VERBINDT LEEUWARDEN KENNIS- EN STUDENTENSTAD TRESOAR INVESTEERT IN STUDENTEN. Onderzoek. Onderzoeksschool

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "VERBINDT LEEUWARDEN KENNIS- EN STUDENTENSTAD TRESOAR INVESTEERT IN STUDENTEN. Onderzoek. Onderzoeksschool"

Transcriptie

1 Onderzoek Noordelijk eco systeem nodig om te excelleren op wereldschaal MARCEL MULDERPRIJS VOOR NIEUWE ZUIVERINGTECHNIEK INTERVIEW MET ROB KARSMAKERS pagina 7 pagina 6 U C F F RY S L A N De vernieuwde studiezaal van Tresoar (foto: Haye Bijlstra) LEEUWARDEN KENNIS- EN STUDENTENSTAD TRESOAR INVESTEERT IN STUDENTEN Tresoar is verbouwd. Het gebouw heeft meer publieksruimten gekregen en is geschikt gemaakt voor een nieuwe generatie bezoekers: studenten. Een prettige studieplek waar rust, privacy en concentratie de boventoon voeren. lees verder op pagina 2 > Wetenschap Column Onderzoeksschool WETSUS WORDT STEEDS RELEVANTER PIER BERGSMA: VAN SOLIMON TOT STAPEL AUTUMN SCHOOL 2014 pagina 3 pagina 6 pagina 4/5

2 vervolg pagina 1 gebied gekregen, zegt directeur studenten in de stad, via Tresoar Tresoar is een plus bibliotheek. Dat Bert Looper. We hebben onze col- digitaal toegang tot alle collecties wil zeggen dat het een openbare lectie veel meer afgestemd op de in de wereld. Via de WorldCat bibliotheek is in een niet-universi- hotspots of thema s van Friesland, kunnen studenten de collecties van teitsstad met een wetenschappelijke zoals meertaligheid en toerisme. universiteiten van bijvoorbeeld component. Maar de ambitie van De studenten van de master Oxford of Harvard raadplegen en Tresoar is groter dan het zijn van Multilingualism volgen nu ook alle alle tijdschriften vanuit de hele een bibliotheek. Het wil onderdeel colleges in Tresoar. Die zitten wereld inzien. Ze hebben daarvoor zijn van Leeuwarden als kennis- en boven op onze uitgebreide collectie alleen hun collegekaart nodig. studentenstad (zie kader). Met de op het gebied van meertaligheid. komst van UCF heeft ook Tresoar Bovendien hebben deze studenten, Tresoar: hart van de stad een impuls op wetenschappelijk maar ook alle andere HBO en master Maar Tresoar biedt na de verbou- Stichting Leeuwarden Studiestad (SLS), Tresoar en UCF hebben dit jaar voor het eerst een gezamenlijke aanvraag ingediend voor activiteiten in het kader van Leeuwarden als Kennis- en Studiestad. Hiermee is weer een stap gezet naar intensievere samenwerking tussen de partners om van Leeuwarden een florerende stad te maken waar van alles te beleven is op het gebied van kennis en waar de voorzieningen voor studenten vooruitstrevend zijn. Gezamenlijk en afzonderlijk van elkaar streven de partners naar een setting waarin studenten alle mogelijkheden wordt geboden om zich naast de studie te ontwikkelen en te vormen. Zij doen dit door activiteiten te stimuleren, te faciliteren of te organiseren. UCF verzorgt bijvoorbeeld de Cafés van de Kleine Wetenschap. Met provincie en gemeente Leeuwarden wil UCF om de twee jaar een Friese wetenschapsprijs uitreiken. Daarnaast organiseert UCF samen met andere organisaties ontmoetingen tussen wetenschap en kunst. Daarbij wordt aansluiting gezocht bij Culturele Hoofdstad UCF en Tresoar hebben samen met de Leeuwarder Courant het voortouw genomen met Studium Generale Leeuwarden. Tresoar investeert in de bibliotheek en studeerplekken voor studenten in haar gebouw. Stichting Leeuwarden Studiestad organiseert onder meer de Leeuwarder introductie (LEIP), verzorgt de sport- en cultuurpas en speelt een rol in het vraag/aanbod van studentenhuisvesting en het bieden van een goede gezondheidszorg voor studenten. KORT NIEUWS UCF is pionier met nieuwe puntfrl extensie Wetenschappelijk directeur Cees Buisman: Wetsus wordt steeds relevanter wing meer. Looper: We bieden LEEUWARDEN ALS KENNIS- EN STUDENTENSTAD studenten nu ook een prettige en veilige plek om te studeren in het hart van de stad: de UB Door Frank Schröer Universiteitsbibliotheek- van Leeuwarden. We bieden rust, Tijdens het jaarlijkse congres lichtte wetenschappelijk directeur privacy en concentratiemogelijk- prof. dr. ir Cees Buisman de laatste ontwikkelingen van Wetsus toe. heden. Daarbij hebben we het de Voor wie via de Oostergoweg richting het centrum van Leeuwarden studenten zo aangenaam mogelijk rijdt, is er in elk geval één in het oog springende vernieuwing: het gemaakt. Zo zijn onze lesmoge- nieuwe gebouw van Wetsus dat door zijn artistieke vorm met houten lijkheden verruimd, hebben we in golven rond het pand direct indruk maakt. totaal 250 plekken waar je rustig kunt studeren en waar je naast We groeiden uit ons jasje op onze strakker design dat beter opvalt. gratis wifi ook de beschikking kunt huidige locatie bij hogeschool Ook een onderdeel van onze profi- Van Hall/Larenstein (VHL), zegt lering hebben over een computer. De volgende stap is om in 2015 studenten Aanloop van jonge mensen stad. Je kunt op je hogeschool of Buisman. In de elf jaar dat we ook werkruimtes ter beschikking De aanloop van jonge mensen thuis natuurlijk ruimte vinden om bestaan zijn we gegroeid naar een Master Water Technology te stellen. Na één telefoontje om te is merkbaar in Tresoar. Zeker te studeren. Maar je kunt er ook organisatie met zo n 150 medewer- In het aanvankelijke plan was er reserveren kan een groep studenten sinds de studenten van de master voor kiezen naar Tresoar te gaan kers en dat paste niet meer in het ook ruimte voor de masterstuden- aan hun opdrachten werken in een Meertaligheid hier rondlopen zien om na het studeren nog even de gebouw. 150 mensen klinkt veel, ten Water Technology in het nieuwe we hier heel wat stad in te gaan. Zeker als wij begin maar valt al snel in het niet als je gebouw. Deze blijven echter bij jonge mensen volgend jaar onze openingstijden hier tussen de paar duizend mbo- Van Hall/Larenstein gehuisvest. rondlopen. We hebben kunnen verruimen naar en hbo-studenten bent gehuisvest. De master Water Technology kent willen ze naast uur en mogelijk en hopelijk Het is voor onze profilering goed 18 eerstejaars en 13 tweedejaars studiefaciliteiten ook tot uur, is dit natuur- om een eigen plek te hebben. studenten. We hebben gemerkt eigen ruimte. Rustig studeren met gratis WIFI En omdat studeren niet alleen maar werken is, bouwen we ook een studieterras ook meer bieden, zoals lunchlezin- lijk de ideale studieplek!, besluit Daarnaast merkten we dat onze dat het een struggle is om in een aan de kop van het gebouw. Daar gen en tentoonstellingen. Zo is er Looper. filosofie van -onderzoek dicht bij niet-universiteitsstad een master kun je in het voorjaar en zomer altijd reuring in het gebouw. Wij elkaar voor maximale efficiëntie- te organiseren. We hebben dit met lekker genieten van een zonnetje beschouwen Tresoar als aanvulling niet meer konden waarmaken. We de universiteiten van Groningen, het van de grond. Daardoor is het aantal van onze PhD s hebben eerst te worden. Maar de aard van de als je je studieboeken in duikt. op bestaande voorzieningen in de zitten daarvoor te versnipperd bij Twente en Wageningen gedaan. geworden wat het nu is: een eigen de master doorlopen. We willen bescheiden Fries eigen wilden we VHL. In ons nieuwe gebouw heb- Het is echter geen sinecure om opleiding met eigen accreditatie. echter nog wel meer studenten naar dit pas geleidelijk in de naam laten ben we het onderzoek gecentreerd dat commitment te krijgen van de Inmiddels vind ik de kwaliteit van de opleiding krijgen. Liefst groeien weerklinken. Naarmate Wetsus met daaromheen op de eerste laag universiteiten. Pas toen de joint de opleiding verbeterd en gebalan- we naar minstens 25 eerstejaars steeds relevanter werd hebben we de ondersteunende diensten, op de degree werd geïntroduceerd dat ceerder. Er geven nu ook weten- studenten. steeds meer aan die ondertitel is een overeenkomst tussen meer schappers van Wetsus les aan de Café van de Kleine Wetenschap over het Kapitaal in de 21ste eeuw van Piketty Frank Schröer wordt deze theorie door een voor ons welzijn en over de biologi- tweede laag de onderzoekers en op en tegenstander over het voetlicht sche klok. Het woord was daarna de derde laag de stafdiensten en de gebracht. aan Jukema die werkt aan het directie. Onderzoek is nu dus weer project Feel the Night, waar- letterlijk in het hart van Wetsus. Het nieuwe seizoen van het mee ze mensen de schoonheid Een ander voordeel is dat we in het Wetenschapscafé is in september van de nacht wil laten ervaren. nieuwe gebouw een eigen Atrium goed begonnen met een uitver- Feel the Night staat in het bid- hebben. Daardoor kunnen we con- kocht Café over de transitie van book van Leeuwarden Culturele ferenties en andere bijeenkomsten instellingen voor hoger onderwijs Cees Buisman spreekt congres toe (foto: Wetsus) toegevoegd. European centre of excellence for sustainable water technology PhD onderzoek Wetsus is inmiddels aangesloten bij Het aantal PhD onderzoekers is alle belangrijke Europese netwer- inmiddels gestegen naar 60. We ken op het gebied van water, ener- vinden het belangrijk om te weten gie en grondstoffenterugwinning. waar en of de Wetsus kennis neer- master, waardoor de lokale worteling Daarnaast wil Wetsus nog meer slaat in de directe omgeving. We Het aantal PhD onderzoekers is inmiddels gestegen naar 60 Op dinsdag 27 januari vindt in het pelijk werk roept zoveel reuring de Jeugdzorg en één over licht: Hoofdstad Op 9 december weer in de eigen omgeving houden. die samen aan een student één beter is geregeld. Ook de achting gaan samenwerken met Europese hebben onderzocht waar de Wetsus Oranje Bierhuis in Leeuwarden het op als Piketty. Platgezegd merkt op 27 oktober jl. spraken profes- was het onderwerp van gesprek Naast een eigen gebouw krijgen we diploma uitreiken en de impuls voor de studie is verbeterd. bedrijven en universiteiten. Sinds kennis de afgelopen 10 jaar is Café van de Kleine Wetenschap hij in zijn boek op dat de rijken sor Domien Beersma en Architect Ebola. Deskundigen prof. dr. Alex per 2015 ook een nieuw logo. Een die UCF de master gaf, kregen we Afgestudeerden vinden werk en een oktober 2013 hebben zich zo n toegepast. We meten het door te over de bestseller van de Franse als vanzelf steeds rijker worden en Nynke-Rixt Jukema over de weten- Friedrich en dr. Jacco Wallinga tien bedrijven aangesloten bij het kijken of er in een bedrijf of activi- UCF is vanaf nu te vinden onder de econoom Thomas Piketty plaats. dat dit gevaarlijke vormen kan aan- schap achter licht. Beersma ver- spraken over de wetenschap ach- instituut, waardoor het totaal nu teit Wetsus kennis gebruikt is, een extensie.frl. UCF is hiermee één Geen internationaal wetenschap- nemen. In het Café van 27 januari telde over de invloed van licht op ter infectieziekten. 95 is. Het aantal Europese universi- Wetsus personeelslid bij betrokken van de 100 pioniers die uit de 1500 teiten dat participeert is inmiddels is of dat Wetsus er als organisatie aanmeldingen zijn geselecteerd. Op MuseumUniversiteit negentien (waarvan 12 van buiten aan bijgedragen heeft. We bundelen Nederland). Wetsus is zo maakte deze voorbeelden binnenkort in Buisman op het jaarlijkse congres een boekje. Zo kunnen we aantonen website met een Fryske domein- De val van Srebrenica speelde zich af in Het dorp was een safe bekend partner geworden van dat ons onderzoek meerwaarde naam een feit. Fryslân plaatst zich area en stond onder bescherming van de VN en Dutchbat. Nederlandse het Europese instituut Climate-KIC. heeft voor de Friese samenleving. met de eigen extensie als eerste militairen konden niet voorkomen dat Srebrenica werd ingenomen door Climate-KIC is een samenwerkings- Wetsus-onderzoek is risico- Nederlandse provincie in een rij Bosnisch-Servisch eenheden wat uiteindelijk leidde tot de dood van verband met als initiatief om de nemend onderzoek. We willen van wereldmerken, 7000 moslimmannen. Het feitelijke onderzoek naar de gebeurtenissen opwarming van de aarde tegen te graag iets nieuws ontwikkelen wereldsteden en richtte zich op het voortraject van de Nederlandse uitzending. Hoe is de gaan. Flink wat Europese ambities of onderzoeken in plaats van regio s die haar beslissing tot stand gekomen om de militairen uit te zenden? Hoe wer- dus. Daarom heeft Wetsus behalve bestaande theorieën onderbouwen voor gingen. den de militairen geïnstrueerd en geïnformeerd? Wie maakte de keuze een nieuw logo nu ook gekozen wat bij veel universiteiten gebeurd. UCF zal als en welke belangen speelden hierbij een rol? In een vol Tresoar sprak voor een andere ondertitel. Dan maak je jezelf als organisa- hoofddomein prof. dr. Bob de Graaff, profileringshoogleraar Intelligence en Security Noemden ze zich voor kort nog het tie ook interessant voor hoog- Studies bij de afdeling Geschiedenis van Internationale Betrekkingen aan Centre of excellence for sustaina- leraren. Zij komen niet zo maar voeren maar is de Universiteit Utrecht op 16 november over de val van Srebrenica. De ble water technology, vanaf het naar Leeuwarden. Wel als je iets ook gewoon via MuseumUniversiteit is een initiatief het Fries Museum, UCF en Tresoar. nieuwe jaar noemt Wetsus zich het interessants en uitdagends biedt. het adres te bereiken. Afgelopen najaar bleken de twee Museum Universiteit lezingen zo European centre of excellence for Zo dwing je universiteiten ook Ook blijven de adressen van populair dat besloten is om dit voorjaar op 22 maart en op 19 april weer sustainable water technology. Bij tot meer samenwerking. Dat past de medewerkers voorlopig nog op twee lezingen te houden. Marco Bakker en Arjen Dijkstra vertellen dan onze start hebben we de ambitie prima binnen de Wetsus eindigen. meer over de Friese geschiedenis. 2 september 2014 ging online en daarmee is de allereerste 2 Het Wetsuscongres vond op 6 en 7 oktober plaats (foto: Wetsus) 3 uitgesproken om Europees relevant

