AM en Corio hebben samen met Ahold, SCM en Grontmij

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "AM en Corio hebben samen met Ahold, SCM en Grontmij"

Transcriptie

1 het kan, Duurzame winkelcentra! Duurzame woningen, duurzame kantoren: de ontwikkeling ervan is inmiddels gemeengoed geworden. Bij winkelcentra ligt dat anders. Het ontwikkelproces is traditioneel, winkelruimtes worden casco opgeleverd aan de huurder en duurzaamheid is nauwelijks een item bij de verhuur. De huidige kennis, werkwijze en contractvormen belemmeren veelal de realisatie van een duurzaam winkelcentrum. Deze uitdagingen aangaan vereist een omslag in het denken: duurzaamheid moet voorop komen te staan bij alle facetten in de projectontwikkeling, van idee en ontwerp tot realisatie en exploitatie. AM en Corio hebben samen met Ahold, SCM en Grontmij de Toolkit Duurzame Winkelcentra ontwikkeld als leidraad om te komen tot duurzaam winkelvastgoed. Deze aanpak geldt voor zowel de ontwikkeling van nieuwe winkelcentra als de herontwikkeling van bestaande centra. Deze toolkit is in mei van dit jaar gepubliceerd en de hierin gebundelde kennis staat ter beschikking van alle betrokken partijen: gemeenten, beleggers, retailers, ontwikkelaars en bouwers. Johan Spriensma en Rudy van der Helm Duurzame winkelcentra, een must Een aantal trends stimuleren de ontwikkeling van duurzame winkelcentra. Internet, e-commerce en social media zouden weleens een stuwende factor kunnen zijn. Retailers moeten zich meer en meer onderscheiden en beleving voor de consument wordt daarin steeds belangrijker. Een groeiende groep consumenten hecht een steeds groter belang aan duurzame producten en maatschappelijk ondernemen en wil dit terugzien in de winkels waarin zij hun producten kopen. Retailers spelen hier meer en Ameer op in, door met name te zorgen voor maatschappelijk verantwoorde producten, maar ook de huisvesting en de inrichting ervan begint hierin een belangrijke rol te spelen. De consument is inmiddels gewend geraakt aan afgedekte warenkoelingen in supermarkten, retailers experimenteren met energiezuinige verlichting en er worden proeven gedaan met energiezuinige entrees. overheid stelt steeds hogere eisen aan nieuwe winkelcentra 2011/79 13 Ook vanuit andere perspectieven is het belangrijk om tot duurzamere winkelcentra te komen. Zo stelt de overheid steeds hogere eisen aan nieuwe winkelcentra. Sinds 2009 is de wettelijke eis voor energiegebruik van nieuwbouw, de EPC-eis flink aangescherpt naar 2,6 en in 2017 wordt deze nog lager (<1,7). Het streven is zelfs om in 2020 alleen nog energieneutrale gebouwen te realiseren. Dit heeft verregaande consequenties voor de mogelijkheden van ontwikkelaar, belegger en retailer. Daarnaast spelen ook economische motieven een rol. Met name de continue stijging van de kosten voor fossiele brandstoffen zullen retailers in hun exploitatie gaan merken. In een branche waar de marges onder druk staan kan energiebesparing het rendement verhogen. Een aantal studies toont aan dat duurzame kantoren beter renderen dan niet duurzame kantoren. Analoog daaraan is de verwachting dat beleggers duurzame winkelcentra eveneens als waardevoller zullen taxeren, of andersom geredeneerd dat niet duurzame winkelcentra minder waard zullen worden. Duurzaam, wat is dat eigenlijk? Om een duurzaam winkelcentrum te kunnen ontwikkelen is het allereerst van belang de term duurzaamheid te definiëren. Daarbij kan prima aangesloten worden op de

2 Nieuwe Haagse Passage. definitie van Brundtland voor duurzame ontwikkeling. Een ontwikkeling is duurzaam als die voorziet in de behoeften van de huidige generatie zonder daarbij de mogelijkheden voor toekomstige generaties in gevaar te brengen om ook in hun behoeften te voorzien. De praktische uitwerking hiervan is de triple P benadering; People, Planet & Profit. Hierbij wordt gesteld dat sociale, functionele en milieutechnische factoren net zo belangrijk zijn als economische factoren. Een winkelcentrum is pas duurzaam als aan alle drie de P s is voldaan. Bij een winkelcentrum draait het primair om People. In eerste instantie is dat de consument die op een veilige manier en in een vertrouwde omgeving geld kan besteden aan producten die retailers in het winkelcentrum verkopen. Maar daarnaast speelt een winkelcentrum ook een belangrijke rol in de sociale cohesie. Het winkelcentrum is vaak het hart van een wijk, dorp of stad en dient hier als ontmoetingsplaats. In het tijdperk van internet verkopen lijkt dit een steeds belangrijker element te worden in het goed functioneren van het centrum. Vaak wordt duurzaamheid nog verward met sturen op een lager energieverbruik. Dit valt onder de P van Planet. Maar naast energiebesparing zijn er nog veel andere aspecten om rekening mee te houden. Denk hierbij aan waterbesparing, materiaalgebruik, afvalreductie, maar ook het toepassen van groene daken of gevels. Rekening houden met flora en fauna in de omgeving en deze proberen te ondersteunen op en rond het winkelcentrum is voor dit thema ook van belang. Alle inspanningen moeten uiteindelijk resulteren in Profit. Natuurlijk spreken we hier over financiële winst, maar de winst op lange termijn voor mens, milieu en maatschappij is net zo belangrijk. Dit zal er voor zorgen dat de sociale levensduur van het winkelcentrum wordt verlengd en dat het centrum ook op de lange termijn rendabel blijft. Hiervoor is het wel belangrijk dat het winkelcentrum flexibel indeelbaar is. De maatschappij en dus ook de omgeving van het winkelcentrum verandert continu. Het is belangrijk dat er tijdens de exploitatie regelmatig wordt geëvalueerd of het centrum nog steeds aansluit bij de behoeften. Naast een duurzame ontwikkeling is daarom ook een duurzame exploitatie van het winkelcentrum nodig. Het winkelcentrum moet kunnen inspringen op nieuwe trends en makkelijk kunnen switchen tussen grote en kleine units (opdelen en samenvoegen) en van de ene functie naar de andere. Dit geldt voor de gehele mix van retail, verblijfs- en vrijetijdsvoorzieningen en maatschappelijk vastgoed. De flexibiliteit van het centrum is dus belangrijk in elke fase: van ontwerp en realisatie tot exploitatie en herontwikkeling. Daarnaast worden duurzaamheidscertificaten steeds belangrijker. Beleggers verlangen steeds vaker dat een project aan een minimum duurzaamheidsniveau voldoet en de enige wijze om dit aan te kunnen tonen is middels een onafhankelijk certificaat. Er zijn verschillende methoden in omloop om een gebouw op duurzaamheid te beoordelen, zoals GPR, Greencalc+ en LEED. In Nederland is de 2011/79 14

