveer 60% uit retailvastgoed (zoals warenhuizen en superstores), voor 35% uit kantoorgebouwen in Londen City en overig 5%. Waarom kopen? De vastgoedportefeuille van British Land is van hoge kwaliteit en is geconcentreerd op de Britse retail- en kantorenmarkt. De bedrijfsschuld heeft een relatief lange gemiddelde looptijd, wat het herfinancieringsrisico beperkt. De schuld is bovendien grotendeels gefinancierd tegen een vaste rente. De huurcontracten van British Land behoren tot de langstlopende in de sector en bieden daarmee een goed tegenwicht aan de schuld die is uitgezet met ongeveer dezelfde looptijd. De huurders zijn kwalitatief hoogwaardig en opereren onder sterke merknamen zoals Tesco, Sainsbury en Kingfisher. De loan-to-value is verlaagd tot 40% waarmee British Land ruimte heeft voor aantrekkelijke acquisities. British Land is goed gepositioneerd op het gebied van duurzaamheid en voorbereid op een snelle verdere ontwikkeling van e-commerce. Waarom verkopen?. De herfinanciering van commercieel vastgoed is moeilijker geworden door toegenomen terughoudendheid van Britse banken op dit terrein. Het aandeel onlineverkopen in het totaal van de omzetten is in Groot-Brittannië bovengemiddeld groot vergeleken met andere Europese landen; de bedreiging door e-commerce is dan ook relatief groot voor Britse REITs. De kantorenmarkt in de Londense wijk West End en in het zakendistrict London City profiteert van een beperkt aanbod van nieuwe kantoren. De stagnatie in de financiële sector in het VK als gevolg van de kredietcrisis drukt echter op de bezettingsgraden. Een snel stijgende rente kan leiden tot fors hogere financieringskosten en kan een negatieve impact hebben op de inkomsten de waarde van het vastgoed. Sectorcommentaar duurzaam vastgoed - juli

11 Meadowhall Shopping Center (Londen) van British Land Meadowhall Shopping Center (Londen) van British Land Sectorcommentaar duurzaam vastgoed - juli

12 CapitaLand (aanbevolen aandeel) CapitaLand heeft een duidelijke strategie, gericht op drie aantrekkelijke kernmarkten met goede groeivooruitzichten. De recente organisatorische en strategische koerswijzigingen zijn een goede eerste stap richting een meer gestroomlijnd bedrijf en een geïntegreerde bedrijfsvoering. Dit kan volgens ons leiden tot schaalvoordelen, lagere kosten, een hogere winstgevendheid en een scherpere focus op Singapore en China waardoor het bedrijf de zakelijke mogelijkheden op een integrale manier kan evalueren. Op de lange termijn kan CapitaLand bovendien profiteren van een groeiende vraag naar huizen in China als gevolg van de toenemende urbanisatie. Historisch gezien versnelt de vraag naar huizen wanneer verstedelijking tussen de 50-70% ligt. China is in 2011 de 50% overschreden. Ook in de Chinese retailmarkt is CapitaLand goed gepositioneerd; het bedrijf heeft een sterke merknaam in de markt. CapitaMall Tianfu, Chengdu (China) van CapitaLand CapitaMall Tianfu, Chengdu: provisional Green Mark Gold. Foto gebruikt met toestemming CapitaLand. Sectorcommentaar duurzaam vastgoed - juli

13 Brede geografische en sectorale diversificatie CapitaLand heeft een duidelijke strategie met drie kernmarkten (Singapore, China en Australië) en drie secundaire markten (Europa, Maleisië en Vietnam). Deze kernmarkten geven CapitaLand een aantrekkelijk groeiprofiel voor de lange termijn. Door sterk te blijven investeren in verschillende segmenten van de Chinese vastgoedsector legt het bedrijf een goede basis voor toekomstige winstgevendheid. Strategische focus kan leiden tot hogere winstgevendheid Onder leiding van de nieuwe ceo Lim Ming Yan pakt CapitaLand de organisatiestructuur aan en verscherpt het de strategische focus met als doel het verhogen van de winstgevendheid. Hierbij wil CapitaLand meer gebruik maken van de schaalvoordelen die het heeft en wil het de operationele activiteiten efficiënter inrichten. Onderdeel hiervan is een scherpere focus op Singapore en China en een multi-sectorplatform waardoor het bedrijf de mogelijkheden op een geïntegreerde manier kan evalueren. Dit kan volgens ons leiden tot gestroomlijnde bedrijfsvoering, schaalvoordelen, lagere kosten en een hogere winstgevendheid. Gezonde balans CapitaLand heeft een sterkere balans dan Chinese sectorgenoten en beschikt over een forse liquiditeitsbuffer die aangewend kan worden voor acquisities. Het inkoopprogramma van de eigen aandelen vormt een ondersteunende factor voor de koers en ook de waardering is volgens ons aantrekkelijk tegen een korting ten opzichte van de intrinsieke waarde van ongeveer 25% per eind juni In 2013 kan het bedrijf volgens ons profiteren van investeringen die gedaan zijn tussen 2010 en Risico s De expansie naar China is gepaard gegaan met een daling van de winstgevendheid. Daarnaast kunnen (verkrappende) maatregelen van de Chinese overheid om de economie af te koelen een negatieve impact hebben op de prijzen van vastgoed en het aantal transacties. Hetzelfde geldt voor de huizenmarkt in Singapore waar de overheid onlangs drastische maatregelen heeft aangekondigd om investeringen in vastgoed te ontmoedigen. Een ander risico is een snel stijgende rente, die kan leiden tot fors hogere rentekosten en een negatieve impact kan hebben op de waarde van het vastgoed. Ten slotte, ontwikkelaars zoals CapitaLand hebben over het algemeen hoger risicoprofiel dan traditionele westerse vastgoedfondsen. Capital Tower (Singapore) van CapitaLand: Green Mark Platinum Foto gebruikt met toestemming CapitaLand. Sectorcommentaar duurzaam vastgoed - juli

14 CapitaLand en duurzaamheid CapitaLand richt zich met zijn gebouwen en ontwikkelingen op het welzijn van alle belanghebbenden op economisch gebied, milieuvriendelijkheid en sociale factoren. De strategie van CapitaLand is gebaseerd op het credo Building People. Op het gebied van corporate governance heeft CapitaLand voor het elfde achtereenvolgende jaar van de Securities Investors Association Singapore (SIAS) de prijs gekregen voor het meest transparante bedrijf binnen de vastgoedsector. Ook het beleid ten aanzien van het milieu is uitgebreid en effectief. Sky Habitat (Singapore) van CapitaLand: Green Mark Gold Foto gebruikt met toestemming CapitaLand. Pijlers milieubeleid van CapitaLand: Identificeren van en reageren op risicofactoren voor klimaatverandering Minimaliseren van de ecologische voetafdruk Verantwoordelijk managen van het gebruik van hulpbronnen en afvalproductie Beleid gericht op biodiversiteit met om zo een positieve bijdrage te leveren aan de natuur Belanghebbenden stimuleren en engageren om eveneens een bijdrage te leveren Sectorcommentaar duurzaam vastgoed - juli