3 AUTUMN SCHOOL 2014 Managing the future: towards a sustainable and healthy food supply and consumption Door Frank Schröer en Tonny Mulder Van 21 oktober tot en met 23 oktober vond de UCF- Autumn School 2014 plaats. Onder de titel: Towards a sustainable and healthy food supply and consumption, werd de duurzaamheid van voedselproductie- en consumptie van meerdere kanten belicht. Wat de Nederlander gezond vindt wordt in toenemende mate beïnvloed door de sociale media. Meningen worden geponeerd als de waarheid en iedereen heeft zijn eigen waarheid op social media. De voedingswetenschap komt zo minder goed over het voetlicht, terwijl de meeste mensen veel te weinig weten over voeding. Prof. dr. Fred Brouns, hoogleraar Health Food Innovation Management aan de universiteit van Maastricht gaf op de tweede dag van de Autumn School 2014 toelichting en uitleg over het groeiende wantrouwen van de consument tegenover allerlei voedingsaspecten en de emotie die er heerst rond voedsel. Rudy Rabbinge vertelt over duurzame voedselvoorziening Er is veel onzin over voeding en voedingsgewoonten te lezen, zegt Brouns. Zo is er nog steeds de hardnekkige mythe dat je dik wordt als je na uur s avonds eet of, meer recent, dat je dik wordt van het eten van brood met gluten. Daar is geen enkel wetenschappelijk bewijs voor en is dus onzin. Dit soort broodje aap verhalen tref je veel op internet aan. Ik vind dat wetenschappers veel actiever (foto: Hans Jellema) moeten zijn op social media om dit soort humbugverhalen te weerleggen met wetenschappelijk gefundeerde antwoorden. Bloggers hebben heel veel ruimte om dit soort onzin kwijt te kunnen en het blijkt vaak onweersproken. Daar hebben wij als wetenschappers een taak. Het aantal mensen op aarde neemt de komende jaren toe. Nu zijn we met zeven miljard mensen, naar verwachting zijn we in 2050 naar negen miljard inwoners gegroeid. Volgens de huidige wetenschappelijke inzichten is doorgaan op de huidige wijze van voedingsproductie niet voldoende. Daarmee krijgen we op termijn niet alle mensen gevoed. Ook biologische landbouw is geen lange termijn oplossing. De opbrengst per vierkante hectometer is daarvoor te gering. We moeten toe naar een duurzame en efficiënte voedselproductie. In Afrika wordt op dit moment bijvoorbeeld maar 20 procent van de grond ingezet als landbouwgrond. Als deze landbouwgrond goed en efficiënt wordt gebruikt, kan de opbrengst aanzienlijk stijgen. Deze stap naar slimme voedselproductie van goede kwaliteit is met behulp van de technische wetenschap zeker mogelijk. Een van de innovaties die bijdragen aan de voedselproductie van de toekomst is het verbeteren van huidige landbouwproducten. Een voorbeeld hiervan is de aardappel. Door slim om te gaan met de gunstige eigenschappen van aardappelrassen kan veel meer opbrengst Fred Brouns, hoogleraar Health Food Innovation Management: WETENSCHAPPERS MOETEN ACTIEVER ZIJN OP SOCIALE MEDIA Door Frank Schröer Maar ook als je het wetenschappelijke verhaal vertelt, wordt je niet altijd geloofd. In de Metro van 22 oktober jl. wordt Brouns geciteerd over het gebruik van E-nummers. De teller van het aantal reacties staat daarbij inmiddels al bijna over de honderd. Van verdachtmakingen aan het adres van Brouns tot en met voor en tegenstanders Bloggers hebben veel ruimte om onzin over voeding te spuien van de veiligheid van E-nummers. Er is volop wantrouwen over voeding en zelfs over voedingswetenschappers bij de consument. Voedingsindustrie Er is vaak kritiek op de voedingsindustrie. De industrie voegt van alles toe aan producten zoals suikers, kleur- en smaakstoffen. blijven. Laat je niet onnodig angper hectare worden bereikt. Ook in de zuivelindustrie gaat de innovatie maar door, waardoor zuivel (en ook de aardappel) bijdraagt aan de bestendiging van voedselzekerheid in de wereld. Gezond ouder worden Naast het voeden van de wereldbevolking is het gezond ouder worden een belangrijk thema. Zeker in de westelijke samenleving worden mensen steeds ouder. De gezondheidsvoorzieningen zijn steeds beter, waardoor mensen langer leven. Maar worden mensen gezond oud? Het UMCG is het onderzoek LifeLines gestart. Met dit onderzoek wil het UMCG uitzoeken of in de toekomst ziekten kunnen worden tegengegaan en hoe voeding hieraan kan bijdragen. Want dat voeding effect heeft op de gezondheid van mensen staat buiten kijf. Echter onderzoek naar gezondheidseffecten van voeding is complex. Het is moeilijk om gunstige gezondheidseffecten aan voeding toe te schrijven, omdat er met heel veel factoren rekening moet worden gehouden voor je er een gefundeerd wetenschappelijke Als je iets in de supermarkt koopt wordt je zo bijna ongezien dikker en of ongezonder. Brouns bestrijdt dat wij passieve consumenten zijn. Het is heel simpel: als wij als consument een product niet kopen, verdwijnt het uit de schappen. Zo n 50 tot 90% van de nieuwe producten die in de winkel verschijnt, slaagt niet en verdwijnt vanzelf al snel uit het assortiment. Geen business, geen plaats! We hebben als consument wel degelijk invloed. Maar om invloed uit te kunnen oefenen moet je wel de juiste kennis hebben wat aantoonbaar goed is en wat niet goed is in of aan een product. Mensen die dieetboeken schrijven of zelfs huisartsen hebben weinig kennis van goede voeding. Ik adviseer daarom ook altijd om de adviezen van het Voedingscentrum te volgen. De mensen van het Voedingscentrum uitspraak over kan doen. Over zetmeel is inmiddels wel consensus in de wetenschappelijke wereld. Ons dagelijks dieet bevat te veel zetmeel. Dit kan soms leiden tot ernstige gezondheidsproblemen. Het aantal niet overdraagbare ziektes, zoals hart- en vaatziektes en diabetes neemt steeds meer toe. We eten niet gebalanceerd genoeg. Er is Johan Garssen spreekt over vezels zijn tot een genuanceerd advies over voeding gekomen en zijn een zeer betrouwbare bron, omdat hun adviezen gebaseerd zijn op internationale consensus binnen de voedingswetenschap. Aandacht voor eten (foto: Hans Jellema) In deze snelle maatschappij staat de aandacht voor het eten op zich ook onder druk. Brouns pleit er dan ook voor om weer aan tafel te gaan eten. Aan tafel heb je meer aandacht voor het voedsel op het bord. Er wordt te vaak gedachteloos gegeten. Men kijkt televisie of is bezig met zijn telefoon. Onderzoek wijst uit dat als je gedachteloos eet de hoeveelheid voedsel dat je tot je neemt veel groter is. Wanneer je met aandacht eet, aan tafel met je partner en je gezin proef je het eten veel meer. Dus behalve dat het de hoeveel- dus wel degelijk kennis over goede voeding. Echter door de opkomst en invloed van sociale media is het wantrouwen van de consument over wat goede voeding is, gegroeid. Er lijken elke dag nieuwe diëten bij te komen en te worden aangeraden, echter wat vandaag gezond is, wordt morgen ongezond verklaard. Vaak zijn de claims niet gebaseerd op wetenschappelijke feiten of worden zaken uit hun wetenschappelijke context geïsoleerd gepresenteerd. Consumenten zien door de bomen het bos niet meer en wantrouwen alles en iedereen. Hier ligt een taak voor de wetenschap. Door zichtbaar te zijn in discussies op sociale media moeten onzin verhalen worden weerlegt. Meer goede, betrouwbare informatie over wat goede voeding is, is belangrijk. Voor Nederland is het Voedingscentrum een goed uitgangspunt omdat op basis van wetenschappelijke consensus adviezen worden verstrekt. Een zijsprongetje in dit geheel is de sportvoeding. Kern hierbij is dat voor de gemiddelde sporter al heid die je eet terugdringt, is het ook smaakvoller om aan tafel te eten. Een ander probleem is dat de voedsel porties vaak te groot zijn en dat wij ook vaker eten dan nodig is. Teveel tussendoortjes met een hoog suiker en vetgehalte. We krijgen daardoor meer calorieën binnen dan we dagelijks nodig hebben. Onze porties moeten kleiner, vervolgt Brouns. We moeten zuinig zijn met producten met een hoog zetmeelgehalte zoals aardappel, witbrood en snelkookrijst. En meer producten eten met een hoog vezel gehalte zoals volkoren, groenten en fruit. Daarnaast is het belangrijk om meer vers voedsel te eten. Ik gebruik in mijn presentaties over gezonde voeding altijd de slogan No guts, no glory. Waarmee ik wil zeggen dat je over alles wat je over voedsel leest rationeel moet die suplementen en sportdrankjes niet nodig zijn. Sporten of liever gezegd bewegen- is wel belangrijk. Dat kan ook gewoon wandelen of fietsen zijn. Het draagt bij aan een gezond brein. Hersenen en eetgedrag Ons eetgedrag wordt vooral door onze hersenen bepaald. Smaak en structuur van voeding zijn van niet te onderschatten waarde voor ons eetgedrag. Honger en verzadigingsgebieden in onze hersenen regelen samen met ons emotionele brein hoeveel en wat we eten. In de westerse wereld wordt vaak te veel en ongezond gegeten. De textuur van voeding is van invloed op de hoeveelheid eten die wij binnen krijgen. Zachte voeding wordt sneller naar binnen gewerkt dan voedsel met een harde structuur. Wanneer we echter langzamer eten en de smaak langer waarnemen, zitten we sneller vol. Daarmee wordt de hoeveelheid voedsel wat we tot ons nemen minder. Door ons bewust te worden van deze processen kunnen we dus invloed uitoefenen op ons eetgedrag door smaak en structuur van onze voeding te variëren en te veranderen. Door onderzoek te doen naar onze hersenen en uit te vinden hoe voeding ons eetpatroon beïnvloed kunnen we voedingsadviezen onderbouwen en eventueel aanpassen. De textuur van voeding is van invloed op de hoeveelheid eten die wij binnen krijgen. Grote uitdagingen Er wachten op voedingsgebied nog steeds grote uitdagingen. Op wereldschaal betreft het de vraag hoe wij zo efficiënt en duurzaam mogelijk de groeiende wereldbevolking kunnen voeden. Maar ook dichter bij huis is er genoeg te winnen. Ons westerse dieet en voedingsgewoontes kweken een groeiende groep ziekelijk dikkere mensen. De wetenschap laat zien als we verantwoord om gaan met onze voedingsproductie en eetgedrag en de handen ineenslaan dat er genoeg instrumenten zijn en worden ontwikkeld om duurzaam en efficiënt te produceren en tegelijkertijd verantwoord te consumeren. Fred Brouns tijdens de Autumn School (foto: Hans Jellema) stig maken door wat er in de media rond gaat. Er zijn betrouwbare wetenschappelijke bronnen zoals het Voedingscentrum. Wanneer je hun adviezen volgt, eet je gevarieerd en gebalanceerd en wordt het aan tafel zonder tv en app s ook nog gezellig. VERBREDING VAN ACADEMISCHE BLIK De onderzoekschool UCF organiseert twee keer per jaar een Autumn- of Summer school. De achterliggende gedachte is om de promovendi die via UCF bij kennisinstellingen promotieonderzoek doen een brede kijk op de samenleving te geven. Promovendi zijn druk bezig om op hun eigen specifieke terrein onderzoek te doen. Een wetenschapper moet echter een bredere kijk op de wereld hebben dan alleen het eigen vakgebied. Behalve voor de promovendi zijn de schools ook opengesteld voor mensen uit de academische wereld in Fryslân. Het smaakpanel met links voor promovendus Jasper Meekes (foto Sieta Stel) Jasper Meekes (Rijksuniversiteit Groningen/Stenden) doet onderzoek naar Leisure economie: vrije tijd en regionale ontwikkeling ) en Maia Lordkipanidze (Universiteit Twente) doet onderzoek naar Protected areas as climate change resilient areas, hebben de Autumn School doorlopen. Wat is hun ervaring? Jasper Meekes de Autumn School heeft mijn kijk op voeding verbreed. De variatie tussen meer exacte wetenschap, zoals de rol van voeding in het afweersysteem en een meer holistische benadering zoals de kijk op voedselproductie en duurzaamheid of de perceptie van voeding in de media is mij goed bevallen. Hoewel ik niet alle presentaties even boeiend vond, vind ik het toch interessant om op verschillende manieren naar hetzelfde thema te kijken. Daarbij word je ook uitgedaagd om de verschillende invalshoeken te combineren en de lessen uit de verschillende vakgebieden aan elkaar te verbinden. Ik denk dat het voor wetenschappers in het algemeen en misschien wel voor PhD s in het bijzonder belangrijk is om een brede kijk op wetenschap te ontwikkelen. Omdat je als PhD met je eigen onderzoek bezig bent, en niet of nauwelijks meewerkt aan andere projecten, ontstaat het risico van tunnelvisie. Misschien speelt mijn eigen interdisciplinaire onderzoek en achtergrond een rol, maar ik denk dat ideeën uit andere velden van wetenschap waardevol kunnen zijn voor je eigen onderzoek. Daarnaast is een belangrijk onderdeel van het curriculum van een PhD naar mijn idee het vermogen om op abstract niveau na te denken over verschillende onderwerpen. Daarnaast kunnen methoden, vraagstellingen en abstracte theoretische concepten in sommige gevallen ook inspiratie bieden voor het eigen onderzoek. Hoewel ik niet direct punten uit deze Autumn School meeneem in mijn eigen onderzoek, krijg ik door de lezingen wel een beter beeld van de context waarbinnen mijn eigen onderzoek plaats vindt, zoals de provincie Fryslân als economische regio. Daarnaast is het bredere academische debat iets wat ook voor mijn eigen onderzoek van waarde is. Voor een toekomstige school vind ik het belangrijk dat er een thema wordt gekozen dat vanuit alpha, bèta en gamma perspectief bekeken kan worden. Naar mijn idee had dat in deze Autumn School nog iets meer gekund, bijvoorbeeld door iets meer in te gaan op de duurzame voedselproductie van dag 1 en door in te gaan op hoe de rol van voedsel in de maatschappij is veranderd. Juist het interdisciplinaire aspect van een dergelijke Autumn/Summer school kan zorgen voor een interessante week. Maia Lordkipanidze de lezingen van de Autumn School gaven een goed overzicht van voeding vanuit een breder perspectief. Ik vond dat erg interessant omdat voeding voor iedereen belangrijk is. Onder meer vanwege de toename van voedsel gerelateerde gezondheidsrisco s. De methodiek van schools is wat mij betreft een prima manier om een brede blik op onderzoek te krijgen. Vooral omdat er naast de wetenschappelijke inzichten ook inzichten en ervaringen vanuit het bedrijfsleven over een bepaald thema voor het voetlicht komen. Daarnaast kunnen de schools vanuit de huidige ontwikkelingen binnen de wetenschap op een bepaald thema focussen en inzicht geven in de meest recente ontwikkelingen. Ik doe net zoals Jasper geen onderzoek op het gebied van voeding. Toch vond ik het belangrijk om mee te doen aan deze Autumn School omdat het me beter heeft laten nadenken over de kwaliteit en veiligheid van mijn dagelijkse voeding. Mijn onderzoeksgebied is gerelateerd aan kwesties zoals klimaatbestendigheid, beschermde gebieden, ecosysteemdiensten en bestuurlijke processen. Ik ben daarom zeer geïnteresseerd in een school op één van deze terreinen. 4 5