3 BREEAM-certificatie echter de meest gangbare geworden. Deze van oorsprong Britse methode is de meest complete methode, waarvan ook een Nederlandse variant beschikbaar is. BREEAM beoordeelt een project op negen categorieën: Management, Gezondheid, Energie, Transport, Water, Materialen, Afval, Landgebruik & Ecologie en Vervuiling. Van traditioneel ontwikkelmodel naar open dialoog In het traditionele ontwikkelproces is de ontwikkelaar veelal de initiator van een nieuw winkelcentrum. De ontwikkelaar heeft een idee, werkt dat idee uit tot een ontwerp en zoekt vervolgens huurders en een financier. Zodra het winkelcentrum grotendeels is verhuurd, wordt het aangeboden aan een belegger. Om daadwerkelijk een duurzaam winkelcentrum te kunnen realiseren moet dit traditionele ontwikkelmodel verlaten worden en moet er sprake zijn van ketenintegratie. Ketenintegratie houdt in dat alle betrokken partijen in het ontwikkelingsproces uitgaan van een gezamenlijk gedragen visie op duurzaamheid. Alle partijen hebben elkaar nodig om de duurzaamheidambities daadwerkelijk te kunnen realiseren. Bij de besluitvorming moet daarom integraal naar de belangen van alle betrokken partijen worden gekeken en niet slechts naar het directe eigenbelang. Een open dialoog tussen ontwikkelaar, belegger, retailer en gemeente is daarvoor een must. Alleen dan zal het centrum op alle vlakken en voor alle partijen een zo duurzaam mogelijke score behalen. Een nieuwe visie De ontwikkeling van een duurzaam winkelcentrum vergt een andere visie op en een andere aanpak van het ontwikkelproces: De verschillende ontwikkelingsfasen moeten worden geïntegreerd. Of een ontwikkelaar zijn duurzame ambities kan realiseren, hangt sterk af van de medewerking en het commitment van belegger en retailers. Beslissingen over duurzaamheid in de ontwerpfase hebben een grote invloed op de uiteindelijke bedrijfsvoering van de retailer en het rendement van de belegger, de ontwikkelaar en vice versa. Alle partijen moeten zoveel mogelijk bij elke ontwikkelingsfase worden betrokken. De ontwikkelaar moet eerder dan gebruikelijk in gesprek met belegger, retailers en gemeenten om hun wensen en eisen wat betreft duurzaamheid goed in kaart te kunnen brengen en zo beter in het ontwikkelproces te kunnen integreren. De retailer moet zich immers kunnen vinden in de implicaties voor zijn bedrijfsvoering en de financiële doorvertaling van duurzaamheidmaatregelen in huurprijs en/of een winkelcentrum is pas duurzaam als aan alle drie de P s is voldaan 2011/79 15 servicekosten. Ook de belegger moet akkoord gaan met investeringen die meestal verder gaan dan het gebruikelijke opleveringsniveau en zich pas over langere tijd laten terugverdienen, zonder dat dit zich altijd direct vertaalt in een hogere huurprijs of hogere beleggingswaarde. De ontwikkelaar functioneert hierbij als ketenintegrator; de plaats waar het duurzame proces van samenwerking het eerst op gang komt. Om uiteindelijk tot een goed en duurzaam winkelcentrum te komen is de start het belangrijkst. Er moet gewerkt worden vanuit een heldere visie, die tot stand is gekomen naar aanleiding van een grondige analyse van de ontwikkelopgave. Hierbij is het belangrijk dat de volgende onderwerpen aan bod komen: locatie, collectieve voorzieningen, omvang, branchering, stakeholders, relevante regelgeving en flexibiliteit. Aan de hand van verschillende invalshoeken (verlaging EPC, verlaging energiegebruik, gebruik BREEAM & sociaal economische duurzaamheid) kan de visie uiteindelijk compleet worden gemaakt. Daarnaast is het de vraag wie de retailer precies is. Dé retailer bestaat niet. Het spectrum loopt van zelfstandig ondernemer tot multinational en alles daar tussenin. Niet alleen tussen hun formule, producten, inrichting en bedrijfsvoering bestaan grote verschillen, maar ook tussen hun belangen binnen een winkelcentrum. Het is dus van grote waarde dat de belangen van alle typen binnen het centrum te vestigen retailers bij de ontwikkelaar bekend zijn Kosten en baten Bij de ontwikkeling van een duurzaam winkelcentrum gaat het niet alleen om de primaire investeringskosten maar ook om de kosten en baten tijdens de exploitatiefase. Daarbij moet de terugverdientijd van investeringen in duurzaamheidsmaatregelen in ogenschouw worden genomen, evenals de hoogte van de huisvestingslasten (zowel huur als service- en energiekosten). Ook moeten de mogelijke subsidies en fiscale voordelen worden onderzocht. Van belang is dat alle betrokken partijen (ontwikkelaar, belegger en retailer) integraal overeenstemming bereiken over het verdienmodel. De eventuele extra investeringen moeten door de partijen kunnen worden gedragen. Dit kan op verschillende manieren: een hogere verkoopprijs van het winkelcentrum, een hogere huur met lagere service- en energiekosten of outsourcen van energiebesparende maatregelen en energiesystemen. Split incentive Complicerende factor in winkelvastgoed is dat er sprake is van de zogenaamde split incentive: de investeringen

4 in duurzaamheidsmaatregelen (met name energiegerelateerd) door de belegger/ontwikkelaar leiden vaak tot voordelen voor de retailers. Bijvoorbeeld lagere energielasten, zonder dat dit zich vertaalt in een hogere huur. Dat komt omdat het in Nederland ongebruikelijk is, mede vanwege wet- en regelgeving, een all-in huurprijs tussen belegger en huurder overeen te komen. De retailer betaalt aan de belegger de kale standaardhuurprijs en daarnaast betaalt de retailer servicekosten aan de belegger. Hierin zijn de operationele kosten van het winkelcentrum opgenomen: de kosten voor schoonmaak, afvalverwerking en beveiliging, maar ook voor het energieverbruik in algemene ruimten. De kosten van het energieverbruik in het gehuurde betaalt de retailer echter rechtstreeks aan het nutsbedrijf. De belegger/ontwikkelaar kan zodoende zijn investeringen niet terugverdienen. Het toepassen van Green Lease biedt hierbij uitkomst. Bij een Green Lease worden aan het standaard huurcontract extra duurzaamheidsafspraken toegevoegd. Deze afspraken hebben tot doel om energiebesparing en milieutechnische verbetering van het gebouw te bewerkstelligen. Belegger en retailer zijn samen verantwoordelijk voor de gestelde doelen, die zich kunnen uiten in een duurzame verbetering in het gebouw tot een duurzaam gebruik van het gebouw. Daarnaast kunnen hieraan ook afspraken worden toegevoegd over de te maken investeringen die door de belegger worden betaald, maar waarbij de baten naar de huurder gaan in de vorm van lagere energiekosten. Deze baten kunnen vervolgens verdeeld worden tussen retailer en belegger. Mogelijkheden voor retailer De ontwikkelaar of belegger kan de randvoorwaarden creëren voor een duurzaam winkelcentrum maar kan dat slechts tot op zekere hoogte. Medewerking van de retailer is een vereiste. Om een hoge BREEAM-certificering te krijgen moet aandacht besteed worden aan een duurzame afbouw en inrichting van de winkelruimte: verlichting, materiaalgebruik en afbouwproces. De retailer heeft veel mogelijkheden om duurzaamheidsmaatregelen te treffen. Naast de keuze van producten kan ook de bedrijfsvoering verduurzaamd worden. Zo kan met energiezuinige ventilatiesystemen, verlichting, productkoeling, veegschakeling, entrees, maar ook met zonnepanelen en zonnecollectoren fors bezuinigd worden op de energiekosten. Een collectieve energievoorziening kan op duurzame wijze warmte en koude aan de retailer leveren. Retailers kunnen daarmee van elkaars warmte- en koudeproductie profiteren. Tevens bespaart het hen een individuele gasketel en koelmachine. Voor retailers zijn er specifieke subsidies beschikbaar om daarmee de investeringskosten te drukken. Energieconcepten De Toolkit gaat dieper in op een aantal duurzame energieconcepten voor winkelcentra. Hierbij is aansluiting gezocht bij de Trias Energetica. Hierbij wordt de weg naar een energiezuinig winkelcentrum in drie stappen beschreven: Nieuwe Haagse Passage. 2011/79 16