15 Deze pijlers worden ondersteund door concrete maatregelen en meetbare doelstellingen. Enkele voorbeelden van identificatie en monitoring zijn het Environmental Impact Assessment, het Envirnomental Management Systeem en het Environmental Tracking System. Verder wordt met key performance indicators (KPI s) het behalen van groene certificaten voor nieuwe projecten en het verduurzamen van de huidige portefeuille gestimuleerd. Daarnaast ondersteunt en ontplooit CapitaLand meerdere initiatieven buiten het bedrijf om. Een voorbeeld hiervan is een bos van twee hectare in Vietnam. De CapitaLand Hope Foundation is opgericht in 2005 als liefdadigheidsinstelling en verzorgt ontwikkelingsprogramma s voor kansarme kinderen waarbij de focus ligt op onderdak, educatie en gezondheidszorg. Elk jaar doneert CapitaLand 0,5% van de nettowinst aan de stichting. Het gaat met name om kinderen in Singapore, China, Vietnam, Maleisië, Japan, Indonesië, Thailand en de Filipijnen. CapitaLand China heeft voor de vierde jaar op een rij de China Best Corporate Citizen Award ontvangen van de China Committee of Corporate Citizenship. Dankzij operationele efficiëntie heeft CapitaLand sinds 2008 energie- en waterbezuinigingen gerealiseerd van 11%, met een doelstelling van 20% energie- en waterbesparing in Het milieubeleid is goed geïntegreerd in de organisatiestructuur door het CapitaLand Green Committee, waarbinnen topmensen uit de internationale bedrijfsonderdelen verantwoordelijkheid krijgen voor de groene performance van hun bedrijfsunit. De doelstellingen en resultaten zijn meetbaar en geïntegreerd in het beloningsbeleid van de medewerkers. De Green Committee wordt verder ondersteund door het Environment Health and Safety Sub-Committee en het Environmental Tracking System Sub-Committee. Enkele prijzen die CapitaLand heeft gekregen voor het milieubeleid zijn: Green Builder of the Year, Build Environment Leadership Award Gold Class, Watermark Award en Top Achiever bij de Singapore Environmental Achievement Awards. Raffles City Hangzhou (China) van CapitaLand; LEED-score: Gold Level Foto gebruikt met toestemming CapitaLand. Sectorcommentaar duurzaam vastgoed - juli

16 Een voorbeeld van groen bouwen is het Raffles City project in Hangzhou (China). Het gebouw krijgt een Gold Level LEEDcertificaat van de US Green Building Council. Het object bevat ruimte voor retailers, twee torens met kantoorruimte en woningen en een hotel. Bij de bereikbaarheid en transport is aandacht gegeven aan milieuvriendelijkheid door middel van locatie naast het Jiangjin Road metrostation, 2600 beveiligde fietsenstallingen en 100 parkeerplaatsen voor energiezuinige voertuigen met lage CO2-uitstoot. Het gebruik van eco-efficiëntie geeft het gebouw bijzondere eigenschappen zoals 40% besparing op het gebruik van drinkwater dankzij de opvang van drinkwater en recycling van gecondenseerd water van het koelsysteem, het gebruik van highperformanceglas en vegetatie op het dak voor betere isolatie, veel gebruik van natuurlijk licht en ventilatie in combinatie met energiezuinige apparatuur en verlichting. Er is verder zoveel mogelijk gebruikgemaakt van duurzame en gerecyclede materialen. Bedrijfsinformatie The CapitaLand Group (CapitaLand) is een van de grootste beursgenoteerde vastgoedfondsen van Azië met internationale aanwezigheid in twintig landen. Het hoofdkantoor is gevestigd in Singapore en de waarde van de vastgoedportefeuille ligt rond de SGD 34 mrd. De regionale verdeling van de vastgoedportefeuille is: China (38%), Singapore (34%), Australië (17%), overig Azië (8%) en Europa (3%). De portefeuille is verdeeld over woningen (32%), commercieel vastgoed en gemengde ontwikkelingsprojecten (22%), winkels (35%) en overig (11%). Waarom kopen? CapitaLand heeft een duidelijke strategie met drie kernmarkten Singapore, China en Australië en drie secundaire markten Europa, Maleisië en Vietnam. De kernmarkten geven CapitaLand een aantrekkelijk groeiprofiel voor de lange termijn. Door sterk te blijven investeren in verschillende segmenten van de Chinese vastgoedsector legt het bedrijf een goede basis voor toekomstige winstgevendheid. CapitaLand heeft een sterkere balans dan Chinese sectorgenoten en beschikt over een forse liquide buffer die aangewend kan worden voor acquisities. Waarom verkopen? De expansie naar China is gepaard gegaan met een daling van de winstgevendheid. Verkrappende maatregelen door de overheden van China en Singapore om de stijging van de huizenprijzen af te koelen, kunnen een negatieve impact hebben op de prijzen van vastgoed en het aantal transacties. Een snel stijgende rente kan leiden tot fors hogere rentekosten en een negatieve impact hebben op de waarde van het vastgoed. Vornado Realty Trust Bedrijfsinformatie Vornado Realty Trust (Vornado) is een van de grootste beleggers in Amerikaans commercieel vastgoed. De portefeuille is geconcentreerd in New York en Washington en bestaat uit kantoren en retailvastgoed. Het grootste deel van de inkomsten komt uit de kantoren. Een van Vornado s retailvastgoedobjecten is The Merchandise Mart in Chicago, s werelds grootste gebouw voor commerciële doeleinden. Verder heeft Vornado aandelen en derivatenbeleggingen in de winkelbedrijven Toys- R-Us en J.C. Penney en in de vastgoedbedrijven Alexander s en Lexington Realty Trust. Waarom kopen? De portefeuille is geconcentreerd in New York en Washington, twee van de belangrijkste kantorenmarkten van de VS. Vornado heeft een van de meest ervaren managementteams in de markt van beursgenoteerd vastgoed. De aanlooptijden van vastgoedprojecten zijn soms lang. Toch zorgt de langetermijnvisie in combinatie met de onconventionele beleggingsbeslissingen vaak tot bovengemiddelde rendementen. Sectorcommentaar duurzaam vastgoed - juli