4 MARCEL MULDERPRIJS VOOR NIEUWE ZUIVERINGTECHNIEK Noordelijk ecosysteem nodig om te excelleren op wereldschaal In gesprek met promovendus Dries Parmentier Daar voel je veel meer de heart- Promovendus Dries Parmentier ontving afgelopen oktober de Marcel Mulder prijs. De jury vond zijn bijdrage in de ontwikkeling van een nieuwe technologie voor ontzouting met ionische vloeistoffen cruciaal. Dries Parmentier (27) kwam drie jaar geleden vanuit België naar Friesland om hier te promoveren op ontzouting met ionische vloeistoffen. Ionische vloeistoffen zijn organische zouten die vloeibaar zijn op kamertemperatuur. Een ionische vloeistof bestaat uit Parmentier gebruikt voor zijn ionische vloeistof onverzadigde vetzuren. Het was al bekend dat deze biologische stof goed met metalen bindt, maar het zorgt er ook voor dat het water niet wordt vervuild met giftige organische stoffen na metaal extractie. positief en negatief geladen ionen. Deze geladen ionen kunnen goed andere geladen ionen stabiliseren, zoals metalen opgelost in water. Hierdoor kunnen we met ionische vloeistoffen metalen uit het water extraheren. In theorie was dit al enige tijd bekend, maar het was nog niet gelukt om deze theorie ook in de praktijk toe te passen. Een eerdere poging van een andere onderzoeker om met ionische vloeistoffen de metalen van het water te scheiden mislukte. Doordat er al iemand voor mij op het project zat wist ik hoe het niet moest. Eerder werden er commerciële ionische vloeistoffen gebruikt. Ik besloot al snel om zelf een ionische vloeistof te ontwikkelen. Met deze zelf ontwikkelde vloeistof lukte het wel. Duurzame technologie Het project waaraan Parmentier werkt is door Wetsus in het leven geroepen, omdat de huidige waterzuiveringtechnieken te veel energie kosten. Water bestaat voor 95% uit water en voor 5% procent uit zouten. De huidige technieken scheiden het water van de zouten, maar het zou veel efficiënter zijn om de kleine hoeveelheid zouten selectief uit het water te extraheren. Met de ontwikkeling van deze nieuwe technologie kan dit gerealiseerd worden. Twee belangrijke doeleinden Parmentier wilde niet zomaar een PhD doen die leidt tot een theorie, maar wou werken aan een project dat toepasbaar is. Ik koos voor een PhD waarmee ik een bijdrage zou kunnen leveren aan huidige en toekomstige problemen. Deze mogelijk zag hij in het project van Wetsus. Een uitdaging die momenteel speelt en waaraan zijn technologie zou kunnen bijdragen is volgens Parmentier het met arseen vervuilde water in bijvoorbeeld Spanje en India. Met de ionische vloeistof kan het arseen uit het water geëxtraheerd worden. Het belang van zijn technologie in Nederland, waar al een overvloed aan zuiver water is, is vooral het winnen van schaarse metalen uit afvalwater. Metalen worden steeds schaarser, omdat de mijnen uitputtend zijn. Daarom moeten we deze grondstoffen op een bepaalde manier terug winnen. Een mogelijke manier is om de metalen die in afvalwater zitten te extraheren. Doorontwikkeling Aan de technologie hangt wel een prijskaartje. De ionische vloeistof kost 50 euro per liter. Daarom onderzoekt Parmentier op het moment hoe vaak de ionische vloeistof kan worden hergebruikt. Parmentier hoopt dat hij in het laatste jaar van zijn onderzoek bedrijven kan interesseren voor COLUMN VAN SOLIMON TOT STAPEL Pier Bergsma studeerde na de kweekschool Nederlandse Taal en Letterkunde en was langdurig werkzaam als directeur van een basisschool. Hij schrijft tegenwoordig over onderwijs o.a. als vaste columnist van het Friesch Dagblad. We weten niet zeker wat er gebeurde met de grootste bibliotheek van de oudheid, die van Alexandrië. Volgens sommigen werden de boeken in het jaar 642 verbrand door Arabische veroveraars. Sultan Solimon zou gezegd hebben dat er twee mogelijkheden zijn: Of de boeken zijn in overeenstemming met de Koran en dan zijn ze overbodig, of ze zijn in strijd met de Koran en dan zijn ze gevaarlijk. Dus weg ermee. Of het verhaal waar is, weten we niet, maar de boekproductie in Islamitische landen is gering. Misschien komt het omdat de twijfel die mensen als Galilëi, Copernicus, Descartes, Marx en Darwin in de westerse wereld wisten te zaaien daar niet doordrong. zo veel op elk gebied, dat het onmogelijk is om ook maar een gering gedeelte bij te houden. De stichting Skepsis wijdde zaterdag 8 november 2014 een congres aan Crisis in de wetenschap. Eén van de bijdragen is als volgt samen te vatten: Wie wetenschap bedrijft, wil weten hoe iets werkt of hoe iets zit. Dat is het oude idee. Het nieuwe is: wie wetenschap wil bedrijven moet productief zijn. De maat daarvoor is: veel publicaties genereren. Dat is goed voor de rankings, maar slecht voor de kwaliteit van de wetenschap. Waartoe dat kan leiden bleek in 2011, toen hoogleraar Diederik Stapel moest toegeven dat een groot deel van zijn wetenschappelijk onderzoek slechts gebaseerd was op eigen bedenksels. om onder andere de studenten van de UCF een werkplek te verschaffen. Dat is een uitstekend idee. Zo kan men onderzoek bedrijven dicht bij de bronnen van kennis: boeken, tijdschriften en moderne digitale media. Hopelijk leidt dat niet tot overproductie van papier, maar houden de studenten voor ogen dat ze zich bij onderzoek en studie moeten laten leiden door de normen voor een goede wetenschapsbeoefening. Dus zorgvuldig omgaan met bronnen en het vermijden van (on)gewild plagiaat. Het gaat om algemeen belang, scepsis ten aanzien van wetenschappelijke claims, kennis van en voor iedereen en het zoeken naar waarheid zonder aanzien des persoons, zoals in 1942 geformuleerd werd door Robert K. Merton. Daarbij is Dat alles is in tegenstelling met de gigantische boekproductie in de westerse wereld. Er verschijnt Tresoar in Leeuwarden heeft een deel van het gebouw heringericht het goed om niet te vergeten dat waarschijnlijk de helft van alle publicaties nooit wordt gelezen zijn technologie. Als bedrijven geïnteresseerd raken kan ik mijn technologie ook toepassen. Ik zou de technologie graag willen testen op een waterstroom uit de industrie. Momenteel zijn er twee bedrijven die interesse hebben om de markt op te gaan met de technologie. Ik hoop dat Wetsus verder gaat met deze technologie en dat ik het nog mag zien gebeuren dat het ook echt een bijdrage levert aan bestaande problemen. Amarins Gerlofsma noch geciteerd. Maar dan nog kan het anders lopen met wetenschappelijke productie dan verwacht. Een voorbeeld. In oktober 2003 is de nieuwe bibliotheek van Alexandrië geopend. Er is plaats voor acht miljoen boeken. De planken zijn nog niet gevuld. In het voorjaar van 2014 werden boeken en tijdschriften van het Koninklijk Instituut voor de Tropen door Alexandrië van de ondergang in de papierversnipperaar gered. Egypte betaalde alleen de kosten van het inpakken en verschepen. Boeken of tijdschriften met artikelen van slodderwetenschapper Stapel waren er niet bij. Zonder zijn val had hij zich bezig kunnen houden met een sociaalpsychologisch onderzoek naar de drijfveren van Nederlandse bewindslieden die de oorzaak waren van deze aderlating. Door Wio Joustra Kom bij de Site Manager van Philips Drachten niet aan met larmoyante verhalen over het Noorden van Nederland als een achtergebleven gebied, als een soort lost paradise dat door de Randstadregering in Den Haag is opgegeven. Behalve natuurlijk wanneer het gaat om het spekken van de staatskas met de baten van de aardgaswinning. Nee, in de visie van Rob Karsmakers, zet het Noorden, samen met Brainport Eindhoven, Nederland juist op de kaart in de wereld van de hightech industrie. De Brabander, gehuwd met een Friezin, is het boegbeeld van Northern Netherlands, Region of Smart Factories, een onderdeel van het nieuwe nationale programma voor de maakindustrie, Smart Industrie. Eerder dit jaar presenteerde Noord- Nederland zich met het smart factories initiatief, een samenwerkingsverband van Fokker, Philips, Ten Cate, een aantal noordelijke MKB-bedrijven, de RUG, de Universiteit van Twente, de Hogescholen in Leeuwarden en Groningen, de NOM en de kennisinstellingen Astron en SRON op de Hannover Messe. Slogan van het initiatief op deze belangrijke Europese Beurs: Let s double productivity. Karsmakers, voorman van een industriële plant met ruim 2000 werknemers van zo n veertig verschillende nationaliteiten, maakt deel uit van de commissie Smart Industrie onder leiding van FME-voorzitter Ineke Dezentjé-Hamming, die eerder deze maand een inventarisatie van slimme fabrieken in Nederland overhandigde aan minister Henk Kamp van Economische Zaken. Eind oktober kreeg Karsmakers een speciale industrieprijs uitgereikt, de European Manufacturing Leadership Award. Het is een onderscheiding voor personen die baanbrekend leiderschap hebben getoond bij het stimuleren van excellentie, prestatie en het versterken van het concurrentievermogen in de Europese maakindustrie. Ter gelegenheid daarvan zei hij: Ik ben ervan overtuigd dat wij in Drachten alles in huis hebben om op wereldschaal te excelleren. Co-locatie van technologie-, product- en procesontwikkeling, samen met industrialisatie en massafabricage maken ons tot een sterk team. Verdubbeling van de productiviteit, excelleren op wereldschaal: het zijn geen termen die je vaak zult horen vanuit de drie noordelijke provincies. Het zal met Karsmakers afkomst te maken hebben en met het feit dat hij voor Philips in Aziatische wereldsteden als Shanghai en Taipei heeft gewerkt. En natuurlijk met de fabriek die weer volop draait in Drachten en waarvan hij 4,5 jaar geleden de leiding op zich nam. Een fabriek die samen met een zusterfabriek in China de grootste en modernste producent ter wereld is van elektrische scheerapparaten. We lopen helemaal niet achter, zegt hij gedecideerd. Bijna nergens ter wereld staat een fabriek die zo vergaand gerobotiseerd is als hier. Zo modern dat The New York Times Drachten vorig jaar als fabriek van de toekomst bestempelde. Maar, bij alle positivisme over Friesland, Groningen en Drenthe, hoort ook een waarschuwing. Karsmakers: Willen we excelleren, dan zullen we uit onze comfortzone moeten komen. Met meer zelfbewustzijn kan het Noorden van Nederland en van Europa uitgroeien tot een rolmodel en tot een ideale vestigingsplaats voor bedrijven. En die comfortzone heeft wat Karsmakers betreft alles te maken met de noordelijke volksaard om de kop niet boven het maaiveld uit te steken tot je absoluut zeker bent van je zaak. Dankzij deze valse bescheidenheid worden we nog wel eens overschaduwd door regio s die dat minder hebben. We hebben in deze regio ook veel in huis, zoals een hoge arbeidsmoraal, een dienstbare opstelling en een groot bewustzijn van wat er in de rest van de wereld gebeurt. We hebben hier alle fundamenten om succesvol te zijn en op industrieel niveau een rol van betekenis te blijven spelen. Innovatie, het bedenken van echt nieuwe concepten, daar zijn we goed in. We hebben hier kleinere bedrijven die op wereldschaal toonaangevende Wij hebben in Drachten alles in huis om op wereldschaal te excelleren dingen doen en we beschikken over kennisinstituten met geweldige vakdisciplines. Dat alles maakt ons onderscheidend. Uit dat onderscheidend vermogen moet volgens Karsmakers nog meer synergie worden gehaald om er over vijf of tien jaar nog steviger voor te staan dan nu, ook in de zin van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Die eagerness voel ik hier een stuk minder dan in Azië. beat van alles wat daar gaande is. De mantel van bescheidenheid moet plaats maken voor een van ambitie. Karsmakers spreekt in dit verband van het creëren van een door innovatie gedreven noordelijk ecosysteem. Een systeem waarin we elkaar, de maakindustrie, de kennisinstituten, de universiteit, hogescholen, UCF en de overheid kunnen bevruchten en enthousiasmeren. Laten zien dat het hart ook hier kan kloppen van zelfvertrouwen. Kijken waar de kansen liggen, waar we moeten veranderen, te beginnen bij jezelf. We hebben geen enkele reden fatalistisch te zijn of verongelijkt te doen. Maar willen we op wereldschaal de benchmark zijn, dan zijn baanbrekende innovaties nodig. De Philipsbaas noemt voedsel, water, healthy ageing, energie, sensoren, big data en innovatieve maakindustrie als sectoren waarmee Noord-Nederland ook in de toekomst hoog kan blijven scoren als de productieprocessen duurzamer en slimmer worden gemaakt en de machines daarop worden aangepast. Karsmakers ziet voor UCF een blijvende rol bij het ontginnen van nieuwe gebieden in toegepast onderzoek. Karsmakers: Het eerste wat afgestudeerden van de RUG doen is wegtrekken uit de regio. Door ze te laten zien dat we op een aantal gebieden in industrial engineering, product- en procesontwikkeling tot de wereldtop behoren, kunnen we ze voor de regio behouden. We moeten ze laten zien dat we niet een regio met gebrek aan ambitie zijn maar juist een regio met een ruime mate van uitdagingen op allerlei terreinen. De interactie mag nog wel wat scherper. Waar is die stip op de horizon? Waar willen we naar toe? Waar willen we over vijf jaar staan en waar over tien jaar? Dat is ook een taak die UCF heeft. Studenten in het Noorden hebben de toekomst, maar er is geen comfortabele weg om succesvol te zijn, houdt Karsmakers hen voor. Take the lead, luidt zijn welgemeende advies.,,geef anderen niet de schuld en ga niet bij de pakken neerzitten. Neem je eigen verantwoordelijkheid, ook voor de omgeving en de gemeenschap. We leven in een globaliserende wereld en daarin tellen ambitie en de wil om te winnen. 6 7