5 Inzetten op energiebesparing. Lokaal duurzame energie opwekken. Resterende benodigde energie inkopen uit duurzame bronnen. Energiebesparing Uit onderzoek blijkt dat verwarming/ koeling, verlichting en productkoeling de grootste energieposten in een winkelcentrum zijn. Energiebesparing op het gebied van verwarming en koeling kan behaald worden door optimale isolatie, compact bouwen, energiezuinige ventilatie, intelligente entreedeuren en het overdekken van winkelpassages. Daarnaast kan bij de ontwikkeling worden onderzocht op welke wijze de daglichttoetreding in de winkels optimaal kan worden benut. Een optimaal verlichtingsplan en energiezuinige armaturen in de vorm van LED, spaarlampen of TL-5 leveren een energiebesparing op van meer dan 30 procent ten opzichte van de traditionele vormen. Door verbeterde koelmeubelen toe te passen is een energiebesparing van ruim 25 procent mogelijk. De restwarmte van koelmeubelen kan tevens gebruikt worden voor ruimteverwarming. Energieopwekking De aanwezige energie-infrastructuur in een gebied bepaalt grotendeels de mogelijkheden voor warmte- en De grootste opgave is herontwikkeling van bestaande winkelcentra koudeopwekking. Veelal wordt gebruik gemaakt van een HR-ketel en een koelmachine. In geval van stadsverwarming geldt over het algemeen een aansluitingsverplichting. Duurzamere alternatieven zijn dan veelal niet mogelijk. Een zeer energiezuinige variant is aansluiting op een collectieve WKO. Een dergelijke installatie is 80 procent efficiënter voor ruimteverwarming en tot vijf keer efficiënter voor ruimtekoeling dan een traditionele HR-ketel met koelmachine. Een andere optie is gebruik te maken van individuele luchtwarmtepompen waarbij gebruik gemaakt wordt van de buitenlucht. Dit systeem is tot 50 procent efficiënter voor ruimteverwarming. Duurzame bronnen Mocht na de besparingsmaatregelen en de duurzame opwekking van warmte en koude toch nog een restvraag naar energie ontstaan dan kan dit opgewekt worden uit duurzame bronnen als zon, wind, water, biomassa en aardwarmte. Genoeg mogelijkheden voor bestaande centra Deze aanpassingen in energieverbruik en infrastructuur zijn goed mogelijk bij nieuwbouw van een winkelcentrum, maar zijn ook van toepassing binnen bestaande winkelcentra. De grootste opgave voor de komende jaren zal liggen in de herontwikkeling van bestaande winkelcentra. De stagnerende economie, demografische ontwikkelingen en Nieuwe Haagse Passage. 2011/79 17

6 de verdere groei van online winkelen zal leiden tot een afnemende vraag naar extra vierkante meters winkeloppervlak. Hierbij is de maatschappelijke rol die het winkelcentrum heeft van groot belang. Immers wanneer het winkelcentrum van grote sociale waarde is, zal er minder snel worden gestuurd op sloop en eerder op herontwikkeling. Herontwikkeling legt een verdere beperking op aan de mogelijkheden van toepassing van duurzaamheid. Zo heeft de ontwikkelaar of belegger te maken met bestaande huurders en huurcontracten. Ook kunnen de fysieke mogelijkheden van het bestaande gebouw beperkingen opleveren. Wel bieden juist deze vaak gedateerde winkelcentra de mogelijkheid relatief gezien een enorme stap te zetten naar een meer duurzaam winkelcentrum. Voor het verduurzamen van het winkelcentrum is een volledige herontwikkeling of renovatie niet vereist. Immers, de retailers in het winkelcentrum zijn meestal zelf verantwoordelijk voor hun installaties en kunnen zij deze zelf aanpassen. Daarnaast kan de belegger zelf kiezen voor het nemen van centrumbrede duurzame aanpassingen, zoals het toepassen van een groen dak of zonnepanelen. Van theorie naar praktijk Partijen die een duurzaam winkelcentrum gaan ontwikkelen, doen er goed aan met alle beschreven maatregelen in de toolkit rekening te houden. Deze aanpak leidt immers tot een goed overzicht van het gemeenschappelijk belang binnen een winkelcentrum. Hierin is uiteengezet welke belangen een belangrijke rol spelen en op welke wijze deze moeten worden geïntegreerd in het ontwikkelingsproces. AM en Corio zullen als mede-initiatiefnemers van de Toolkit Duurzame Winkelcentra de inzichten van deze aanpak toepassen bij nieuwe (her)ontwikkelingsprojecten en komen graag in gesprek met gemeenten met duurzaamheidsambities ten aanzien van nieuwe of bestaande winkelcentra. Daarnaast vinden zij het belangrijk dat alle informatie als een open bron beschikbaar is voor alle overige spelers in de retailketen. Zodat de verduurzaming van winkelcentra over enkele jaren net zo n automatisme zal zijn als de al eerder in gang gezette verduurzaming van woningen en kantoren. De Toolkit Duurzame Winkelcentra is in boekvorm uitgegeven door Aeneas, uitgeverij van vakinformatie (ISBN , kosten 90 euro). Zie ook www. toolkitonline.nl Nieuwe Haagse Passage AM heeft woensdag 26 oktober van de Green Building Council het ontwerpcertificiaat BREEAM Good ontvangen voor het project Nieuwe Haagse Passage. De Nieuwe Haagse Passage is het eerste project in Den Haag dat dit ontwerpcertificaat heeft en ook daadwerkelijk wordt gerealiseerd. AM en Multi Vastgoed realiseren in nauwe samenwerking met de gemeente Den Haag de Nieuwe Haagse Passage in de binnenstad van Den Haag. Het plan omvat circa vierkante meter winkels en het Suite Novotel met 118 kamers (onderdeel van Accor Hotels.) De oplevering staat gepland in het voorjaar van De Nieuwe Haagse Passage maakt een kwalitatief hoogwaardige verbinding tussen de Grote Marktstraat en de Spuistraat en sluit naadloos aan op de bestaande Haagse Passage. Johan Spriensma is senior vastgoedontwikkelaar bij AM Real Estate Development en co-auteur van de Toolkit Duurzame Winkelcentra. Rudy van der Helm is CSR Officer bij Corio Nederland en co-auteur van de Toolkit Duurzame Winkelcentra. 2011/79 18