17 Waarom verkopen? Ongunstige economische vooruitzichten en hoge werkloosheid in Amerika kunnen de vraag naar kantoren onder druk zetten, met lagere huurinkomsten en bezettingsgraden als gevolg. De portefeuille met beleggingen die niet tot de kernactiviteiten horen, zorgt voor onnodige complexiteit en wordt daarom afgebouwd. Onzekerheid over de verkoopopbrengst werkt negatief op de koers van het aandeel. Een snel stijgende rente kan leiden tot fors hogere rentekosten en kan een negatieve impact hebben op de inkomsten en de waarde van het vastgoed. 1 Park Avenue, en 20 Broad Street (New York) van Vornado Realty Trust Vornado en duurzaamheid Vornado heeft het duurzaamheidsbeleid geïntegreerd in de dagelijkse operationele activiteiten. In 2012 kregen 30 gebouwen in Washington LEED-certificering. Vornado streeft bij alle nieuwe ontwikkelprojecten naar een LEED Gold-certificering van de gebouwen. Daarnaast kreeg Vornado in 2013 een prijs als Energy Star Partner of the Year, is het bedrijf al drie jaar de nummer 1 in de Light Awards en is Vornado het best beoordeelde vastgoedbedrijf binnen de Greenest Companies van Newsweek. Als Energy Star-partner van het jaar is Vornado gecommitteerd om het energieverbruik te minimaliseren om zo de energieefficiënte te optimaliseren. Dit houdt ook in dat Vornado zijn huurders informeert, begeleid en onderwijst in efficiënter energieverbruik. Het energiemanagement heeft een sterke focus op technologie. Onderdeel hiervan zijn het Tenant Service Center (TSC) in Washington, het smart-metering programma in New York, het Energy Information Portal en de LED-verlichting programma s. Het TSC is een van de grootste en meest geavanceerde energiemanagement en gebouwsystemen in de Verenigde Staten. Verder integreert Vornado duurzaamheid in de hele bedrijfscultuur onder andere door opleidingen en trainingen voor medewerkers, focus op luchtkwaliteit en binnenklimaat, besparingen op water, materiaal en energiegebruik, het minimaliseren van afvalproductie en transport. Sectorcommentaar duurzaam vastgoed - juli

18 Merchant Mart (Chicago) van Vornado Realty Trust De Merchandise Mart in Chicago maakt deel uit van de vastgoedportefeuille van Vornado. Het was bij de opening in 1930 het grootste gebouw ter wereld en is nog steeds een van de grootste commerciële gebouwen ter wereld. Met ongeveer bezoekers op doordeweekse dagen en bijna 10 miljoen bezoekers in het jaar biedt de Merchandise Mart winkels, restaurants, showrooms en is een van de meest gewilde kantoorlocaties voor bedrijven in internet, technologie, gezondheidszorg en media. Sinds 2007 is de Merchandise Mart s werelds grootste LEED-gecertificeerde gebouw. Huurder worden bijvoorbeeld actief aangemoedigd om over te stappen op LED-verlichting. Corio Bedrijfsinformatie Corio is een Nederlands vastgoedbedrijf met een Europese vastgoedbeleggingsportefeuille van circa EUR 7,1 mrd. De focus ligt op retailvastgoed (winkels, winkelcentra) wat 99% van de portefeuille beslaat. De vastgoedportefeuille is geografisch verdeeld over Nederland (28%), Frankrijk (25%), Italië (18%), Spanje (10%), Duitsland (10%) en Turkije (8%). De pijplijn met projectontwikkelingen heeft een omvang van EUR 1,8 mrd. Waarom kopen? Corio kent slechts een beperkte noodzaak voor herfinanciering op de korte termijn en er is voldoende ruimte om eventuele waardedalingen van de vastgoedportefeuille op te vangen. De aanwezigheid in de Nederlandse en Duitse vastgoedmarkt, de stabiele kasstroom, een relatief hoog getaxeerd dividendrendement, een toegewijde grootaandeelhouder (APG) en de hoge kwaliteit van de vastgoedportefeuille. Corio is binnen de sector een voorloper op het gebied van duurzaamheid en is goed gepositioneerd voor de opkomst van e-commerce. Sectorcommentaar duurzaam vastgoed - juli

19 Waarom verkopen? De grote exposure naar landen in de Europese periferie en naar projectontwikkeling zorgt voor een verhoogd risicoprofiel onder de huidige ongunstige economische ontwikkelingen. Naast Spanje en Italië zijn ook de andere landen vatbaar voor een stijging van het aantal faillissementen van winkelbedrijven, hogere leegstand en lagere huurinkomsten. De schuld is voor een groot gedeelte gefinancierd tegen een vaste rente, maar in mindere mate dan bij Unibail- Rodamco en Eurocommercial. Een snel stijgende rente kan leiden tot fors hogere kosten en een negatieve impact hebben op de inkomsten en de waarde van het vastgoed. Markthal (Rotterdam) van Corio: project in ontwikkeling Sectorcommentaar duurzaam vastgoed - juli

20 Nieuw Hoog Catharijne (Utrecht) van Corio: impressie van de herontwikkeling Corio en duurzaamheid Evenals bij Unibail-Rodamco is het duurzaamheidsbeleid van Corio geïntegreerd in de totale bedrijfsvoering. Het Favourite Meeting Place -concept is het speerpunt van het bedrijf waarmee Corio inzet op het bieden van een volledige belevenis in haar winkelcentra. Dit concept is volgens Corio alleen volledig te benutten en uit te voeren wanneer het geïntegreerd is met de duurzaamheidsstrategie. Hierdoor kunnen de winkelcentra bijdragen aan de samenleving door de impact op het milieu te minimaliseren terwijl de sociale en economische bijdrage juist gemaximaliseerd kan worden. De duurzaamheidsstrategie wordt ondersteund door een coherente en concrete collectie van strategische en operationele doelstellingen. Een verschil met andere vastgoedfondsen is dat Corio in haar duurzaamheidsbeleid de consument voorop stelt. Belangrijk hierin is het verhogen van welzijn en het opbouwen van sterke relaties met consumenten. Dit wordt gemeten door het percentage zakenpartners met duurzame producten en services als percentage van het totale aantal winkels in een centrum. De relatie met de consument wordt gemeten door consumententevredenheidsonderzoeken waarbij gekeken wordt naar het percentage dat een goede tot uitstekende beoordeling geeft. Wat betreft de duurzaamheid van het vastgoed zelf en de operationele processen heeft Corio doelstellingen gesteld voor Zo wil Corio de CO2-uitstoot van bestaande winkelcentra verlagen met 40%, een BREEAM-certificatie van very good of excellent voor alle nieuwe projectontwikkelingen, de betrokkenheid van huurders bij duurzame en sociale ontwikkelingen verhogen en in samenwerking met leveranciers de impact van projectontwikkelingen en renovaties op het milieu verlagen. Daarnaast wordt ook gestuurd op positieve bijdragen aan de gemeenschap en het versterken van betrokkenheid van medewerkers. De sociale rol van winkelcentra en de impact ervan op de lokale sociale en economische omgeving wordt sterk benadrukt door Corio. Sectorcommentaar duurzaam vastgoed - juli

ING Investment Office

ING Investment Office ING Investment Office Publicatiedatum: 10 juni 2014 Sectorcommentaar Brits vastgoed Door: Jan Kleipool, analist bij het ING Investment Office De huizenmarkt in Londen vertoont tekenen van oververhitting.