5 FRYSKE AKADEMY PRESENTEERT OFFICIËLE FRIESE SPELLINGCHECKER Door Amarins Gerlofsma De Fryske Akademy heeft Taalweb Frysk ontwikkeld, met daarin onder andere de Friese spellingchecker. Deze staveringshifker, zoals dat in het Fries wordt genoemd, is gebaseerd op de officiële Woordenlijst Fries. Het taalweb en de woordenlijst worden bij goedkeuring begin 2015 gepubliceerd. De Friese spellingchecker is op verzoek van de Provinciale Staten ontwikkeld en geeft gehoor aan de behoefte van de provincie, het onderwijs en schrijvers aan een online overzicht waar je de correcte spelling van woorden kunt achterhalen. De Friese spellingchecker is volgens Hindrik Sijens van de Fryske Akademy belangrijk voor de positie van het geschreven Fries. De staveringshifker is modern digitaal gereedschap dat geschikt is voor alle bekende besturingssystemen, zoals Windows, Android en Mac. Het Fries wordt zo digitaal zichtbaar. Veel mensen die Fries schrijven zijn onzeker over de spelling en of ze wel goed Fries gebruiken. Met de staveringshifker willen we mensen deze onzekerheid ontnemen en het schrijven van Fries aantrekkelijker maken. Meer dan spellingchecker De Friese spellingschecker is meer dan alleen een spellingchecker, zegt Sijens. Zo geeft de staveringshifker ook voorkeursvormen aan. Bepaalde Friese woorden kennen namelijk meerdere varianten. Een voorbeeld is de werkwoordsvorm gie (ging). Dit werkwoord kent ook de minder vaak geschreven variant gyng. Wanneer iemand de minder geschreven variant gebruikt wordt dit niet fout gerekend, maar zal de staveringshifker de suggestie doen om de voorkeursvorm gie te gebruiken. Daarnaast kent de spellingchecker nog de functionaliteit van het tegengaan van het gebruik van leenwoorden uit het Nederlands. Wanneer de gebruiker een leenwoord uit het Nederlands gebruikt zal de spellingchecker de Friese variant op dat woord aangeven. Regels De spellingregels voor het Fries, zoals die ooit in 1879 zijn omschreven en in 1945 en 1976 Het absurdisme Op 16 oktober jl.vond de eerste editie van HEDEN plaats, een reeks tentoonstellingen-voor-één-avond met dit keer als thema het absurdisme. In het voormalig museumcafé van de Kanselarij ging de avond van start met een lezing van filosoof Ruud Welten (Tilburg Universiteit) over Albert Camus, de grondlegger van het absurdisme. zijn herzien, worden volgens Seijens niet altijd consequent gehanteerd. Zo moet de klank oe geschreven worden met een û. Woorden die tegenwoordig een oe - klank hebben en in het oud-fries een oo -klank, moeten met oe worden geschreven. Woorden als groep en poes, die niet in het oud-fries Met de staveringshifker willen we mensen deze onzekerheid ontnemen voorkomen, moeten officieel dus als grûp en pûs worden gespeld, maar worden gewoon met een oe geschreven. De makers van de Friese spellingchecker hebben de Provincie Fryslân geadviseerd een nieuwe spellingregel voor de oe vast te stellen, die de traditionele schrijfwijze van groep en poes in Volgens Camus leidt de kloof tussen de rationale mens en het irrationele universum tot een absurd bestaan. De mens wil een antwoord op de vraag naar de zin van het leven, maar het universum geeft er geen. Welten ging in op de vraag hoe hier mee om te gaan, volgens de leer van Camus. Aanstormende talenten in de kunstwereld Hannes Nienhüser, Thijs Jansen en Gerard tact laat. Wanneer de oorspronkelijke regel doorgevoerd zou worden zou er teveel verwarring ontstaan. Voorkeursvormen in woordenlijst De Friese woordenlijst die de basis voor de spellingchecker vormt, telt ongeveer woorden en is vergelijkbaar met het Groene Boekje voor Nederlands. De lijst geeft ook de verbuigingen en vervoegingen aan en geeft informatie over hoe trefwoorden worden afgebroken. De lijst is opgesteld op basis van de officiële Friese spelling zoals die door de provincie is vastgesteld. Voor het kiezen van de voorkeursvormen heeft de Fryske Akademy gekeken naar onder andere de frequentie (welke vorm wordt het meest gebruikt) en traditie. Met deze nieuwe woordenlijst kan het Fries voortaan consequent worden geschreven. Herman stelden hun werk, dat paste binnen dit thema, deze avond tentoon. De eerste editie werd druk bezocht en enthousiast ontvangen en er wordt daarom door de organisatie gewerkt om een tweede editie te kunnen realiseren. KORT NIEUWS Mastercollege UCF telt 90 studenten Dit jaar zijn er 77 nieuwe studenten van start gegaan met een, via UCF aangeboden, master. In totaal telt het Mastercollege UCF nu 90 studenten. De Master Environmental and Energy Management (MEEM) telt dit jaar 35 studenten. Er zijn begin september 24 studenten gestart met de Master Multilingualism en de Master Watertechnology heeft 18 eerstejaars- en 13 tweedejaars studenten. De honours master High-Tech Systems and Materials (HTSM) zal binnenkort beginnen. Tourism, Law & Governance, Gametechnology en Dairy Processing zijn masters in ontwikkeling. UCF verwacht dan ook de komende jaren meer masterstudenten in Friesland te mogen verwelkomen. Studium Generale Leeuwarden gelanceerd Op donderdag 30 oktober jl. hebben wethouder Thea Koster en UCF hoogleraar-bestuurder Frans Zwarts de website van de gemeenschappelijke agenda Studium Generale Leeuwarden in het bijzijn van de deelnemende organisaties gelanceerd. Op deze gemeenschappelijke agenda wordt het volledige aanbod van activiteiten op gebied van wetenschap en samenleving in Leeuwarden gepresenteerd. Studium Generale Leeuwarden geeft een zo compleet mogelijk overzicht van de activiteiten. Met de gezamenlijke agenda kunnen de verschillende partijen die de activiteiten organiseren elkaar ondersteunen en versterken. Partijen die tot nu toe zijn aangesloten zijn: Waddenacademie, Fries Museum, Leeuwarder Courant, ARK Fryslân, Fryske Akademy, NHL Hogeschool, Stenden, VHL Hogeschool, Openbare Bibliotheek, MCL Academie, Historisch Centrum Leeuwarden, Koninklijk Fries Genootschap, Tresoar, Wetsus en UCF. De website is vinden via COLOFON Verbindt is een uitgave van University Campus Fryslân. Postadres: Sophialaan 1, 8911 AE Leeuwarden, , Jaargang 3 - Nummer 4- Editie Winter 2014 oplage 1600 exemplaren. Eindredactie: Amarins Gerlofsma en Frank Schröer. Concept en realisatie: WEDA Design & Advertising. Aan dit nummer werkten mee: Wio Joustra, Pier Bergsma, Tonny Mulder en Githe van der Meulen. UCF wil iedereen hartelijk bedanken die mee gewerkt heeft aan de artikelen uit deze uitgave. In deze uitgave komen lang niet alle partners, organisaties en relevante Friese onderwerpen aan bod. Heeft u suggesties voor de inhoud van de komende uitgaven? Deze zijn van harte welkom bij onze redactie via Wanneer u een gratis abonnement wilt op deze krant of wanneer u meer exemplaren wilt ontvangen, mail dan naar Volg UCF altijd en overal: Wilt u op de hoogte zijn van de ontwikkelingen binnen het academische klimaat van Fryslân? Dan is dit hét moment om UCF te gaan volgen via onze social media. Volg UCF via Like ons op de Facebookpagina van UCF: UCFFryslan. Ook via LinkedIn kun je UCF volgen: University Campus Fryslân. En natuurlijk staat ook altijd het laatste nieuws op de website van UCF: of

