Investeren in duurzame groei. Programma Duurzaam

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Investeren in duurzame groei. Programma Duurzaam 2010-2014"

Transcriptie

1 Investeren in duurzame groei Programma Duurzaam

2 Investeren in duurzame groei Programma Duurzaam Programma Duurzaam pag 3

3 Programma Duurzaam pag 4

4 Leeswijzer Voor u ligt het programma Duurzaam van het college van B&W van Rotterdam. De structuur van dit document is als volgt. Allereerst vindt u het voorwoord. In het inleidende hoofdstuk 1 beschrijven we de achtergrond van dit programma en de manier waarop het tot stand gekomen is. Hoofdstuk 2 gaat in op de noodzaak van een duurzame ontwikkeling voor onze stad. Hoofdstuk 3 behandelt onze ambities op het gebied van duurzaamheid. In hoofdstuk 4 staat beschreven wat we voorstellen te gaan doen met de verschillende partners in de stad en ook wat de eigen inzet van de gemeente is. In hoofdstuk 5 komen de randvoorwaarden voor de uitvoering van het programma aan bod, zoals de wijze van monitoring, de communicatie, de samenwerking met andere overheden en de financiële paragraaf. In kaders door het document heen vindt u beschrijvingen van organisaties die op hun eigen, unieke, manier werk maken van duurzaamheid en van inspirerende projecten die al in uitvoering zijn of nog op stapel staan, de icoonprojecten. Tot slot zijn enkele bijlagen opgenomen waarnaar we op diverse plaatsen in dit programma verwijzen. Programma Duurzaam pag 5

5 Programma Duurzaam pag 6

6 Inhoudsopgave Voorwoord 9 1. De achtergrond van dit programma Duurzaam Waarom duurzaamheid steeds belangrijker wordt Internationale ontwikkelingen De Rotterdamse situatie vráágt om duurzaamheid Ambitieus werken aan een schone, groene en gezonde stad De Rotterdamse ambitie Concreet werk maken van de Rotterdamse opgaven Samen werken aan een duurzame wereldhavenstad Inwoners van Rotterdam Haven, industrie en grote bedrijven Ondernemers, verenigingen en instellingen Corporaties, beleggers en ontwikkelaars Automobilisten, transporteurs, (openbaar)vervoerbedrijven en logistieke dienstverleners Scholen, beroepsopleidingen en kennisinstellingen Gemeentelijke organisatie en deelgemeenten Over de grens samenwerken en praktische aspecten van de uitvoering Over de gemeentegrenzen heen Communiceren met en over de duurzaamste wereldhavenstad in zijn soort Organisatie en financiën Meten en evalueren van de voortgang...78 Bijlage 1. Overzicht van activiteiten en resultaten...81 Bijlage 2. Visie Rotterdam 2042: Verbonden HavenStad...87 Programma Duurzaam pag 7

7 Programma Duurzaam pag 8

8 Voorwoord Over dertig jaar zijn de kinderen van nu groot en volwassen. In welke wereld leven zij dan en hoe ziet onze stad Rotterdam er dan uit? Ahmed Aboutaleb In 2042 is Rotterdam een bruisende metropool, waarin haven en stad met elkaar zijn vervlochten. Schone productie en gezond wonen zijn weer elkaars naaste buur. De restwarmte van bedrijven maakt het klimaat in de stad behaaglijk; kennis en vakmanschap zorgen voor een welvarende economie. Stad en haven voeden elkaar vanuit een symbiotische relatie en laten elkaar groeien. Wat we nu nog stad aan de rivier noemen, is dan een samenstel van stromen en kringlopen van water, energie, grondstoffen, goederen en afval. Een netwerk van informatie en kennis, van synergie en daadkracht. Alexandra van Huffelen Rotterdam geldt dan als het schoolvoorbeeld van het goede leven : in balans met de omgeving, sociaal ingesteld, met respect voor diversiteit, in goede gezondheid en zich permanent ontplooiend. Ten opzichte van nu is er een verdubbeling van het aantal inwoners van de binnenstad en een minimalisering van de milieudruk. In 2042 is Rotterdam een stad met een hoge kwaliteit van bewust leven, wonen, werken en verplaatsen. In dit programma Duurzaam kijken we 30 jaar vooruit, één generatie verder. Dat sluit aan bij wat veel Rotterdammers als de belangrijkste drijfveer in hun leven zien: een betere toekomst voor hun kinderen en kleinkinderen, of voor de komende generaties. De wereld niet vermorsen, maar in goed beheer overdragen aan de mensen die na ons komen, dat is onze opgave. Die opgave bereiken we alleen door met z n allen de schouders eronder te zetten, want we hebben met elkaar een toekomst te winnen. Door samenwerking kunnen we onze scope verbreden en hogere ambities stellen. En dat moet ook, want een echt duurzaam beleid is niet een beetje minder van alles, maar kiezen voor het allerbeste. In Rotterdam gaan we niet voor minder slecht, maar voor echt goed! Ahmed Aboutaleb, Burgemeester Alexandra van Huffelen, Wethouder duurzaamheid, binnenstad en buitenruimte Programma Duurzaam pag 9

9 Foto: Erno Wientjes i.o.v. Woonbron Programma Duurzaam pag 10

10 1. De achtergrond van dit Programma Duurzaam Stevige ambities voor een duurzame stad Een schone, groene en gezonde stad. Dát is wat het college van B&W van Rotterdam wil realiseren. Een stad die economisch sterk is, waar bedrijven zich graag vestigen, ondernemers de ruimte krijgen en waar aantrekkelijk en hoogwaardig werk te vinden is. Een groene stad waar je met plezier woont en recreëert. Een gezonde stad met een goede luchtkwaliteit en weinig geluidsoverlast. En een stad waar je tot goede leerprestaties komt en je je talent optimaal kunt ontwikkelen. Een stad met een hoge kwaliteit van leven. Dat is waaraan we in de periode tot en met 2014 hard werken. Duurzame ontwikkeling is daarin een cruciale factor. In de hele stad. We streven naar een goede balans tussen sociale (people), ecologische (planet) en economische (prosperity) belangen bij het nemen van beslissingen en het uitvoeren van activiteiten nu en in de toekomst. Duurzame ontwikkeling betekent voor ons dat we willen voorzien in huidige behoeften zonder dat dit ten koste gaat van de mogelijkheden van toekomstige generaties van Rotterdammers. Rotterdam kiest daarom in dit programma voor ecologisch verantwoorde oplossingen waarmee we óók winst boeken op sociaal en economisch terrein. Op korte én op lange termijn. We slaan daarmee drie vliegen in één klap: ons milieu wordt er in tal van opzichten beter van, de economie vaart er wel bij en Rotterdammers voelen zich prettiger en wonen, werken, studeren en recreëren in een gezondere, meer kindvriendelijke omgeving. We geven dus volop ruimte aan duurzaamheid, in al z n hoedanigheden: we verlagen de uitstoot van CO 2, dringen het energieverbruik terug, bevorderen schone energie en grondstoffen, stimuleren de vermindering en het hergebruik van afval, dringen geluidhinder terug en verbeteren de luchtkwaliteit. En we werken letterlijk aan meer groen en een grotere biodiversiteit in de stad. Daarnaast gaan we onverkort door met het vergroten van de klimaatbestendigheid van de stad en de haven. Bescherming tegen overstromingen nu én in de toekomst zijn randvoorwaardelijk om Rotterdam een duurzame deltastad te laten zijn. Ook voor toekomstige generaties willen we dat onze stad een plek is waar het prettig, veilig en gezond is om te wonen én waar de Rotterdamse economie, met name de haven, kan floreren. Dat is onze vertaling van een stad met een hoge kwaliteit van leven. Duurzaamheid is in Rotterdam een gezamenlijke uitdaging Duurzaamheid vinden we als college van het allergrootste belang voor de ontwikkeling van onze stad. Daarin staan we niet alleen. Sterker: tal van partijen vinden dat al lang en dragen daaraan hard bij. Van individuele bewoners tot verenigingen en instellingen. Van scholen en woningcorporaties tot mkb-ondernemers en multinationals. Van vervoersbedrijven en medeoverheden tot aan automobilisten en kennisinstellingen. Een bloemlezing van deze initiatieven, initiatiefnemers en andere betrokkenen is in kaders in dit programma opgenomen. Ze maken duidelijk dat we duurzaamheid in Rotterdam nu al zien én voelen als een gezamenlijke uitdaging en verantwoordelijkheid. Dat werkt ook door in de rol die we als gemeente moeten oppakken. Die rol is er niet één van in alles vooropgaan. Daarmee zouden we immers tal van lopende initiatieven wel eens voor de voeten kunnen lopen. De gemeentelijke rol zal er vooral een Foto: Jan van der Ploeg Programma Duurzaam pag 11