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

De bakens verzetten. Verduurzamen van commercieel vastgoed. Machiel Karels - consultant

De bakens verzetten. Verduurzamen van commercieel vastgoed. Machiel Karels - consultant De bakens verzetten Verduurzamen van commercieel vastgoed Machiel Karels - consultant Het glas is half leeg PROFIT 20-6- 20-6- Meer dan 25% van gebouwgebruikers klaagt over de huisvesting Ziekteverzuim

Nadere informatie

Verduurzamen van commercieel vastgoed juridische aspecten

Verduurzamen van commercieel vastgoed juridische aspecten Verduurzamen van commercieel vastgoed juridische aspecten 19 juni 2014 Inleiding Rollen en partijen Verschillende typen vastgoed met een eigen regime Woningen, winkels en overige bedrijfsruimte De split

Nadere informatie

Energielasten als een van de uitgangspunten bij nieuwbouw en renovatie

Energielasten als een van de uitgangspunten bij nieuwbouw en renovatie Energielasten als een van de uitgangspunten bij nieuwbouw en renovatie Door Eric van Zee, april 2008 Energie steeds groter deel van de woonlasten De kosten voor verwarming en warm tapwater vormen een steeds

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Duurzaamheid in Boswinkel Oost

Duurzaamheid in Boswinkel Oost Programma Waarom energiezuinig en duurzaam (ver)bouwen? Waarom energiemonitoring Duurzaamheid in Boswinkel Oost Energiemonitoring Velve Lindenhof, Enschede De energiezuinigste wijk van Enschede De uitvraag

Nadere informatie

Rapport energiecijfers kantoren

Rapport energiecijfers kantoren Rapport energiecijfers kantoren Dit rapport is aangemaakt op 08/31/10 om 11:31. De website Energiecijfers van NL Energie en Klimaat levert u actuele gegevens over energieprijzen en alle aspecten van energiegebruik

Nadere informatie

Duurzame zorgomgevingen

Duurzame zorgomgevingen Duurzame zorgomgevingen Healing Environments in woonzorggebouwen drs. ing. Bert Krikke Een healing environment is een omgeving die het welzijn, welbevinden en ziekteherstel bevordert Traditionele kenmerken:

Nadere informatie

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016 Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden 11 februari 2016 1 Managementsamenvatting Inleiding De gemeente Leiden heeft in haar duurzaamheidsambitie doelen gesteld voor de korte

Nadere informatie

Verduurzaming gemeentelijk vastgoed

Verduurzaming gemeentelijk vastgoed Verduurzaming gemeentelijk vastgoed Toelichting op de aanpak van de gemeente Breda Marcel van Embden (projectleider afdeling Vastgoedbeheer) Inhoud Klimaatnota gemeente Breda Wat is de insteek bij het

Nadere informatie

Bestaand Vastgoed. Hoe beweging krijgen in verduurzaming? Vincent Swinkels Mei 2011. DHV 2011 All rights reserved Openbaar

Bestaand Vastgoed. Hoe beweging krijgen in verduurzaming? Vincent Swinkels Mei 2011. DHV 2011 All rights reserved Openbaar Bestaand Vastgoed Hoe beweging krijgen in verduurzaming? Vincent Swinkels Mei 2011 DHV 2011 All rights reserved Openbaar Wat is er aan de hand? Circa 1/3 energiegebruik NL zit in gebouwde omgeving Focus

Nadere informatie

Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015

Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015 Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015 Kenniscentrum Duurzaam Bouwen Elke bijdrage is er één Kenniscentrum Duurzaam Bouwen Een unieke samenwerking van Amersfoortse bedrijven die:» Elkaar

Nadere informatie

Duurzaam Vastgoed. Roy Bruggeman

Duurzaam Vastgoed. Roy Bruggeman Duurzaam Vastgoed Roy Bruggeman Ingenieursbureau Archicom Multidisciplinair ingenieursbureau gericht op: Consultancy: logistiek & supply chain advies, Architectuur en detail engineering, Bouwmanagement

Nadere informatie

Netwerkevent duurzame gebouwen

Netwerkevent duurzame gebouwen Netwerkevent duurzame gebouwen Wat is Sunburst? Technisch en financieel advies voor nieuwbouw en renovatie duurzame gebouwen Ontwikkelingen - Huurders eisen comfortabele en gezonde gebouwen - Energiezuinige,

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

Verduurzamen van monumentaal vastgoed. Rianne Koster 30 juni 2011

Verduurzamen van monumentaal vastgoed. Rianne Koster 30 juni 2011 Verduurzamen van monumentaal vastgoed Rianne Koster 30 juni 2011 1 Agenda 1. Inleiding Triodos Bank 2. Triodos & Duurzaam Vastgoed 3. Villa Rusthoek Baarn 4. Uitgangspunten vastgoedfinanciering door Triodos

Nadere informatie

Duurzame renovatie provinciekantoor Noord-Holland. Haarlem 15 april 2013 Kees Schouten Omgevingsmanager Een Nieuw Huis

Duurzame renovatie provinciekantoor Noord-Holland. Haarlem 15 april 2013 Kees Schouten Omgevingsmanager Een Nieuw Huis Duurzame renovatie provinciekantoor Noord-Holland Haarlem 15 april 2013 Kees Schouten Omgevingsmanager Een Nieuw Huis Met passie, samenwerken en deskundigheid naar een blijvend duurzaam provincie kantoor

Nadere informatie

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda Wilt u weten hoe? Ga stap voor stap door onze aanpak: - Kennismaking Building4life - De Building4life werkwijze - Uitgewerkte case Amarant Tilburg Building4life Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus

Nadere informatie

M3H Werkwijzer Duurzame woongebouwen

M3H Werkwijzer Duurzame woongebouwen M3H Werkwijzer Duurzame woongebouwen 1/7 Duurzame woongebouwen M3H ontwerpt en bouwt gebouwen die lang meegaan. Hoogwaardige gebouwen die mooi zijn in de omgeving en die passen bij de gebruikers. Gebouwen

Nadere informatie

Energieke Zorgbouw. 5 oktober 2011. Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO)

Energieke Zorgbouw. 5 oktober 2011. Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO) Energieke Zorgbouw 5 oktober 2011 Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO) Introductie Wijnanda Willemse adviseur NL Energie & Klimaat - Agentschap NL Voorheen SenterNovem Energiebesparing

Nadere informatie

Bijna Energieneutrale Gebouwen (BENG)

Bijna Energieneutrale Gebouwen (BENG) Bijna Energieneutrale Gebouwen (BENG) Op weg naar bijna energieneutraal bouwen in 2020 Jean Frantzen Adviseur duurzaam bouwen Kennisevent Routekaart richting energieneutraal bouwen R c 2,5 R c 3,5 R c

Nadere informatie

Energie Bouwbesluit en het Activiteitenbesluit

Energie Bouwbesluit en het Activiteitenbesluit Rijkswaterstaat Ministerie van Infrastructuur en Milieu Energie Bouwbesluit en het Activiteitenbesluit Het behalen van energie-efficiëntieverbetering in een bepaald type gebouw wordt zowel door het Bouwbesluit

Nadere informatie

... Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045... Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst! Waarde creëren Stadhuisplein. Veranderende overheid

... Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045... Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst! Waarde creëren Stadhuisplein. Veranderende overheid Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045 Energieneutraal Veranderende overheid Waarde creëren Stadhuisplein Zichtbaar maken van innovatie Als duurzame stad Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst!