combining scientific excellence with commercial relevance Knipselkrant

combining scientific excellence with commercial relevance Knipselkrant combining scientific excellence with commercial relevance Knipselkrant INHOUDSOPGAVE KNIPSELKRANT MAART 2011 Titel Bron A growing thirst for water management FT.com, Financial Times, 7 februari 2011 Opgewekte

Nadere informatie

Arjan Koop, Watter. Uitnodiging

Arjan Koop, Watter. Uitnodiging Arjan Koop, Watter Uitnodiging Arjan Koop, Watter De beschikbare kennis en ondersteuning in Noord-Nederland heeft er voor gezorgd dat ons duurzame desinfectie concept nu wereldwijd wordt ingezet. 28 november

Nadere informatie

Toespraak van staatssecretaris Dijksma bij het Groentecongres

Toespraak van staatssecretaris Dijksma bij het Groentecongres Toespraak van staatssecretaris Dijksma bij het Groentecongres Toespraak 26-03-2015 Toespraak van de staatssecretaris Dijksma (EZ) bij het Groentecongres op 26 maart 2015 in het World Trade Centrum in Rotterdam.

Nadere informatie

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel)

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel) Wat is realiteit? De realiteit is de wereld waarin we verblijven met alles wat er is. Deze realiteit is perfect. Iedere mogelijkheid die we als mens hebben wordt door de realiteit bepaald. Is het er, dan

Nadere informatie

Excellente partnerschappen binnen Europa: de KIC s

Excellente partnerschappen binnen Europa: de KIC s Excellente partnerschappen binnen Europa: de KIC s Martin Bakker, 18 februari 2014 Eind 2014 gaan twee nieuwe Europese samenwerkingsverbanden van start. Verspreid over Europa zullen universiteiten, kennisinstellingen,

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Dames en heren, [Inleiding] Ik vind het wel leuk, maar ook een beetje spannend. Maar moet

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

Onderwijs en Kennisoverdracht

Onderwijs en Kennisoverdracht Onderwijs en Kennisoverdracht Ontwikkelingen in de duurzame landbouw in Suriname Prof. Tiny van Boekel, Decaan voor Onderwijs/Vice-rector, Wageningen University & Research Centre, NL Inhoud lezing Ontwikkelingen

Nadere informatie

Bijna niet te geloven, maar iedereen leest. Uniek in Nederland!