11 duurzame economische ontwikkeling van de regio, zetten we voort. We bouwen daarbij door op de kennis, ervaring en resultaten van de afgelopen vier jaar. Maar in de jaren die voor ons liggen vragen we een nog prominentere rol van de samenwerkingspartijen in de stad. van samenwerkingspartner zijn. Waar nodig zullen we partners faciliteren, voorwaarden scheppen en blokkades wegnemen, waar wenselijk de richting aangeven die ons gezamenlijk belang dient. En waar dat voortvloeit uit onze publieke taak zullen we zorgen voor voorzieningen, de juiste infrastructuur om duurzaamheid te bevorderen en handhaving waar dat nodig is. Rotterdam past deze rol goed; we hebben dat bewezen in samenwerkingsprogramma s als Project Mainportontwikkeling Rotterdam (PMR), het onlangs gestarte programma voor economische structuurversterking, Clean Tech Delta en het Rotterdam Climate Initiative (RCI). Dit unieke partnership waarin de gemeente, het Havenbedrijf, het bedrijfsleven verenigd in Deltalinqs en de DCMR Milieudienst Rijnmond samenwerken aan een beter klimaat en een Foto: Hannah Anthonysz Vanuit onze rol zijn we als college voor het opstellen van dit programma op diverse momenten het gesprek aangegaan met de vele partijen in de stad. Met als centrale vragen: wat willen we met elkaar op het terrein van duurzaamheid bereiken en hoe kunnen we dat het beste doen? Daarvoor zijn er verschillende Drijvende Krachten -bijeenkomsten gehouden in het Drijvend Paviljoen in de Rijnhaven, hét icoon voor drijvend bouwen in Rotterdam. We zijn ook het gesprek aangegaan met medeoverheden, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties. We constateerden dat we een groen hart voor de stad met elkaar gemeen hebben. Een betere basis kunnen we ons niet voorstellen! Meer dan zestig partijen droegen bij aan dit programma De uitkomsten van deze Drijvende Krachten -bijeenkomsten zijn medebepalend geweest voor het formuleren van de ambities die we hebben vastgelegd in ons Collegewerkprogramma Werken aan talent en ondernemen. En ze zijn verwerkt in het consultatiedocument dat aan dit programma ten grondslag ligt. Op dit consultatiedocument is door meer dan zestig partijen - waaronder de gemeenteraad - gereageerd en van aanvullingen, onderbouwingen, goede voorbeelden en commentaar voorzien. Organisaties als Stedin, de Kamer van Koop- Foto: Freek van Arkel Programma Duurzaam pag 12

12 Foto: Roel Dijkstra handel, R damse Nieuwe, RET, Erasmus Universiteit, Hogeschool Rotterdam en ook woningcorporaties, bouwers, ontwikkelaars en vele andere partijen hebben aangegeven actief te willen meewerken aan het realiseren van de ambities. Daarnaast zijn er diverse nieuwe onderwerpen ingebracht en vroegen veel partijen om nadere uitleg van de keuzes. Veel van de vragen betroffen de langetermijninzet op luchtkwaliteit en de sociale winst die er te behalen is door te werken aan duurzame oplossingen. Daarnaast benadrukten meerdere personen en organisaties het belang van biodiversiteit, een goed binnenklimaat, het betrekken van scholieren en studenten bij duurzaamheid en de behoefte aan zichtbaarheid van initiatieven op het gebied van duurzaamheid in Rotterdam. Het BurgerPanelRotterdam en het Rotterdams Milieucentrum in het bijzonder vroegen aandacht voor het betrekken van de inwoners van de stad bij de uitvoering van het programma. Al die reacties hebben een plek gekregen in dit uiteindelijke programma. Samen vormen ze dit programma Duurzaam. Daarmee is dit programma meer dan een stuk van het college. Dit programma is van álle Rotterdammers. Iedereen moet z n verantwoordelijkheid nemen en aan de slag! Nu komt het erop aan dit programma ook écht te laten werken. Ervoor te zorgen dat het niet bij mooie woorden en voornemens blijft. En dat verantwoordelijken voor onderdelen uit het programma hun verantwoordelijkheid ook daadwerkelijk nemen. Het college zal zich daarmee actief bezighouden. Over de uitvoering van de onderdelen van het programma gaan en blijven we in gesprek met de partners in de stad. En andersom mogen samenwerkingspartners ook het college aanspreken op haar verantwoordelijkheid. Door elkaar scherp te houden wordt het écht een breed gedragen én breed uitgevoerd programma. Voelt iedereen zich betrokken, geïnspireerd en uitgedaagd. Ontstaat, méér dan een programma, een gemeenschappelijke beweging. En boeken we meer resultaten dan we als gemeentelijke overheid of individuele partij alléén ooit zouden kunnen behalen! Programma Duurzaam pag 13

13 Programma Duurzaam pag 14

14 2. Waarom duurzaamheid steeds belangrijker wordt 2.1 Internationale ontwikkelingen Veel vraagstukken zijn het gevolg van een gebrek aan duurzame oplossingen Veel van de grote vraagstukken waarvoor onze wereld staat - en die vooral in steden steeds sterker spelen - zijn terug te voeren op een gebrek aan duurzame oplossingen. Grondstoffen, schoon water, voedsel en makkelijk winbare fossiele energiebronnen worden in snel tempo schaarser en duurder. Daarop moeten we nu al anticiperen. Het Internationaal Energieagentschap laat in het energierapport van zien dat de wereldwijde vraag naar energie nog sterk zal stijgen en dat we daar met de huidige voorraden fossiele brandstoffen niet (makkelijk) in kunnen voorzien. Recentelijk nog werd de wereld geconfronteerd met de gevaren van kernenergie en de risico s van oliewinning op moeilijk bereikbare plaatsen en in politiek instabiele regio s. De snelgroeiende wereldbevolking - en toenemende concentratie ervan in steden - in samenhang met inefficiënt gebruik van grondstoffen en fossiele brandstoffen dwingen dan ook tot ingrijpende veranderingen in denken en doen. Vooral ook omdat decennia van sterke groei van de uitstoot van CO 2 hebben geleid tot nu al merkbare klimaatverandering. Nationale en Europese klimaatambities Wereldwijd hebben landen inmiddels afspraken gemaakt over het verkleinen van de gevolgen van klimaatverandering via het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen. In Europees verband werken deze afspraken door in beleid en regelgeving op basis van concrete doelstellingen op de korte termijn (o.a. 20% reductie van CO 2 in 2020 t.o.v. 1990). De Europese Commissie heeft voor 2050 een langetermijnkader geformuleerd waarin de CO 2 -uitstoot in Europa met 80% tot 95% moet worden teruggedrongen ten opzichte van De European Climate Foundation 3 heeft inmiddels onderzocht dat dit niveau technisch haalbaar is en tevens: dat dit kan leiden tot een positief effect op de economie. In de Routekaart naar 2050 stelt de Europese Commissie werk te willen maken van de overgang naar een concurrerende CO 2 -arme economie. Om dat proces te versnellen is een belangrijke rol weggelegd voor het Europese emissiehandelssysteem; door te sturen op de prijs van koolstof lokt dit systeem investeringen in CO 2 -arme technologieën uit. Voor het vervoerssysteem hamert de Europese Commissie op de samenhang met andere duurzaamheidsdoelstellingen, zoals het verminderen van de afhankelijkheid van aardolie en een betere luchtkwaliteit in steden. Dit kan een impuls geven aan de grote inspanningen die nodig zijn om elektrische voertuigen te ontwikkelen en te introduceren en om de ontwikkeling van alternatieve brandstoffen te versnellen. Voor gebouwen is het tussendoel dat alle nieuwe gebouwen vanaf 2021 nagenoeg klimaatneutraal zijn. Daarnaast is vooral aandacht nodig voor de bestaande bouw. Als we erin slagen dáár het energieverbruik aanzienlijk te verminderen beschermen we niet alleen (woon)consumenten tegen de stijgende prijzen van fossiele brandstoffen, maar dragen we ook bij aan een betere volksgezondheid. De industrie moet er rekening mee houden dat na 2035 op grote schaal CO 2 -afvang en -opslag (CCS) wordt ingevoerd. Al deze voorbeelden maken duidelijk dat het langetermijnplan van de Europese Commissie in sterke mate de richting bepaalt van veel toekomstige ontwikkelingen. Voorbereiden op de gevolgen van klimaatverandering De gemaakte (internationale) afspraken om de CO 2 - uitstoot terug te dringen zijn waarschijnlijk niet genoeg om de fysieke gevolgen van klimaatverandering helemáál te voorkomen. Vooral steden merken dit als het gaat om 1 World Energy Outlook 2010, IEA, Routekaart naar één concurrerende koolstofarme economie in 2050, Europese Commissie, Programma Duurzaam pag 15