Nadere informatie

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu ENERGIECONCEPTEN Advies op maat ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energiekosten zal dit in 10

Nadere informatie

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want:

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Marktanalyse Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Onbekendheid gebouweigenaren & gebruikers met de mogelijkheden en winst die te behalen valt Ondoorzichtige

Nadere informatie

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven Datum Referentie Behandeld door 13 december 2011 20111278-07 P. Smoor/LSC 1 Inleiding

Nadere informatie

Figuur 1: impressie Rabobank Dommelstreek te Geldrop. Figuur 2: uitleg ontwerpconcept oorwarmers

Figuur 1: impressie Rabobank Dommelstreek te Geldrop. Figuur 2: uitleg ontwerpconcept oorwarmers Omschrijving van het project Rabobank Dommelstreek heeft in Geldrop het bestaand kantoor herontwikkeld. Er is een kantoor ontstaan met alle faciliteiten onder één dak. Een vernieuwde omgeving die beter

Nadere informatie

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Raymond Roeffel Directeur Trineco Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Agenda Waarom zonnestroom? Wet en regelgeving rondom zonnesystemen Salderingstarieven De meest voorkomende situaties

Nadere informatie

Energieprestaties grondgebonden woningen

Energieprestaties grondgebonden woningen Energieprestaties grondgebonden woningen Meer wooncomfort met minder energie Het slimme duurzame bouwconcept. Van VolkerWessels Stap voor stap naar minder energiegebruik De overheid stelt steeds scherpere

Nadere informatie

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 2 INHOUD Management samenvatting... 3 Respondenten... 3 Conclusies... 4 1. Inleiding... 6 2. Uitkomsten per vraag... 6 2.1 Energie en energiebesparing binnen de organisatie...

Nadere informatie

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd Ministerie van Financiën, Den Haag Manesco helpt gebouweigenaren met comfortverbetering, energiebesparing én, tegen lagere exploitatiekosten. Manesco is

Nadere informatie

Energieneutraal via de Passief bouwen route

Energieneutraal via de Passief bouwen route Energieneutraal via de Passief bouwen route ing. J.J.P. (Jan Pieter) van Dalen Slotsymposium 14 september 2015 Verbouw monument Verbouw van een monument Monument als bedoeld in art. 1 onder d (Monumentenwet

Nadere informatie

Privaat vastgoed. Optimaal renderend en toekomstbestendig

Privaat vastgoed. Optimaal renderend en toekomstbestendig Privaat vastgoed Optimaal renderend en toekomstbestendig Duurzaam huisvesten Royal HaskoningDHV is sinds jaar en dag een betrouwbare partner in commercieel vastgoed. Als adviseurs hebben wij mede het aanzicht

Nadere informatie

Verduurzaming Gouvernement

Verduurzaming Gouvernement Verduurzaming Gouvernement Agenda Welkomstwoord Omschrijving van de case door Provincie Limburg Van vraagstelling naar aanpak BREEAM als leidraad Analyse en scenario s Duurzaamheidskeuzes (interactief

Nadere informatie

BREEAM NL en de relatie tot bodemenergie

BREEAM NL en de relatie tot bodemenergie BREEAM NL en de relatie tot bodemenergie Edwin van Noort Dutch Green Building Council Inleiding tot BREEAM NL DGBC is opgericht in juni 2008 Marktinitiatief: zorg voor 1 gemeenschappelijke taal in vastgoed

Nadere informatie

nergiebesparing in de ICT

nergiebesparing in de ICT nergiebesparing in de ICT Een koud kunstje? 10 April Green IT Energy Solutions Niels Sijpheer 3671 Meter (Q=m.g.h) 100 kg massa en 1 kwh arbeid: Hoe hoog kom ik? A Minder dan100 meter B Tussen 100 en 1000

Nadere informatie

Steek Energie in je huis

Steek Energie in je huis Steek Energie in je huis 9 oktober 2012 Breda 1 Bouwbedrijf Boot B.V. Bouwbedrijf Boot is actief in de woningbouw (particulier, ontwikkeling), zorg huisvesting en utiliteit (scholen, kantoren, bedrijfsgebouwen).

Nadere informatie

Onze Ambitie : De gemeente OOsterhOut wil een DuurzAme gemeente zijn en een Actieve bijdrage leveren AAn een schone, veilige

Onze Ambitie : De gemeente OOsterhOut wil een DuurzAme gemeente zijn en een Actieve bijdrage leveren AAn een schone, veilige duurzaam bouwen in duurzaam bouwen in U overweegt om een kavel te kopen in de Contreie. Overweeg dan vooral ook om dat energiezuinig en duurzaam te doen. De gemeente Oosterhout heeft namelijk een regeling

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE DUURZAAMHEID

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE DUURZAAMHEID Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE DUURZAAMHEID donderdag 19 maart 2015 Duurzaamheid Duiding en context Groningen heeft de ambitie om in 2035 een energieneutrale stad te zijn.

Nadere informatie

NVN 7125 Berekenen energiebesparende gebiedsmaatregelen als onderdeel van de EPC-eis

NVN 7125 Berekenen energiebesparende gebiedsmaatregelen als onderdeel van de EPC-eis NVN 7125 Berekenen energiebesparende gebiedsmaatregelen als onderdeel van de EPC-eis 11 oktober 2011 Bert Elkhuizen Cofely Energy Solutions Definities NEN 7120: nieuwe norm voor het bepalen van de energieprestatie

Nadere informatie

De NESK kantoren duurzaam opgeleverd. De Tempel gebouwd voor de toekomst

De NESK kantoren duurzaam opgeleverd. De Tempel gebouwd voor de toekomst De NESK kantoren duurzaam opgeleverd De Tempel gebouwd voor de toekomst Tabel actoren Projectfase Organisatie Programma van Eisen (PvE) Ontwerp Bestek/Inkoop Realisatie Gebruik Aurelius Monumenten BV (eigenaar/