Bijna niet te geloven, maar iedereen leest. Uniek in Nederland! Bijna niet te geloven, maar iedereen leest Uniek in Nederland! Het is bijna niet te geloven, maar iedereen leest Brabants Centrum! Brabants Centrum is al 70 jaar dé krant van Boxtel met een bereik van

Nadere informatie

Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot:

Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot: Jac. Gofers 16 april 2015 1 Smart Industry Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot: de productvraag (specificaties,

Nadere informatie

ESSAY. Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay. Lexington Baly 1592180

ESSAY. Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay. Lexington Baly 1592180 ESSAY Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay Lexington Baly 1592180 Seminar: Dream Discover Do Essay Docent: Rob van den Idsert Effectief gebruik

Nadere informatie

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020 Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Overzicht succesvolle waterprojecten Vanaf 2000 wordt in Fryslân gewerkt aan de ontwikkeling van het watertechnologiecluster

Nadere informatie

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013 Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013 Dames en heren, Wetenschap is ontstaan uit verwondering en nieuwsgierigheid. Al

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

UNIVERSITY CAMPUS FRYSLÂN

UNIVERSITY CAMPUS FRYSLÂN taken en profielschets hoogleraar-bestuurder februari 2011 De achtergrond Sinds 2009 werken de Provincie Fryslân, de gemeente Leeuwarden en regionale kennispartners samen aan plannen voor de versterking

Nadere informatie

Een innovatorsnetwerk van vernieuwers binnen het Rijk, de provincies, gemeenten, waterschappen en politie.

Een innovatorsnetwerk van vernieuwers binnen het Rijk, de provincies, gemeenten, waterschappen en politie. Een innovatorsnetwerk van vernieuwers binnen het Rijk, de provincies, gemeenten, waterschappen en politie. Wat is Slimmernetwerk? Een innovatorsnetwerk van vernieuwers binnen het Rijk, de provincies, gemeenten,

Nadere informatie

Masterclass Metropolitan Food Security - hoe voed je de stad anno 2050

Masterclass Metropolitan Food Security - hoe voed je de stad anno 2050 Masterclass Metropolitan Food Security - hoe voed je de stad anno 2050 Think Global, Act Local! Omschrijving Deze Masterclass is opgezet en georganiseerd vanuit het Lectoraat Duurzame Wereldvoedselvoorziening.

Nadere informatie

Informational Governance

Informational Governance Story Informational Governance Juli 2013 Nog niet zo heel lang geleden voltrokken veranderingen in de maatschappij zich volgens logische, min of meer vaste patronen. Overheden, bedrijven, wetenschappers,

Nadere informatie

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES ONDERWIJSMAGAZIJN VOOR LOB VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo VRAGEN BIJ ONTDEK COMPETENTIES JE PASSIE MOTIEVEN INLEIDING In LOB-trainingen en tijdens gesprekken met

Nadere informatie

hoe wij het best op die uitdagingen kunnen inspelen, wat daarvoor nodig is en hoe wij daar samen aan kunnen werken.

hoe wij het best op die uitdagingen kunnen inspelen, wat daarvoor nodig is en hoe wij daar samen aan kunnen werken. Toespraak van SNN-voorzitter Max van den Berg, bijeenkomst EFMI Business School (Academisch kennisinstituut voor de foodsector), Groningen op 18 november 2010 [Inleiding] Sommige mensen verdienen hun geld

Nadere informatie

Onderwijs 2011-2012. Onderzoekschool Politieke Geschiedenis. Onderzoekschool Politieke Geschiedenis 1

Onderwijs 2011-2012. Onderzoekschool Politieke Geschiedenis. Onderzoekschool Politieke Geschiedenis 1 Onderwijs Onderzoekschool Politieke Geschiedenis 2011-2012 Onderzoekschool Politieke Geschiedenis 1 1. Inleiding en samenvatting De Onderzoekschool Politieke Geschiedenis (OPG) biedt in het academisch

Nadere informatie

Metaal- en foodindustrie naar 2020

Metaal- en foodindustrie naar 2020 Metaal- en foodindustrie naar 2020 Lunch & learn, 24 september 2014 Rabobank LVC en Maasduinen Henri Cocu, Sectormanager Industrie Hans van Haaren Sectormanager Food Sectormanagement als inspiratie Hans

Nadere informatie

vruchtbare bodem the soil initiative

vruchtbare bodem the soil initiative vruchtbare bodem the soil initiative Frank Brinkman - Bakker Barendrecht Werken aan bodemkwaliteit is essentieel voor de smaak en vooral de houdbaarheid van onze mango s uit Mali Maria Oliveira - Van Oers

Nadere informatie

Ik hoop dus dat dit congres nieuwe ideeën gaat opleveren.

Ik hoop dus dat dit congres nieuwe ideeën gaat opleveren. Alleen de uitgesproken tekst geldt. Toespraak bij de opening van het Innoversum Innovatiecongres door Commissaris van de Koningin, drs. Ank Bijleveld-Schouten, op woensdag 25 mei 2011 om 9:20 te Enschede.

Nadere informatie

Inhoudsopgave INLEIDING 3 ONDERZOEK 4 COMMUNICATIE 5 ORGANISATIE 7 CONCLUSIES & AANBEVELINGEN 8 BIJLAGE 1: TOELICHTING KENNISINSTITUUT BIER 9

Inhoudsopgave INLEIDING 3 ONDERZOEK 4 COMMUNICATIE 5 ORGANISATIE 7 CONCLUSIES & AANBEVELINGEN 8 BIJLAGE 1: TOELICHTING KENNISINSTITUUT BIER 9 Jaarverslag 2012 Inhoudsopgave INLEIDING 3 ONDERZOEK 4 COMMUNICATIE 5 ORGANISATIE 7 CONCLUSIES & AANBEVELINGEN 8 BIJLAGE 1: TOELICHTING KENNISINSTITUUT BIER 9 2 Inleiding Voor u ligt het jaarverslag 2012

Nadere informatie

Met brood in balans Gezond afvallen Doe het broodwisseldieet

Met brood in balans Gezond afvallen Doe het broodwisseldieet Met brood in balans Gezond afvallen Doe het broodwisseldieet Een goed gewicht Ben je ook een van die miljoenen Nederlanders die worstelen met de weegschaal? Of je nu een paar kilo wilt afvallen of juist

Nadere informatie

World Food Center uit de startblokken!

World Food Center uit de startblokken! World Food Center uit de startblokken! De plannen voor de realisatie van het World Food Center (WFC) zijn in een ver gevorderd stadium. Het WFC wordt een iconisch experience center waar de Nederlandse

Nadere informatie

Consument minder ver dan retailer denkt De 10 retailtrends van 2013

Consument minder ver dan retailer denkt De 10 retailtrends van 2013 Consument minder ver dan retailer denkt De 10 retailtrends van 2013 accepteren en adapteren nieuwe diensten en technologieën steeds sneller. Zij zien vooral veel in het gebruik van een zelfscankassa, Click

Nadere informatie

Wij zijn de eerste en momenteel de enige bakkerij van Nederland die werkt volgens ISO26000 Duurzaamheid

Wij zijn de eerste en momenteel de enige bakkerij van Nederland die werkt volgens ISO26000 Duurzaamheid Wij zijn de eerste en momenteel de enige bakkerij van Nederland die werkt volgens ISO26000 Duurzaamheid Wat gebeurt er in Broodland? Wat is 100% volkoren? Desembrood gemaakt met desempoeder. Speltbrood

Nadere informatie

KENING fan e Greide. In november twee debat-avonden! Komt u ook? Nieuwe generatie. Wat kunnen burgers. onderzoekers legt vinger op zere plek

KENING fan e Greide. In november twee debat-avonden! Komt u ook? Nieuwe generatie. Wat kunnen burgers. onderzoekers legt vinger op zere plek aan de nieuwsbrief afmelden. Bekijk hem dan in uw browser. deze nieuwsbrief in het vervolg niet wilt ontvangen kunt u zich onder goed weergegeven? Hierbij ontvangt ii de nieuwsbrief van Kening Jan e Greide.

Nadere informatie

BROCHURE TIENER COLLEGE

BROCHURE TIENER COLLEGE BROCHURE TIENER COLLEGE School is niet een voorbereiding op het leven, maar is het leven zelf. John Dewey loopbaan wilt vervolgen. Door het werken met een speciaal voor jou samengesteld programma willen

Nadere informatie

BROCHURE TIENER COLLEGE

BROCHURE TIENER COLLEGE BROCHURE TIENER COLLEGE School is niet een voorbereiding op het leven, maar is het leven zelf. John Dewey loopbaan wilt vervolgen. Door het werken met een speciaal voor jou samengesteld programma willen

Nadere informatie

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING COMBINEER MANAGEMENT- KENNIS MET PRAKTISCHE MANAGEMENTVAARDIGHEDEN Deze Master in het Management

Nadere informatie

Sponsorplan 2014 Museum Kennemerland

Sponsorplan 2014 Museum Kennemerland Sponsorplan 2014 Museum Kennemerland Huis van de Geschiedenis in Gemeente Beverwijk Bestuur van Museum Kennemerland, januari 2014 Westerhoutplein 1, 1943 AA Beverwijk, mk@museumkennemerland.nl www.museumkennemerland.nl

Nadere informatie

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid LEEUWARDEN SÚDWEST-FRYSLÂN SMALLINGERLAND HEERENVEEN Versterk Economie en Werkgelegenheid Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord SAMEN WERKEN AAN EEN SLAGVAARDIG FRYSLÂN 2 3

Nadere informatie

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Op 3 oktober 2013 hebben Stenden Hogeschool en de provincie Drenthe samen met Transport en Logistiek Nederland, EVO en de Kamer van Koophandel

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

Milieuwetenschappen in Leiden

Milieuwetenschappen in Leiden Milieuwetenschappen in Leiden Combineer je opleiding met milieu en duurzaamheid leiden.edu.nl Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken. Waarom milieu en duurzaamheid? Thema s als gezondheid, armoedebeschrijving,

Nadere informatie

Matchmaking & Marktoriëntatie reis Agrofood & Toerisme naar Sichuan Province en Liyang, CHINA

Matchmaking & Marktoriëntatie reis Agrofood & Toerisme naar Sichuan Province en Liyang, CHINA Matchmaking & Marktoriëntatie reis Agrofood & Toerisme naar Sichuan Province en Liyang, CHINA De missie vindt plaats tussen 19 tot en met 26 oktober. Na de succesvolle missie van vorig jaar is besloten

Nadere informatie

2 e Mini conferentie. Digitale visualisatie technieken in het kunstonderwijs. Verslag 13-02-2014. Innovatieve Visualisatie Technieken

2 e Mini conferentie. Digitale visualisatie technieken in het kunstonderwijs. Verslag 13-02-2014. Innovatieve Visualisatie Technieken e Mini conferentie Digitale visualisatie technieken in het kunstonderwijs Verslag 3--4 Innovatieve Visualisatie Technieken Tweede mini-conferentie Lectoraat Innovatieve Visualisatie Technieken Op donderdag