15 de leefbaarheid en veiligheid. Ze krijgen bijvoorbeeld te maken met een toenemende kans op overstromingen als gevolg van zeespiegelstijging en extremer weer. Door hierop nu al in te spelen, werken steden aan het behoud van het vertrouwen bij ondernemers om in deze steden te blijven investeren. EU-milieunormen bepalen steeds meer wat er mag en kan Europese steden hebben ook sterk te maken met de overige milieunormen van de EU. Deze milieunormen, waaraan decennialang is gewerkt, behoren tot de strengste van de wereld. Ze zijn niet alleen ingegeven door de strijd tegen klimaatverandering, maar hebben ook als doel de biodiversiteit in stand te houden en de luchtkwaliteit en gezondheid te verbeteren. Ook dragen ze eraan bij dat we verstandiger omspringen met natuurlijke hulpbronnen. Deze EU-milieunormen bepalen dan ook steeds meer wat er mag en kan. Dat geldt in nog sterkere mate voor Nederland, door de directe koppeling tussen nationale ruimtelijke wetgeving en door Europese milieuwetgeving bepaalde normen en grenswaarden. Overigens: ook al vormen de bescherming van het milieu en het verbeteren van de leefomgeving het belangrijkste doel van deze normen, ze dragen óók bij aan economische groei omdat ze innovatie en ondernemingsgeest stimuleren. Steden en stedelijke regio s spelen een steeds belangrijkere rol De Verenigde Naties laten in een rapport van UN- Habitat 4 zien dat er een grote wisselwerking is tussen de gevolgen van verstedelijking en de effecten van het klimaatvraagstuk. Die wisselwerking bedreigt nu al de ecologische, economische en sociale stabiliteit. Vandaag de dag leeft meer dan de helft van de wereldbevolking in en om steden. In Europa doet die trend zich nog sterker voor: naar verwachting zal in % van de Europeanen in een stedelijk gebied wonen. Een groot deel van de CO 2 -uitstoot - wereldwijd tot 70% - is dan ook gerelateerd aan economische activiteiten in steden. Bovendien liggen veel steden aan het water en in laaggelegen deltagebieden, met toenemende risico s op overstromingen. Ook al richten internationale klimaatafspraken zich vooral op landelijke overheden, het zijn dus vooral de steden die de bepalende rol (moeten) spelen bij de aanpak van het energie- en klimaatvraagstuk. Tegelijk doet zich een andere tendens voor. De toene- 4 Global Report on Human Settlements Cities and Climate Change, UN Habitat, 2011 Foto: R.Keus mende concentratie van mensen en economische activiteit in steden trekt immers een grote wissel op de leefbaarheid in die steden en de gezondheid van mensen. Verstedelijking vraagt overheden dan ook veel aandacht te besteden aan het werken aan een schone lucht en energiezuinige huisvesting, een doordachte ruimtelijke inrichting, zo min mogelijk geluidsoverlast en een gezonde leefomgeving. Alleen zo houden we het leven in de stad prettig, betaalbaar en gezond. Duurzaamheid biedt economische kansen en grote sociale meerwaarde Duurzaamheid, in al zijn verschijningsvormen, wint snel terrein. Economisch is het wereldwijd een zeer snel groeiende sector waarin veel kennisontwikkeling plaatsvindt. Innovaties zijn er aan de orde van de dag. Steeds sterker dringt daarnaast het besef door dat duurzaamheid ook sociaal van groot belang is. Denken in termen van duurzaamheid en de relatie met gezondheid, armoedebestrijding, welbevinden en leerprestaties betekent dat er veel aandacht moet zijn voor het terugdringen van geluidsoverlast, voor veel groen in en om de stad, voor een schone buitenlucht en een gezond binnenklimaat. Investeren in energiezuinige gebouwen is ook van belang om de woonlasten op langere termijn beheersbaar te houden. Een betaalbare woning is immers steeds meer: een energiezuinige woning! Kortom: het ontwikkelen en vermarkten van duurzame oplossingen biedt aanknopingspunten voor ondernemerschap, kennisontwikkeling, werkgelegenheid en reïntegratie. En kan zo bijdragen aan een betere sociale cohesie. Programma Duurzaam pag 16

16 2.2 De Rotterdamse situatie vráágt om duurzaamheid De specifieke Rotterdamse situatie geeft éxtra aanleiding om duurzaamheid hoog op de agenda te houden. Als laaggelegen delta- en havenstad is Rotterdam extra kwetsbaar voor wisselende en extreme rivierwaterstanden, meer regenval en een stijgende zeespiegel. Dat maakt anticiperende maatregelen voor stad en haven essentieel. Het Rijnmondgebied wordt in het tweede Nationale Deltaplan daarom gezien als sleutelgebied. Rotterdam behoort nu tot de veiligste havens ter wereld. Dat willen we graag zo houden. Daarom zijn op middellange termijn maatregelen nodig waarmee we nu al rekening moeten houden bij de ruimtelijke ontwikkelingen. Duurzaamheid is een grote kans voor de Rotterdamse haven Economisch blijft de haven voor Rotterdam enorm belangrijk. Veel van deze havenactiviteiten zijn energiegerelateerd: van de petrochemie en de overslag tot het transport en de productie. Tegelijk wordt de uitstoot van CO 2 meer en meer aan banden gelegd. De noodzaak groeit met de dag om meer economische activiteit samen te laten gaan met minder grondstoffen, minder afval, minder geluid en minder uitstoot van schadelijke stoffen. Verduurzaming van de Rotterdamse haven is dan ook om tal van redenen zeer gewenst. Er is veel te winnen door de schaalvoordelen van het industriële complex te benutten. Bovendien is er tussen bedrijven sprake van een sterke onderlinge verwevenheid en afhankelijkheid. Vanuit de historie is er in het havengebied al veel ervaring met het samen laten gaan van economische groei en het terugdringen van luchtverontreiniging. Energiebesparing, afvang en opslag van CO 2 en het bevorderen van duurzame energie en biomassa als grondstof zetten juist in de haven, door de schaal van de activiteiten die daar plaatsvinden, veel zoden aan de dijk. Los hiervan is berekend dat de verwachte verdubbeling in economische (haven)activiteiten en intensiever gebruik van de ruimte alleen mogelijk is als de haven zich maximaal inspant om te verduurzamen. De manier waarop werkt het Havenbedrijf in zijn Havenvisie 2030 verder uit. Verdichting kan alleen door verduurzaming Ook voor het stedelijk gebied geldt de noodzaak van verduurzaming om nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen mogelijk te maken. De Stadsvisie 5 stelt niet zonder reden dat een goede milieukwaliteit en gezondheid voor Rotterdam onontbeerlijk zijn. Als stad hebben we gekozen voor een verdere verdichting, door werken en wonen dichter bij elkaar te brengen. Het verder blijven werken aan een dergelijke compacte stad heeft gunstige effecten, zoals minder mobiliteit. Duidelijk is wel dat we dit hand in hand moeten laten gaan met het verbeteren van de leefomgeving. Verdichting kan, met andere woorden, alléén als ook aan de eisen van meer groen, een schone lucht en minder geluid wordt voldaan, nog afgezien van een zo efficiënt mogelijk energieverbruik. Tal van partijen verduurzamen vanuit een intrinsieke motivatie Werken aan economische groei, intensivering van het ruimtegebruik in de haven en verdichting van de stad en tegelijk werken aan een verbetering van de kwaliteit van de leefomgeving: dat is de gecombineerde doelstelling waaraan we hard werken. En dat kan een enorme economische impuls betekenen. Het bewijs daarvoor is in de afgelopen jaren al geleverd door bedrijven als Dura Vermeer, General Electric en Kema: bedrijven waarvoor de duurzaamheidsfocus van Rotterdam een doorslaggevend vestigingsmotief was. En door reeds in Rotterdam gevestigde bedrijven als Croon Elektrotechniek, Eneco, Greenchoice, OVG en Unilever die duurzaamheid tot ondernemingsstrategie hebben gemaakt. Daarin staan deze bedrijven in een lange traditie. Rotterdammers, zowel bewoners als ondernemers, hebben zich altijd al maatschappelijk zeer betrokken getoond. Daarvan getuigen vele voorbeelden uit bijvoorbeeld de jaren van de wederopbouw. Ook nu zien we dat in tal van sectoren een dergelijke betrokkenheid aan de dag wordt gelegd. Bij veel van deze Rotterdamse partijen is sprake van een grote intrinsieke motivatie om te verduurzamen. De gemeente speelt hierbij een belangrijke rol, maar hoeft daar dus zeker niet overal het voortouw in te nemen. Dat is typisch Rotterdams te noemen. Gezondheid verbeteren door betere luchtkwaliteit, minder geluidhinder en meer groen Op sommige kenmerken zijn we allesbehalve trots. Zo kenmerkt onze stad zich door een in verhouding slechtere gezondheidssituatie dan gemiddeld in Nederland. Rotterdammers hebben een aanzienlijke achterstand in levensverwachting (1,3 tot 1,6 jaar) ten opzichte van het Nederlandse gemiddelde. Circa 10% tot 12% van 5 Stadsvisie Rotterdam, Programma Duurzaam pag 17