Nadere informatie

MEMO AAN DE GEMEENTERAAD

MEMO AAN DE GEMEENTERAAD MEMO AAN DE GEMEENTERAAD Aan T.a.v. Datum Betreft Van De gemeenteraad - 19 juni 2012 Duurzaam bouwen project School Portland Het college Controller Directie Paraaf Datum Ons kenmerk CC Henk van der Linden

Nadere informatie

Warmte Nieuwegein Raads Informatie Avond

Warmte Nieuwegein Raads Informatie Avond Warmte Nieuwegein Raads Informatie Avond Frank Kersloot & Alex Kaat 21 april 2016 Inhoud presentatie 1. Stadswarmte in Nieuwegein 2. Het equivalent opwek rendement (EOR) 3. Tarieven voor klanten 4. Afsluitkosten

Nadere informatie

Bouw aan geluk in grote hoeveelheden

Bouw aan geluk in grote hoeveelheden Bouw aan geluk in grote hoeveelheden Een serie slimme oplossingen voor duurzaam en voordelig bouwen Slim bouwen aan duurzaam geluk De toekomst verandert dagelijks. Helemaal in de bouwbranche waar iedereen

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

TE HUUR. Winkelruimte Citypassage Citycentrum Veldhoven

TE HUUR. Winkelruimte Citypassage Citycentrum Veldhoven TE HUUR Winkelruimte Citypassage Citycentrum Veldhoven 1 Algemeen: Veldhoven vervult al decennia een regionale functie. In 1977 is er te midden van de oorspronkelijke dorpen en de nieuwbouwwijken een centrum

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

DUURZAAM WINKELVASTGOED

DUURZAAM WINKELVASTGOED DUURZAAM WINKELVASTGOED In vergelijking met de kantoren- en woningmarkt staan duurzame winkels en winkelcentra nog in de kinderschoenen. Er was tot nog toe weinig informatie beschikbaar. Ook is het moeilijk

Nadere informatie

The green team. Imtech ICT CS. Imtech ICT Communication Solutions ICT Office Smart Buildings / Grids

The green team. Imtech ICT CS. Imtech ICT Communication Solutions ICT Office Smart Buildings / Grids The green team Imtech ICT CS Imtech ICT Communication Solutions ICT Office Smart Buildings / Grids Agenda presentatie 1. Corporate Social Responsibility drijfveer voor Smart X: Wat betekent CSR voor organisaties?

Nadere informatie

White Paper. Energiekostenbesparingen. LOKAAL en DUURZAAM. Veenendaal, September 2013. = Publiek=

White Paper. Energiekostenbesparingen. LOKAAL en DUURZAAM. Veenendaal, September 2013. = Publiek= White Paper Energiekostenbesparingen LOKAAL en DUURZAAM Veenendaal, September 2013 = Publiek= Inhoud A. Historie en samenvatting... 3 B. Visie en ontwikkeling... 4 C. Elementen om duurzame oplossingen

Nadere informatie

Wie is Woonlinie Het project duurzame isolatietechnieken oplossingen in de installaties van de woningen Monitoren

Wie is Woonlinie Het project duurzame isolatietechnieken oplossingen in de installaties van de woningen Monitoren Wie is Woonlinie Woonlinie is een middelgrote woningcorporatie actief in het Land van Heusden en Altena en Zaltbommel. Totaal verhuurt Woonlinie ongeveer 4200 woningen. Daarnaast bouwt de vastgoed afdeling

Nadere informatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie 1 Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie Wij willen Betaalbare, Duurzame, Eigen Energie in Oosterhout 3 Waarom ONE Betaalbaar Duurzaam Eigen Samen Goedkoper dan de markt Winsten

Nadere informatie

Ondanks een aantrekkelijke waarde wordt onvoldoende bestaand vastgoed verduurzaamd

Ondanks een aantrekkelijke waarde wordt onvoldoende bestaand vastgoed verduurzaamd Duurzaamheid loont Bestaande gebouwen zijn de grootste veroorzakers van CO 2 -uitstoot in Nederland Ondanks een aantrekkelijke waarde wordt onvoldoende bestaand vastgoed verduurzaamd Knelpunten in de keten

Nadere informatie

Verduurzamen van maatschappelijk vastgoed

Verduurzamen van maatschappelijk vastgoed Verduurzamen van maatschappelijk vastgoed Green Liz Symposium Arnhem, 9-12-2013 Irma Thijssen Irma Thijssen, Agentschap NL 1 Agentschap NL biedt diensten aan ondernemers met duurzame, innovatieve of internationale

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

Trends in duurzaam bouwen

Trends in duurzaam bouwen Trends in duurzaam bouwen De ontwikkeling naar energie neutraal bouwen en duurzaam materiaalgebruik auteur ir. W.D. Wormgoor ZOETERMEER - MOOK - GRONINGEN - ROERMOND - DÜSSELDORF - BONN - BERLIJN - PARIJS

Nadere informatie

Wijzer worden van duurzame huisvesting

Wijzer worden van duurzame huisvesting De Meeuw Nederland De Meeuw en Duurzaam Bouwen Industrieweg 8 Postbus 18 5688 ZG Oirschot T +31 (0)499 57 20 24 F +31 (0)499 57 46 05 info@demeeuw.com www.demeeuw.com Wijzer worden van duurzame huisvesting

Nadere informatie

Naar Energie-nul in 2020: Renoveren of nieuw bouwen?

Naar Energie-nul in 2020: Renoveren of nieuw bouwen? Naar Energie-nul in 2020: Renoveren of slopen en nieuw bouwen? Verschenen in Vastgoedmarkt, juni 2011 John Mak, W/E adviseurs Naar Energie-nul in 2020: Renoveren of nieuw bouwen? Kiezen voor nieuwbouw

Nadere informatie

Even voorstellen. Wim van Genderen. Inspiratiesessie Duurzaam Bouwen. Kleinpoderlaan 6 2911 PA Nieuwerkerk aan den IJssel

Even voorstellen. Wim van Genderen. Inspiratiesessie Duurzaam Bouwen. Kleinpoderlaan 6 2911 PA Nieuwerkerk aan den IJssel Even voorstellen Wim van Genderen Het Beekink KernTeam De mensen van Beekink k adviseren en ondersteunen bij vraagstukken over technische h installaties. ti No-nonsense mentaliteit, betrokken bij het proces,

Nadere informatie

RENOVATIE KANTOOR NOTITIE ENERGIEBESPARING EN INVESTERINGEN INHOUDSPOGAVE

RENOVATIE KANTOOR NOTITIE ENERGIEBESPARING EN INVESTERINGEN INHOUDSPOGAVE RENOVATIE KANTOOR NOTITIE ENERGIEBESPARING EN INVESTERINGEN INHOUDSPOGAVE SAMENVATTING 0. INLEIDING 1. ISOLATIE 2. INSTALLATIE 3. RAMEN EN KOZIJNEN 4. ZONWERING EN KOELING 5. VERLICHTING DIA duurzame auteur:

Nadere informatie

ZONNE-ENERGIE IS DE ENERGIE VAN NU ÉN VAN ONZE TOEKOMST!