Nadere informatie

Bijlagen. Wonen&Co. Oplage en verspreiding. Doelgroep. Verschijningsdag

Bijlagen. Wonen&Co. Oplage en verspreiding. Doelgroep. Verschijningsdag Wonen&Co Wonen&Co is dé woonkrant van Noord-Nederland. Met een sterke redactionele formule op het gebied van wonen richt Wonen&Co zich aan de lezerskant voornamelijk op de vrouwelijke bevolking in Friesland,

Nadere informatie

Desem Spelt Gerstbrood

Desem Spelt Gerstbrood Desem Spelt Gerstbrood Wat gebeurt er in Broodland? Wat is 100% volkoren? Desembrood gemaakt met Desempoeder. Speltbrood gemengd met Tarwe. Haar in ons brood. Witbrood waar vezels in zitten. Brood met

Nadere informatie

Duurzaamheidk. Denken en doen over groente Duurzaamheidkompas meting #12 Mei 2014

Duurzaamheidk. Denken en doen over groente Duurzaamheidkompas meting #12 Mei 2014 Duurzaamheidk mpas Denken en doen over groente Duurzaamheidkompas meting #12 Mei 2014 Inleiding Het Duurzaamheidkompas Antwoord op duurzaamheidvragen In deze tijd van milieu-, klimaat-, voedsel- en economische

Nadere informatie

Versnellen melkproducten de ziekte van Huntington? Je bent wat je eet

Versnellen melkproducten de ziekte van Huntington? Je bent wat je eet Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Versnellen melkproducten de ziekte van Huntington? Is er een verband

Nadere informatie

Streekproducten en eten uit de buurt

Streekproducten en eten uit de buurt Spreekbeurt of werkstuk Streekproducten en eten uit de buurt Inhoud Stap 1. Ga zelf op onderzoek uit Stap 2. Streekproducten of gewoon producten uit de buurt Stap 3. Waarom zijn streekproducten zo bijzonder?

Nadere informatie

Leeuwarden/Ljouwert Culturele Hoofdstad 2018 Informatiebijeenkomst. 30 november 2011

Leeuwarden/Ljouwert Culturele Hoofdstad 2018 Informatiebijeenkomst. 30 november 2011 Leeuwarden/Ljouwert Culturele Hoofdstad 2018 Informatiebijeenkomst 30 november 2011 Inleiding Jocco Eijssen Programmamanager Culturele hoofdstad 2018 Programma Filmpje Ljouwert Culturele Hoofdstad 2018

Nadere informatie

interview HENK VAN RAAN

interview HENK VAN RAAN interview HENK VAN RAAN 60 CIO MAGAZINE Door Kim Loohuis Ó Fotografie Mark van den Brink HENK VAN RAAN, CHIEF INNOVATION OFFICER AMSTERDAM ARENA VOORBEELD VOOR smart Cities De Amsterdam Arena was bij de

Nadere informatie

IPS EXCELLENTIEPROGRAMMA S STUDIEJAAR 2014-2015. Domein Health Instituut Paramedische Studies

IPS EXCELLENTIEPROGRAMMA S STUDIEJAAR 2014-2015. Domein Health Instituut Paramedische Studies IPS EXCELLENTIE STUDIEJAAR 2014-2015 Domein Health Instituut Paramedische Studies 2 Instituut Paramedische Studies Domein Health Excellentieprogramma s Paramedische Studies Uitdagende talentprogramma s

Nadere informatie

De richtprijs voor een lezing is 400,- excl. reiskosten. Voor een workshop zijn de kosten afhankelijk van de invulling van de workshop.

De richtprijs voor een lezing is 400,- excl. reiskosten. Voor een workshop zijn de kosten afhankelijk van de invulling van de workshop. Lezingen Een lezing duurt 45 minuten tot een uur, gevolgd door de mogelijkheid om vragen te stellen en te discussiëren. De lezingen worden op locatie gegeven. Workshops Meer dan tijdens een lezing zijn

Nadere informatie

Nameting Scan Mijn Bedrijf 2.0 2011-2012

Nameting Scan Mijn Bedrijf 2.0 2011-2012 Sociale innovatie De volgende vragen gaan over sociale innovatie en innovatief ondernemingsbeleid. Sociale Innovatie is een vernieuwing of een verbetering in de arbeidsorganisatie en in de arbeidsrelaties

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

Omgaan met (sociale) media. Voor politici

Omgaan met (sociale) media. Voor politici Omgaan met (sociale) media Voor politici René Schoemaker Sinds 1986 journalist, onder meer NHD (AC, SC), kabelkranten, NOS, AD, TROS, managementbladen en ict-websites. Sinds 2008 raadslid in Heerhugowaard

Nadere informatie

Universitaire Campus Venlo

Universitaire Campus Venlo Universitaire Campus Venlo Kennis/As Limburg Noordelijkste campus in de kennis/as plannen Ook de kleinste Universitaire campus binnen brede Greenport campus Universitaire Campus Venlo Doel bij te dragen

Nadere informatie

Een treinreis door de mist

Een treinreis door de mist 4 DE TRAM ALS SPIEGEL VAN DE EVOLUTIE 1 (P. J. Kipp) In het vorige hoofdstuk keken we aan de hand van J.H. van den Berg naar de hoofdpijnpunten die Darwin noemt als hij het over zijn evolutietheorie heeft.

Nadere informatie

Zonder dieet lekkerder in je vel!

Zonder dieet lekkerder in je vel! Zonder dieet lekkerder in je vel! Vijf vragen en vijf stappen om te ontdekken hoe je jouw eetpatroon kunt veranderen en succesvol kunt afvallen. Overgewicht neemt ernstige vormen aan, veel volwassenen

Nadere informatie

Kies Kleur in Groen. Bijeenkomst Onderwijs en carrièrekansen in de groene sector 2 juli 2013, Rotterdam

Kies Kleur in Groen. Bijeenkomst Onderwijs en carrièrekansen in de groene sector 2 juli 2013, Rotterdam Kies Kleur in Groen Bijeenkomst Onderwijs en carrièrekansen in de groene sector 2 juli 2013, Rotterdam 1 Als onderdeel van het project Kies Kleur in Groen organiseerde FORUM in samenwerking met PBR en

Nadere informatie

E V E R B I N D I N G, N I E

E V E R B I N D I N G, N I E innovatie Syntens N I E U W E V E R B I N D I N G, N I E U W E B U S I N E S S Het veld waarin bedrijven opereren is voortdurend in beweging. Om een bedrijf gezond en succesvol te houden, is het belangrijk

Nadere informatie

MARKETING ANNO NU: RELEVANT, OPRECHT EN KLANTGERICHT ZIJN

MARKETING ANNO NU: RELEVANT, OPRECHT EN KLANTGERICHT ZIJN Online marketing in de bouw HOOFDSTUK 1 MARKETING ANNO NU: RELEVANT, OPRECHT EN KLANTGERICHT ZIJN Lange tijd werd gedacht: Als ik maar vaak genoeg vertel hoe fantastisch mijn product is, dan overtuig ik

Nadere informatie

Meer kansen door internationaal basisonderwijs

Meer kansen door internationaal basisonderwijs Meer kansen door internationaal basisonderwijs Initiatiefvoorstel D66, VVD en Groenlinks Oktober 2013 Amsterdam is een wereldstad en de meest internationale stad van het land. De haven, het toerisme, de

Nadere informatie

20160210 Verslag avond over Voedsel en Voedsel zekerheid

20160210 Verslag avond over Voedsel en Voedsel zekerheid 20160210 Verslag avond over Voedsel en Voedsel zekerheid Marijke de Graaf, werkzaam bij ICCO houdt een lezing over Voedsel en Voedsel zekerheid OPrganisatie ZWO-groep wijkgemeente Eindhoven-Zuid. We beginnen

Nadere informatie

Donderdag 22 maart 2012. Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR

Donderdag 22 maart 2012. Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Donderdag 22 maart 2012 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Wereldwaterdag - Basisschool Heiende, Lokeren Geachte directeur en leerkrachten, Geachte burgemeester

Nadere informatie

Evaluatierapport. Workshop. Bewust en positief omgaan met ADHD. Universiteit van Tilburg Forensische psychologie. 23 april 2010

Evaluatierapport. Workshop. Bewust en positief omgaan met ADHD. Universiteit van Tilburg Forensische psychologie. 23 april 2010 Evaluatierapport Workshop Bewust en positief omgaan met ADHD Universiteit van Tilburg Forensische psychologie 23 april 2010 Drs. Arno de Poorter (workshopleider) Drs. Anne van Hees (schrijver evaluatierapport)

Nadere informatie

Betreft: Herindelingsontwerp samenvoeging provincies Noord-Holland, Utrecht en Flevoland

Betreft: Herindelingsontwerp samenvoeging provincies Noord-Holland, Utrecht en Flevoland Leeuwarden 15 oktober 2013 Aan: Ministerie van BZK, Postbus 20011, 2500 AE Den Haag Betreft: Herindelingsontwerp samenvoeging provincies Noord-Holland, Utrecht en Flevoland Zienswijze Noordvleugelprovincie

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Goedemiddag, allemaal.

Goedemiddag, allemaal. Goedemiddag, allemaal. Een zaal vol zongebruinde gezichten. Ik zie het van bovenaf. Allemaal uitgerust terug van vakantie, bruisend van energie, trappelend van ongeduld om weer aan de studie te gaan. En

Nadere informatie

Wegwijzer naar een groene toekomst

Wegwijzer naar een groene toekomst Wegwijzer naar een groene toekomst Investeren in biodiversiteit Investeren in behoud en duurzaam gebruik van biodiversiteit en natuurlijke hulpbronnen loont. Het zorgt ervoor dat ecosystemen ook in de

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Productieplan. 3

Inhoudsopgave. Productieplan. 3 Safien Pinas 1 Inhoudsopgave Productieplan. 3 2 Voorwoord Voor dit project heb ik een applicatie (app) bedacht die studenten helpen om na hen opleiding aan een baan te komen. Het is niet zomaar een APP,

Nadere informatie

Informatieboekje. GRIP- Studie GRoente Inname Peuters

Informatieboekje. GRIP- Studie GRoente Inname Peuters Informatieboekje GRIP- Studie GRoente Inname Peuters Contactgegevens Onderzoeksteam Prof. Dr. Ir. Kees de Graaf (hoofdonderzoeker Humane Voeding) Dr. Gerry Jager (Universitair Docent) Ir. Victoire de Wild

Nadere informatie

ENERGY INNOVATION PARK Alkmaar - Nederland

ENERGY INNOVATION PARK Alkmaar - Nederland Alkmaar - Nederland Alkmaar - Nederland ENERGY INNOVATION PARK Ruimte voor innovatie en groei Uw bedrijf tussen internationale spelers in de energie branche. Kavels te koop tussen 2.000 en 27.000 vierkante

Nadere informatie

Dank u wel kolonel Lambrichts, mevrouw Sybilla Dekker, Generaal, geachte aanwezigen,

Dank u wel kolonel Lambrichts, mevrouw Sybilla Dekker, Generaal, geachte aanwezigen, Spreekpunten staatssecretaris De Vries van Defensie ter gelegenheid van de eerste deeltijdopleiding Middelbare Defensie Vorming te Den Haag. Let op: Alleen gesproken woord geldt! Dank u wel kolonel Lambrichts,

Nadere informatie

Gezond en duurzaam voedsel. Een folder ter inspiratie voor mbo-docenten

Gezond en duurzaam voedsel. Een folder ter inspiratie voor mbo-docenten Gezond en duurzaam voedsel Een folder ter inspiratie voor mbo-docenten Aan de slag met gezond en duurzaam voedsel in het mbo Werken aan gezondheid op school loont. Het draagt bij aan betere schoolprestaties,

Nadere informatie

Master in de journalistiek

Master in de journalistiek BRUSSEL t Master in de journalistiek Faculteit Sociale Wetenschappen Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook

Nadere informatie

Academische opleiding leraar basisonderwijs

Academische opleiding leraar basisonderwijs 2015 2016 Academische opleiding leraar basisonderwijs ACADEMISCHE OPLEIDING LERAAR BASISONDERWIJS Vind jij het inspirerend om aan kinderen les te geven? Ben je geïnteresseerd in onderzoek naar verschillen

Nadere informatie

Masterclass Value of Information. Waarde creëren voor de business

Masterclass Value of Information. Waarde creëren voor de business Masterclass Value of Information Waarde creëren voor de business Informatie en informatietechnologie maken het verschil bij de ontwikkeling van nieuwe business ideeën. Met informatie kunnen nieuwe innovatieve

Nadere informatie

Regionetwerken. Wat kosten ze en wat leveren ze op? 1-6-2010 Kees Ampt 1

Regionetwerken. Wat kosten ze en wat leveren ze op? 1-6-2010 Kees Ampt 1 Regionetwerken Wat kosten ze en wat leveren ze op? 1-6-2010 Kees Ampt 1 BEGIN: e-mail 11 april 2002 1. Bent u erin geïnteresseerd om komend najaar aanwezig te zijn bij een bijeenkomst voor alumni en andere

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

Voor je begint met bloggen

Voor je begint met bloggen Voor je begint met bloggen Gemma Kregting, Adviseur online marketing Corporate Communications & Marketing Voor je begint met bloggen Stap 1: Bepaal waar je over wilt bloggen Stap 2: Wie gaat er bloggen

Nadere informatie

Het Innovatiekompas Inspiratie sessies Dr. Guy Bauwen

Het Innovatiekompas Inspiratie sessies Dr. Guy Bauwen Het Innovatiekompas Inspiratie sessies Dr. Guy Bauwen 1 Innovatiekompas Inspiratie Sessies Contacteer ons voor: Een voordracht om kennis te maken met het kompasmodel. Een workshop om het toepassen van

Nadere informatie

Onderwijs. Huisvesting die kennis in beweging brengt

Onderwijs. Huisvesting die kennis in beweging brengt Onderwijs Huisvesting die kennis in beweging brengt Onderwijs Huisvesting die kennis in beweging brengt Wat is de essentie van een onderwijsgebouw? En wat gebeurt daar precies? De core business van onderwijs

Nadere informatie

duurzaam eten November 2010 Kim Paulussen Marcel Temminghoff

duurzaam eten November 2010 Kim Paulussen Marcel Temminghoff Voeding in 2020 Gezond en duurzaam eten November 2010 Kim Paulussen Marcel Temminghoff 1 Inleiding 2 Resultaten 3 Samenvatting 1 Inleiding Achtergrond en opzet onderzoek Aanleiding: het Voedingscentrum

Nadere informatie

JONGEREN IN GELDERLAND OVER

JONGEREN IN GELDERLAND OVER JONGEREN IN GELDERLAND OVER een sterk bestuur en hun gemeente Aanleiding De provincie Gelderland werkt samen met VNG Gelderland aan het project Sterk Bestuur Gelderland (SBG). In het project wordt het

Nadere informatie

Voor een groep. Korte Workshop Time-management. Slim Werken + Creatief Werken

Voor een groep. Korte Workshop Time-management. Slim Werken + Creatief Werken Voor een groep Korte Workshop Time-management Slim Werken + Creatief Werken edere dag een SlimWerken.COM Julianapark 48-5 5046 GB Tilburg T 013-5770495 M 06-27326562 E contact@slimwerken.com W www.slimwerken.com

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

Ontwikkelingen Healthy Ageing en gevolgen voor toekomstige professionals

Ontwikkelingen Healthy Ageing en gevolgen voor toekomstige professionals Ontwikkelingen Healthy Ageing en gevolgen voor toekomstige professionals Symposium Healthy Ageing in mbo en hbo Joost Degenaar Directeur Centre of Expertise Healthy Ageing Centre of Expertise Healthy Ageing

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-GL en TL

Examenopgaven VMBO-GL en TL Examenopgaven VMBO-GL en TL 2003 tijdvak 2 woensdag 18 juni 13.30 15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID CSE GL EN TL NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID VBO-MAVO-D Bij dit examen hoort een tekstboekje. Dit examen

Nadere informatie

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen?

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dagboek Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dat het klimaat verandert is een feit. Je hoort het overal om je

Nadere informatie

Jaarverslag 2012. Universiteitsmuseum Groningen. Universiteitsmuseum Groningen. www.rug.nl/museum. Museum voor mens, natuur en wetenschap

Jaarverslag 2012. Universiteitsmuseum Groningen. Universiteitsmuseum Groningen. www.rug.nl/museum. Museum voor mens, natuur en wetenschap Jaarverslag 2012 Universiteitsmuseum Groningen Universiteitsmuseum Groningen Museum voor mens, natuur en wetenschap Oude Kijk in t Jatstraat 7a 9712 EA Groningen T 050 36 35 083 E universiteitsmuseum@rug.nl

Nadere informatie

ACADEMY NAJAAR HOLLAND ACADEMY KALENDER NAJAAR 2014 INNOVATIVE. Nieuw in 2014: Beïnvloedingsvaardigheden voor. One Day Workshop QRM

ACADEMY NAJAAR HOLLAND ACADEMY KALENDER NAJAAR 2014 INNOVATIVE. Nieuw in 2014: Beïnvloedingsvaardigheden voor. One Day Workshop QRM ACADEMY KALENDER NAJAAR 2014 HOLLAND INNOVATIVE ACADEMY NAJAAR 2014 Nieuw in 2014: RF9: Physics of Failure One Day Workshop QRM Beïnvloedingsvaardigheden voor specialisten ACADEMY NAJAAR 2014 is toonaangevend

Nadere informatie

Introductie: CMI NEN als nieuwe Publiek - Private Samenwerking (PPS) in de context van het IMDI.nl

Introductie: CMI NEN als nieuwe Publiek - Private Samenwerking (PPS) in de context van het IMDI.nl Het CMI NEN wordt opgericht door drie initiatiefnemers: UT, Siemens en UMCG/RUG Introductie: CMI NEN als nieuwe Publiek - Private Samenwerking (PPS) in de context van het IMDI.nl Matchmaking Event Prof.

Nadere informatie

Ideeën Plannen. Het is tijd voor de NOM! Ambities

Ideeën Plannen. Het is tijd voor de NOM! Ambities I N V E S T E R E N I N O N T W I K K E L I N G Ideeën Plannen Het is tijd voor de NOM! Ambities Missie De NOM is de permanente katalysator van economische ontwikkeling in Noord-Nederland. Dit is niet

Nadere informatie

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Waarom eet je eigenlijk? Je krijgt er energie van! Energie heb je nodig alle processen in je lichaam b.v. voor lopen, computeren Maar ook

Nadere informatie

EFFECTIEF LEIDERSCHAP. Door Anna Brons, Eva Kerkhoffs en Susan Kouwenhoven

EFFECTIEF LEIDERSCHAP. Door Anna Brons, Eva Kerkhoffs en Susan Kouwenhoven EFFECTIEF LEIDERSCHAP Door Anna Brons, Eva Kerkhoffs en Susan Kouwenhoven Theorieën Combinatie van drie theorieën: Leiderschapsmodel Gung Ho Leiderschapsbox Context Situationeel Leiderschap komt uit jaren

Nadere informatie

Inhoudsopgave INLEIDING 3 ONDERZOEK 4 COMMUNICATIE 5 ORGANISATIE 7 CONCLUSIES & AANBEVELINGEN 8 BIJLAGE 1: TOELICHTING KENNISINSTITUUT BIER 9

Inhoudsopgave INLEIDING 3 ONDERZOEK 4 COMMUNICATIE 5 ORGANISATIE 7 CONCLUSIES & AANBEVELINGEN 8 BIJLAGE 1: TOELICHTING KENNISINSTITUUT BIER 9 Jaarverslag 2013 Inhoudsopgave INLEIDING 3 ONDERZOEK 4 COMMUNICATIE 5 ORGANISATIE 7 CONCLUSIES & AANBEVELINGEN 8 BIJLAGE 1: TOELICHTING KENNISINSTITUUT BIER 9 2 Inleiding Voor u ligt het jaarverslag van

Nadere informatie

Uiteindelijk gaat het om het openbreken van macht

Uiteindelijk gaat het om het openbreken van macht Uiteindelijk gaat het om het openbreken van macht Als hoogleraar Publieke Innovatie aan de Universiteit Utrecht onderzoekt Albert Meijer vernieuwing in de publieke sector. Open Overheid en Open Data maken

Nadere informatie

Leeuwarden Lacrosse. Deze brochure zal u een gedetailleerd beeld geven van de mogelijkheden tot ondersteuning van Leeuwarden Lacrosse.

Leeuwarden Lacrosse. Deze brochure zal u een gedetailleerd beeld geven van de mogelijkheden tot ondersteuning van Leeuwarden Lacrosse. Sponsorbrochure Voorwoord Voor u ligt de sponsorbrochure van Leeuwarden Lacrosse. Deze vereniging is de allereerste Lacrosse vereniging van Friesland en is opgericht in november 2011. Om inwoners van Friesland

Nadere informatie

Aan de Schrans in Leeuwarden is één van de meest opvallende orthodontiepraktijken. van Noord-Nederland gevestigd. Daarin werkt

Aan de Schrans in Leeuwarden is één van de meest opvallende orthodontiepraktijken. van Noord-Nederland gevestigd. Daarin werkt Aan de Schrans in Leeuwarden is één van de meest opvallende orthodontiepraktijken van Noord-Nederland gevestigd. Daarin werkt orthodontist Daniël van der Meulen samen met veertien assistentes intensief

Nadere informatie

Nieuwsbrief december 2011

Nieuwsbrief december 2011 Nieuwsbrief december 2011 Burgemeester geeft startsein project Zeister Buitens Burgemeester Koos Janssen gaf op 1 december het startsein voor Zeister Buitens, een gezamenlijk project van vier Zeister erfgoedpartners

Nadere informatie

Collectievormingsprofiel Engelse taal en cultuur

Collectievormingsprofiel Engelse taal en cultuur Collectievormingsprofiel Engelse taal en cultuur Actuele relatie met O&O (specifieke opleidingen etc.) De collectie Engelse taal en cultuur richt zich met name op de studenten, docenten en onderzoekers

Nadere informatie