Nadere informatie

Zet herstel bankensector door?

Zet herstel bankensector door? ING Investment Office Publicatiedatum: 29 mei 2015 Sectorcommentaar financiële waarden Zet herstel bankensector door? Door Jan Kleipool, analist van het ING Investment Office De vooruitzichten voor de

Nadere informatie

ING Private/Business Banking

ING Private/Business Banking ING Private/Business Banking Workshop Duurzaam Beleggen Congres Grip op je Vermogen 5/6 oktober 2012, Den Haag Jan van Hoven, consultant Susanne van de Wateringen, senior analist 1 Welkom op planeet Aarde

Nadere informatie

Vastgoed. Sectorcommentaar. ING Investment Office. Publicatiedatum: 5 juni. Door Jan Kleipool, analist van het ING Investment Office

Vastgoed. Sectorcommentaar. ING Investment Office. Publicatiedatum: 5 juni. Door Jan Kleipool, analist van het ING Investment Office ING Investment Office Publicatiedatum: 5 juni Sectorcommentaar Vastgoed Door Jan Kleipool, analist van het ING Investment Office De vooruitzichten voor beursgenoteerd vastgoed zijn volgens ons voor zowel

Nadere informatie

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam bankieren bij ABN AMRO ABN AMRO levert een scala aan producten en diensten aan particuliere, private

Nadere informatie

VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS 12 MEI 2015 AMSTERDAM

VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS 12 MEI 2015 AMSTERDAM VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS 12 MEI 2015 AMSTERDAM Inhoud 1. Introductie DoubleDividend Management B.V. 2. Kenmerken DD Property Fund N.V. (voorheen: ActivInvestor Real Estate N.V.) & beleggingsproces

Nadere informatie

Online Seminar Beleggen Ook een beetje beleggen kan lonen

Online Seminar Beleggen Ook een beetje beleggen kan lonen Online Seminar Beleggen Ook een beetje beleggen kan lonen Annemarie van Gaal Ondernemer & financieel deskundige Bob Homan Manager ING Investment Office Amsterdam, 8 oktober 2013 Agenda 1. Wat is beleggen

Nadere informatie

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties?

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? ING Investment Office Publicatiedatum: 13 maart 2014 Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? In onze beleggingsvisie op 2014 ( Visie 2014: minder crisis, meer groei ) kunt u lezen dat we

Nadere informatie

10 dingen over rente die beleggers moeten weten

10 dingen over rente die beleggers moeten weten Online Seminar Beleggen 10 dingen over rente die beleggers moeten weten Simon Wiersma Investment Manager ING Investment Office Bart-Jan Blom van Assendelft Manager ING Beleggen Amsterdam, 13 augustus 2013

Nadere informatie

Opkomende markten: do s en don ts

Opkomende markten: do s en don ts Online Seminar Beleggen Opkomende markten: do s en don ts Simon Wiersma Investment Manager ING Investment Office Bart-Jan Blom van Assendelft Marketing Manager ING Beleggen Amsterdam, 12 november 2013

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

Economie en financiële markten

Economie en financiële markten Economie en financiële markten Bob Homan ING Investment Office Den Haag, 11 oktober 2013 Vraag 1: Begraafplaats Margraten gesloten vanwege. 1. Bezuinigen bij de Nederlandse overheid 2. Op last van Europese

Nadere informatie

Persbericht. Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management. Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012

Persbericht. Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management. Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012 Persbericht Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012 Zeist, 28 februari 2013 Het totaal aan vermogen van de door Triodos Investment Management beheerde

Nadere informatie

Waar liggen de kansen?

Waar liggen de kansen? Grip op je vermogen Waar liggen de kansen? Bob Homan ING Investment Office 20 april 2012 Welke economie is het snelst gegroeid na invoering van de euro?* a) Zwitserland b) Duitsland c) VS d) Griekenland

Nadere informatie

Wat is Newco, de portefeuille van Newco en wie vormt het bestuur.

Wat is Newco, de portefeuille van Newco en wie vormt het bestuur. Postbus 7817 1008 AA Amsterdam www.stichtinghomburgbonds.nl SAMENVATTING NEWCO In deze memo informeren wij u over het volgende onderwerp: Wat is Newco, de portefeuille van Newco en wie vormt het bestuur.

Nadere informatie

DD Property Fund N.V. Bridging financial and social return

DD Property Fund N.V. Bridging financial and social return DD Property Fund N.V. Bridging financial and social return Maandbericht: april 2015 Profiel DD Property Fund N.V. (DDPF) is een duurzaam vastgoedaandelenfonds met een focus op Europa. Het fonds heeft een

Nadere informatie

De jaarlijkse kosteninhouding voor het beheer van de verzekering Levensloop Rendement bestaat uit een aantal componenten:

De jaarlijkse kosteninhouding voor het beheer van de verzekering Levensloop Rendement bestaat uit een aantal componenten: Levensloop Rendement Informatie beleggingsfondsen per 31 december 2008 Productomschrijving Met Levensloop wordt geld gereserveerd waarmee in de toekomst (tussentijds) verlof kan worden gefinancierd. Door

Nadere informatie

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing.

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing. Opgave 2 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing. VastNed Retail nv is een Nederlands vastgoedbeleggingsfonds dat met gelden

Nadere informatie

Vooruitzichten economie en financiële markten

Vooruitzichten economie en financiële markten Vooruitzichten economie en financiële markten Bob Homan, ING Investment Office Grip op je Vermogen Den Haag, 9 oktober 2015 Vraag 1 Hoeveel % is de wereldindex (in Euro s) van hoogtepunt (15/4) tot dieptepunt

Nadere informatie

Minder faillissementen in 2016

Minder faillissementen in 2016 Vooruitzicht faillissementen Minder faillissementen in 2016 Faillissementen nog altijd boven pre-crisis niveau In 2016 voor derde jaar op rij minder faillissementen.maar nog altijd niet terug op pre-crisis

Nadere informatie

Beursgenoteerd vastgoed kansrijk. Grip op je Vermogen 19 april 2013

Beursgenoteerd vastgoed kansrijk. Grip op je Vermogen 19 april 2013 Beursgenoteerd vastgoed kansrijk Grip op je Vermogen 19 april 2013 Beursgenoteerd vastgoed kansrijk april 2013 2 I. Wie zijn wij? II. Investeren in vastgoed: Een mooi huis in Florida of de beste winkelcentra