ZONNE-ENERGIE IS DE ENERGIE VAN NU ÉN VAN ONZE TOEKOMST! ZONNE-ENERGIE IS DE ENERGIE VAN NU ÉN VAN ONZE TOEKOMST! MONTAGE DOOR KOMO GECERTIFICEERD DAKDEKKERS- BEDRIJF ADVISEREN LEVEREN INSTALLEREN ADVISEREN Green Power Systems is uw adviseur, leverancier en

Nadere informatie

1.8 DUURZAME SLOOP HEEFT DE TOEKOMST

1.8 DUURZAME SLOOP HEEFT DE TOEKOMST 1.8 DUURZAME SLOOP HEEFT DE TOEKOMST Peter Diepenhorst, ontwikkelingsmanager Delta Projectontwikkeling Stefan van Uffelen, directeur Dutch Green Building Council Jan van t Westeinde, senior manager Sustainability

Nadere informatie

Van duurzaam denken naar duurzaam doen

Van duurzaam denken naar duurzaam doen Van duurzaam denken naar duurzaam doen Onze welvaart gaat ten koste van onze planeet en generaties na ons. Wij kunnen daar iets aan doen. Als we onze verantwoordelijkheid nemen. Maar hoe? Verantwoording

Nadere informatie

Samenvatting bevindingen Energiescan

Samenvatting bevindingen Energiescan techniplan adviseurs bv R A A D G E V E N D I N G E N I E U R S B U R E A U SIH-103X1-E-MV002A blad 1 van 6 Status: CONCEPT Project : Hogeschool Windesheim Zwolle Onderwerp : Samenvatting bevindingen Energiescan

Nadere informatie

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk De Lokale Duurzame Energie Coöperatie EnergieCoöperatieBoxtel Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk WWW.ECBOXTEL.NL LDEC: Waarom en waartoe leidt het Samen met leden realiseren van betaalbare, duurzame,

Nadere informatie

Duurzame architectuur > méér dan alleen fysieke maatregelen

Duurzame architectuur > méér dan alleen fysieke maatregelen doel : CO2 reductie Duurzame architectuur > méér dan alleen fysieke maatregelen stimulatie > prestatie emotioneel fysiek Prestatie : synergie in beleving, comfort, energie,flexibiliteit, materiaal en

Nadere informatie

03 november 2011. Bart Brink manager business development / corporate coördinator Cradle to Cradle

03 november 2011. Bart Brink manager business development / corporate coördinator Cradle to Cradle 03 november 2011 Bart Brink manager business development / corporate coördinator Cradle to Cradle Voor meer informatie: b.brink@royalhaskoning.com of 06-55885393 Duurzaam ontwerpen Geïnspireerd door Cradle

Nadere informatie

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen De Meeuw Nederland Industrieweg 8 Postbus 18 5688 ZG Oirschot T +31 (0)499 57 20 24 F +31 (0)499 57 46 05 info@demeeuw.com www.demeeuw.com De Meeuw en MVO Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

meer besparen met minderwatt www.minderwatt.nl

meer besparen met minderwatt www.minderwatt.nl meer besparen met minderwatt www.minderwatt.nl blauw is het nieuwe groen meer besparen met minderwatt dit is minderwatt minderwatt is een businessunit van het gerenommeerde Maas & Hagoort Lampen. Met een

Nadere informatie

Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven!

Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven! Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven! Postbus 711 3900 AS Veenendaal Kerkewijk 26 3901 EG Veendaal (T) 0318-55 19 60 (F) 0318-55 19 61 (M) info@ingeniousvastgoed.nl (I) www.ingeniousvastgoed.nl Haar

Nadere informatie

Staal en duurzaamheid

Staal en duurzaamheid Staal en duurzaamheid ENDIS strategie Optimaal gebruik van staal Een energieneutraal gebouw De hoogst mogelijke classificatie in BREEAM-NL Een betaalbaar en financieel rendabel gebouw Integraal ontwerp

Nadere informatie

AT OSBORNE. Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later. 19 september 2012. Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed

AT OSBORNE. Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later. 19 september 2012. Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed AT OSBORNE www.atosborne.nl Practice what you preach: Hoofdkantoor AT Osborne 3 jaar later Gerhard Jacobs Directeur Huisvesting & Vastgoed 19 september 2012 AT Osborne Huisvesting en Vastgoed Infrastructuur

Nadere informatie

E + Revital. voor duurzame woonwaarde-ontwikkeling

E + Revital. voor duurzame woonwaarde-ontwikkeling aanbieder (geen aannemer) woonwaarde ontwikkeling directeur Bouwbedrijf EBU Verduurzamen bestaande (huur)woningen: COMPLEX DUUR OVERLAST WAT LEVERT HET OP? Integraal Slim & Snel Ketenintegratie Trias Energetica

Nadere informatie

ECO Oostermoer in oprichting

ECO Oostermoer in oprichting Samen sterk voor een leefbaar en duurzaam platteland ECO Oostermoer in oprichting Nieuwsbrief 18 juni 2012 Voor u ligt de eerste nieuwsbrief van ECO Oostermoer, waarin wij u nader informeren over de stand

Nadere informatie

Subsidiemogelijkheden voor voortgezet en beroeps- en hoger onderwijs

Subsidiemogelijkheden voor voortgezet en beroeps- en hoger onderwijs 29 september 2009 1 Subsidiemogelijkheden voor voortgezet en beroeps- en hoger onderwijs Selina Roskam programma adviseurs Energiebesparing in de gebouwde omgeving 29 september 2009 Dubbele winst voor

Nadere informatie

Duurzaam, mvo, energiezuinig & klimaatneutraal

Duurzaam, mvo, energiezuinig & klimaatneutraal Duurzaam, mvo, energiezuinig & klimaatneutraal Huidge situatie aarde Het klimaat verandert, de aarde warmt op Huidge situatie energie Energievoorraad stagneert Huidge situatie bevolking De arbeidsmarkt

Nadere informatie

De Nieuwe Kolk Assen. Bedrijfsruimten. In het culturele hart van Assen

De Nieuwe Kolk Assen. Bedrijfsruimten. In het culturele hart van Assen De Nieuwe Kolk Assen Bedrijfsruimten In het culturele hart van Assen Assen Stad in het groen Assen is de snelst groeiende stad van Noord-Nederland. De De Nieuwe Kolk is het culturele hart van Assen. Theater,

Nadere informatie

Van Ecotaks naar Duurzaamheid. Henk Schut

Van Ecotaks naar Duurzaamheid. Henk Schut Van Ecotaks naar Duurzaamheid Henk Schut Duurzaamheid en Sport Programma Set 1: Set 2: Set 3: Set 4: Set 5: Nieuwe regeling op energiebesparing SWS en de financiën Duurzaam Verenigen, informatie Klimaatroute

Nadere informatie

regie thema uit eerdere adviezen van de Leidse Milieuraad

regie thema uit eerdere adviezen van de Leidse Milieuraad regie thema uit eerdere adviezen van de Leidse Milieuraad Jan Pieters Bijeenkomst Wonen, 4 februari 2014, Nieuwe Energie, Leiden Leidse Milieuraad Onafhankelijk adviesorgaan van B&W Eerdere adviezen over

Nadere informatie

Discussiebijeenkomst Breeam In-Use Wat levert het op voor de gebruiker?

Discussiebijeenkomst Breeam In-Use Wat levert het op voor de gebruiker? Dutch Green Building Week, 16 september 2013 ANWB & Techniplan Adviseurs 1. Introductie (15.15 15.25 uur) 2. Vraagstelling DGBC Stefan van Uffelen (15.25 15.30 uur) 3.1. Discussie in workshopvorm deel

Nadere informatie

Bouwen is Vooruitzien

Bouwen is Vooruitzien Bouwen is Vooruitzien Energie van visie tot projecten Peter Op t Veld Inhoud Waar staan we? Europees energie en klimaatbeleid Tegenstelling collectief belang individueel belang Waar gaan we naar toe?

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

Prestatiecontracten sleutel tot duurzaamheid

Prestatiecontracten sleutel tot duurzaamheid Prestatiecontracten sleutel tot duurzaamheid Workshop Prestatiecontracten 7 december 2009 Albert Hulshoff, programma-adviseur adviseur Utiliteitsbouw SenterNovem Albert Hulshoff innovatie, energie, klimaat,

Nadere informatie

DUURZAAM BOUWEN: de moderne aanpak

DUURZAAM BOUWEN: de moderne aanpak DUURZAAM BOUWEN: de moderne aanpak 26 maart 2007 toelichting voor de Raadscommissie Wonen en Verkeer Van de gemeente VAALS Dubo-Centrum Limburg Will Zeedzen Duurzaam bouwen: wat is dat? Ten eerste: Wij

Nadere informatie

Uw woningvoorraad is er aan toe De nieuwe, revolutionaire methode om al uw woningen moeiteloos te verduurzamen!

Uw woningvoorraad is er aan toe De nieuwe, revolutionaire methode om al uw woningen moeiteloos te verduurzamen! Uw woningvoorraad is er aan toe De nieuwe, revolutionaire methode om al uw woningen moeiteloos te verduurzamen! snelle realisatie in duurzame renovatie Met Renolution is uw woningbezit verrassend snel

Nadere informatie

Nieuwbouw. Veelgesteldevragenover BREEAM-NL Aleenhetbesteisgoed genoegvoorlely Pionierslateneigen woningcertificeren

Nieuwbouw. Veelgesteldevragenover BREEAM-NL Aleenhetbesteisgoed genoegvoorlely Pionierslateneigen woningcertificeren Veelgesteldevragenover BREEAM-NL Aleenhetbesteisgoed genoegvoorlely Pionierslateneigen woningcertificeren Veelgestelde vragen over BREEAM-NL De Dutch Green Building Council krijgt regelmatig inhoudelijke

Nadere informatie

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Als facilitair manager bent u verantwoordelijk voor de huisvesting. Daarmee ook voor het energiegebruik van de huisvesting. In deze

Nadere informatie

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst!

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst! Accountants controleren over het algemeen niet de energierekening van hun cliënten op fouten! Controleert u de energierekening op fouten? Uit onderzoek van de NMa blijkt dat meer dan 20% van energierekeningen

Nadere informatie

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort WARMTEPOMPTECHNIEK Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort Voor verwarming en productie van sanitair warm water in nieuwbouw en renovatie Warmtepomptechniek in nieuwbouwprojecten Nieuw bouwen?

Nadere informatie

Energieambities in strategisch voorraadbeleid

Energieambities in strategisch voorraadbeleid TEN KROODE & VAN ZEE ORGANISATIE-ADVISEURS Energieambities in strategisch voorraadbeleid Artikel 090.003 12 februari 2008 In opdracht van SenterNovem Ten Kroode & Van Zee, organisatie-adviseurs www.tkvz.nl

Nadere informatie

De NESK kantoren duurzaam opgeleverd. TNT Green Office gebouwd voor de toekomst

De NESK kantoren duurzaam opgeleverd. TNT Green Office gebouwd voor de toekomst De NESK kantoren duurzaam opgeleverd TNT Green Office gebouwd voor de toekomst Tabel actoren Projectfase Organisatie Programma van Eisen (PvE) Ontwerp Bestek/Inkoop Realisatie Gebruik TNT Real Estate BV

Nadere informatie

TE HUUR. Westermarkt 35 Tilburg

TE HUUR. Westermarkt 35 Tilburg TE HUUR Westermarkt 35 Tilburg 1 Object : Oppervlakte : Het te huur aangeboden object betreft een winkelruimte, gelegen in het winkelcentrum Westermarkt, aan de Westermarkt 35 te Tilburg. Het object was

Nadere informatie

WORKSHOP ENERGIEVISIE

WORKSHOP ENERGIEVISIE WORKSHOP ENERGIEVISIE STELLING 1 Wij werken al vanuit een energievisie WAT ZIT ER IN EEN ENERGIEVISIE Hoe gaan we om met energie in bestaande bouw en in nieuwbouw, in zowel woningbouw als utiliteit en

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

ert Harm ten Bolscher

ert Harm ten Bolscher Bent u toeschouwer of doet u mee? ert Harm ten Bolscher 21-3- Inhoud Trends voor de bouw-/ vastgoedwereld? Anders denken Aanpak vanuit F2F-/Citadel-netwerk Wat betekenen trends voor de vastgoed- en bouwwereld?

Nadere informatie

Gaat kosten efficiency voor verduurzaming bij bestaande bouw?

Gaat kosten efficiency voor verduurzaming bij bestaande bouw? Gaat kosten efficiency voor verduurzaming bij bestaande bouw? Workshop Energie Besparen blok 2: 13:20 u- 14:10 u Agenda Welkom Even Voorstellen De CO 2 -ladder Verduurzaming woningbouw in de praktijk Oplossingsrichting

Nadere informatie

Energiebesparing. Kantoren A-01

Energiebesparing. Kantoren A-01 Energiebesparing in Kantoren A-01 Meijer Energie- & Milieumanagement BV, Laan van N.O.I. 277, 2593 BS Den Haag. tel: 070-315 57 15 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze rapportage mag worden verveelvoudigd,

Nadere informatie

Het kan minder! ing. P. Hameetman

Het kan minder! ing. P. Hameetman Het kan minder! ing. P. Hameetman manager innovatie BAM Vastgoed bv Inleiding Afbakening: Presentatie is toegespitst op woningbouw Verdieping van technische mogelijkheden 2 Klimaatakkoord Gemeenten en

Nadere informatie

Het optimale klimaat voor uw gasten... KOUDETECHNIEK. koudetechniek procestechniek cellenbouw airconditioning service en beheer

Het optimale klimaat voor uw gasten... KOUDETECHNIEK. koudetechniek procestechniek cellenbouw airconditioning service en beheer Het optimale klimaat voor uw gasten... KOUDETECHNIEK koudetechniek procestechniek cellenbouw airconditioning service en beheer Het optimale klimaat voor uw gasten? Onze zorg! Voor de beheersing van het

Nadere informatie