17 deze achterstand in gezondheid is terug te voeren op de matige luchtkwaliteit. Andere verklaringen zijn een ongezondere leefstijl en (vooral) verschillen in opleidingsniveau en inkomen. Voor deze laatste oorzaken zoeken we oplossingen via andere programma s, zoals het programma Binnenstad, programma Regionale en Stedelijke Economie, programma Arbeidsmarkt en programma Samen Werken aan een Goede Gezondheid. Vanuit het programma Duurzaam dragen we bij aan het verbeteren van de gezondheid van de Rotterdammer door meer groen te realiseren, via het terugdringen van geluidhinder en via het verbeteren van de luchtkwaliteit. Hoewel de Rotterdamse luchtkwaliteit in de afgelopen decennia fors is verbeterd en zich inmiddels nagenoeg overal binnen de geldende normen bevindt, blijft dit een bron van zorg. Het verband tussen gezondheidsklachten en een minder goede luchtkwaliteit blijkt immers keer op keer. Recent nog toonde onderzoek het zeer schadelijke effect aan van zwarte rook: het fijnste deel van fijnstof. De uitstoot hiervan vindt voornamelijk plaats door wegverkeer (met name vrachtverkeer), scheepvaart en industrie. Willen we de luchtkwaliteit verder verbeteren dan zullen we dat vooral moeten doen door ons op deze bronnen te richten. Wegverkeer en industrie zijn óók de voornaamste bronnen voor geluidhinder in de stad. Echt stil zal het nooit worden in de stad. Wel kan en moet het aantal mensen dat last heeft van geluid fors omlaag om het woonplezier te verbeteren en om gezondheidsschade te voorkomen. Dit willen we vooral doen via maatregelen die óók goed zijn voor de luchtkwaliteit en die tegelijk óók bijdragen aan het terugdringen van de uitstoot van CO 2. Steeds meer steden maken dezelfde keuze als Rotterdam Rotterdam staat natuurlijk niet alleen in zijn vraagstukken, afwegingen en keuzes. Net als onze stad kiezen steeds meer steden ervoor te investeren in duurzame ontwikkeling, met Hamburg, Kopenhagen, Oslo, Stockholm en Vancouver als voorbeelden van steden die vooroplopen in het verbeteren van de kwaliteit van leven in de stad via een integrale aanpak. Binnen de C40 Large Cities Climate Leadership Group (ondersteund door het Clinton Climate Initiative) maken we als stad Rotterdam deel uit van een groep grote wereldsteden die samenwerken aan bestrijding van en aanpassing aan klimaatverandering. Rotterdam geldt hier als voorbeeldstad met zijn grote haven, integrale klimaataanpak en ervaring op het gebied van watermanagement. Buiten Europa zijn diverse deltasteden geïnteresseerd in de kennis en aanpak van Rotterdam. Steden als Ho Chi Minh City, Jakarta en New Orleans vragen onze stad bijvoorbeeld mee te denken over het ontwikkelen van water- en adaptatieplannen. Deze (inter)nationale profilering van Rotterdam als daadkrachtige en innovatieve wereldhavenstad heeft een sterk aanzuigende werking op (economische) activiteiten en initiatieven op het gebied van energie, duurzaamheid en watermanagement. De tien duurzaamheidsopgaven voor Rotterdam Het wereldwijd gegroeide belang van duurzaamheid én de specifieke Rotterdamse situatie maken duidelijk waar de grote kansen en uitdagingen liggen voor onze stad. Wat dit voor de komende periode betekent, hebben we vertaald in tien opgaven. Dit zijn de opgaven waarop wij ons met het programma Duurzaam in de periode tot en met 2014 richten: 1. Vooroplopen bij het verminderen van de CO 2 -uitstoot. 2. Verbeteren van de energie-efficiëntie. 3. Omschakelen naar duurzame energie en biomassa als grondstof. 4. Bevorderen van duurzame mobiliteit en transport. 5. Verminderen van geluidsoverlast en bevorderen van schone lucht. 6. Groener maken van de stad. 7. Vergroten van duurzame investeringen en bevorderen van duurzame producten en diensten. 8. Vergroten van het draagvlak voor duurzaamheid en verankering van duurzaamheid in onderwijs en onderzoek. 9. Voorbereiden op de gevolgen van klimaatverandering. 10. Bevorderen van duurzame gebiedsontwikkeling. Als gemeente zélf hebben we uiteraard een voorbeeldfunctie en een grote eigen verantwoordelijkheid. Duurzaamheid moet in onze ogen voortdurend en steeds vanzelfsprekender verweven zijn met onze dagelijkse werkzaamheden en processen. En als gemeente moeten we dit actief uitdragen en in praktijk brengen. Onder meer door zelf groene stroom en groen gas te gebruiken, het wagenpark te verduurzamen, een duurzaam stadskantoor te laten bouwen én (in 2015) 100% duurzaam in te kopen. Daarmee willen we anderen stimuleren hetzelfde te doen en het draagvlak voor duurzaamheid vergroten. Programma Duurzaam pag 18

18 Wethouder Jeannette Baljeu (haven, economie, verkeer en vervoer) Het mes snijdt aan twee kanten: met duurzaamheid zijn ook bedrijfseconomische voordelen te halen In de afgelopen jaren heb ik gemerkt dat bij bedrijven het bewustzijn is gegroeid dat economische kracht en duurzame groei beter met elkaar in balans moeten zijn. Denken in termen van duurzaamheid is veel vaker een vast onderdeel van de bedrijfsvoering. Er zijn grote stappen gemaakt, ook omdat men inziet dat het mes aan meerdere kanten snijdt: energie-efficiëntie bijvoorbeeld is niet alleen goed voor het milieu, maar ook bedrijfseconomisch zijn er steeds grotere voordelen. Dat voordeel is niet altijd alleen op eigen kracht te halen, door samenwerking binnen een keten lukt dat vaak veel beter. Het gaat erom te werken aan een goed verbonden systeem binnen het hele haven-industriële complex. Het Havenbedrijf zoekt bijvoorbeeld altijd naar de ontbrekende schakels in de productieketen waardoor het ene bedrijf gebruik kan maken van wat het andere bedrijf over heeft. Via een dergelijke benadering ontstaat veel meer efficiëntie in een hele productieketen. Een goed voorbeeld daarvan is de uitwisseling van restwarmte. Onze rol, samen met het Havenbedrijf, is daarbij vooral om de massa in beweging te krijgen. Dat kan bijvoorbeeld door de voorlopers in de schijnwerpers te zetten. Ook voeren we, vooral ook binnen RCI-verband, een actieve lobby richting Den Haag en Europa om belemmeringen weg te nemen en onder meer het risico van financieringen bij grote innovaties af te dekken. Zeker bij de écht nieuwe initiatieven als CO 2 -opslag ligt er wel een taak voor de diverse overheden om bij te dragen aan een goede businesscase. Komende jaren willen we als college ook in de stad zelf een grote slag maken. Het bewustzijn in de haven, bij de industrie en bij grote organisaties in de stad hebben we in de afgelopen jaren zien groeien. Nu is het zaak om ook de gewone Rotterdammers mee te krijgen. Dat is, denk ik, vooral ook een kwestie van laten zien wat er kan. Elektrisch vervoer is daarvan een goed voorbeeld. Via duurzame mobiliteit, vooral in het openbaar vervoer, boeken we winst met de luchtkwaliteit, de geluidsoverlast én de CO 2 -uitstoot. En zien is geloven. We zetten daar dan ook stevig op in. Het mooie van dit programma Duurzaam is ook dat we er als verschillende wethouders heel concreet mee aan de slag kunnen, ieder op z n eigen terrein. Waar we gezamenlijk naar zoeken en streven is een goede balans tussen economische dynamiek enerzijds en een hoge kwaliteit van de leefomgeving anderzijds. Dat kan heel goed samengaan. Duurzaamheid biedt bovendien voor veel bedrijven ook enorme kansen voor innovatie én kan een substantiële bijdrage leveren aan de werkgelegenheid. Ook dat is natuurlijk heel welkom in deze tijd. Foto: Hannah Anthonysz Programma Duurzaam pag 19

19 Wethouder Hamit Karakus (wonen, ruimtelijke ordening en vastgoed) Als gemeente moeten we het voortouw nemen in het aantonen van de creatieve mogelijkheden Duurzaamheid staat al sinds 2007 prominent op onze agenda. Bij de ambities die we dat jaar hebben verwoord in de Stadsvisie realiseerden we ons al dat dit een belangrijk issue zou worden. Wil je de stad verdichten, dan ontkom je er namelijk niet aan dat op een duurzame manier te doen. Anders stuit je op den duur op onoplosbare problemen. We zijn al snel met de diverse marktpartijen om tafel gaan zitten om daar bindende afspraken over te maken. Dat is voortvarend opgepakt. Los van de maatschappelijke en emotionele kant heeft duurzaamheid immers ook een zakelijke aspect. Afspraken over 50% minder energieverbruik voor nieuw te bouwen kantoorpanden konden we maken omdat er gewoon een markt voor is. Er is dus geld mee te verdienen. Dat kan óók in de woningmarkt. De kunst is wel het zo te organiseren dat eigenaren en investeerders er ook echt van mee profiteren als ze bij huurwoningen in energiebesparende maatregelen investeren. Dat voordeel komt nu alleen bij de huurder terecht. Daardoor pakken we in de bestaande woningvoorraad nu maar 2000 panden per jaar aan, wat makkelijk 8 tot woningen kan zijn. Maar daar is wel andere regelgeving voor nodig. We maken ons daar hard voor, maar het vraagt een nieuw systeem waarin energielasten worden meegenomen in de puntenberekening voor huurwoningen. En dat heeft wat voeten in de aarde. Het andere knelpunt vormen de koopwoningen. Ook daar zou het energieverbruik meegenomen moeten worden bij het bepalen van de hypotheekhoogte. Maar banken zijn huiverig. Het vraagt ook creativiteit en flexibiliteit. Dan kan er veel. Kijk naar de manier waarop we als gemeente onze zwembaden nu hebben aanbesteed. Ook die constructie was nieuw voor marktpartijen, het was nog niet eerder gedaan, maar we doen het nu wél. En het scheelt ons wel enórm in de energielasten. Een ander voorbeeld is de wijze waarop we ons stadskantoor nu ontwikkelen tot duurzaamste van Nederland in zijn soort. Ook daar gaan we voorop. Als gemeente moeten we het voortouw nemen in het aantonen van dit soort creatieve mogelijkheden. Laten zien hoe het óók kán! Zo zijn we nu ook in de Rijnhaven aan het onderzoeken of we er een complete drijvende wijk kunnen laten bouwen, compleet met straten, plantsoenen en sportvelden. Door een dergelijk project interesseer je bedrijven, daag je uit tot innovaties. Zo trek je innovatieve bedrijven aan en werk je aan een economische kansen voor de stad. We zitten als gemeente ook zeer regelmatig aan tafel met marktpartijen om samen na te denken over waar we tegenaan lopen, om oplossingen te bedenken, afspraken te maken. Sommigen zeggen dat dat uniek is voor Rotterdam. Voor mij is het vooral heel logisch. Ik zou niet anders willen. Foto: Hannah Anthonysz Programma Duurzaam pag 20

20 Foto: Hannah Anthonysz Programma Duurzaam pag 21

Investeren in duurzame groei. Programma Duurzaam

Investeren in duurzame groei. Programma Duurzaam Investeren in duurzame groei Programma Duurzaam Investeren in duurzame groei Programma Duurzaam Programma Duurzaam pag 3 Programma Duurzaam pag 4 Leeswijzer Voor u ligt het programma Duurzaam van het college

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

Energievoorziening Rotterdam 2025

Energievoorziening Rotterdam 2025 Energievoorziening Rotterdam 2025 Trends Issues Uitdagingen 9/14/2011 www.bollwerk.nl 1 Trends (1) Wereld energiemarkt: onzeker Toenemende druk op steeds schaarsere fossiele bronnen Energieprijzen onvoorspelbaar,

Nadere informatie

Clean Tech Delta. Innovative solutions to climate and energy challenges

Clean Tech Delta. Innovative solutions to climate and energy challenges Clean Tech Delta Innovative solutions to climate and energy challenges De New Green Deal voor innovatie en schone technologie in de regio Rotterdam-Delft Clean Tech Delta gezamenlijk innovatie en schone

Nadere informatie

volgens HbR zelfs verder Rotterdam

volgens HbR zelfs verder Rotterdam Heel Rijnmond één grote keten? Havenbedrijf Rotterdam Sandra Prenger 1 Heel Rijnmond industrial area logistics hub metropolitan area distribution volgens HbR zelfs verder Rotterdam Inhoud Havenvisie 2030

Nadere informatie

Rotterdam, 23 mei 2013. Geachte heer Van der Touw, beste Ab,

Rotterdam, 23 mei 2013. Geachte heer Van der Touw, beste Ab, Rotterdam, 23 mei 2013 Geachte heer Van der Touw, beste Ab, Onlangs was u te gast in de RCI Board waar we spraken over de totstandkoming van het nationale energieakkoord. Inmiddels hebben wij dit onderwerp

Nadere informatie

Duurzaamheid in Amersfoort: kansen en inspiratie Het Amersfoorts Afwegingskader Duurzaamheid

Duurzaamheid in Amersfoort: kansen en inspiratie Het Amersfoorts Afwegingskader Duurzaamheid Duurzaamheid in : kansen en inspiratie Het s Afwegingskader Duurzaamheid s Afwegingskader Duurzaamheid s Afwegingskader Duurzaamheid Leefomgeving Dit project draagt bij aan een gezond woon- en werkklimaat

Nadere informatie

Investeren in duurzame groei

Investeren in duurzame groei Investeren in duurzame groei Rotterdamse Duurzaamheidsmonitor 2011 Samenvatting De Rotterdamse Duurzaamheidsmonitor 2011 beschrijft de resultaten en de effecten van de inspanningen van het Programma Duurzaam

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

input voor programma duurzaamheid

input voor programma duurzaamheid Rotterdamse input voor programma duurzaamheid Momenteel wordt hard gewerkt en geschreven aan het Programma Duurzaamheid voor Rotterdam. Wethouder van Huffelen, duurzaamheid, binnenstad en buitenruimte,

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Elektrisch rijden in de praktijk

Elektrisch rijden in de praktijk We gaan elektrisch vooruit! Een impuls voor elektrisch vervoer in Rotterdam Elektrisch rijden in de praktijk Klimaatprobleem? Google earth januari 2009 Rotterdam Climate Initiative Als stad met wereldhaven

Nadere informatie

Energieakkoord voor duurzame groei

Energieakkoord voor duurzame groei Energieakkoord voor duurzame groei Netwerkbijeenkomst Duurzame regionale energie Gelderland 15 januari 2014 Lodewijk de Waal Energieakkoord Wie zaten aan tafel? Inhoud presentatie Hoofdlijnen Energieakkoord

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen De Meeuw Nederland Industrieweg 8 Postbus 18 5688 ZG Oirschot T +31 (0)499 57 20 24 F +31 (0)499 57 46 05 info@demeeuw.com www.demeeuw.com De Meeuw en MVO Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Geen woorden maar daden

Geen woorden maar daden Hans van Rossum Geen woorden maar daden 12-11- 2014 Rotterdam doet het goed Momentum is daar: iconen ontwikkeld Momentum is daar: iconen ontwikkeld Momentum is daar: hippe architectuurstad Stadsvisie 2030

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

Grootschalige verduurzaming door creatieve coalities

Grootschalige verduurzaming door creatieve coalities Grootschalige verduurzaming door creatieve coalities André de Groot gemeente Rotterdam, programma Versnelling010 27 januari 2015 Opbouw stedelijk programma Duurzaam Groene, gezonde en veerkrachtige stad

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl 12-11-2007Sheet nummer 1 Ontwikkelingen wereldwijd Heeft de Al Gore film impact?

Nadere informatie

De rol van biomassa in de energietransitie.

De rol van biomassa in de energietransitie. De rol van biomassa in de energietransitie. Bert de Vries Plaatsvervangend directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, Ministerie van Economische Zaken Inhoud 1. Energieakkoord 2. Energietransitie

Nadere informatie

Praktische voorstellen voor energiebesparing in haven en industrie. Alex Ouwehand Directeur NMZH

Praktische voorstellen voor energiebesparing in haven en industrie. Alex Ouwehand Directeur NMZH Praktische voorstellen voor energiebesparing in haven en industrie Alex Ouwehand Directeur NMZH CO2 emission CO2 reduction Ambities klimaat en energie EU en Rijk 2020 : 20 % CO 2 -reductie (tov 1990),

Nadere informatie

Het milieu in de regio Rotterdam

Het milieu in de regio Rotterdam Het milieu in de regio Rotterdam 2013 Colofon In het project Milieumonitoring Stadsregio Rotterdam werken samen: DCMR Milieudienst Rijnmond Gemeente Rotterdam GGD Rotterdam-Rijnmond Havenbedrijf Rotterdam

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

Mainport en blueports: samenwerken aan multimodaal netwerk

Mainport en blueports: samenwerken aan multimodaal netwerk Mainport en blueports: samenwerken aan multimodaal netwerk Jaarcongres Nederlandse Vereniging van Binnenhavens, Venlo, 5 oktober 2012 Hans Smits, CEO Havenbedrijf Rotterdam N.V. 1 Haven Rotterdam in cijfers

Nadere informatie

Project Transumo A15 Van Maasvlakte naar Achterland Innovatie input TU Delft

Project Transumo A15 Van Maasvlakte naar Achterland Innovatie input TU Delft Project Transumo A15 Van Maasvlakte naar Achterland Innovatie input TU Delft Satish K. Beella, René van Someren september 2008 Inhoudsopgave Introductie 3 Schematisch overzicht transportpreventie (goederen)

Nadere informatie

Wereldwijd vindt de economische groei steeds meer plaats in delta s. Deze groei leidt enerzijds tot een onhoudbare ecologische druk en anderzijds tot

Wereldwijd vindt de economische groei steeds meer plaats in delta s. Deze groei leidt enerzijds tot een onhoudbare ecologische druk en anderzijds tot AQUA DOCK Wereldwijd vindt de economische groei steeds meer plaats in delta s. Deze groei leidt enerzijds tot een onhoudbare ecologische druk en anderzijds tot een toenemende creativiteit om de leefbaarheid

Nadere informatie

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen?

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? Energieakkoord voor duurzame groei Juli 2014 WERK IN UITVOERING Ed Nijpels Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? 1 Waarom een Energieakkoord? Perspectief Consistentie Ambitie Realiteit Groei

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

StadsDashboard. Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld. Merle Blok 12 mei 2015

StadsDashboard. Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld. Merle Blok 12 mei 2015 StadsDashboard Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld Merle Blok 12 mei 2015 Missie TNO verbindt mensen en kennis om innovaties te creëren die de concurrentiekracht van bedrijven en het welzijn

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling:

Duurzame ontwikkeling: Duurzaam Tynaarlo Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien in de behoeften van de huidige generaties zonder die van de toekomstige generaties in gevaar te brengen. (Our common future 1987)

Nadere informatie

Amsterdamse haven en innovatie

Amsterdamse haven en innovatie Amsterdamse haven en innovatie 26 september 2011, Hoge School van Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Oostelijke handelskade (huidige situatie) Oostelijke handelskade (oude

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Hierin wil GroenLinks in ieder geval de volgende vragen beantwoord hebben.

gemeente Eindhoven Hierin wil GroenLinks in ieder geval de volgende vragen beantwoord hebben. gemeente Eindhoven Inboeknummer 15bst00959 Beslisdatum B&W 14 juli 2015 Dossiernummer 15.29.103 (2.3.1) Raadsvragen Van het raadslid dhr. R. Thijs (GroenLinks) over klimaatambities Eindhoven na gerechtelijke

Nadere informatie

Duurzame Ruimtelijke Ordening in Nederland: De regio is slagvaardiger in klimaatbeleid De tussenstand van onze verkenning: West en Noord Nederland

Duurzame Ruimtelijke Ordening in Nederland: De regio is slagvaardiger in klimaatbeleid De tussenstand van onze verkenning: West en Noord Nederland Duurzame Ruimtelijke Ordening in Nederland: De regio is slagvaardiger in klimaatbeleid De tussenstand van onze verkenning: West en Noord Nederland Ir. Martin Dubbeling, stedenbouwkundige bij SAB Drs. Wouter

Nadere informatie

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Nederland is verslaafd aan fossiele energie, zeker in vergelijking met landen om ons heen, vertelt Paul Korting, directeur van ECN. Er zijn genoeg scenario

Nadere informatie

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans directie/afdeling RO/afdeling RBA contactpersoon E. ten Cate telefoon 0182-588976 uw kenmerk onderwerp reactie op uw vragen over klimaatdoelstellingen Gouda

Nadere informatie

INDUSTRIE EN SAMENLEVING HET VIZIER OP 2025. De bijdrage van de industrie aan de kwaliteit van leven in 2025

INDUSTRIE EN SAMENLEVING HET VIZIER OP 2025. De bijdrage van de industrie aan de kwaliteit van leven in 2025 INDUSTRIE EN SAMENLEVING HET VIZIER OP 2025 De bijdrage van de industrie aan de kwaliteit van leven in 2025 Startnotitie: Naar een Visie voor de Nederlandse industrie 28 maart 2010 Naar de Visie 2025 -

Nadere informatie

Beter worden in wat we samen zijn!

Beter worden in wat we samen zijn! Beter worden in wat we samen zijn! Wie zijn we? Wat doen we? De gemeenten in de regio Stedendriehoek werken samen. Samen staan we sterk en maken we ons sterk voor het nog verder verbeteren van het VESTIGINGSKLIMAAT.

Nadere informatie

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt platform woningcorporaties noord-holland noord Voorwoord Op 15 december 2011 is door ruim 20 corporaties uit de subregio s Noordkop, West-Friesland,

Nadere informatie

Werken bij Havenbedrijf Amsterdam

Werken bij Havenbedrijf Amsterdam Werken bij Havenbedrijf Amsterdam De Amsterdamse haven Als vierde haven van West-Europa speelt de Amsterdamse haven een belangrijke rol in de regionale en nationale economie. Door de strategische ligging

Nadere informatie

Wijk bij Duurstede, 16 september 2013. Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo. Van: Wethouder Robbert Peek. Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 16 september 2013. Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo. Van: Wethouder Robbert Peek. Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede Wijk bij Duurstede, 16 september 2013 Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo Van: Wethouder Robbert Peek Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede behandeld door Jelger Takken toestelnummer 609 bijlagen

Nadere informatie

Havenvisie 2030 Drechtsteden 5 april 2011

Havenvisie 2030 Drechtsteden 5 april 2011 Havenvisie 2030 Drechtsteden 5 april 2011 1 Doel Havenvisie 2030 Richting geven aan de verdere ontwikkeling van de Rotterdamse mainport. Zekerheid en perspectief bieden aan klanten, burgers, overheden

Nadere informatie

DUURZAME INITIATIEVEN

DUURZAME INITIATIEVEN DUURZAME INITIATIEVEN Onder duurzame initiatieven verstaat Arcadis technische innovaties die direct of indirect leiden tot energiebesparende oplossingen. Daarnaast initiatieven die de maatschappelijke

Nadere informatie

PUBLIEKSRAPPORT ONDERZOEK POWERPLAYER

PUBLIEKSRAPPORT ONDERZOEK POWERPLAYER Rotterdammers besparen ruim 6% op hun totale energierekening door slimme meter en actief bekijken van hun verbruik via een display Slimme Meter In 2020 moeten netbeheerders zoals Stedin bij minimaal 80%

Nadere informatie

VNG Raadsledencampagne

VNG Raadsledencampagne Duurzaam Drimmelen VNG Raadsledencampagne Klimaat niet zonder de Raad Invloed raadsleden Borging beleid Collegiaal bestuur Collegeakkoord 2010-2014 Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien

Nadere informatie

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015 Technisch-economische scenario s voor Nederland Ton van Dril 20 mei 2015 Overzicht Energieplaatje in historisch perspectief Hoeveel en hoe gebruiken we energie? Wat gebeurt er met verbruik en uitstoot

Nadere informatie

BuildDesk kennisdocument

BuildDesk kennisdocument BuildDesk kennisdocument Groot economisch en maatschappelijk voordeel van energieneutraal renoveren Woningverbetering naar energieneutraal in de sociale huursector is economisch en maatschappelijk zeer

Nadere informatie

Wereldklasse doen! Havenbedrijf Rotterdam. Henk de Bruijn 25 september 2013. Copyright - Port of Rotterdam

Wereldklasse doen! Havenbedrijf Rotterdam. Henk de Bruijn 25 september 2013. Copyright - Port of Rotterdam Wereldklasse doen! Havenbedrijf Rotterdam Henk de Bruijn 25 september 2013 1 Haven- en industriegebied + 2 Havengebieden Maasvlakte Waal-/Eemhaven Europoort Botlek 3 Haven in cijfers Rotterdamse haven

Nadere informatie

Raadsnotitie. Bijlagen

Raadsnotitie. Bijlagen Raadsnotitie GEMEENTEBESTUUR onderwerp Energiestrategie Venlo Beesel Venray team ROSEB Rn nummer 2013 1 collegevergadering d.d. raadsvergadering 11 december 2012 d.d. 23 januari 2013 programma Veelzijdige

Nadere informatie

Duurzaamheid.. the key for future success!

Duurzaamheid.. the key for future success! Duurzaamheid.. the key for future success! 2 Visie op duurzaamheid o Noodzakelijk voor onze license to operate en groei mogelijk te maken. o Creëren van toegevoegde waarde voor bedrijvigheid, klanten en

Nadere informatie

Werkplan Centrum XL 2015/2016

Werkplan Centrum XL 2015/2016 Werkplan Centrum XL 2015/2016 Maart 2015, Amsterdam Inleiding: toekomstperspectief Centrum XL Er zijn veel ontwikkelingen gaande in Amsterdam op het gebied van economie, logistiek en duurzaamheid die van

Nadere informatie

Reconnecting Rotterdam Port Samenvatting

Reconnecting Rotterdam Port Samenvatting Reconnecting Rotterdam Port Samenvatting Aart de Koning, april 2010 De aanleiding: de concurrentiepositie van de haven van Rotterdam staat onder druk De haven van Rotterdam is altijd sterk verankerd geweest

Nadere informatie

Duurzame mobiliteit binnen het Nordic-Baltic Network. Kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven. Nordic-Baltic Network

Duurzame mobiliteit binnen het Nordic-Baltic Network. Kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven. Nordic-Baltic Network emarken Estland Finland Letland Litouwen Noorwegen IJsland Zweden Denemarken Estland Finland Letland Litouwen Noorwegen IJsland Zweden France Netherlansds Frankrijk Duurzame mobiliteit binnen het Nordic-Baltic

Nadere informatie

Clean Tech Delta. Privaat-publiek samenwerkingsverband voor economische structuurversterking. Welkom bij de Provada!

Clean Tech Delta. Privaat-publiek samenwerkingsverband voor economische structuurversterking. Welkom bij de Provada! Clean Tech Delta Privaat-publiek samenwerkingsverband voor economische structuurversterking Welkom bij de Provada! Wij van Clean Tech Delta, thuishaven voor cleantech innovaties in de regio Delft-Rotterdam-Drechtsteden,

Nadere informatie

KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN

KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN AKKOORDEN EN GREEN DEALS Rafaël Lazaroms Coördinator Energie en duurzaamheid Unie van Waterschappen 1. Duurzaamheid en taken waterschappen 2. Duurzame ambities in akkoorden

Nadere informatie

Jeanet van Antwerpen, directeur SADC Ontbijtsessie Dutch Green Building Week 22 september 2015

Jeanet van Antwerpen, directeur SADC Ontbijtsessie Dutch Green Building Week 22 september 2015 Circulaire gebiedsontwikkeling Jeanet van Antwerpen, directeur SADC Ontbijtsessie Dutch Green Building Week 22 september 2015 SADC 9/23/2015 titel SADC 9/23/2015 titel SADC 9/23/2015 Circulaire werkmilieus

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Arnold Maassen Holding BV. Verslag energieaudit. Verslag over het jaar 2014. G.R.M. Maassen

Arnold Maassen Holding BV. Verslag energieaudit. Verslag over het jaar 2014. G.R.M. Maassen Arnold Maassen Holding BV Verslag energieaudit Verslag over het jaar 2014 G.R.M. Maassen Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Inventarisatie van energieverbruik en emissiebronnen... 3 3 Energieverbruik en CO 2 Footprint...

Nadere informatie

KRUISBESTUIVINGEN TUSSEN LUCHT EN ZEEHAVEN

KRUISBESTUIVINGEN TUSSEN LUCHT EN ZEEHAVEN KRUISBESTUIVINGEN TUSSEN LUCHT EN ZEEHAVEN Dick van Damme Lector Logistiek Hogeschool van Amsterdam Terneuzen 3 september 2015 AGENDA 1. Ontwikkelingen lucht- en zeehaven 2. Uitdagingen en strategierichtingen

Nadere informatie

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO DUURZAAM PRODUCEREN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen 31 mei 2012 INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 1. Totale resultaten... 4 1.1 Elektriciteitsverbruik... 4 1.2 Gasverbruik... 4 1.3 Warmteverbruik... 4 1.4 Totaalverbruik

Nadere informatie

Ton Venhoeven, Rijksadviseur Infrastructuur

Ton Venhoeven, Rijksadviseur Infrastructuur Geïntegreerde netwerken en knooppunten: veranderingen in de maatschappij Ton Venhoeven, Rijksadviseur Infrastructuur Project uitwerking en planvoorbereiding Advies verkenningen Onderzoek duurzame stedenbouw

Nadere informatie

OVED Energiecongres 20/10/2009, Gent Toespraak minister Freya Van den Bossche

OVED Energiecongres 20/10/2009, Gent Toespraak minister Freya Van den Bossche 1 OVED Energiecongres 20/10/2009, Gent Toespraak minister Freya Van den Bossche http://www.vlaamsenergiecongres.be/ Als iemand 100 jaar of ouder wordt en dat komt gelukkig steeds vaker voor wordt vaak

Nadere informatie

Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling

Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling Inleiding Stedelijke herontwikkeling Voor de ruimtelijke ontwikkeling van Utrecht is de Nieuwe Ruimtelijke Strategie opgesteld die in 2012 door de Raad

Nadere informatie

Energieakkoord voor duurzame groei. 6 september 2013

Energieakkoord voor duurzame groei. 6 september 2013 Energieakkoord voor duurzame groei 6 september 2013 Programma perspresentatie Korte toelichting Energieakkoord voor duurzame groei Wiebe Draijer Korte toelichting doorrekeningen ECN/PBL/EIB Maarten Hajer

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

Antwerpen, Duurzame stad voor iedereen. Focus energie en milieu

Antwerpen, Duurzame stad voor iedereen. Focus energie en milieu Antwerpen, Duurzame stad voor iedereen Focus energie en milieu Forum 19 juni 2012 1.Beleidsnota: wat is de ambitie? 2.Projecten: wat doen we al? 1. Beleidsnota: Wat is de ambitie? Waarom wil Antwerpen

Nadere informatie

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren Inspiratie voor de avond Marc Londo, ECN Beleidsstudies Alkmaar 1 april 2015 www.ecn.nl Boodschappen 1. De energiehuishouding verandert, en daar zijn

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid LEEUWARDEN SÚDWEST-FRYSLÂN SMALLINGERLAND HEERENVEEN Versterk Economie en Werkgelegenheid Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord SAMEN WERKEN AAN EEN SLAGVAARDIG FRYSLÂN 2 3

Nadere informatie

Echt thuis. Ondernemingsplan 2011-2015

Echt thuis. Ondernemingsplan 2011-2015 Echt thuis Ondernemingsplan 2011-2015 2 INLEIDING Mooiland is een woningcorporatie met circa 27.000 woningen verspreid over ruim 150 gemeenten in heel Nederland. Daarmee zijn wij een van de twintig grootste

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel. Onderwerp Duurzaam (Ver)Bouwen

Initiatiefvoorstel. Onderwerp Duurzaam (Ver)Bouwen Onderwerp Duurzaam (Ver)Bouwen Initiatiefvoorstel Tenda Hoffmans. (Groen Links), Jan de Ridder (PvdA) E-mail: J.A.deRidder@uva.nl Bestuurlijke context Eind 2005 is er door de raad aan de hand van een nota

Nadere informatie

Raadsvoorstel. categorie/agendanr. stuknr. B. en W RA B 3 12/167. jaar stuknr. Raad. Onderwerp: Energienota gemeente Emmen

Raadsvoorstel. categorie/agendanr. stuknr. B. en W RA B 3 12/167. jaar stuknr. Raad. Onderwerp: Energienota gemeente Emmen svoorstel Onderwerp: Energienota gemeente Emmen Portefeuillehouder: T. Houwing-Haisma Afdeling Beleid en Regie Team Ruimtelijk Beleid Rudi Gengler, telefoon ((0591)68 54 39) Aan de gemeenteraad Voorgesteld

Nadere informatie

STERKE STEDEN - STERKE REGIO S - STERK NEDERLAND

STERKE STEDEN - STERKE REGIO S - STERK NEDERLAND STERKE STEDEN - STERKE REGIO S - STERK NEDERLAND Nederland moet snel uit de crisis. Steden zijn de economische motor van Nederland. Zij vormen de spil in krachtige netwerken met het bedrijfsleven, het

Nadere informatie

Green Deal Concreet 1.0

Green Deal Concreet 1.0 Green Deal Concreet 1.0 Een groep vooraanstaande bedrijven en brancheorganisaties in de betonketen hebben in 2011 samen met MVO Nederland het MVO Netwerk Beton opgericht. Op 4 oktober 2011 heeft het MVO

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Klimaatbestendige steden

Klimaatbestendige steden Klimaatbestendige steden Klimaatbeleid en praktijk in Nederland Inspiratie voor Amersfoort Michaël Meijer Introductie Michaël Meijer Tuin- en Landschapsinrichting @ IAH Larenstein Planologie @ Radboud

Nadere informatie

B-85 Green Deal verduurzamen dierenbeschermingcentra

B-85 Green Deal verduurzamen dierenbeschermingcentra B-85 Green Deal verduurzamen dierenbeschermingcentra Partijen: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, de heer drs. M.J.M. Verhagen en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,

Nadere informatie

Nota Reacties en Commentaar

Nota Reacties en Commentaar Nota Reacties en Commentaar Instantie Reactie Commentaar Verwerking 1 Raad van Delfzijl Intentie in visie opnemen de N33 tot de Eemshaven te verdubbelen in de toekomst voor betere aansluiting Eemsdeltagebied

Nadere informatie

Introductie Metropoolregio Rotterdam Den Haag

Introductie Metropoolregio Rotterdam Den Haag Introductie Metropoolregio Rotterdam Den Haag Aanleiding voor Metropoolregio RDH [1] Randstad 2040 (Structuurvisie Rijk, 2008/09) Herwaardering belang steden voor economie Randstad geen samenhangende metropool

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Datum 20 december 2011 Onderwerp Raadsbrief: Sociale structuurvisie Categorie B Verseonnummer 668763 / 681097 Portefeuillehouder De heer Rensen en de heer

Nadere informatie

Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken

Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken Inhoud: A. Energie B. Water C. Sensortechnologie D. Agribusiness E. Life Science A. Energie Onder energie wordt verstaan: handel en distributie van aardgas, brandstoffen,

Nadere informatie

Gevolgen van klimaatverandering voor Nederland

Gevolgen van klimaatverandering voor Nederland Gastcollege door Sander Brinkman Haagse Hogeschool Climate & Environment 4 september 2008 Introductie Studie Bodem, Water en Atmosfeer, Wageningen Universiteit Beroepsvoorbereidendblok UNFCCC CoP 6, Den

Nadere informatie

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Industrie Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 1% besparing op gas en elektra per jaar. Totaal is dat 8 % besparing in 2020. Opbrengst: 100 kiloton.

Nadere informatie

tot eind 2025 - LED verlichting bij vervanging - inzet slimme verlichtingsconcepten

tot eind 2025 - LED verlichting bij vervanging - inzet slimme verlichtingsconcepten Doelstelling Actie Doorlooptijd Wat gaan we doen Eigenaarschap Eigen organisatie 20% energiebesparing t.o.v. 2015 Energiebesparing gemeentelijke gebouwen 20% transitie naar hernieuwbare energie t.o.v.

Nadere informatie

Gas geven voor duurzame energie

Gas geven voor duurzame energie Gas geven voor duurzame energie Programma Programma Thema Thema Workshops Workshops Lokatie Lokatie Gelders Gelders netwerk netwerk voor voor duurzame duurzame energie energie Uitnodiging Netwerkbijeenkomst

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015. Versie 2.0 (summary)

Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015. Versie 2.0 (summary) Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015 Versie 2.0 (summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Februari 2012 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue verbetering...

Nadere informatie

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving 16 september 2014-15:25 Het ministerie van Infrastructuur en Milieu besteedt in 2015 9,2 miljard euro aan een gezond, duurzaam

Nadere informatie

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen achtergrond Afscheid van fossiel kan Klimaatverandering is een wereldwijd probleem. Energie(on)zekerheid ook. Dat betekent dat een transitie naar een veel duurzamere economie noodzakelijk is. Het recept

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Samen, duurzaam doen!

Samen, duurzaam doen! Samen, duurzaam doen! Een online platform voor duurzaamheid in de Kromme Rijn en Utrechtse Heuvelrug Transitie: We leven niet in een tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Jan

Nadere informatie

Wat wordt de energiestrategie van de gemeente?

Wat wordt de energiestrategie van de gemeente? Wat wordt de energiestrategie van de gemeente? Programma raadsrotonde 17 mei 2010 Opening avond door rotondevoorzitter. Inleiding; (door Conny Huijskes; 10 minuten) - Uitleg opzet avond /in het begin toelichten

Nadere informatie

Kader Stedelijke Ontwikkeling

Kader Stedelijke Ontwikkeling Presentatie Hans Beekman MCD Open College Gemeenten Kader Stedelijke Ontwikkeling De prospectus van de stad 11 juni 2013 Aanleiding Eerdere opdracht nieuwe nota Grondbeleid (rekenkamerrapport Grond voor

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie