Beleggingskader dat past bij de ambitie waarin duurzaamheid verankerd is dat begrijpelijk en beheersbaar is

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Beleggingskader 2013-2020. dat past bij de ambitie waarin duurzaamheid verankerd is dat begrijpelijk en beheersbaar is"

Transcriptie

1 Beleggingskader dat past bij de ambitie waarin duurzaamheid verankerd is dat begrijpelijk en beheersbaar is

2 Inhoud Een nieuw beleggingskader 3 Inleiding 4 Identiteit en ambitie van Pensioenfonds Zorg en Welzijn 5 Context: de wereld waarin wij opereren 6 Overtuigingen en principes 8 Overtuigingen en principes met betrekking tot beleid 8 Overtuigingen en principes met betrekking tot uitvoering 10 Overtuigingen en principes met betrekking tot beheersing 11 2 PFZW Beleggingskader

3 Een nieuw beleggingskader Als de grote financiële crisis van 2008 een ding duidelijk heeft gemaakt, is het wel dat we vermogensbeheer op een andere manier moeten benaderen dan de afgelopen decennia gebeurd is. In het efficiënte marktdenken dat zo lang een vanzelfsprekende basis was voor het beleggingsbeleid, zitten barsten. Het is tijd om te kijken op welke plekken dit denken door iets anders en houdbaarders kan worden vervangen. Maar hoe doe je dat? De denkrichting is eenvoudig. Door altijd te investeren op een manier die is uit te leggen en die beheersbaar is. In termen van risico en kosten. En naast de belangrijke opdracht om geld met geld te verdienen, moet de kracht van geld sterker worden benut om de voetafdruk in de wereld zo positief mogelijk te beïnvloeden. Beleggen met scherpte en van duurzaamheid doordesemd. Dat doen we nu ook, maar door de focus te versterken wordt het karakter dwingender en is het eenvoudiger om sneller tot het juiste resultaat te komen. Dit vergt wel dat we andere accenten leggen. Daarom lanceert Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW) een nieuw beleggingskader. PFZW wil niet meer ergens in beleggen omdat het kan. De nieuwe opdracht is: toets steeds of een belegging past binnen de pensioenambitie van het fonds. Dus volgens de drie pijlers: een goed pensioen dat zijn koopkracht behoudt, dat een bijdrage levert aan duurzaamheid, en een investering die is uit te leggen en die beheersbaar is. Voor een pensioenfonds dat inzet op een toekomst waarin niet alleen een goed pensioen op financieel niveau geborgd is, maar ook een prettig leefklimaat, is zo n aanpak van groot belang. Met beleggen de wereld veranderen. Dat vergt visie, focus, lef en leiderschap. Maar dat niet alleen. De basis moet goed zijn, want de sleutel tot de mogelijkheid om te veranderen is een onveranderlijk gevoel over wie je bent, waar je naartoe gaat en wat je belangrijk vindt. Daarom vind je hier de afwegingen en de visie van het bestuur van Pensioenfonds Zorg en Welzijn. Ze vormen een grondwet. Maar wel een die moet gaan ademen. En dat begint vandaag. Zodat over de basis geen onduidelijkheid bestaat en we toe kunnen werken naar een vorm van vermogensbeheer, waar bij elke beslissing de vraag resoneert: past dit binnen de pensioenambitie, is dit duurzaam, is het helder wat we doen en zijn de risico s te overzien. Aan dit fundament hebben veel mensen meegewerkt. Van de bestuursleden en het bestuursbureau van PFZW, tot medewerkers van PGGM en alle anderen die we in dit proces al hebben gesproken. Hun inspanning, betrokkenheid en kundige inbreng, waarderen wij enorm. En vooral sterkt het ons in het vertrouwen dat we samen ook op lange termijn en in de volle breedte een goede toekomst kunnen opleveren aan de mensen waar we dit uiteindelijk voor doen. Namens het bestuur van Pensioenfonds Zorg en Welzijn, Hans Alders Voorzitter Peter Borgdorff Directeur Zeist, 5 september PFZW Beleggingskader

4 Inleiding Pensioenfonds Zorg en Welzijn heeft dit beleggingskader opgesteld om weloverwogen te beleggen. Het dient als leidraad en toetssteen voor het beleggingsbeleid, de uitvoering en de beheersing daarvan. Het kader biedt houvast voor de lange termijn en voorkomt dat de waan van de dag gaat overheersen. Het kader helpt ons in de communicatie en de verantwoording over het beleggingsbeleid en de uitvoering naar onze deelnemers. Het beleggingskader beschrijft onze overtuigingen en principes met betrekking tot beleggen. Die vormen de basis voor ons gedrag, wat we wel en wat we niet doen, en het gedrag dat we van andere betrokkenen verlangen. Dit leidt tot beleggingen die gericht zijn op het doelmatig realiseren van onze pensioenambitie, waarin duurzaamheid is verankerd, en die begrijpelijk en beheersbaar zijn. Dit beleggingskader is het resultaat van een proces waarmee we de vraag hebben beantwoord hoe wij nu zouden willen beleggen als we opnieuw zouden beginnen. Het is geschreven met een houdbaarheid van tien jaar in gedachten; tegelijk is het een levend document waarvan we ons regelmatig zullen afvragen of het verandering of aanscherping behoeft. De overtuigingen en principes ondersteunen de beleidsafwegingen, geven richting aan de uitvoering en stellen randvoorwaarden aan de beheersing van beleid en uitvoering. Ze beogen te disciplineren en zullen soms knellen. Ze zijn nadrukkelijk beïnvloed door wie wij zijn, waar wij voor staan en de wereld waarin wij opereren. Pensioenfonds Zorg en Welzijn richt zich op het realiseren van de ambitie op een manier die resulteert in een zo positief mogelijke voetafdruk in de buitenwereld. We realiseren ons dat de maatschappelijke impact van het omvangrijke kapitaal dat aan Pensioenfonds Zorg en Welzijn is toevertrouwd, groot is. Dit geeft zowel verantwoordelijkheden als kansen en het vergt een lange adem, want de oplossingen die we zoeken op basis van onze overtuigingen zijn niet altijd voorhanden en moeten soms zelfs nog ontwikkeld worden. In veel gevallen zullen we dat niet alleen kunnen. Het kader schetst een gewenste situatie, en vraagt een aantal jaren van transitie naar die gewenste situatie. De oplossingen die we zoeken op basis van onze overtuigingen zijn niet altijd voorhanden en moeten soms zelfs nog ontwikkeld worden. Het kader vormt een hoofdlijn, een grondwet. Op deelterreinen vraagt het om een specifieke verdere uitwerking. Het document Van kader naar realisatie schetst een eerste uitwerking van vervolgstappen die zullen leiden tot concrete veranderingen in de manier waarop PFZW belegt en daarover communiceert. Concrete afwegingen en keuzes op basis van het kader zullen niet altijd eenvoudig zijn: in de praktijk zal er spanning optreden tussen bijvoorbeeld ambitie, duurzaamheid en beheersbaarheid. Omdat de verschillende uitgangspunten in het beleggingskader niet bij iedere activiteit in dezelfde mate relevant zijn, zal het bestuur per activiteit telkens een afweging maken tussen de verschillende uitgangspunten om zo te komen tot een oordeel. In de loop van de tijd zal er steeds meer jurisprudentie op basis van het kader ontstaan die leidt tot verdere ontwikkeling en aanscherping van de grenzen van beleid, uitvoering en beheersing. De opbouw van dit document is als volgt. In hoofdstuk 1 beschrijven wij de identiteit en ambitie van Pensioenfonds Zorg en Welzijn. In hoofdstuk 2 beschrijven wij de wereld waarin wij opereren. Hoofdstuk 3 vormt de kern van dit document: onze overtuigingen en principes met betrekking tot beleggen. 4 PFZW Beleggingskader

5 1: Identiteit en ambitie van Pensioenfonds Zorg en Welzijn Pensioenfonds Zorg en Welzijn is een pensioenfonds met een lange horizon. Voor de sector zorg en welzijn verzorgen wij een kwalitatief goede collectieve, toekomstbestendige en door de deelnemers gedragen, solidaire pensioenvoorziening. Veel deelnemers zijn vrouwen met relatief lage inkomens en met pensioenopbouw op basis van een parttime baan. Het is een jong fonds: het totaal van de jaarlijks ontvangen premies is vooralsnog hoger dan het totaal aan jaarlijkse pensioenuitkeringen. Deelname aan de collectieve en solidaire regeling is verplicht voor de werknemers van aangesloten werkgevers. Beleggen is voor Pensioenfonds Zorg en Welzijn een middel om de pensioenambitie te realiseren. De omvang van het belegde vermogen schept mogelijkheden (schaal, impact, zichtbaarheid) en verantwoordelijkheden (naar maatschappij en deelnemers), maar geeft ook belemmeringen (wendbaarheid, beperkte capaciteit, liquiditeit, marktimpact). Duurzaamheid is onderdeel van onze identiteit. De deelnemers uit de sector Zorg en Welzijn vinden dit belangrijk. We kiezen op dit terrein voor een beleid dat aansluit bij de ambitie en dat de deelnemers aanspreekt. Duurzaamheid is onderdeel van onze identiteit. Als Nederlands pensioenfonds willen we een positieve bijdrage leveren aan het adresseren van lokale maatschappelijke vraagstukken die onze deelnemers raken, voorzover dit past binnen de ambitie. Ambitie en risicodefinitie Pensioenfonds Zorg en Welzijn heeft een reële pensioenambitie en geeft die vorm in een reëel contract. Dat betekent dat wij er naar streven de pensioenen in de tijd te laten groeien met de loonontwikkeling in de sector zorg en welzijn. Dit levert een inkomensgerelateerd en welvaartsvast pensioen op voor onze deelnemers, nu en in de toekomst. We voelen daarbij de bredere verantwoordelijkheid om bij te dragen aan een leefbare en houdbare wereld waarin onze deelnemers dit pensioen ontvangen. Om de pensioenambitie te financieren beleggen we de premie die werknemers en werkgevers inbrengen. Wij streven daarbij naar een rendement dat op lange termijn aansluit bij de pensioenambitie. Gegeven dit doel richten we ons op een verantwoord rendement tegen zo laag mogelijke risico s. Onze definitie van risico is de kans dat en de mate waarin de ambitie mogelijkerwijs niet wordt gerealiseerd. Het is denkbaar dat er zich omstandigheden voor zullen doen waaronder we de ambitie niet kunnen realiseren. Bij het formuleren van het beleggingsbeleid wegen wij dit risico en de pensioenambitie zorgvuldig tegen elkaar af. De ambitie is leidend, maar dat laat onverlet dat altijd de vraag onder ogen moet worden gezien hoe te reageren op bepaalde ontwikkelingen. De ambitie vormt de benchmark en het startpunt voor het beleggingsbeleid. Dit kan tot een ander beleid en een ander beleggingsresultaat leiden dan dat van andere pensioenfondsen. Dat neemt niet weg dat we kunnen leren van beleid en uitkomsten van anderen. Wij communiceren vooraf duidelijk over ons beleggingsbeleid en onze uitgangspunten en welke consequenties die kunnen hebben. 5 PFZW Beleggingskader

6 2: Context: de wereld waarin wij opereren De context waarin wij opereren en beleggen is sterk veranderd Er is in de afgelopen jaren een aantal zaken wezenlijk veranderd in de context waarin Nederlandse pensioenfondsen opereren. Maatschappelijk is het draagvlak voor pensioenfondsen afgenomen. Economisch gesproken zijn langlopend risicodragend kapitaal, economische groei en rendement schaars geworden. Het beleggingskompas waarop we stuurden, het efficiënte marktdenken, vraagt om herbezinning. De schakels na ons in de financiële sector handelen niet vanzelfsprekend in het belang van de deelnemers van Pensioenfonds Zorg en Welzijn. We opereren in een steeds fragielere omgeving, bijvoorbeeld wat betreft rendementsbronnen, natuurlijke hulpbronnen en klimaat, en we kunnen ons niet permitteren die omgeving als een externe factor te zien. We hebben er invloed op en daar moeten we rekening mee houden in onze beleggingsbeslissingen. Ten slotte is ook de rol van overheden en regelgevers veranderd. Maatschappelijk: license to operate is niet meer vanzelfsprekend Het vermogen van Nederlandse pensioenfondsen is groot ten opzichte van het Nederlandse nationaal product. De collectieve tweede-pijler pensioenfondsen zijn mede zo groot geworden door de verplichte inleg. Dekkingsgraden zijn sinds 2008 sterk gedaald waardoor de zorg of de tweede pijler pensioenen in een sterk vergrijzende maatschappij wel voldoende geborgd zijn sterk is toegenomen. Er worden steeds hogere eisen aan pensioenfondsen gesteld over de mate waarin de beleggingen en de uitvoering ervan beheerst worden. Daarnaast vraagt de maatschappij een explicietere bijdrage aan de omgeving, zoals bijvoorbeeld een bijdrage aan de stabiliteit en de groei van de Nederlandse economie. De veranderende sociale structuur van de samenleving met meer individualisering vraagt om een goed uitlegbare, solidaire pensioenregeling. Economisch: kapitaal en rendement zijn schaars geworden Door de grote financiële crisis van 2008 zijn economische groei en risicodragend kapitaal dat lang beschikbaar is in de westerse wereld relatief schaars geworden. Dat zal in de voorzienbare toekomst ook zo blijven. De lage groei legt een structurele druk op het te behalen rendement. Een belangrijk deel van de economische groei en het rendementspotentieel zal dan ook in de komende decennia komen uit opkomende markten. Een doelmatige inzet van kapitaal is belangrijk, zowel ten bate van de deelnemers van Pensioenfonds Zorg en Welzijn als ten bate van de bredere maatschappij. De belangen van deelnemers en maatschappij lopen daarbij vaak parallel. Beleggen: efficiënte markten paradigma vraagt om herbezinning Er zitten barsten in het efficiënte marktdenken dat een vanzelfsprekende basis voor het beleggingsbeleid vormde in de afgelopen decennia. Dit denken vertrouwt op financiële markten die per definitie in evenwicht zijn: de markt heeft altijd gelijk, met als gevolg dat beleggers zich niet actief opstelden als aanbieders van kapitaal, maar passief als prijsnemers. Daarbij worden risico en spreiding gereduceerd tot een beperkt aantal statistische maatstaven die los staan van de fundamentele gang van zaken in de onderliggende economie. Kennis van individuele beleggingen is niet noodzakelijk en begrippen als vertrouwen en nabijheid spelen geen rol. Dit heeft geleid tot een beleggingssector die op afstand van de reële economie opereerde, het zicht daarop deels kwijt raakte en niet langer zijn natuurlijke rol als eigenaar van ondernemingen op zich nam. De gerealiseerde volatiliteit op financiële markten is veel extremer gebleken dan de statistische verwachtingen. Dit alles vraagt om herbezinning op de vraag wat de waardevolle elementen uit het efficiënte marktdenken zijn en op welke plekken dit denken door iets anders en houdbaarders kan worden vervangen. 6 PFZW Beleggingskader

7 De schakels in de financiële keten handelen niet altijd en volledig in ons belang Wij zijn in hoge mate afhankelijk van externe partijen in de financiële sector: als tegenpartij, als bron van informatie (bijvoorbeeld rating agencies), als leverancier van benchmarks, als (onder-)aannemer van een deel van het vermogensbeheer. Alle schakels in de financiële keten gaan gepaard met kosten en veelal kortetermijnbelangen die niet per definitie in lijn zijn met het langetermijnbelang van de deelnemers van Pensioenfonds Zorg en Welzijn. Als asset owner en partij in de financiële sector aan het begin van de keten willen we nog veel meer afdwingen dat de financiële sector een doelmatig middel is voor het realiseren van de ambitie van Pensioenfonds Zorg en Welzijn. We zullen hiervoor zelf het goede voorbeeld moeten geven en samen moeten werken met andere partijen uit de financiële sector, met name andere asset owners. We kunnen ons daarbij niet permitteren de omgeving te zien als iets dat los staat van onze activiteiten. Als pensioenfonds opereren we in een systeem (financieel, sociaaleconomisch en ecologisch) dat we nodig hebben om op lange termijn een goed rendement te genereren. Dit systeem blijkt fragiel te zijn. De manier waarop in de afgelopen decennia met de wereld is omgesprongen is niet houdbaar. Dit geldt zowel voor het gebruik van schaarse hulpbronnen als voor het financiële stelsel en de spelers daarin. Pensioenfonds Zorg en Welzijn realiseert zich dat het vanuit omvang en identiteit hierop invloed kan uitoefenen. Wat zijn de waardevolle elementen uit het efficiënte marktdenken en op welke plekken kan dit denken door iets anders en houdbaarders worden vervangen? De rol van overheden is veranderd De afgelopen decennia trokken overheden zich steeds verder terug en lieten ze het voortouw aan de markt. De grote financiële crisis heeft geleid tot herbezinning. De overheden, politiek en regelgevers hebben een veel grotere rol op zich genomen en zullen dit de komende jaren nog meer doen. Dit vergt aandacht bij de bepaling van het beleggingsbeleid en de uitvoering en beheersing daarvan. 7 PFZW Beleggingskader

8 3: Overtuigingen en principes Dit hoofdstuk beschrijft de overtuigingen en principes die ons ondersteunen bij de beleidsafwegingen, richting geven aan de uitvoering van het beleid en randvoorwaarden stellen ten behoeve van de beheersing van het beleid en de uitvoering. Ze beogen te disciplineren en zullen soms knellen. 3.1 Overtuigingen en principes met betrekking tot beleid Beleggen is noodzakelijk om onze pensioenambitie te realiseren tegen een acceptabele premie. Dit kan tegen aanvaardbare risico s. Om onze pensioenambitie te financieren, is naast premie ook rendement nodig uit beleggingen. Het rendement uit beleggen is per definitie onzeker. Dat betekent dat het rendement op relatief korte termijn, 3 tot 5 jaar, sterk negatief kan zijn. Ons beleggingsbeleid is gericht op het realiseren van de ambitie. De ambitie is begrensd en we nemen niet meer risico dan noodzakelijk voor de realisatie van de ambitie. Gegeven de ambitie streven wij bij het bepalen van het beleid naar een zo klein mogelijke kans op ongewenste uitkomsten, zoals bijvoorbeeld het verlagen van pensioenen. Wij kunnen dit echter niet volledig uitsluiten. Collectiviteit en solidariteit, twee belangrijke pijlers van onze pensioenregeling, maken het mogelijk de gevolgen van de risico s te beperken en te dragen, waarbij de risico s evenwichtig worden verdeeld tussen de verschillende generaties. Het beleggingsbeleid is daarin een middel en staat in dienst van de pensioenregeling. We nemen niet meer risico dan noodzakelijk voor de realisatie van onze ambitie. Wij nemen onze maatschappelijke verantwoordelijkheid door bij te dragen aan een duurzame, houdbare wereld en geven daar concrete invulling aan. De hoogste verantwoordelijkheid van Pensioenfonds Zorg en Welzijn is het realiseren van de pensioenambitie. Wij hebben en voelen ook een bredere verantwoordelijkheid bij te dragen aan een duurzame, houdbare wereld; de mogelijkheden die de omvang van ons belegd vermogen schept, maakt dit ook mogelijk. Deze verantwoordelijkheden gaan goed samen: een goed pensioen is ten slotte meer waard in een leefbare wereld. Een bijdrage aan een duurzame, houdbare wereld vraagt daadkracht: weloverwogen, betekenisvolle en soms gedurfde keuzes ten aanzien van beleggingsbeslissingen. Dat betekent dat we bepaalde beleggingen bewust niet doen en andere juist wel. Door gericht te sturen met het ons toevertrouwde vermogen en de invloed die daar vanuit gaat, kunnen wij een positieve bijdrage leveren en de negatieve aspecten van onze voetafdruk verkleinen. Een duurzame, houdbare wereld is noodzakelijk om op lange termijn voldoende rendement te kunnen genereren. Om de pensioenambitie te realiseren, nu en in de toekomst, moeten we zorgvuldig omgaan met de op lange termijn schaarse ingrediënten van rendement, zoals grondstoffen, kapitaal en mensen. Het verankeren van duurzaamheid in het beleggingsbeleid draagt zo op lange termijn bij aan het rendement. Dat vraagt om beleggen op een manier die niet altijd aansluit op het op dit moment gangbare denken over beleggen. 8 PFZW Beleggingskader

9 Voor het oogsten van rendement zijn wij in hoge mate afhankelijk van de gezondheid van het financiële stelsel. Wij zien kortetermijnfocus als een risico voor de stabiliteit van het financiële stelsel. Wij staan aan het begin van de financiële keten en kunnen vanuit deze positie een voortrekkersrol vervullen om tot een meer duurzaam financieel stelsel te komen. Enerzijds door middel van voorbeeldgedrag en anderzijds door onze invloed uit te oefenen om bij partijen in en buiten de financiële sector gedrag te stimuleren dat gericht is op de lange termijn. Er is maar een beperkt aantal fundamenteel verschillende bronnen van rendement waarvan het dragen van het bijbehorende risico op langere horizon beloond wordt. Dat betekent dat de beleggingsoplossing uit een beperkt aantal elementen kan bestaan. Diversificatie tussen wezenlijk verschillende rendementsbronnen is noodzakelijk om het risico van het niet realiseren van de pensioenambitie zo laag mogelijk te maken. Er is een enorm palet van beleggingsactiviteiten beschikbaar in de financiële markten. De onderliggende fundamentele risico s zijn vaak dezelfde. Voor elke rendementsbron zijn verschillende implementatievormen beschikbaar. Wij kiezen die implementatievormen die zo goed mogelijk bijdragen aan het realiseren van de pensioenambitie en onze verantwoordelijkheid om bij te dragen aan een duurzame, houdbare wereld. De wereld is fundamenteel onzeker en toekomstige ontwikkelingen laten zich moeilijk voorspellen. Een robuuste beleggingsoplossing is gericht op realisatie van de ambitie op de lange termijn en houdt rekening met deze onzekerheid. Bij het bepalen van beleid kijken we altijd vooruit. Economieën en markten zijn echter slecht te voorspellen. Een beleggingsbeleid dat sterk afhankelijk is van één concrete verwachting of voorspelling is niet robuust. Voor het bepalen van een zo robuust mogelijk beleggingsbeleid gaan wij daarom uit van een aantal sterk verschillende mogelijke werelden waarin de pensioenambitie (wat we willen bereiken) wordt afgewogen tegen de risico s (wat we niet willen meemaken). De lange termijn is daarbij leidend. Wij zijn ervan overtuigd dat een op de lange termijn gericht beleggingsbeleid de beste invulling is om onze pensioenambitie te kunnen realiseren en bij te dragen aan een duurzame en houdbare wereld. De middelen om tussentijds op korte termijn bij te sturen in het beleggingsbeleid zijn beperkt, vaak duur en moeilijk op substantiële schaal in te zetten, gegeven de omvang van het fonds. Dat betekent niet dat we met oogkleppen op de wereld tegemoet treden. Wij kunnen tot op zekere hoogte omstandigheden, die bijvoorbeeld kunnen voortkomen uit grote economische onevenwichtigheden of extreme waarderingen en die leiden tot grote risico s of kansen, tijdig identificeren. Wanneer het toekomstbeeld zo wezenlijk verandert dat het geldende beleid niet meer aansluit bij de ambitie of de te vermijden ongewenste uitkomsten, kan dit leiden tot aanpassing van het beleggingsbeleid. De beleggingsoplossingen van nu zijn niet per se de juiste oplossingen van de toekomst. Vernieuwende beleggingen zijn noodzakelijk om ook in de toekomst de ambitie te kunnen blijven realiseren. De beleggingsoplossingen van nu zijn niet per se de juiste oplossingen van de toekomst. Het is daarom nodig om vernieuwende beleggingen te onderzoeken en te starten mits deze potentieel substantieel bijdragen aan het realiseren van de pensioenambitie. Ook is er ruimte om, binnen de randvoorwaarde van de doelstelling van Pensioenfonds Zorg en Welzijn, middelen te alloceren aan beleggingen in innovatieve oplossingen voor grote maatschappelijke vraagstukken. 9 PFZW Beleggingskader

10 3.2 Overtuigingen en principes met betrekking tot uitvoering Realisatie van de ambitie vraagt een vertaling naar eenduidige mandaten. Een goede uitvoering vraagt om een kritische houding van de gemandateerden ten aanzien van het mandaat. Onze pensioenambitie is de benchmark voor het beleggingsbeleid. Voor de aansturing van de uitvoering van het beleggingsbeleid vertalen we de ambitie naar mandaten met een eenduidige opdrachtformulering, rendements-, risico en duurzaamheidsdoelstelling, beoordelingsmaatstaven en afbakening van het beleggingsuniversum. De mandaten die wij afgeven zijn langjarig. Gemandateerden worden beoordeeld op een wijze die past bij het langetermijnkarakter van de mandaten. Pensioenfonds Zorg en Welzijn is zich bewust van agency issues en soms onzichtbare kosten die kunnen optreden bij uitbesteding en treft beheersmaatregelen om deze zo klein mogelijk te maken. Een onderdeel van deze beheersmaatregelen is dat wij verwachten dat gemandateerden naar letter en geest in het belang van PFZW handelen. Dit geldt zowel voor de bijdrage aan de ambitie als voor de bijdrage aan een duurzame en houdbare wereld. Wij vragen van de gemandateerden ook een kritische opstelling te aanzien van hun eigen opdracht en de uitvoering daarvan. De uitvoering van het beleid staat volledig in het teken van het doelmatig realiseren van de pensioenambitie. Dit vergt benchmarks die bewust zijn samengesteld en vormgegeven, hiermee wordt bewust afgeweken van het belegbare universum. Het verslaan van benchmarks op korte termijn zien wij niet als middel om de ambitie doelmatig te realiseren. Elk mandaat vergt een eenduidige benchmark (meetlat) voor zowel de invulling van het mandaat als de verantwoording achteraf. Generieke marktindices kunnen als benchmark worden ingezet, maar zijn niet per definitie een goede blauwdruk voor een beleid of mandaat dat aansluit bij de ambitie en identiteit van het pensioenfonds. Gerichte keuze voor passende benchmarks waarborgt dat mandaten doelmatig bijdragen aan het realiseren van de ambitie. Waar mogelijk is de gekozen benchmark leidend en moeten het rendement en risico van de gekozen benchmark in de uitvoering zo goed mogelijk worden benaderd. Dit leidt tot een efficiënte en goedkope manier van beleggen. Het systematisch proberen te verslaan van de benchmark op korte termijn levert geen significante bijdrage aan het realiseren van de ambitie. Dat geeft namelijk hoge, zekere kosten en levert een onzeker rendement op. Dit betekent niet dat we slaafs de benchmark volgen: Het verstandig inrichten van een portefeuille met het oog op het doelmatig realiseren van de ambitie op lange termijn past hierbij. Beargumenteerd afwijken van de index met dat doel hoort bij de verantwoordelijkheid van de gemandateerde. Een portefeuille van alternatieve strategieën waarbij gericht ingezet wordt op structurele markfactoren kan doelmatig bijdragen aan het realiseren van de ambitie. Een gefocuste portefeuille van beleggingen die we door en door kennen en goed aansluiten bij onze identiteit kan op een effectieve wijze bijdragen aan het realiseren van de ambitie. Pensioenfonds Zorg en Welzijn heeft de verwachting dat naast het inrichten van breed gespreide, anonieme mandaten ook een gunstig rendement-risicoprofiel bereikt kan worden met meer gefocuste portefeuilles van beleggingen die je door en door kent. We kijken dan door de markt heen naar de onderneming zelf. Hierbij richten we ons volledig op het lange termijn rendement-risico profiel. De onderliggende kasstromen zijn belangrijk bij de beleggingsbeslissing en niet de marktindex. Deze wijze van beleggen vraagt diepgaande kennis van de beleggingen en dus arbeidsintensief onderzoek. We realiseren ons dat deze kijk op beleggen sterk afwijkt van het huidige beleggingsdenken en niet van vandaag op morgen gerealiseerd zal zijn. 10 PFZW Beleggingskader

11 Kosten vormen een belangrijke component in het rendement en vragen dus sturing. De uitvoering van het beleggingsbeleid kost geld. Kosten vormen een zichtbaar, maar vaak ook een minder zichtbaar onderdeel van het rendement. Pensioenfonds Zorg en Welzijn accepteert kosten, mits ze doelmatig zijn. We sturen daarom actief op de doelmatigheid van de kosten. Beloningsexcessen adresseren wij expliciet en vermijden we waar mogelijk. Pensioenfonds Zorg en Welzijn heeft eigen opvattingen over een verantwoord beloningsbeleid. Pensioenfonds Zorg en Welzijn heeft een expliciete opvatting over een verantwoord en redelijk beloningsbeleid, zowel voor het pensioenfonds zelf, de uitvoerder en onderaannemers in de uitvoering van het beleggingsbeleid, als voor andere partijen in de financiële sector en ondernemingen waarin wij beleggen. Excessen adresseren wij expliciet en vermijden we waar mogelijk. 3.3 Overtuigingen en principes met betrekking tot beheersing Het bestuur is verantwoordelijk voor het beleid en de uitvoering en verantwoordt zich hierover naar de deelnemers. Pensioenfonds Zorg en Welzijn is transparant over zowel het beleid als de uitvoering. Communicatie met deelnemers over de haalbaarheid van de ambitie en de mogelijke tussentijdse uitkomsten is essentieel om te komen tot een door de deelnemers gedragen regeling. Deze communicatie vindt plaats op een manier die aansluit bij de perceptie van de deelnemer. Het bestuur draagt zorg voor een beheerste uitvoering van zijn beleid. Dit vraagt een adequaat beheersingskader met relevante stuur- en verantwoordingsrapportages. Het bestuur moet te allen tijde alle beleggingsbeslissingen kunnen verantwoorden: het beleid en de wijze waarop de uitvoerder hieraan invulling geeft. Uitlegbaarheid aan deelnemers is niet leidend voor het beleggingsbeleid maar een uitdaging voor de communicatie. Voor de geïnteresseerde deelnemers verstrekt Pensioenfonds Zorg en Welzijn wel detailinformatie. Een intensieve samenwerking tussen Pensioenfonds Zorg en Welzijn en haar uitvoerder geeft Pensioenfonds Zorg en Welzijn meer grip op de uitvoering van het beleggingsbeleid. Pensioenfonds Zorg en Welzijn gelooft dat de uitvoering van het beleggingsbeleid het best beheerst kan worden wanneer deze niet te ver op afstand staat. Dit is te realiseren in een partnership met de uitvoerder op basis van een gedeelde visie en ambitie. Dit partnership vraagt wederzijds openheid en transparantie, maar ook een zakelijke instelling om de doelmatigheid te kunnen waarborgen. Pensioenfonds Zorg en Welzijn heeft de voorkeur de uitvoering van het beleggingsbeleid, wanneer mogelijk en onder strikte voorwaarden met betrekking tot doelmatigheid en kwaliteit, integraal bij één uitvoerder onder te brengen. Integrale uitbesteding geeft minder afstemmingsproblemen en heeft daarom de voorkeur. De voordelen van deze opzet wegen op tegen de nadelen van de wederzijdse afhankelijkheid tussen opdrachtgever en uitvoerder, maar het vergt expliciete borging in de aansturing en de beheersing van de uitvoerder. Onderuitbesteding door de uitvoerder brengt additionele risico s met zich mee, die ook moeten worden afgewogen tegen de voordelen. 11 PFZW Beleggingskader

12 Kritisch tegenwicht is noodzakelijk om de juiste beleggingsbeslissingen te nemen en een adequate uitvoering te waarborgen. Kritisch tegenwicht binnen en tussen het pensioenfonds, de uitvoerder en de externe managers is noodzakelijk. Binnen het pensioenfonds, het bestuursbureau en de uitvoerder moet voldoende kritisch tegenwicht zijn georganiseerd. Daarvoor is een heldere omschrijving van taken en verantwoordelijkheden essentieel en een organisatie die onafhankelijkheid tussen de verschillende verantwoordelijkheden borgt. Beleggingsvoorstellen worden geformuleerd aan de hand van dit beleggingskader, zodat een expliciete afweging gemaakt kan worden. Ook uitvoeringsvoorstellen worden langs dit beleggingskader beoordeeld. Focus vergroot de beheersbaarheid en verkleint het risico van het beleggingsbeleid. Om goed grip te hebben op alle beleggingsactiviteiten is focus noodzakelijk. Dit beperkt het aantal verschillende beleggingsactiviteiten. Het verminderen van het aantal beleggingscategorieën is geen doel op zich, zolang het beleggingsbeleid niet meer categorieën omvat dan het bestuur beheersbaar acht. Naast focus leidt kennis van de beleggingen en de context waarbinnen deze gedaan worden ook tot meer grip. Beleggingen dichtbij huis, bijvoorbeeld in Nederland, hebben vanuit risico-oogpunt daarom extra onze aandacht. Het kennisniveau van het bestuur als geheel en de complexiteit van de beleggingen moeten op elkaar afgestemd zijn. Complexiteit wordt alleen ingezet wanneer deze doelmatig is voor het realiseren van de pensioenambitie van Pensioenfonds Zorg en Welzijn. Complexiteit is onvermijdelijk: zonder inzet van relatief complexe beleggingen en instrumenten kan onvoldoende rendement worden geoogst en/of onvoldoende spreiding worden behaald. Maar complexiteit moet te allen tijde doelmatig zijn. Bovendien moet het bestuur als geheel de inzet van complexiteit kunnen doorzien en beheersen. Pensioenfonds Zorg en Welzijn onderscheidt beleidsmatige en operationele complexiteit ( onder de motorkap ). De beheersing van operationele complexiteit is uit te besteden, mits het bestuur goed inzicht heeft in die complexiteit en de verantwoordelijkheid kan blijven dragen voor de beheersing daarvan. Het kennisniveau van het bestuur als geheel en de complexiteit van de beleggingen moeten daarom op elkaar afgestemd zijn. Het bestuur moet het beleggingsbeleid op beleidniveau ook kunnen uitleggen aan de deelnemers. 12 PFZW Beleggingskader

Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn

Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn Juni 2014 Inleiding In juni 2013 heeft het bestuur van Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn, hierna te noemen PFZW of het pensioenfonds,

Nadere informatie

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Juni 2014 1. Inleiding Dit Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen dient als leidraad en toetssteen

Nadere informatie

Investeren in vertrouwen. Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015

Investeren in vertrouwen. Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015 Investeren in vertrouwen Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015 1 Pensioenfonds Zorg en Welzijn: het pensioenfonds voor de sector zorg en welzijn Het meerjarenbeleidsplan 2011-2015 beschrijft welke

Nadere informatie

pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen

pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen Mei 2014 PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen Inleiding Dit document beschrijft de

Nadere informatie

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Consumentenbrief beleggingen van Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Introductie Een groot aantal brancheorganisaties waaronder DSI, DUFAS, NVB, VBA en VV&A hebben het initiatief genomen om Consumentenbrief

Nadere informatie

5 plussen van collectief pensioen

5 plussen van collectief pensioen 5 plussen van collectief pensioen Inhoudsopgave Waarom is uw pensioenregeling verplicht? 4 Invloed op uw pensioen 4 5 plussen van collectief pensioen 4 +1: Een goed pensioen voor ál uw werknemers 5 +2:

Nadere informatie

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons vernomen.

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Duurzaam Vermogensbeheer

Duurzaam Vermogensbeheer Duurzaam Vermogensbeheer Een keuzeafweging Keuze maken, afwegingscriteria Wat zijn de mogelijke afwegingscriteria bij het maken van een keuze uit de mogelijke oplossingen binnen het beleggingsbeleid. Versie:2001-11-02

Nadere informatie

Doel is om voor deelnemers een beeld te schetsen van hoe het pensioen in elkaar steekt en hoe hun eigen pensioen er voorstaat.

Doel is om voor deelnemers een beeld te schetsen van hoe het pensioen in elkaar steekt en hoe hun eigen pensioen er voorstaat. Majesteit, dames en heren. Hartelijk welkom! En, Majesteit, ik weet zeker dat ik hier namens alle aanwezigen spreek als ik zeg dat wij buitengewoon vereerd zijn dat U bij een deel van dit programma aanwezig

Nadere informatie

BELEGGEN? BEREID U GOED VOOR

BELEGGEN? BEREID U GOED VOOR BELEGGEN? BEREID U GOED VOOR Heeft u plannen om te gaan beleggen? En overweegt u daarvoor een afspraak te maken met een vermogensbeheerder of heeft u dit al gedaan? Dan worden u bij het eerste gesprek

Nadere informatie

Wat u moet weten over beleggen

Wat u moet weten over beleggen Rabo BedrijvenPensioen Wat u moet weten over beleggen Beleggen voor het Rabo BedrijvenPensioen Uw werkgever betaalt pensioenpremies voor het Rabo BedrijvenPensioen. In deze brochure leest u hoe we deze

Nadere informatie

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop'

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Case study collectief engagement 11 februari 2013 Ger Fehrenbach Senior Advisor Responsible Investment Stelling Institutionele beleggers dragen een grotere verantwoordelijkheid

Nadere informatie

ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U?

ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U? ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U? Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons

Nadere informatie

Uw mening over pensioen

Uw mening over pensioen Uw mening over pensioen Onderzoek naar de risicohouding van pensioenopbouwers en pensioenontvangers van Philips Pensioenfonds mei / juni 2013 Philips Pensioenfonds Inhoud Aanleiding onderzoek Opzet onderzoek

Nadere informatie

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2012 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Visie 2020 Onze belofte aan de deelnemers. Samen bouwen aan goed pensioen

Visie 2020 Onze belofte aan de deelnemers. Samen bouwen aan goed pensioen Visie 2020 Onze belofte aan de deelnemers Samen bouwen aan goed pensioen Inleiding ABP heeft een visie ontwikkeld voor de middellange termijn, de ABP-visie op 2020. Met deze visie willen wij richting geven

Nadere informatie

Graag maak wij van de gelegenheid gebruik om u op de hoogte te brengen van de recente ervaringen en ontwikkelingen bij De Regiecentrale.

Graag maak wij van de gelegenheid gebruik om u op de hoogte te brengen van de recente ervaringen en ontwikkelingen bij De Regiecentrale. 1 Geachte heer/mevrouw Graag maak wij van de gelegenheid gebruik om u op de hoogte te brengen van de recente ervaringen en ontwikkelingen bij De Regiecentrale. Bij verschillende gemeenten en instellingen

Nadere informatie

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Investment beliefs bpfhibin.nl stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Uitgangspunten vermogensbeheer Milieu, maatschappij en corporate governance zijn belangrijk Inhoudsopgave

Nadere informatie

Pensioen voor de toekomst

Pensioen voor de toekomst Pensioen voor de toekomst KlikPensioen als ideale synthese van premie- en uitkeringsovereenkomsten Inhoud - Inleiding 1. Heldere uitgangspunten voor een goed pensioen 2. Pensioenoplossing voor vandaag

Nadere informatie

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram 02 verkort in beeld 03 Ontwikkelingen 05 08 10 Pensioenen Beleggingen Organogram Aantal deelnemers dat pensioen opbouwt Aantal personen dat een ouderdomspensioen ontvangt Aantal deelnemers met slapende

Nadere informatie

Strategisch Pensioenmanagement

Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement is samenbrengen. Strategisch Pensioenmanagement De belangrijkste taak van Strategisch Pensioenmanagement is ervoor te zorgen dat u in control

Nadere informatie

RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL. Vraag 1

RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL. Vraag 1 RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL Vraag 1 Onder het huidige FTK krijgen pensioenfondsen te maken met de zogenaamde beleggings -spagaat: aan de ene kant kan er weinig risico worden genomen

Nadere informatie

VISIE OP DE ORGANISATIE

VISIE OP DE ORGANISATIE VISIE OP DE ORGANISATIE WE ZIJN ER ALS ORGANISATIE VOOR PUBLIEK, ONDERNEMERS, BESTUUR EN COLLEGA S 00 INHOUDSOPGAVE 0. Inhoudsopgave 2 1. Missie visie kernwaarden 3 2. Toelichting 4 3. De kernwaarden 5

Nadere informatie

Klant. Pensioen life cycle indicators

Klant. Pensioen life cycle indicators Pensioen life cycle indicators Klant Rapport om een gefundeerde keuze te maken tussen verschillende premiepensioenproducten. Gebaseerd op analyses op het gebied van beleggingsbeleid, duurzaamheid, rendement

Nadere informatie

Beleggingsovertuigingen

Beleggingsovertuigingen Beleggingsovertuigingen Inhoudsopgave 1 Beleggingsovertuigingen bpfbouw 1.1 Inleiding 1.2 Beleggingsovertuigingen t.a.v. Financiële Markten 1.3 Beleggingsovertuigingen t.a.v. de portefeuille en instrumenten

Nadere informatie

Pensioenakkoord. Spelregels vanuit de accountant bezien. Nico Pul Ernst & Young

Pensioenakkoord. Spelregels vanuit de accountant bezien. Nico Pul Ernst & Young Pensioenakkoord Spelregels vanuit de accountant bezien Nico Pul Ernst & Young Pensioenakkoord Korte vergelijking oud versus nieuw Gevolgen voor de jaarrekening Bijdrage accountants aan het debat Oud versus

Nadere informatie

12 VRAGEN over pensioen

12 VRAGEN over pensioen 12 VRAGEN over pensioen Q&A s voor dieren artsassistenten 12 vragen Inhoudsopgave 01 Waarom bouw ik bij Pensioenfonds Zorg en Welzijn pensioen op? 3 02 Kan ik ervoor kiezen om geen pensioen op te bouwen?

Nadere informatie

Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010. Welkom

Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010. Welkom Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010 Welkom Waar willen wij het met elkaar over hebben? Pensioen anno 2010 Stand van Zaken AOW en Pensioenakkoord 4

Nadere informatie

COMPENSATIEBELEID Pensioenfonds Zorg & Welzijn (PFZW)

COMPENSATIEBELEID Pensioenfonds Zorg & Welzijn (PFZW) COMPENSATIEBELEID Pensioenfonds Zorg & Welzijn (PFZW) 28 november 2014 1.0 Inleiding Het is de rol van Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW) om de aan ons toevertrouwde pensioenpremies te beleggen en absolute

Nadere informatie

Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten.

Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten. Integrale aanpak Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten. Integrale aanpak Risicobeheersing staat aan de basis van elk beleggingsbeleid. Omdat het renterisico het belangrijkste risico voor pensioenfondsen

Nadere informatie

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB.

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Speech Joanne Kellermann Pensioenseminar 2014 Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Voor mij is dit een bijzonder moment:

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen

Verklaring inzake beleggingsbeginselen STICHTING PENSIOENFONDS RECREATIE Mei 2011 INHOUDSOPGAVE 0. Introductie 3 1. Doelstelling van het beleggingsbeleid 4 2. Organisatie en risicobeheerprocedures 5 3. Beleggingsbeginselen 7 Mei 2011 Pagina

Nadere informatie

Beleggingsaspecten voorontwerp van wet herziening ftk

Beleggingsaspecten voorontwerp van wet herziening ftk Beleggingsaspecten voorontwerp van wet herziening ftk De staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid publiceerde op vrijdag 12 juli 2013 het lang verwachte consultatiedocument over de uitwerking

Nadere informatie

Pensioen vanaf.. Impact sociaal akkoord op pensioenregelingen. drs. Rajish Sagoenie, Actuaris AG. Aon Hewitt Consulting Retirement Actuarial Services

Pensioen vanaf.. Impact sociaal akkoord op pensioenregelingen. drs. Rajish Sagoenie, Actuaris AG. Aon Hewitt Consulting Retirement Actuarial Services Pensioen vanaf.. Impact sociaal akkoord op pensioenregelingen drs. Rajish Sagoenie, Actuaris AG Agenda Waarom Pensioenakkoord? Inhoud Pensioenakkoord Wat doen we ermee? Oplossingsrichtingen Hoe nu verder?

Nadere informatie

De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt. Workshop 9 mei 2012

De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt. Workshop 9 mei 2012 De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt Workshop 9 mei 2012 Programma De aanleiding en het pensioenakkoord op hoofdlijnen Aanpassingsmechanismes Fiscale pensioenkader

Nadere informatie

Position Paper DNB Concept Wetsvoorstel variabele pensioenuitkeringen 14 augustus 2015

Position Paper DNB Concept Wetsvoorstel variabele pensioenuitkeringen 14 augustus 2015 Position Paper DNB Concept Wetsvoorstel variabele pensioenuitkeringen 14 augustus 2015 Het Wetsvoorstel variabele pensioenuitkering (kortweg wetsvoorstel ) maakt voor deelnemers aan een premieovereenkomst

Nadere informatie

De doorsneepremie ZO DENKEN WIJ ER OVER. De doorsneepremie. De doorsneepremie

De doorsneepremie ZO DENKEN WIJ ER OVER. De doorsneepremie. De doorsneepremie Zo denken wij er over is een uitgave van ABP Corporate Communicatie. Voor meer informatie verwijzen wij u naar www.abp.nl. september 2007 ZO DENKEN WIJ ER OVER Collectief versus individueel Juridische

Nadere informatie

Onderzoek Indextrackers. Samenvatting

Onderzoek Indextrackers. Samenvatting Onderzoek Indextrackers Samenvatting 1. Inleiding De stichting Autoriteit Financiële Markten (AFM) houdt toezicht op correcte, duidelijke en niet misleidende informatieverstrekking aan consumenten. Het

Nadere informatie

Ten eerste: afschaffing van de al genoemde doorsneesystematiek en ten

Ten eerste: afschaffing van de al genoemde doorsneesystematiek en ten Dames en heren, Hartelijk dank voor de uitnodiging om hier vandaag op uw symposium te komen spreken. Als koepel van verenigingen van gepensioneerden wil de KNVG de belangen van gepensioneerden behartigen

Nadere informatie

Pensioenen Oktober 2015

Pensioenen Oktober 2015 Pensioenen Oktober 2015 Agenda Waarom deze bijeenkomst? Waarom Pensioenfonds PGB? Pensioenregelingen 2016 Volgende stappen Vragen 2 Waarom deze bijeenkomst? Informeren over veranderingen op pensioengebied

Nadere informatie

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Dekkingsgraad 100% Belegd vermogen 74,7 miljard Rendement tweede kwartaal 8,4% Herstelplan goedgekeurd In het tweede kwartaal heeft Pensioenfonds Zorg en Welzijn een rendement

Nadere informatie

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM Aanpassing pensioenregeling een must Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM 1 Aanpassing pensioenregeling een must Inhoud Marcel Brussee: Achtergrond wijzigingen

Nadere informatie

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Vermogensbeheer Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later. Dat is de belofte van uw pensioenfonds aan uw deelnemers. Verder gaan is nu zorgen voor

Nadere informatie

Bijlage C: Verklaring Beleggingsbeginselen

Bijlage C: Verklaring Beleggingsbeginselen Bijlage C: Verklaring Beleggingsbeginselen 1 Introductie 1.1 Inleiding Deze Verklaring inzake beleggingsbeginselen ( de Verklaring ) beschrijft de uitgangspunten van het beleggingsbeleid van Stichting

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie 22 november 2013 1 Inhoudsopgave Wat belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

Pensioenfederatie. aanbevelingen Vergoedingen vermogensbeheer

Pensioenfederatie. aanbevelingen Vergoedingen vermogensbeheer PF x Pensioenfederatie aanbevelingen Vergoedingen vermogensbeheer X X 1 De Pensioenfederatie is de overkoepelende belangenbehartiger van de Nederlandse pensioenfondsen. Zij vertegen woordigt namens ongeveer

Nadere informatie

DNB Pensioenseminar 2013

DNB Pensioenseminar 2013 DNB Pensioenseminar 2013 Workshop: Invaren Tomas Wijffels & Wim Witjes (Pensioenfederatie) Peter Borgdorff (PFZW) DNB 1 Workshop Invaren: Transitie naar een nieuwe pensioenregeling Tomas Wijffels / Wim

Nadere informatie

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN Aanbevelingen toekomst Code Banken 22 maart 2013 Inleiding De Monitoring Commissie Code Banken heeft sinds haar instelling vier rapportages uitgebracht. Zij heeft daarin

Nadere informatie

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR HET BEROEPSVERVOER OVER DE WEG

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR HET BEROEPSVERVOER OVER DE WEG VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR HET BEROEPSVERVOER OVER DE WEG 1. Introductie 1.1. Inleiding De Verklaring inzake de beleggingsbeginselen ( Verklaring ) beschrijft

Nadere informatie

Visie op crisismanagement in de zorgsector en de toegevoegde waarde van een Integraal Crisisplan. All hazard voorbereid zijn (1 van 3)

Visie op crisismanagement in de zorgsector en de toegevoegde waarde van een Integraal Crisisplan. All hazard voorbereid zijn (1 van 3) Visie op crisismanagement in de zorgsector en de toegevoegde waarde van een Integraal Crisisplan All hazard voorbereid zijn (1 van 3) Versie 1.0 11 november 2014 Voorwoord Zorginstellingen zijn vanuit

Nadere informatie

Generali Beleggingsmogelijkheden Pensioen

Generali Beleggingsmogelijkheden Pensioen 1. Algemene informatie over dit document Waarom krijgt u dit document U krijgt deze informatie omdat u via uw werkgever deelneemt aan een pensioenregeling bij Generali. In uw pensioenregeling staat hoe

Nadere informatie

De Dynamische Strategie Portefeuille DSP

De Dynamische Strategie Portefeuille DSP De Dynamische Strategie Portefeuille DSP Onderdeel van het beleggingsbeleid van Pensioenfonds UWV 1 Inhoudsopgave Waarom beleggen? 4 Beleggen is niet zonder risico s 4 Strategische beleggingsportefeuille

Nadere informatie

VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011

VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011 VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011 VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 1.1 Het beleggingsproces Het beleggingsproces vormt de randvoorwaarden

Nadere informatie

Ontwikkelingen in 2012

Ontwikkelingen in 2012 1 Jaarbericht 2012 Ontwikkelingen in 2012 2012 was, in alle opzichten, weer een bewogen jaar. We kregen onder meer te maken met hectische ontwikkelingen op de financiële markten, met veranderingen in de

Nadere informatie

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153%

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153% Kwartaalbericht 2e kwartaal 2008 Dekkingsgraad op 143% Rendement 0,2% in tweede kwartaal Belegd vermogen 86,3 miljard Klein positief resultaat in moeilijke markt In het tweede kwartaal is een totaalrendement

Nadere informatie

PMT transparant in kosten pensioen

PMT transparant in kosten pensioen PMT transparant in kosten pensioen PMT is het pensioenfonds van de sector Metaal en Techniek. De werkgevers en werknemers in de bedrijfstak besturen het fonds. Als bedrijfstakpensioenfonds is PMT not-for-profit,

Nadere informatie

Asset & Liability Management

Asset & Liability Management Asset & Liability Management Verder gaan is de juiste balans vinden. ALM: inzicht in risico s Zorgen voor balans tussen pensioenverplichtingen en de opbouw van het pensioenvermogen. Het is een kerntaak

Nadere informatie

Een nieuwe keuze in pensioenoplossingen. ICK Beschikbare Premieregeling

Een nieuwe keuze in pensioenoplossingen. ICK Beschikbare Premieregeling Een nieuwe keuze in pensioenoplossingen voor de ICK-branche ICK Beschikbare Premieregeling ICK Beschikbare Premieregeling 2 De ICK-branche verbreedt het aanbod op het gebied van pensioen. Naast de bestaande

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie oktober 2015 1 Inhoudsopgave Waarom belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

STICHTING KINDANTE. Visie Personeel

STICHTING KINDANTE. Visie Personeel STICHTING KINDANTE Visie Personeel Visie Personeel 1 Inleiding De onderwijskundige visie van stichting Kindante vormt de basis voor de wijze waarop de Kindantescholen hun onderwijs vormgeven. Dit vraagt

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Aandachtspunten voor vermogensbeheerders met een eigen aanbieder van beleggingsfondsen. Leidraad om marktpartijen richting en duidelijkheid te geven

Aandachtspunten voor vermogensbeheerders met een eigen aanbieder van beleggingsfondsen. Leidraad om marktpartijen richting en duidelijkheid te geven Aandachtspunten voor vermogensbeheerders met een eigen aanbieder van beleggingsfondsen Leidraad om marktpartijen richting en duidelijkheid te geven December 2015 Autoriteit Financiële Markten De AFM maakt

Nadere informatie

Generali beleggingsmogelijkheden Generali pensioen

Generali beleggingsmogelijkheden Generali pensioen Generali beleggingsmogelijkheden Generali pensioen informatie voor de deelnemer INHOUDSOPGAVE Algemene informatie over dit document 2 1. Zorgvuldig beleggingsbeleid 3 2. Algemene informatie over een pensioen

Nadere informatie

Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen

Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen Commissie Toekomstbestendigheid Aanvullende Pensioenregelingen Prof. dr. K.P. Goudswaard (voorzitter) Prof. dr. R.M.W.J.

Nadere informatie

Klantprofiel vermogensopbouw (Dit klantprofiel vormt een eenheid met de klantinventarisatie)

Klantprofiel vermogensopbouw (Dit klantprofiel vormt een eenheid met de klantinventarisatie) Klantprofiel vermogensopbouw (Dit klantprofiel vormt een eenheid met de klantinventarisatie) Cliënt Naam + Voorletters M/V Geboortedatum Adres Postcode + Woonplaats Wensen en doelstellingen Wat is de doelstelling

Nadere informatie

Ilta van der Mast Naar een nieuw systeem van sociale volkshuisvesting

Ilta van der Mast Naar een nieuw systeem van sociale volkshuisvesting Ilta van der Mast Naar een nieuw systeem van sociale volkshuisvesting De wijze waarop de woningmarkt nu georganiseerd is met 2,4 miljoen sociale huurwoningen is niet meer houdbaar. We zullen naar een systeemverandering

Nadere informatie

Persoonlijk Pensioen Plan

Persoonlijk Pensioen Plan Persoonlijk Pensioen Plan Verstandig beleggen voor een goed pensioen Zorgvuldig uw pensioen opbouwen Natuurlijk denkt u wel eens aan uw financiële situatie na uw pensionering. Misschien wilt u minder werken,

Nadere informatie

Onderdeel 1: Beleggingsbeleid

Onderdeel 1: Beleggingsbeleid Inleiding De AFM heeft de afgelopen jaren verschillende marktbrede onderzoeken naar de kwaliteit van de beleggingsdienstverlening uitgevoerd. Dit heeft onder andere geresulteerd in de publicatie van diverse

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

Dufas Code Vermogensbeheerders. Verslag over 2014

Dufas Code Vermogensbeheerders. Verslag over 2014 Dufas Code Vermogensbeheerders Verslag over 2014 Inhoud 1. Over dit verslag 3 2. Algemene principes 4 2.1 Vermogensbeheerders handelen in het belang van hun klanten 4 2.2 Vermogensbeheerders kennen hun

Nadere informatie

Netspar 14 nov 2014 - Jan Tamerus 1

Netspar 14 nov 2014 - Jan Tamerus 1 Netspar 14 nov 2014 - Jan Tamerus 1 Brug mogelijk tussen twee werelden? Collectieve risicodeling, je moet het niet willen! Bijna geen meerwaarde meer Complex Niet te waarderen Je doet aan herverdeling

Nadere informatie

samenwerking regie verbonden partijen

samenwerking regie verbonden partijen Geacht raadslid, U bepaalt de hoofdlijnen van het beleid. U controleert het college. U vertegenwoordigt daarin de inwoners van Delft. Geen gemakkelijke taak. Vraagstukken zijn vaak niet binnen de eigen

Nadere informatie

Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de deelnemer

Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de deelnemer Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de deelnemer Inhoudsopgave Algemene informatie over dit document 2 1. Zorgvuldig beleggingsbeleid 3 2. Algemene informatie over een pensioen op

Nadere informatie

Het begint bij de doelstelling

Het begint bij de doelstelling Het begint bij de doelstelling Wat zijn de doelstellingen voor de provincie Gelderland om in lokale ondernemingen te beleggen? VNO- NCW Midden, Lent, 30 januari 2012 Rutger van Asselt Copyright 2011 Sprenkels

Nadere informatie

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015 KWARTAALVERSLAG DERDE KWARTAAL 2015 1. In het kort De beleidsdekkingsgraad per 30 september 2015 bedroeg 112,6% Het rendement van 1 juli tot en met 30 september 2015 bedroeg -1,6% Het pensioenvermogen

Nadere informatie

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer)

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer) Vergadering: 11 december 2012 Agendanummer: 12 Status: Besluitvormend Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 E mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der

Nadere informatie

Pensioenen. DNB in gesprek met de sector over duurzaam beleggen

Pensioenen. DNB in gesprek met de sector over duurzaam beleggen Nieuwsbrief oktober 2015 Pensioenen DNB in gesprek met de sector over duurzaam beleggen Binnen een beheerst beleggingsbeleid past ook aandacht voor duurzaamheid. Vanuit het oogpunt van risicomanagement,

Nadere informatie

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Heeft u vragen? Neemt u dan telefonisch contact op met Triodos Bank Private Banking via 030 693 65 05. Of stuur een e-mail naar private.banking@triodos.nl.

Nadere informatie

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen NOTITIE Van Aan CC Datum Betreft Sjoerd Hoogterp De leden van de beleggingscommissie 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Inleiding Het pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI)

Nadere informatie

Klantprofiel vermogensopbouw (Dit klantprofiel vormt een eenheid met de klantinventarisatie)

Klantprofiel vermogensopbouw (Dit klantprofiel vormt een eenheid met de klantinventarisatie) Klantprofiel vermogensopbouw (Dit klantprofiel vormt een eenheid met de klantinventarisatie) Cliënt Naam + Voorletters M/V Geboortedatum Adres Postcode + Woonplaats Wensen en doelstellingen Wat is de doelstelling

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie 1. Introductie Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie Doelstelling en basis voor dit document Dit document ("de Verklaring") beschrijft

Nadere informatie

Concept Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Bedrijfspensioenfonds voor de Koopvaardij

Concept Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Bedrijfspensioenfonds voor de Koopvaardij Concept Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Bedrijfspensioenfonds voor de Koopvaardij Deze Verklaring inzake de beleggingsbeginselen ( Verklaring ) beschrijft op beknopte wijze de uitgangspunten

Nadere informatie

Onafhankelijk en rationeel. Professioneel. Transparant en veilig

Onafhankelijk en rationeel. Professioneel. Transparant en veilig Today s Vermogensbeheer Wij verzorgen persoonlijk en onafhankelijk vermogensbeheer voor zowel particulieren als ondernemingen. Op basis van uw specifieke situatie geeft Today s Vermogensbeheer invulling

Nadere informatie

Zelf Beleggen en Sparen

Zelf Beleggen en Sparen de vrijheid van Zelf Beleggen en Sparen 1 inhoud Omschrijving Pagina 1. Wat is Zelf Beleggen en Sparen? 2 2. Hoe werkt Zelf Beleggen en Sparen bij ABN AMRO Pensioenen? 2 3. Hoeveel rendement kunt u behalen?

Nadere informatie

Graag wil ik beginnen met Netspar van harte geluk te wensen met haar tiende verjaardag.

Graag wil ik beginnen met Netspar van harte geluk te wensen met haar tiende verjaardag. Graag wil ik beginnen met Netspar van harte geluk te wensen met haar tiende verjaardag. Tien jaar lang een Maatschappelijk Topinstituut. Hoe kan dat?, vraagt u zich wellicht af. Dat komt volgens mij onder

Nadere informatie

2014 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2014 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2014 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 samenvatting van het jaarverslag In het Jaarverslag 2014 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

WAAR EEN WIL IS, IS EEN WEG Afschaffen van de doorsneesystematiek: wie gaat dat betalen?

WAAR EEN WIL IS, IS EEN WEG Afschaffen van de doorsneesystematiek: wie gaat dat betalen? WAAR EEN WIL IS, IS EEN WEG Afschaffen van de doorsneesystematiek: wie gaat dat betalen? Dit position statement begint het vraagstuk van het afschaffen van de doorsneesystematiek aan de achterkant : vanuit

Nadere informatie

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014 Pensioenfonds Robeco Populair Jaarverslag 2014 2014 was een bewogen jaar voor Pensioenfonds Robeco door de sterk dalende rente en de veranderende wet- en regelgeving. In het jaarverslag blikken wij als

Nadere informatie

1. De detailhandel in Nederland

1. De detailhandel in Nederland 1 2 1. De detailhandel in Nederland De detailhandel is een belangrijke economische sector die wordt gekenmerkt door een zeer arbeidsintensief karakter. Er werken ongeveer 750.000 mensen. Het belang voor

Nadere informatie

Korte termijn: onnodig korten van rechten voorkomen. Lange termijn: naar een nieuw FTK op basis van nieuwe pensioencontracten

Korte termijn: onnodig korten van rechten voorkomen. Lange termijn: naar een nieuw FTK op basis van nieuwe pensioencontracten Korte termijn: onnodig korten van rechten voorkomen Lange termijn: naar een nieuw FTK op basis van nieuwe pensioencontracten De daling van de dekkingsgraden heeft de afgelopen weken een uitgebreide discussie

Nadere informatie

Deelnemersbijeenkomst

Deelnemersbijeenkomst Deelnemersbijeenkomst Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland 2 juli 2015 1 Agenda Opening 2014 Financiën: Dekkingsgraad en financiële situatie Henk nftk Henk Herstelplan Henk Beleggingsbeleid Bert

Nadere informatie

Functieprofiel lid bestuur met portefeuille vermogensbeheer en risicomanagement van Stichting Notarieel Pensioenfonds

Functieprofiel lid bestuur met portefeuille vermogensbeheer en risicomanagement van Stichting Notarieel Pensioenfonds Functieprofiel lid bestuur met portefeuille vermogensbeheer en risicomanagement van Stichting Notarieel Pensioenfonds 1. Algemene kenmerken Het bestuur van de Stichting Notarieel Pensioenfonds (SNPF) is

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds RBS Nederland

Stichting Pensioenfonds RBS Nederland Stichting Pensioenfonds RBS Nederland Lunch & Learn 27 september / 2 oktober / 8 oktober 2012 Internal use only Programma Wat komt er vandaag aan bod? Van premie tot pensioen 1 Een goede pensioenregeling

Nadere informatie

Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2. Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13

Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2. Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13 Bijlagen Pensioenen: solidariteit en keuzevrijheid Stella Hoff Inhoud Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2 Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13 Bijlagen SCP-publicatie Pensioenen:

Nadere informatie

Stilstaan bij vooruitgang

Stilstaan bij vooruitgang Stilstaan bij vooruitgang Thuis in duurzaam organiseren Duurzaam rendement is geld verdienen... en meer... Onze visie op duurzaamheid Duurzaamheid is een modewoord geworden. Om mee te gaan met de trend

Nadere informatie

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd Risico pariteit Risico pariteit is een techniek die wordt ingezet om de risico s in een beleggingsportefeuille te reduceren. Sinds 2008 heeft risico pariteit om drie redenen veel aandacht gekregen: 1.

Nadere informatie