Nadere informatie

Bas Heijink Senior technisch analist ING Investment Office Vrijdag 9 oktober 2015. Technische Analyse Het stappenplan

Bas Heijink Senior technisch analist ING Investment Office Vrijdag 9 oktober 2015. Technische Analyse Het stappenplan Bas Heijink Senior technisch analist ING Investment Office Vrijdag 9 oktober 2015 Technische Analyse Het stappenplan Agenda Geschiedenis technische analyse Wat is technische analyse? Het stappenplan Gemiddelden

Nadere informatie

VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS 31 MEI 2016 AMSTERDAM

VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS 31 MEI 2016 AMSTERDAM VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS 31 MEI 2016 AMSTERDAM Inhoud 1. Introductie DoubleDividend Management B.V. 2. Kenmerken DD Property Fund N.V. & beleggingsproces 3. Belangrijkste gebeurtenissen 2015 4. Resultaten

Nadere informatie

ING Investment Office

ING Investment Office ING Investment Office Publicatiedatum: 12 november 2015 Sectorcommentaar Metaal en mijnbouw Door Marina Hagoort, beleggingsanalist van het ING Investment Office In dit rapport vindt u onze vooruitzichten

Nadere informatie

NN First Class Balanced Return Fund

NN First Class Balanced Return Fund NN First Class Balanced Return Fund Alle Fonds onder de loep cijfers zijn per 31/03/015 Het NN First Class Balanced Return Fonds won in het eerste kwartaal 8,9% Zeer sterke performances van aandelen en

Nadere informatie

Welkom. Datum: 25 april 2014

Welkom. Datum: 25 april 2014 Welkom Datum: 25 april 2014 Even voorstellen Ronald Stoel Directeur Personal Banking Ingrid van Doremalen Financial Planner ING Private Banking 2 Uw geldzaken op orde voor nu en later, dát is Financieel

Nadere informatie

Halfjaarbericht Interim report 2003. Retail

Halfjaarbericht Interim report 2003. Retail Halfjaarbericht Interim report 2003 Retail Profiel VastNed Groep De VastNed Groep bestaat uit twee gespecialiseerde onroerendgoedbeleggingsmaatschappijen met veranderlijk kapitaal: VastNed Retail N.V.

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Matthijs Claessens 30 september 2010 www.ingim.com Agenda Huidig mandaat bij ING IM Performance, beleid en vooruitzichten

Nadere informatie

De jaarlijkse kosteninhouding voor het beheer van de verzekering Levensloop Aandelen bestaat uit een aantal componenten:

De jaarlijkse kosteninhouding voor het beheer van de verzekering Levensloop Aandelen bestaat uit een aantal componenten: Levensloop Aandelen Informatie beleggingsfondsen per 31 december 2009 Productomschrijving Met Levensloop wordt geld gereserveerd waarmee in de toekomst (tussentijds) verlof kan worden gefinancierd. Door

Nadere informatie

VERVANGENDE FONDSEN VOOR DE BLACKROCK FUNDS OF ISHARES

VERVANGENDE FONDSEN VOOR DE BLACKROCK FUNDS OF ISHARES ONDERZOEK NAAR VERVANGENDE FONDSEN VOOR DE BLACKROCK FUNDS OF ISHARES NOVEMBER 2014 Met dank aan: Naar aanleiding van het besluit van BlackRock om per 31 december 2014 de Funds of ishares op te heffen

Nadere informatie

Halfjaarbericht Interim report 2003. Offices/Industrial

Halfjaarbericht Interim report 2003. Offices/Industrial Halfjaarbericht Interim report 2003 Offices/Industrial Profiel VastNed Groep De VastNed Groep bestaat uit twee gespecialiseerde onroerendgoedbeleggingsmaatschappijen met veranderlijk kapitaal: VastNed

Nadere informatie

Ingrid Daerden, Investor relations. Moneytalk event, 28 oktober 2010

Ingrid Daerden, Investor relations. Moneytalk event, 28 oktober 2010 Ingrid Daerden, Investor relations 1 Moneytalk event, 28 oktober 2010 Wat is een vastgoedbevak? BEleggingsvennootschap met VAst KApitaal die uitsluitend belegt in vastgoed Onder controle van de Commissie

Nadere informatie

Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen

Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen in KBC Duurzaam en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (Corporate Social Responsibility of CSR)

Nadere informatie

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Inleiding Door de opkomst van moderne informatie- en communicatietechnologieën is het voor huishoudens eenvoudiger en goedkoper geworden om de vrije besparingen,

Nadere informatie

Vermogensbeheerder particulier - Beleggingsproducten

Vermogensbeheerder particulier - Beleggingsproducten Vermogensbeheerder particulier - Beleggingsproducten Beschrijving De vermogensbeheerders van Van Tornhout & Partners bespreken allerlei producten met hun cliënten. Hierna volgen vijf situaties waarin verschillende

Nadere informatie

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Heeft u vragen? Neemt u dan telefonisch contact op met Triodos Bank Private Banking via 030 693 65 05. Of stuur een e-mail naar private.banking@triodos.nl.

Nadere informatie

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN Informatie voor werkgevers Ingangsdatum 1 januari 2016 Als uw werknemer niet kiest voor een gegarandeerde uitkering wordt zijn premie belegd. Dit

Nadere informatie

DD Property Fund N.V. Bridging financial and social return

DD Property Fund N.V. Bridging financial and social return DD Property Fund N.V. Bridging financial and social return Maandbericht: november 2015 Profiel DD Property Fund N.V. (DDPF) is een duurzaam vastgoedaandelenfonds met een focus op Europa. Het fonds heeft

Nadere informatie

De internationale vastgoedmarkt

De internationale vastgoedmarkt De internationale vastgoedmarkt Auteur(s): Eichholtz, P.M.A. (auteur) Graaf, N. de (auteur) De auteurs zijn werkzaam bij Global Property Research te Maastricht. Eichholtz is daarnaast verbonden aan de

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen in beeld

Achmea life cycle beleggingen in beeld Achmea life cycle beleggingen in beeld Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Achmea life cycle beleggingen in beeld Voor het beleggen van pensioen bent

Nadere informatie

Vastgoed en vastgoedfinancieringen

Vastgoed en vastgoedfinancieringen Vastgoed en vastgoedfinancieringen Dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen Syntrus Achmea Real Estate & Finance is dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen. Dankzij onze unieke

Nadere informatie

Residential Agency Property & Facility Management Quares Real Estate Investment Management. Finance Avenue 23/10/2010

Residential Agency Property & Facility Management Quares Real Estate Investment Management. Finance Avenue 23/10/2010 New Deal in Vastgoedbeleggingen Quares Finance Avenue 23/10/2010 Quares Group Residential Agency Quares Group Quality in Real Estate Services Opgericht in 2006, uit 2 reeds bestaande bedrijven 3 divisies

Nadere informatie

Duurzaam beleggen Een nieuwe rol voor investeerders?

Duurzaam beleggen Een nieuwe rol voor investeerders? Duurzaam beleggen Een nieuwe rol voor investeerders? Carolus van de Ven Hoofd vermogensadvies 18 december 2006 Agenda - Definitie duurzaam beleggen - Hoofdvormen - Historie / Huidige situatie - Corporate

Nadere informatie

Vastgoed en vastgoedfinancieringen

Vastgoed en vastgoedfinancieringen Vastgoed en vastgoedfinancieringen Dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen is dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen. Dankzij onze unieke combinatie van pensioenexpertise en vastgoedexpertise

Nadere informatie

DD Property Fund N.V. Bridging financial and social return

DD Property Fund N.V. Bridging financial and social return DD Property Fund N.V. Bridging financial and social return Maandbericht: juli 2015 Profiel DD Property Fund N.V. (DDPF) is een duurzaam vastgoedaandelenfonds met een focus op Europa. Het fonds heeft een

Nadere informatie

Grip op je Vermogen. Rendement maken in tijden van zwakke groei, wat te doen? Bob Homan. ING Investment Office. 5 en 6 oktober 2012

Grip op je Vermogen. Rendement maken in tijden van zwakke groei, wat te doen? Bob Homan. ING Investment Office. 5 en 6 oktober 2012 Grip op je Vermogen Rendement maken in tijden van zwakke groei, wat te doen? Bob Homan ING Investment Office 5 en 6 oktober 2012 Economie 2 En nu? valt uit elkaar Verdere integratie Economisch trend is

Nadere informatie

ZUINIGE ENERGIE EN KPN

ZUINIGE ENERGIE EN KPN ZUINIGE ENERGIE EN KPN KPN start op 30 oktober 2012 met nieuwe corporate campagne Het netwerk dat geeft om Nederland. Hierbij worden relevante maatschappelijke thema s belicht. In de eerste uiting, We

Nadere informatie

JAARRESULTATEN boekjaar 2009 2010 STERKE GROEI VASTGOEDPORTEFEUILLE (+ 13,71%) AANZIENLIJKE STIJGING VAN HET COURANT RESULTAAT PER AANDEEL (+5,11%)

JAARRESULTATEN boekjaar 2009 2010 STERKE GROEI VASTGOEDPORTEFEUILLE (+ 13,71%) AANZIENLIJKE STIJGING VAN HET COURANT RESULTAAT PER AANDEEL (+5,11%) Persmededeling onder embargo tot vrijdag 28 mei 17u40 GEREGLEMENTEERDE INFORMATIE JAARRESULTATEN boekjaar 2009 2010 STERKE GROEI VASTGOEDPORTEFEUILLE (+ 13,71%) AANZIENLIJKE STIJGING VAN HET COURANT RESULTAAT

Nadere informatie

Wij willen graag kunnen kiezen tussen defensief of offensief beleggen

Wij willen graag kunnen kiezen tussen defensief of offensief beleggen Wij willen graag kunnen kiezen tussen defensief of offensief beleggen Profiteert u als de markt straks herstelt? Wie de berichten over de huidige financiële markt volgt, weet dat deze voornamelijk gaan

Nadere informatie

Persbericht Triodos beleggingsfondsen in eerste halfjaar 2014

Persbericht Triodos beleggingsfondsen in eerste halfjaar 2014 Persbericht Triodos beleggingsfondsen in eerste halfjaar 2014 Sterke groei voor Triodos Sustainable Funds Zeist, 28 August 2014 De Triodos Sustainable Funds (Triodos SICAV I) hebben in het eerste halfjaar

Nadere informatie

Flexibel Spaarpensioen Stichting GE Pensioenfonds

Flexibel Spaarpensioen Stichting GE Pensioenfonds Worksheet A Factsheets Fondsen Flexibel Spaarpensioen Stichting GE Pensioenfonds Datum: ultimo juni 2009 In het kader van het Flexibel Spaarpensioen zijn door uw pensioenfonds 8 fondsen geselecteerd, waarin

Nadere informatie

Checklist beleggen in vastgoed

Checklist beleggen in vastgoed i van 5 Checklist beleggen in vastgoed Je kunt beleggen in beursgenoteerde vastgoedfondsen (vaak aandelen die dagelijks verhandelbaar zijn op de beurs) en in niet-beursgenoteerde vastgoedfondsen. Deze

Nadere informatie

Ontdek beleggingskansen met technische analyse

Ontdek beleggingskansen met technische analyse Online Seminar Beleggen Ontdek beleggingskansen met technische analyse Bas Heijink Technisch Analist ING Investment Office Bart-Jan Blom van Assendelft Manager ING Beleggen Amsterdam, 10 september 2013

Nadere informatie

Dutch Institutional Office Fund NV

Dutch Institutional Office Fund NV Dutch Institutional Office Fund NV Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Jaarverslag 2012 Kantorenfonds Het Bouwinvest Dutch Institutional Office Fund N.V. is een kantorenfonds zonder leverage en een

Nadere informatie

Grontmij Capital Consultants B.V. Onze klanten in control bij hun beleggingen in vastgoed en infrastructuur.

Grontmij Capital Consultants B.V. Onze klanten in control bij hun beleggingen in vastgoed en infrastructuur. Grontmij Capital Consultants B.V. Onze klanten in control bij hun beleggingen in vastgoed en infrastructuur. Grontmij N.V. 2 Opgericht in 1915 Missie: Leading Europa 350 kantoren 4 business lines Planning

Nadere informatie

Top speler in Europa. BNP Paribas L1 Equity Best Selection Euro

Top speler in Europa. BNP Paribas L1 Equity Best Selection Euro Top speler in Europa BNP Paribas L1 Equity Best Selection Euro 1 Wij denken dat dit een goed moment is om in Europese ondernemingen te beleggen en wel om de volgende redenen: Ze zijn momenteel sterk: ondanks

Nadere informatie

Nederland op eerste plek in Euro Stoxx 50 Resources Governance Index 2011 Top 50 bedrijven Eurozone verbeteren hun Corporate Governance

Nederland op eerste plek in Euro Stoxx 50 Resources Governance Index 2011 Top 50 bedrijven Eurozone verbeteren hun Corporate Governance 12 januari 2012 -persbericht- Nederland op eerste plek in Euro Stoxx 50 Resources Governance Index 2011 Top 50 bedrijven Eurozone verbeteren hun Corporate Governance De top 50 bedrijven uit de Eurozone

Nadere informatie

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006 Profiel Het AEGON Equity Fund is een besloten fonds voor gemene rekening, waarin verzekeringsrelaties van AEGON kunnen participeren. Het AEGON Equity Fund belegt wereldwijd in aandelen met de nadruk op

Nadere informatie

Ambassador Investments Fondsen

Ambassador Investments Fondsen Ambassador Investments Fondsen Ambassador Investments Fondsen Vanaf het vierde kwartaal 2013 is het voor beleggers mogelijk te participeren in de beleggingsstijl van Ambassador Investments door zelfstandig

Nadere informatie

Limited Edition. Beschermd & Dynamisch beleggen in Europees Vastgoed

Limited Edition. Beschermd & Dynamisch beleggen in Europees Vastgoed Limited Edition Waarom beleggen in de vastgoedsector? Europese vastgoedaandelen zijn een versterking voor iedere beleggingsportefeuille. Ten eerste vanwege het feit dat vastgoedaandelen over een langere

Nadere informatie

Einddatumgericht Beleggen

Einddatumgericht Beleggen Allianz Nederland Levensverzekering N.V. Einddatumgericht Beleggen Een goede balans tussen rendement en risico Einddatumgericht Beleggen Bouwen aan een goed pensioen betekent voor u een afweging maken

Nadere informatie

1e Plaats. Ik wil eenmalig een extra inleg doen van

1e Plaats. Ik wil eenmalig een extra inleg doen van enmix Hypotheek wijzigen 1. Uw gegevens 1a Naam en voorletters 1b Huisnummer (met toevoeging) 1c Straat 1d Postcode 1e Plaats 1f Telefoonnummer 1g Rekeningnummer/IBAN (Zie Mijn ING en/of uw Afschrift)

Nadere informatie

Informatie beleggingsfondsen per 30 juni 2015

Informatie beleggingsfondsen per 30 juni 2015 Levensloop Rendement Informatie beleggingsfondsen per 30 juni 2015 Productomschrijving Met Levensloop wordt geld gereserveerd waarmee in de toekomst (tussentijds) verlof kan worden gefinancierd. Door Loyalis

Nadere informatie

DD Property Fund N.V. Bridging financial and social return

DD Property Fund N.V. Bridging financial and social return DD Property Fund N.V. Bridging financial and social return Maandbericht: augustus 2015 Profiel DD Property Fund N.V. (DDPF) is een duurzaam vastgoedaandelenfonds met een focus op Europa. Het fonds heeft

Nadere informatie

Wat zijn de beleggingstrends van dit moment?

Wat zijn de beleggingstrends van dit moment? Wat zijn de beleggingstrends van dit moment? Bob Homan Hoofd ING Investment Office Utrecht, 25 april 2014 Agenda Hoe staan de financiële markten ervoor? Wat zijn koersbepalende factoren? Waar liggen toekomstige

Nadere informatie

Beleggen. Omdat u op tijd de juiste zet wilt doen

Beleggen. Omdat u op tijd de juiste zet wilt doen Beleggen Omdat u op tijd de juiste zet wilt doen 225517_1213.indd 1 29-10-13 11:21 Bankier op uw manier Gemak en deskundigheid vormen samen de kern van onze dienstverlening. U beslist hoe en wanneer u

Nadere informatie

Minder startende ondernemers

Minder startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Minder startende ondernemers in 2012 Aantal starters loopt in alle provincies terug Dit jaar zijn er tot en met september circa 95.000 mensen een onderneming gestart, ruim

Nadere informatie

Building Information

Building Information Building Information Paviljoensgracht 1-3 te Den Haag PROPERTY INFORMATION Project code PAV PROPERTY M² Available Project name Paviljoensgracht Project Address Paviljoensgracht 1-3 ground floor 1285.2

Nadere informatie

Institutionele beleggers verwachten meer te beleggen in vastgoed

Institutionele beleggers verwachten meer te beleggen in vastgoed Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 18 januari 25 Institutionele beleggers verwachten meer te beleggen in vastgoed Drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

Premium Special Report

Premium Special Report Premium Special Report The Leading Authority on Value Research 15 Juni 2010 Hoog dividend als alternatief voor obligaties De grote problemen die zijn ontstaan bij de banken tijdens de kredietcrisis, scheppen

Nadere informatie

Informatie beleggingsfondsen per 31 december 2014

Informatie beleggingsfondsen per 31 december 2014 Levensloop Rendement Informatie beleggingsfondsen per 31 december 2014 Productomschrijving Met Levensloop wordt geld gereserveerd waarmee in de toekomst (tussentijds) verlof kan worden gefinancierd. Door

Nadere informatie

ABN AMRO Multi Manager Profiel Fondsen. Toegang tot een selectie van de best presterende beleggingsfondsen wereldwijd.

ABN AMRO Multi Manager Profiel Fondsen. Toegang tot een selectie van de best presterende beleggingsfondsen wereldwijd. ABN AMRO Multi Manager Profiel Fondsen. Toegang tot een selectie van de best presterende beleggingsfondsen wereldwijd. Toegang tot een selectie van de best presterende beleggingsfondsen wereldwijd. Beleggen

Nadere informatie

8 april 2015. Pagina 1 van 5

8 april 2015. Pagina 1 van 5 8 april 2015. Pagina 1 van 5 Secerno Health Care Real Estate Fund. De nieuwe Wet Maatschappelijke Ondersteuning is per 1 januari 2015 in werking getreden. Met deze wetgeving wordt beoogd de zorgbehoevende

Nadere informatie

Welkom Perspresentatie jaarcijfers ASR 2011

Welkom Perspresentatie jaarcijfers ASR 2011 Welkom Perspresentatie jaarcijfers ASR 2011 Jos Baeten, voorzitter Raad van Bestuur Roel Wijmenga, CFO 29 februari 2012 ASR in 2011 Resultaat 212 miljoen Dividendvoorstel 71 miljoen Solvabiliteit naar

Nadere informatie

Strategy Background Papers

Strategy Background Papers november 2013 Beleggen in vastgoed Huurder of eigenaar, iedereen krijgt in het dagelijkse leven te maken met vastgoed. De meeste eigenaars van een huis zien hun woning meer als een vorm van comfort dan

Nadere informatie

BI CARMIGNAC PATRIMOINE

BI CARMIGNAC PATRIMOINE BI CARMIGNAC PATRIMOINE Beleggingsdoelstelling Het compartiment belegt in het fonds Carmignac Patrimoine A (acc) EUR (ISIN: FR0010135103). Dit fonds behoort tot de categorie gediversifieerd en heeft als

Nadere informatie

Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed

Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed Centraal Bureau voor de Statistiek Divisie Macro-economische Statistieken en Publicaties 3 november 24 Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed Drs. J.L. Gebraad De Stichting Leerstoel

Nadere informatie

DD Property Fund N.V. Bridging financial and social return

DD Property Fund N.V. Bridging financial and social return DD Property Fund N.V. Bridging financial and social return Maandbericht: mei 2015 Profiel DD Property Fund N.V. (DDPF) is een duurzaam vastgoedaandelenfonds met een focus op Europa. Het fonds heeft een

Nadere informatie

Regio Amsterdam. Kantorenvisie. Januari 2011 Beukenhorst, Hoofddorp. Lichte stijging opnameniveau 2010

Regio Amsterdam. Kantorenvisie. Januari 2011 Beukenhorst, Hoofddorp. Lichte stijging opnameniveau 2010 Research Kantorenvisie Regio Amsterdam Januari 2011 Beukenhorst, Hoofddorp Lichte stijging opnameniveau De totale opname van kantoorruimte in de regio Amsterdam in bedraagt 268.317 m², hetgeen een lichte

Nadere informatie

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons vernomen.

Nadere informatie

BOUWFONDS OFFICE VALUE FUND NV. 2 e EMISSIE

BOUWFONDS OFFICE VALUE FUND NV. 2 e EMISSIE BOUWFONDS OFFICE VALUE FUND NV 2 e EMISSIE Bouwfonds Vastgoedfondsen Beheer BV biedt beleggers de mogelijkheid om certificaten van aandelen te verwerven in Bouwfonds Office Value Fund NV. Waarom Bouwfonds

Nadere informatie

2. STrUCTUUr 3. De BeHeerDer Michiel Goris (1956)

2. STrUCTUUr 3. De BeHeerDer Michiel Goris (1956) 1. profiel Het MM Fortune Fund ( hierna: het fonds) is een open-end beleggingsfonds voor gemene rekening, opgericht op 15 april 2008 en gevestigd te Rijswijk. Een fonds voor gemene rekening is geen rechtspersoon

Nadere informatie

Vastned verhoogt verwachting direct resultaat 2014 naar 2,35 per aandeel

Vastned verhoogt verwachting direct resultaat 2014 naar 2,35 per aandeel PERSBERICHT 3 november 2014 TRADING UPDATE Q3 2014 Vastned verhoogt verwachting direct resultaat 2014 naar 2,35 per aandeel Hoofdpunten derde kwartaal 2014: - Bezettingsgraad stabiel op 96,5% (eind Q2

Nadere informatie

ACTIVINVESTOR MANAGEMENT B.V. Amsterdam. Halfjaarbericht per 30 juni 2012

ACTIVINVESTOR MANAGEMENT B.V. Amsterdam. Halfjaarbericht per 30 juni 2012 ACTIVINVESTOR MANAGEMENT B.V. Amsterdam Halfjaarbericht per 30 juni 2012 Profiel ActivInvestor Management B.V. is 16 december 2004 opgericht en heeft als doel het opzetten en beheren van niche vastgoedbeleggingsfondsen

Nadere informatie

Doing Well by Doing Good - Green Office Buildings

Doing Well by Doing Good - Green Office Buildings Doing Well by Doing Good - Green Office Buildings Nils Kok Piet Eichholtz Maastricht University John Quigley UC Berkeley VOGON Studiemiddag April 2008 Duurzaamheid in vastgoed is noodzakelijk Vastgoedsector

Nadere informatie

De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management

De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management Finance Avenue, 14 november 2015 Christophe Palumbo, Senior Business Development Manager Benelux Aberdeen Asset Management

Nadere informatie

Verhoog het rendement en verlaag het risico met ETF s. Hoe bouwt u eenvoudig een gespreide beleggingsportefeuille tegen lage kosten

Verhoog het rendement en verlaag het risico met ETF s. Hoe bouwt u eenvoudig een gespreide beleggingsportefeuille tegen lage kosten Verhoog het rendement en verlaag het risico met ETF s Hoe bouwt u eenvoudig een gespreide beleggingsportefeuille tegen lage kosten 8 oktober 2015 Wie geeft deze presentatie? Martijn Rozemuller Oprichter

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Operationele activiteiten

Operationele activiteiten Tussentijdse verklaring van de Statutaire Zaakvoerder 30 september 2014 Huurinkomsten stijgen tot 28,3 mln (2013: 26,8 mln) Waarde vastgoedportefeuille inclusief projectontwikkelingen 649,4 mln Verwerving

Nadere informatie

Projectontwikkelende belegger beter af

Projectontwikkelende belegger beter af Projectontwikkelende belegger beter af Auteur(s): Brounen, D (auteur) Eichholtz, P.M.A. (auteur) De eerste auteur is verbonden aan de Universiteit van Amsterdam en de tweede auteur is verbonden aan de

Nadere informatie

Terug naar de kern Bob Hendriks

Terug naar de kern Bob Hendriks Terug naar de kern Bob Hendriks Oktober 2013 Waarom nog beleggen? 2 Agenda BlackRock? Sparen & beleggen We leven langer/pensioen Inkomsten uit beleggen Conclusie 3 BlackRock is opgericht voor deze nieuwe

Nadere informatie

EMPEN C REDIT L INKED N OTE

EMPEN C REDIT L INKED N OTE EMPEN C REDIT L INKED N OTE per juli 2011 Profiteer van een aantrekkelijke rente met een beperkt risico Profiteer van een aantrekkelijke rente met een beperkt risico De Europese rente staat momenteel op

Nadere informatie

ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED. Professioneel beheer voor beter rendement

ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED. Professioneel beheer voor beter rendement ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED Professioneel beheer voor beter rendement Een veranderende financiële omgeving vraagt om ander vastgoedbeheer Het onderwijsvastgoed, het zorgvastgoed, het gemeentelijk

Nadere informatie

Media Relations. UBS Asset Management noteert 52 ETF's aan de Euronext Amsterdam Stock Exchange

Media Relations. UBS Asset Management noteert 52 ETF's aan de Euronext Amsterdam Stock Exchange Media Relations 27 januari 2016 Persbericht UBS Asset Management noteert 52 ETF's aan de Euronext Amsterdam Stock Exchange UBS is hiermee gelijk goed voor 25% van het totale aantal ETF s genoteerd in Amsterdam

Nadere informatie

Vesteda Update Q1 2015

Vesteda Update Q1 2015 Vesteda Update Q1 2015 Wooncomplex De Ooievaar in Purmerend, geacquireerd door Vesteda van woningcorporatie Wooncompagnie in Q1 2015 Vesteda Update Q1 2015 Inhoud 2 Inhoud Introductie Managing Board 3

Nadere informatie

Vermogen opbouwen voor later

Vermogen opbouwen voor later BeleggingsRekening U wilt geld opzij zetten voor later en een vermogen opbouwen. Omdat uw kinderen nog gaan studeren, u graag die verre reis wilt maken, een tweede huis wilt kopen, eerder wilt stoppen

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie