Instrument: de Business case. 1. Wat is een Business case. 2. Doel van een Business case. Instrumenten Business Case

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Instrument: de Business case. 1. Wat is een Business case. 2. Doel van een Business case. Instrumenten Business Case"

Transcriptie

1 Instrument: de Business case Instrument: de Business case 1 1. Wat is een Business case 1 2. Doel van een Business case 1 3. Het opstellen van een Business case Het Business concept Opbrengsten, investeringen en (beheer)kosten Vervaardiging van een financieel model Onderscheiden van Reële en Nominale waarden Financiële haalbaarheid: Vaststellen van de projectwaarde Risicoanalyse en financieringsstructuur 8 4. Eisen aan een goede Business case 8 5. De relatie met andere instrumenten 9 1. Wat is een Business case Het meten van de financiële haalbaarheid Bij de keuze voor het al dan niet ontwikkelen van een project speelt de financiële haalbaarheid een cruciale rol. De Business case is bij uitstek het instrument dat inzicht geeft in deze financiële haalbaarheid. De Business case ondersteunt besluitvormers in hun besluit het project al dan niet te realiseren, maar speelt ook een belangrijke rol bij het optimaliseren van het project. Veranderingen in het Business concept en de technische uitwerking daarvan kunnen onmiddellijk worden doorgerekend op de gevolgen daarvan voor de financiële haalbaarheid. Over de gehele levenscyclus Anders dan een traditionele opstelling van kosten en opbrengsten meet een Business case de financiële haalbaarheid van een project over de gehele levenscyclus. Een Business case geeft antwoord op de vraag of het financiële resultaat over de gehele levensduur van het project voldoende is om de initiële investeringskosten te dekken. In een financiële Business case worden toekomstige kasstromen (kosten en opbrengsten van een project) vertaald naar een huidige waarde, waardoor het mogelijk wordt verschillende uitvoeringsvarianten met elkaar te vergelijken. 2. Doel van een Business case Het perspectief van een vermogensverschaffer De overheid hecht waarde aan het behoud van cultureel erfgoed, omdat het bijdraagt aan de kwaliteit van de inrichting van Nederland. Een private ondernemer benadert een investering in cultureel erfgoed vanuit een heel ander perspectief. Hij maakt geen afweging op basis van maatschappelijk belang, maar dient primair zijn eigen belang: het maken van winst en het borgen van continuïteit van zijn onderneming. 1/9

2 Dat doet de ondernemer door waarde te creëren voor iemand die bereid is om daarvoor te betalen. Liefst zoveel mogelijk. Het doel van de Business Case is het financiële resultaat over de gehele levensduur van het project in kaart te brengen Een Business case geeft antwoord op de vraag of het financiële resultaat over de gehele levensduur van het project voldoende is om de initiële investeringskosten te dekken. In onderstaand plaatje zijn kosten en opbrengsten uitgezet in de tijd. Opbrengsten Investeringskosten Exploitatielasten Opbrengsten Verkoopwaarde Tijd Kosten Op basis van de Business case: > Kan worden bepaald of het project voldoende waarde creëert en of die waarde ook in voldoende mate kan worden vertaald in een directe opbrengstenstroom voor het project. > Kan financiële haalbaarheid van verschillende uitvoeringsvarianten over de gehele levenscyclus eenvoudig worden vergeleken. > Kunnen besluitvormers een besluit nemen over het al dan niet investeren in het project en de daaraan te stellen voorwaarden. > Kan een financier besluiten al dan geen vermogen beschikbaar te stellen om te investeren in het project. > Kan gedurende het project worden gestuurd op financiële haalbaarheid. Business case ondersteunt projectkeuze - Locloods Roosendaal Voor de cascorestauratie van een grote rijksmonumentale locomotiefloods zou maar liefst 3 miljoen euro nodig zijn. Door toepassing van een slimme methode werd het gebouw voor slechts 10% van die investering gereed gemaakt voor verhuur. Het concept was eenvoudig: probeer zo snel mogelijk een kasstroom (opbrengstenstroom) te genereren. De Business case werd haalbaar doordat een huurder werd gevonden die paste bij het concept. Een klein bedrijf dat eenvoudig onderhoud pleegt aan spoorwegmaterieel zocht in westelijk Noord-Brabant een werkplaats bereikbaar over spoor. Belangrijkste eis was een wind- en waterdicht gebouw. Die wens kon met het eenvoudige herstel ingewilligd worden. Het monument gaat nu niet verder achteruit, straalt potentie uit en zal op den duur een zinvolle bestemming krijgen als onderdeel van de herontwikkeling van de spoorzone in Roosendaal. Maar dat is een perspectief dat pas over 10 jaar concreet lijkt te worden. 2/9

3 3. Het opstellen van een Business case 3.1 Het Business concept Business Concept als basis voor de uitwerking van een Business Case Het Business concept is het idee waarmee een projectleider of een ondernemer verwacht business te genereren. Het vertrekpunt voor de uitwerking van iedere Business case is dan ook het Business concept, zie hiervoor de uitwerking van het instrument Business concept. Business Case vormt de financiële onderbouwing Centrale vraag in de Business case is of met een investering voldoende rendement behaald kan worden. Belangrijk daarbij is beantwoording van de volgende vragen: 1. Hoeveel is de klant/gebruiker/belanghebbende bereid te betalen voor het voorzien in zijn behoeften? 2. Ben ik in staat die betalingsbereidheid te vertalen in een financiële opbrengst? 3. Staat die opbrengst in verhouding tot de kosten die ik moet maken om in de behoeften van de klant te voorzien? 4. Zijn de risico s die met de investering gemoeid zijn in overeenstemming met het rendement daarop? 3.2 Opbrengsten, investeringen en (beheer)kosten Opbrengsten, investeringen en kosten verwerken in een financieel model Het maken van een financiële Business case bestaat over het algemeen uit de volgende onderdelen: a. Het bepalen van de opbrengsten b. Het bepalen van de operationele kosten c. Het bepalen van de noodzakelijke investeringen Het bepalen van de opbrengsten van het project is over het algemeen een spannende fase, omdat de reeds geïdentificeerde belanghebbenden in deze fase de in het Business concept voor hen gecreëerde waarde moeten vertalen in een financiële bijdrage. Verder is het van belang alle kosten van het project mee te nemen in de Business case. Veelal raken bij investeringsprojecten de kosten van exploitatie (waaronder bijvoorbeeld onderhoud) op de achtergrond terwijl deze in een levenscyclus-benadering een belangrijke rol spelen. Beheersing van investeringsscope is cruciaal Belangrijk punt is het vaststellen van de scope van de investering. De vraag is welke investeringen tot het project behoren en welke niet. Vaak zal hier nog geen duidelijkheid over zijn. Toch is het belangrijk hier als projectleider nauwgezet de regie over te voeren. Het verleden heeft aangetoond dat een aanzienlijk deel van budgetoverschrijdingen van projecten achteraf toe te wijzen zijn aan de uitbreiding van de scope van het (investerings)project. 3/9

4 Een goede Risicoanalyse zal juist ook op dit aspect inzicht moeten verschaffen aan de besluitvormers van het project (zie ook de uitwerking van het instrument Risocoanalyse). Voor een totaalbeeld dient ook de restwaarde of executiewaarde van het project in kaart te worden gebracht. Soms is deze gelijk aan nul, maar indien er bijvoorbeeld aan het einde van de te beschouwen periode, objecten van waarde resteren die kunnen worden verkocht, dan moet ook deze waarde inzichtelijk worden gemaakt en worden meegenomen in het bepalen van de projectwaarde. 3.3 Vervaardiging van een financieel model Een financieel model ter ondersteuning van de toets op financiële haalbaarheid De resultaten van de inventarisatie van opbrengsten, kosten en investeringen worden verwerkt in het financieel model. Met dit model zijn de projectpartners in staat het effect van eventuele veranderingen in de projectkenmerken of de projectomgeving op de financiële haalbaarheid van het project inzichtelijk te maken. Het verwerken in een financieel model vereist van alle opbrengsten en kostenposten niet alleen inzicht in de omvang, maar ook in het moment dat zij zich voordoen. Om dit te illustreren wordt in het vervolg van dit document een illustratief voorbeeld uitgewerkt. Introductie illustratief voorbeeld Centraal in het voorbeeld staat de herontwikkeling van een bezienswaardig fort in een landelijke omgeving. Na aankoop dient het object geschikt te worden gemaakt voor openstelling voor het publiek. Daarnaast worden een kleine horecagelegenheid en een souvenirshop in het fort ondergebracht. De benodigde investeringen worden in 2006 en 2007 gepleegd. Vervolgens start in 2008 een exploitatie periode van 8 jaar. Tijdens deze periode worden jaarlijks kosten gemaakt voor personeel (gering door de inzet van vrijwillgers), inkoop voor horeca & souvenirshop en voor onderhoud van het object. De opbrengsten bestaan uit: kaartverkoop, horeca, subsidies en overige opbrengsten (zoals verkoop souvenirs). Tenslotte heeft het fort aan het einde van de periode een verkoopwaarde die meegenomen dient te worden in het gehele kasstromenoverzicht van deze Business Case. In onderstaande tabel is het kasstromenoverzicht van dit voorbeeld weergegeven. 4/9

5 Waarden in Euro's, prijspeil 2006 Totaal Opbrengsten Opbrengsten uit kaartverkoop 200, , , , , , , ,000 Opbrengsten uit horeca 75, , , , , , , ,000 Subsidies 325, ,000 75,000 75,000 75,000 75,000 75,000 75,000 75,000 75,000 Overige opbrengsten 100, , , , , , , ,000 Totale jaarlijkse Opbrengsten 325, , , , , , , , , ,000 Exploitatie kosten Personeelskosten 100, , , , , , , ,000 Inkoop 50,000 60,000 70,000 70,000 70,000 70,000 70,000 70,000 Onderhoud 100, , , , , , , ,000 Totale jaarlijkse Exploitatie kosten , , , , , , , ,000 Investeringen Aankoop object 650,000 Constructieve aanpassingen 400, ,000 Installaties 750,000 Afwerking 800,000 Totale Investeringen 1,050,000 1,950, Verkoop Inkomsten uit verkoop (verkoopwaarde) 1,000,000 Totale inkomsten uit verkoop ,000, Onderscheiden van Reële en Nominale waarden Kosten en opbrengsten zijn onderhevig aan inflatie Kosten en opbrengsten worden uitgedrukt in een zeker prijspeil. Dit prijspeil of prijsniveau verandert in de tijd. De oorzaak van deze verandering is het optreden van inflatie. Inflatie betekent letterlijk geldontwaarding, oftewel het steeds minder waard worden van geld. Nominale waarden zijn gecorrigeerd voor inflatie Indien geen rekening wordt gehouden met inflatie, worden kosten en opbrengsten uitgedrukt in één specifiek prijspeil, bijvoorbeeld het prijspeil In dat geval spreekt men over Reële waarden. Wordt wel gecorrigeerd voor inflatie, dan spreekt men over Nominale waarden. Ook in een Business case moet rekening worden gehouden met prijsontwikkelingen. De toekomstige kosten en opbrengsten worden gecorrigeerd voor de verwachte inflatie door voor iedere kosten- of opbrengstenpost een representatieve index te selecteren en deze te vermenigvuldigen met de verwachte waarden voor de betreffende post. Vaak wordt voor deze verwachte waarde de gemiddelde index van de afgelopen 10 jaar gehanteerd, aangezien dit gezien wordt als de beste schatting voor de toekomst. In onderstaande figuren is deze correctie gemaakt (voor de eenvoud is één representatieve index gehanteerd). Dit betekent dat Reële waarden worden omgezet in Nominale waarden. In de tabel op de volgende pagina worden de Reële kasstromen omgezet in Nominale kasstromen door vermenigvuldiging met de index voor inflatie. De daarop volgende grafiek geeft de omvang van de jaarlijkse nominale kasstromen weer. 5/9

6 Waarden in Euro's, prijspeil 2006 Totaal Kasstromen overzicht, Reëel Totale jaarlijkse Opbrengsten 325, , , , , , , , , ,000 Totale jaarlijkse Exploitatie kosten , , , , , , , ,000 Saldo operationele kasstromen 325, , , , , , , , , ,000 Totale Investeringen -1,050,000-1,950, Inkomsten uit verkoop (verkoopwaarde) ,000,000 Kasstromen voor financiering, Reëel 780, ,000-1,700, , , , , , , ,000 1,320,000 Waarden in Euro's Totaal Representatieve index voor inflatie 2.0% Kasstromen overzicht, Nominaal Totale jaarlijkse Opbrengsten 325, , , , , , , , , ,859 Totale jaarlijkse Exploitatie kosten , , , , , , , ,430 Saldo operationele kasstromen 325, , , , , , , , , ,430 Totale Investeringen -1,050,000-1,989, Inkomsten uit verkoop (verkoopwaarde) ,195,093 Kasstromen voor financiering, Nominaal 1,206, ,000-1,734, , , , , , , ,931 1,577,522 Nominale kasstromen, voor financiering 1,500,000 1,000, ,000 Euro's 0-500,000-1,000,000-1,500,000-2,000,000-2,500, Opbrengsten Exploitatiekosten Investeringen Verkoopwaarde 3.5 Financiële haalbaarheid: Vaststellen van de projectwaarde Een project is financieel haalbaar als de projectwaarde positief is Het doel van het opstellen van een Business Case is om de financiële haalbaarheid van een project te onderzoeken. De financiële haalbaarheid blijkt uit de waarde van het project, ofwel door alle kosten en baten over meerdere jaren bij elkaar op te tellen. Is de projectwaarde groter dan nul (positief, de baten zijn groter dan de kosten), dan is het project financieel haalbaar. Er is een onderscheid tussen de projectwaarde en de optelsom van alle kasstromen Echter, bedragen uit verschillende jaren mogen niet zo maar bij elkaar worden opgeteld. Er moet namelijk rekening gehouden worden met 2 effecten: 1. Een Euro vandaag is meer waard dan een Euro morgen (tijdwaarde van geld); 2. Een zekere Euro is meer waard dan een onzekere Euro (onzekerheid omtrent toekomstige kasstromen). 6/9

7 Een Euro vandaag is meer waard dan een Euro morgen Een zekere Euro is meer waard dan een onzekere Euro Een disconteringsvoet houdt rekening met de tijdwaarde van geld en de onzekerheid rondom toekomstige kasstromen Over het algemeen beschikken mensen liever vandaag over een Euro, dan dat zij pas later over diezelfde Euro beschikken. De gedachte hierachter is dat het eerder beschikken over een Euro betekent dat deze renderend kan worden aangewend. Met andere woorden, de Euro kan worden geïnvesteerd in iets wat geld oplevert, zodat van deze ene Euro meer dan één Euro kan worden gemaakt. Er is een tweede reden waarom een Euro vandaag beter wordt gewaardeerd dan dezelfde Euro morgen. Dit heeft te maken met de onzekerheid omtrent toekomstige kasstromen. Het is immers onzeker of de ingeschatte kosten- en opbrengstenstromen zich in de toekomst wel zullen voordoen zoals geraamd. Er zijn vele factoren die de (omvang) van de toekomstige kasstromen beïnvloeden. Te denken valt bijvoorbeeld aan rente- of loonkostenontwikkelingen. Een disconteringsvoet is de correctiefactor die rekening houdt met bovenstaande effecten. De disconteringsvoet (ook wel discontofactor) bestaat dan ook 2 elementen, te weten: 1. Een risicovrije rentevoet, die gelijk is aan het rendement dat kan worden behaald indien een Euro vandaag risicovrij wordt belegd; 2. Een projectspecifieke risico-opslag, die gelijk is aan het extra rendement dat geëist wordt indien er specifieke risico's verbonden zijn aan de investering van de Euro Ter illustratie: de Netto Contante Waarde berekening Bij het vaststellen van de projectwaarde wordt gebruik gemaakt van de disconteringsvoet. Daarnaast moet één basisjaar worden gekozen. Vervolgens worden alle kasstromen verdisconteerd tegen de projectspecifieke disconteringsvoet en uitgedrukt in de contante waarde in het basisjaar. Om de kasstromen terug te rekenen naar het specifieke basisjaar kan de volgende formule worden gehanteerd: CWbasisjaar = r 1 KS t-t basisjaar 0 ( 1+ r) CW = Contante Waarde = Disconteringsvoet t - t0 = Aantal jaren ten opzichte van basisjaar KS = Kasstroom Vervolgens kunnen alle contante waarden van het basisjaar worden gesaldeerd zodat de Netto Contante Waarde (NCW) van het project in het basisjaar resteert. Dit noemt men de projectwaarde in het basisjaar. Het saldo van alle contante waarden is gelijk aan de projectwaarde Onderstaande tabel toont het resultaat van de netto contante waarde berekening. De projectwaarde van het voorbeeldproject bedraagt ruim Euro, wat betekent dat dit project financieel haalbaar is! 7/9

8 Waarden in Euro's Totaal Representatieve index voor inflatie 2.0% Kasstromen overzicht, Nominaal Totale jaarlijkse Opbrengsten 325, , , , , , , , , ,859 Totale jaarlijkse Exploitatie kosten , , , , , , , ,430 Saldo operationele kasstromen 325, , , , , , , , , ,430 Totale Investeringen -1,050,000-1,989, Inkomsten uit verkoop (verkoopwaarde) ,195,093 Kasstromen voor financiering, Nominaal 1,206, ,000-1,734, , , , , , , ,931 1,577,522 Nominale disconteringsvoet 6.0% Contante waarden Contante waarde Opbrengsten [2006] 4,464, , , , , , , , , , ,719 Contante waarde Exploitatie kosten [2006] -2,120, , , , , , , , ,360 Contante waarde Operationele kasstromen [2006] 2,344, , , , , , ,011 95, , , ,360 Contante waarde Investeringen [2006] -2,926,415-1,050,000-1,876, Contante waarde Verkoopwaarde [2006] 707, ,373 Netto Contante Waarde project 125, ,000-1,635, , , , ,011 95, , , , Risicoanalyse en financieringsstructuur Risicoanalyses input voor risicoverdeling Aan de hand van risico- en scenarioanalyses (zie uitwerking van de Risicoanalyse) kan de gevoeligheid van de Business case voor bepaalde gebeurtenissen worden bepaald. Deze analyses zijn van groot belang om het risicoprofiel van de investering te bepalen en vormt een belangrijke input voor de verdeling van de risico s tussen de betrokken partners. Na verwerken van financieringskosten kan financiële haalbaarheid worden bepaald Na verdeling van de risico s kan de financieringsstructuur in het financiële model worden verwerkt. Nadat de financieringsstructuur en de financieringskosten in het model zijn verwerkt kan sprake zijn van een financierbare Business case. 4. Eisen aan een goede Business case Business Case dwingt tot concrete afspraken Het maken van een Business case dwingt de betrokken partijen om heel concrete (financiële) afspraken met elkaar te maken over de realisatie van het project. Het opstellen van een financiële Business case vindt dan ook vaak plaats in een omgeving waarin partijen met elkaar in onderhandeling zijn over die realisatie. Voor een succesvolle toepassing van het instrument is het belangrijk dat betrokken partijen overeenstemming hebben over de opbouw van de Business case en de getallen deze voeden. De Business case moet een objectieve weergave zijn van de financiële haalbaarheid van het project en zelf geen onderdeel vormen van de onderhandelingen. Objectief, realistisch en traceerbaar Een goede Business case geeft een objectief en realistisch beeld van de financiële haalbaarheid van het project en hanteert een transparante en traceerbare input en berekeningsmethodiek. 8/9

9 Dynamisch en inzicht in risico s Eigenaar vergroot de haalbaarheid Een goede Business case is geen statische opstelling van kosten en opbrengsten, maar geeft partijen voldoende ruimte om verschillende varianten door te rekenen en met elkaar te vergelijken. Een goede Business case heeft dus vooral een dynamisch karakter. Bovendien moet een goede Business case de opdrachtgever inzicht bieden in de risico s die met de betreffende investering gemoeid zijn. De kansen van het project nemen toe als een of meerdere van de betrokken partijen zich opstellen als de eigenaar van het project. Deze partijen kunnen worden gezien als de aandeelhouders van het project die uiteindelijk de beslissing nemen om al dan niet te investeren. Zij hebben daarmee een andere positie dan de klanten die niet investeren, maar betalen voor geleverde diensten of producten De relatie met andere instrumenten Het Business Concept staat aan de basis van een Business Case Focus op financiële aantrekkelijkheid Een goede Business Case bevat een op maat risicoanalyse Uitgangspunt voor de Business case is het Business concept. Het Business concept is het totale concept waarmee de initiatiefnemers verwachten dat zij hun (primaire) doelstelling, behoud van de cultuurhistorie, denken te kunnen realiseren. Op basis van het concept kan de projectdefinitie worden vastgesteld. Een Business case is iets anders dan een Maatschappelijke Kosten- Baten Analyse (MKBA). De MKBA brengt alle directe en indirecte kosten en opbrengsten in kaart en doet uitspraken over de maatschappelijke aantrekkelijkheid van een project. Bij het opstellen van een Business case wordt alleen gekeken naar de financiële kosten en opbrengsten en dus naar de financiële aantrekkelijkheid van een project. Een goede Business case geeft de opdrachtgever inzicht in de risico s die met de investering gemoeid zijn. Een goede Risicoanalyse inventariseert en waardeert de (belangrijkste) projectrisico s zodat in de Business case de relatie met de projectwaarde kan worden gelegd. Tevens dient een goede Risicoanalyse in te gaan op zogenoemde beslisonzekerheden (onzekerheden die het gevolg zijn van een keuze van de projectorganisatie of andere stakeholders), die verschillende impact op de projectwaarde kunnen hebben. 1 Overigens kan een partij zowel aandeelhouder als klant zijn. De aard van de relatie verschilt dan echter. 9/9

Instrument: De business case van een warmte-uitwisselingsproject

Instrument: De business case van een warmte-uitwisselingsproject Instrument: De business case van een warmte-uitwisselingsproject 1. WAT IS EEN BUSINESS CASE?...1 2. DE BUSINESS CASE VAN EEN WARMTE-UITWISSELINGSPROJECT...2 3. DE TECHNIEK VAN EEN BUSINESS CASE...3 4.

Nadere informatie

Business case modelcasus

Business case modelcasus 1/5 Modelcasus Van Bleek fabriek - Business Case Business case modelcasus Inleiding De Business case geeft antwoord op de vraag of het financiële resultaat over de gehele levensduur van het project voldoende

Nadere informatie

Een business case ondersteunt de besluitvorming door de financiële resultaten van een investering te belichten.

Een business case ondersteunt de besluitvorming door de financiële resultaten van een investering te belichten. Print dit instrument 26 Business case Projectfase: Verdieping Een business case ondersteunt de besluitvorming door de financiële resultaten van een investering te belichten. Alle inkomsten en uitgaven

Nadere informatie

5 Opstellen businesscase

5 Opstellen businesscase 5 Opstellen In de voorgaande stappen is een duidelijk beeld verkregen van het beoogde project en de te realiseren baten. De batenboom geeft de beoogde baten in samenhang weer en laat in één oogopslag zien

Nadere informatie

Instrument: De maatschappelijke kostenbaten analyse van een warmteuitwisselingsproject. 1. Wat is een maatschappelijke kosten-batenanalyse?

Instrument: De maatschappelijke kostenbaten analyse van een warmteuitwisselingsproject. 1. Wat is een maatschappelijke kosten-batenanalyse? Instrument: De maatschappelijke kostenbaten analyse van een warmteuitwisselingsproject 1. WAT IS EEN MAATSCHAPPELIJKE KOSTEN-BATENANALYSE?...1 2. DE MAATSCHAPPELIJKE KOSTEN EN BATEN VAN EEN WARMTE-UITWISSELINGSPROJECT...2

Nadere informatie

College 3. Opgaven. Opgave 2

College 3. Opgaven. Opgave 2 College 3 Opgaven Opgave 2 Tabel bij opgave 2 Schepen Marg. kosten Totale kosten Tot. opbr. Marg. opbr. Netto opbr. 3 200 600 900 900 300 4 200 800 1600 700 800 5 200 1000 2000 300 1000 6 200 1200 2100

Nadere informatie

De investeringsanalyse

De investeringsanalyse Het programma van vandaag: het investeringsproject de cashflow het gemiddelde rendement de terugverdientijd de netto contante waarde Adele 1 Investeringsbeslissingen Waarom investeren? We verwachten winst

Nadere informatie

EEN ANDERE KIJK OP INVESTERINGSPROJECTEN

EEN ANDERE KIJK OP INVESTERINGSPROJECTEN EEN ANDERE KIJK OP INVESTERINGSPROJECTEN Themadag van het stoomplatform Efficiency in stoomsystemen Duiven, 13 mei 2009 Franka Morssink PROGRAMMA Introductie Dynamiek Begrippen Investeringsvoorbeeld Gegevens

Nadere informatie

Instrument: de Actorenanalyse. 1. Wat is een Actorenanalyse. 2. Doel van een Actorenanalyse. Instrumenten Actorenanalyse

Instrument: de Actorenanalyse. 1. Wat is een Actorenanalyse. 2. Doel van een Actorenanalyse. Instrumenten Actorenanalyse Instrument: de Actorenanalyse Instrument: de Actorenanalyse 1 1. Wat is een Actorenanalyse 1 2. Doel van een Actorenanalyse 1 3. Het opstellen van een Actorenanalyse 2 4. Eisen aan een goede Actorenanalyse

Nadere informatie

Levenscyclusbenadering in de bouw. Winket voor de bouw Tim de Jonge - nov./dec. 2008

Levenscyclusbenadering in de bouw. Winket voor de bouw Tim de Jonge - nov./dec. 2008 Levenscyclusbenadering in de bouw Levenscyclusbenadering in de bouw Levenscyclusbenadering in de bouw Nieuwbouw Renovatie LCC / woonlasten Energie Milieu winket.nl Bouwkosten sturing ontwerp budget projectdefinitie

Nadere informatie

Visie achter de handleiding Belvedere & Financiering

Visie achter de handleiding Belvedere & Financiering Belvedere & Financiering Visie achter de handleiding Visie achter de handleiding Belvedere & Financiering 1 1. Waarde als vertrekpunt 1 2. Van waarde naar opbrengst 1 3. Samenspel tussen maatschappelijke

Nadere informatie

Module: Aanpassing kruispunt

Module: Aanpassing kruispunt Module: Aanpassing kruispunt Invullen van de tool In de onderstaande tabel staat een toelichting op de in te vullen gegevens. Onderdeel Invoervariabelen Meerkosten beheer- en onderhoud Reductie reistijd

Nadere informatie

Tijdelijke duurzame energie

Tijdelijke duurzame energie Tijdelijke duurzame energie Tijdelijk Uitgewerkte businesscases voor windenergie, zonne-energie en biomassa Anders Bestemmen Tijdelijke duurzame energie Inleiding In het Corporate Innovatieprogramma van

Nadere informatie

1. WAT IS EEN RISICOANALYSE?...1 2. RISICO S IN WARMTE-UITWISSELINGSPROJECTEN...2 3. DE TECHNIEK VAN RISICOANALYSE EN MANAGEMENT...

1. WAT IS EEN RISICOANALYSE?...1 2. RISICO S IN WARMTE-UITWISSELINGSPROJECTEN...2 3. DE TECHNIEK VAN RISICOANALYSE EN MANAGEMENT... Instrument: Risicoanalyse en management 1. WAT IS EEN RISICOANALYSE?...1 2. RISICO S IN WARMTE-UITWISSELINGSPROJECTEN...2 3. DE TECHNIEK VAN RISICOANALYSE EN MANAGEMENT...2 4. RELATIE MET ANDERE INSTRUMENTEN...7

Nadere informatie

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol. Datum: dd-mm-jj

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol. Datum: dd-mm-jj BUSINESS CASE: Versie Naam opdrachtgever Naam opsteller Datum: dd-mm-jj Voor akkoord: Datum: LET OP: De bedragen in deze business case zijn schattingen op grond van de nu beschikbare kennis en feiten.

Nadere informatie

MFC Heerewaarden Investering en exploitatiekosten Datum: 27 mei 2014 Opdrachtgever: Gemeente Maasdriel Auteur: Wendie Hardeman en Edwin van de Voort

MFC Heerewaarden Investering en exploitatiekosten Datum: 27 mei 2014 Opdrachtgever: Gemeente Maasdriel Auteur: Wendie Hardeman en Edwin van de Voort MFC Heerewaarden Investering en exploitatiekosten Datum: Opdrachtgever: Auteur: 27 mei 2014 Gemeente Maasdriel Wendie Hardeman en Edwin van de Voort Inleiding In de periode februari mei 2014 is door en

Nadere informatie

Risicoanalyse en management Projectfase: Verdieping

Risicoanalyse en management Projectfase: Verdieping Print dit instrument 37 Risicoanalyse en management Projectfase: Verdieping Bij het maken van een projectplan en een inschatting van de financiële haalbaarheid in een business case, worden aannames en

Nadere informatie

Strategische Analyse van Vastgoed Objecten

Strategische Analyse van Vastgoed Objecten Strategische Analyse van Vastgoed Objecten Hold-Sell-Invest-Analyse 1 HOLD Desinvesteren 2 SELL 3 INVEST Desinvesteren 4 INVEST & SELL De strategische matrix TRADEMARK Vastgoed / TRADE-MAKELAARS drs. Ernst

Nadere informatie

Module: Ontbrekende schakel in netwerk

Module: Ontbrekende schakel in netwerk Module: Ontbrekende schakel in netwerk Invullen In de onderstaande tabel staat een toelichting op de in te vullen gegevens. Onderdeel Invoervariabelen Investeringen Meerkosten beheer- en onderhoud Reductie

Nadere informatie

ZEEËN VAN KANSEN FINANCIEEL MANAGEMENT

ZEEËN VAN KANSEN FINANCIEEL MANAGEMENT ZEEËN VAN KANSEN FINANCIEEL MANAGEMENT (Innovatieve) projecten Financiële haalbaarheid Welke kennis is essentieel Bedrijfsplan Investeringsselectie Inkoopmarkt Bedrijf Verkoopmarkt Productiemiddelen Gelduitgaven

Nadere informatie

Waardering vastgoed woningstichting Icarus

Waardering vastgoed woningstichting Icarus woningstichting Icarus Dit is een voorbeeld; één wijze van benadering van vastgoedwaardering. Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 2 Waardering van onroerende zaken 3 3 AEDEX/IPD vastgoedindex 4 4 Investeringsseclectie

Nadere informatie

BUSINESS VALUATION UITWERKING TOPAAS B.V.

BUSINESS VALUATION UITWERKING TOPAAS B.V. BUSINESS VALUATION UITWERKING TOPAAS B.V. VERONDERSTELLINGEN Vraagprijs 2.500.000 (pand en inventaris). Inkomsten: In totaal 40 kamers; Bezetting kamers: T1 45%, T2 52%, T3 63%, vanaf T4 en verder 68%;

Nadere informatie

Projectfinanciering Projectfase: Verdieping

Projectfinanciering Projectfase: Verdieping Print dit instrument 43 Projectfinanciering Projectfase: Verdieping Financiering is een ambigu begrip. In dit geval verstaan we onder financiering: het vermogen dat verschaffers van vreemd vermogen ter

Nadere informatie

Waarom gaan we investeren We verwachten winst te maken! Alleen rekening houden met toekomstige ontvangsten en uitgaven.

Waarom gaan we investeren We verwachten winst te maken! Alleen rekening houden met toekomstige ontvangsten en uitgaven. www.jooplengkeek.nl Investeringsselectie Waarom gaan we investeren We verwachten winst te maken! Alleen rekening houden met toekomstige ontvangsten en uitgaven. belangrijk Calculaties voor beslissingen

Nadere informatie

Toelichting theorie van Een Business case wind en burgerparticipatie

Toelichting theorie van Een Business case wind en burgerparticipatie Toelichting theorie van Een Business case wind en burgerparticipatie Datum 28 juni 2012 Status Definitief Rebel in opdracht van Agentschap NL Pagina 1 van 1 Definitief Theorie van een busisness case wind

Nadere informatie

Update MKBA Spuiforum Den Haag

Update MKBA Spuiforum Den Haag Update MKBA Spuiforum Den Haag OPGESTELD IN OPDRACHT VAN: Gemeente Den Haag OPGESTELD DOOR: Adres: Valkenburgerstraat 212 1011 ND Amsterdam Telefoon: 020 67 00 562 Fax: 020 47 01 180 E-mail: info@decisio.nl

Nadere informatie

BEDRIJFSWETENSCHAPPEN. 2. De investeringsbeslissing en de verantwoording ervan

BEDRIJFSWETENSCHAPPEN. 2. De investeringsbeslissing en de verantwoording ervan BEDRIJFSWETENSCHAPPEN Hoofdstuk 2: INVESTERINGSANALYSE 1. Toepasbare beoordelingsmethodes 1.1. Pay-back 1.2. Return on investment 1.3. Internal rate of return 1.4. Net present value 2. De investeringsbeslissing

Nadere informatie

CENTRAAL FONDS VOLKSHUISVESTING

CENTRAAL FONDS VOLKSHUISVESTING Onroerende zaken in exploitatie, bestemd voor verkoop Bij het bepalen van de bedrijfswaarde van voor verkoop bestemde huurwoningen verwijst de richtlijn voor woningcorporaties (RJ 645) naar de richtlijn

Nadere informatie

9e PUG symposium PRINCE2, The Next Generation. Is sturen op budget voldoende?

9e PUG symposium PRINCE2, The Next Generation. Is sturen op budget voldoende? 9e PUG symposium PRINCE2, The Next Generation Is sturen op budget voldoende? Nieuwe ontwikkelingen om de resultaten te volgen! Nicole Claassen Gianni Piazza Performanagement Introductie Performanagement

Nadere informatie

MKBA Windenergie Lage Weide Samenvatting

MKBA Windenergie Lage Weide Samenvatting MKBA Windenergie Lage Weide Delft, april 2013 Opgesteld door: G.E.A. (Geert) Warringa M.J. (Martijn) Blom M.J. (Marnix) Koopman Inleiding Het Utrechtse College en de Gemeenteraad zetten in op de ambitie

Nadere informatie

De gemiddelde vermogenskosten en optimale vermogensstructuur

De gemiddelde vermogenskosten en optimale vermogensstructuur Hoofdstuk 5 De gemiddelde vermogenskosten en optimale vermogensstructuur 5.1 Inleiding In de vorige hoofdstukken hebben we het vreemd vermogen en het eigen vermogen van een onderneming besproken. De partijen

Nadere informatie

Instrument: Projectfinanciering bij een warmte-uitwisselingsproject

Instrument: Projectfinanciering bij een warmte-uitwisselingsproject Instrument: Projectfinanciering bij een warmte-uitwisselingsproject 1. WAT IS PROJECTFINANCIERING?...1 2. HET DOEL VAN PROJECTFINANCIERING...1 3. EISEN VAN FINANCIERS...2 4. PROJECTFINANCIERING BIJ WARMTE-UITWISSELINGSPROJECTEN...3

Nadere informatie

De invloed van de Wet Markt en Overheid op het huurprijzenbeleid van overheden

De invloed van de Wet Markt en Overheid op het huurprijzenbeleid van overheden Whitepaper De invloed van de Wet Markt en Overheid op het huurprijzenbeleid van overheden bbn adviseurs 2014 bbn adviseurs www.bbn.nl info@bbn.nl Wet Markt en Overheid Per 1 juli 2014 gaat de wet Markt

Nadere informatie

Ecokosten/waardebenadering in de bouw. Winket bv

Ecokosten/waardebenadering in de bouw. Winket bv Ecokosten/waardebenadering in de bouw Winket bv Tim de Jonge - september 2009 Ecokosten/waardebenadering in de bouw Winket bv Tim de Jonge - juli 2009 Ecokosten/waardebenadering in de bouw Nieuwbouw Renovatie

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

HET RENDEMENT. De aankoopprijs en huurinkomsten geven een Bruto Aanvangsrendement (BAR = huuropbrengst/totale aankoopprijs) van 5.42%.

HET RENDEMENT. De aankoopprijs en huurinkomsten geven een Bruto Aanvangsrendement (BAR = huuropbrengst/totale aankoopprijs) van 5.42%. HET RENDEMENT 23-5-2015 www.hetrendement.be Bart@hetrendement.be 0476/941477 BTW-BE 0598.805.645 IBAN BE77 1430 9238 6642 Ezelstraat 71, 8000 Brugge De woning staat te koop voor 630.000 bij vastgoed Acasa,

Nadere informatie

Instrument: de Risicoanalyse. 1. Wat is een Risicoanalyse. Instrumenten Risicoanalyse

Instrument: de Risicoanalyse. 1. Wat is een Risicoanalyse. Instrumenten Risicoanalyse Instrument: de Risicoanalyse Instrument: de Risicoanalyse 1 1. Wat is een Risicoanalyse 1 2. Doel van een Risicoanalyse 2 3. Het opstellen van een Risicoanalyse 3 3.1 Stap 1: Vaststellen doel van de analyse

Nadere informatie

Bijlage 4. Toelichting op de financiële paragraaf

Bijlage 4. Toelichting op de financiële paragraaf Bijlage 4 Toelichting op de financiële paragraaf Toelichting op de financiële paragraaf De twee mogelijke scenario s zijn financieel doorgerekend. Dit wil zeggen dat op basis van kengetallen een berekening

Nadere informatie

PRAKTIJKDAG INTEGRAAL REKENEN BIJ PROJECT- EN GEBIEDSONTWIKKELING. Door: Bucaris Vastgoed- en planeconomie

PRAKTIJKDAG INTEGRAAL REKENEN BIJ PROJECT- EN GEBIEDSONTWIKKELING. Door: Bucaris Vastgoed- en planeconomie PRAKTIJKDAG INTEGRAAL REKENEN BIJ PROJECT- EN GEBIEDSONTWIKKELING Door: Bucaris Vastgoed- en planeconomie Inleiding Introductie: Bucaris Vastgoed- en planeconomie Financiële regie van ontwikkelingen (incl.

Nadere informatie

P E R S B E R I C H T

P E R S B E R I C H T Rotterdam, 13 februari 2004 P E R S B E R I C H T DIM VASTGOED: OVER BOEKJAAR 2003 TOTAALRENDEMENT 13,7% DIM Vastgoed NV heeft in 2003 een totaalresultaat behaald van USD 11.697.000, overeenkomend met

Nadere informatie

Financiën en risicomanagement

Financiën en risicomanagement Financiën en risicomanagement Leergang Bedrijfskunde voor de Agribusiness Miranda Meuwissen, Alfons Oude Lansink Bedrijfseconomie, Wageningen Universiteit Inhoud Risico-identificatie & stress test (Miranda)

Nadere informatie

Denken in Kansen 40+ club s-hertogenbosch 3 februari 2014

Denken in Kansen 40+ club s-hertogenbosch 3 februari 2014 Denken in Kansen 40+ club s-hertogenbosch 3 februari 2014 NV Monumenten Fonds Brabant Introductie NV Monumenten Fonds Brabant - Missie: NV Monumenten Fonds Brabant wil professioneel en risicodragend bijdragen

Nadere informatie

FINANCIËLE BIJLAGE VOORSTEL MFC. Inleiding

FINANCIËLE BIJLAGE VOORSTEL MFC. Inleiding FINANCIËLE BIJLAGE VOORSTEL MFC Inleiding Om een solide financiële basis onder het Multifunctioneel Centrum (hierna: MFC) te realiseren is gezocht naar aanvullende partners. Inmiddels zijn de deelnemende

Nadere informatie

TA3290 Life-Cycle Modeling and Economic Evaluation 2009-2010

TA3290 Life-Cycle Modeling and Economic Evaluation 2009-2010 TA3290 Life-Cycle Modeling and Economic Evaluation 2009-2010 CiTG, minor Mining and Resource Engineering Economie college 1: Grip op Geldstromen Dr.ir. Gerard P.J. Dijkema Energy & Industry Group December

Nadere informatie

Om op te bouwen! CDA Overbetuwe

Om op te bouwen! CDA Overbetuwe Om op te bouwen! Een financiële analyse van de werkelijke kosten voor een nieuw te bouwen gemeentehuis in vergelijking met renovatie van de bestaande panden. April 2012, fractie CDA Overbetuwe 1 Inleiding

Nadere informatie

Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw

Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw De opgave is groot De Rijksoverheid streeft naar een energieneutrale bebouwde omgeving in 2050. Op weg daar naar toe is de ambitie

Nadere informatie

Voor algemene gegevens over de opbouw en waarde van het aandelenbezit alsmede het aandeelhoudersrendement wordt verwezen naar bijlage 1.

Voor algemene gegevens over de opbouw en waarde van het aandelenbezit alsmede het aandeelhoudersrendement wordt verwezen naar bijlage 1. Memo aan onderwerp Leden van de gemeenteraad Vervreemden aandelen cyclus van Hans van den Akker dienst afdeling telefoon Datum 12 september 2011 memo Tijdens de raadsbijeenkomst van 15 december 2010 heeft

Nadere informatie

Oefenopgaven Hoofdstuk 8

Oefenopgaven Hoofdstuk 8 Oefenopgaven Hoofdstuk 8 Opgave 1 Hazelkoning Onderneming Hazelkoning NV heeft 7 jaar geleden een obligatielening uitgegeven met een oorspronkelijke looptijd van 30 jaar. De couponrente van de lening bedraagt

Nadere informatie

Gebruik van LCC bij de meerkeuzematrix (MKM) voegovergangen

Gebruik van LCC bij de meerkeuzematrix (MKM) voegovergangen Gebruik van LCC bij de meerkeuzematrix (MKM) voegovergangen 10-09-2013 Jan Helmer - Specialist Asset Management RWS-GPO Afd. Instandhouding Constructies en Onderhoud Inhoud Vervangmomenten voegovergangen

Nadere informatie

ACTUALISATIE MKBA ASBESTDAKEN

ACTUALISATIE MKBA ASBESTDAKEN ACTUALISATIE MKBA ASBESTDAKEN Datum: 28januari 2015 Onze ref. NL221-30019 Deze rapportage geeft de resultaten weer van de actualisatie van de maatschappelijke kosten-baten analyse (MKBA) daken en gevelpanelen,

Nadere informatie

JAARVERSLAG 2014 2011 EV HAARLEM. Haarlem, 7 april 2015 - 1 - STICHTING DE WERELD KINDERTHEATER Gasthuisvest 47

JAARVERSLAG 2014 2011 EV HAARLEM. Haarlem, 7 april 2015 - 1 - STICHTING DE WERELD KINDERTHEATER Gasthuisvest 47 JAARVERSLAG 2014 STICHTING DE WERELD KINDERTHEATER Gasthuisvest 47 2011 EV HAARLEM Haarlem, 7 april 2015-1 - INHOUDSOPGAVE Pagina RAPPORT 1 Opdracht 3 2 Resultaat 4 3 Financiële positie 5 4 Kengetallen

Nadere informatie

Handleiding. Model ter ondersteuning van investeringsbeslissingen in de bouw

Handleiding. Model ter ondersteuning van investeringsbeslissingen in de bouw Handleiding Model ter ondersteuning van investeringsbeslissingen in de bouw 09-07-2009 Introductie... 3 Tabblad Inleiding... 4 Hoofdalternatieven... 5 Subalternatief... 6 Bouwdata... 6 Gebouwen... 6 Tabblad

Nadere informatie

9. Financiele aspecten

9. Financiele aspecten 9. Financiele aspecten ANNEXUM 9.1 Rendement Het beleid van het Fonds en de Beheerder is gericht op het behalen van een optimale opbrengst uit de verhuur en de verkoop van de vastgoedportefeuille. De kansen

Nadere informatie

ABN AMRO Basic Funds N.V. Jaarrekening 2013

ABN AMRO Basic Funds N.V. Jaarrekening 2013 Jaarrekening 2013 Pagina 1 van 12 INHOUD Pagina Directieverslag 3 Balans per 31 december 2013 4 Winst- en verliesrekening 2013 5 Toelichting algemeen 6 Toelichting op de balans per 31 december 2013 8 Toelichting

Nadere informatie

www.boekhouder.be Wat is de waarde van een onderneming?... 4 De Discounted Cash Flow-methode (DFC)... 6

www.boekhouder.be Wat is de waarde van een onderneming?... 4 De Discounted Cash Flow-methode (DFC)... 6 door Inhoud Over omzet, nettowinst, ebit, ebitda,...... 1 Omzet... 1 Brutowinst... 1 Ebitda... 2 EBITDA... 2 Ebit... 3 Winst voor belastingen... 3 Nettowinst... 3 En toen was er ook nog de r...... 3 Wat

Nadere informatie

Instrument: Risicoanalyse voor een ketenproject

Instrument: Risicoanalyse voor een ketenproject Instrument: Risicoanalyse voor een ketenproject 1. WAT IS EEN RISICOANALYSE?...2 2. RISICO S IN KETENPROJECTEN...3 3. DE TECHNIEK VAN RISICOANALYSE EN MANAGEMENT...4 4. EISEN AAN EEN GOEDE RISICOANALYSE...10

Nadere informatie

Ruimtelijk financiële tool. Toelichting opbouw

Ruimtelijk financiële tool. Toelichting opbouw Ruimtelijk financiële tool Toelichting opbouw Overzicht presentatie I. Aanleiding II. Algemene info bij tool III. Toelichting bij gebruik tool I. Aanleiding I. Aanleiding Inrichtingsplannen met lagere

Nadere informatie

HET BOUWDEEL TUSSEN LEVENSDUUR EN KOSTEN VAN STICHTINGSKOSTEN NAAR EXPLOITATIEKOSTEN

HET BOUWDEEL TUSSEN LEVENSDUUR EN KOSTEN VAN STICHTINGSKOSTEN NAAR EXPLOITATIEKOSTEN HET BOUWDEEL TUSSEN LEVENSDUUR EN KOSTEN VAN STICHTINGSKOSTEN NAAR EXPLOITATIEKOSTEN Janssen REM Consulting INTRODUCTIE EN KENNISMAKING ONS AANBOD Uitvoeren van Levensduur analyses Het bieden van softwareoplossingen

Nadere informatie

Maatschappelijke kosten baten analyse (MKBA)

Maatschappelijke kosten baten analyse (MKBA) Maatschappelijke kosten baten analyse (MKBA) Een introductie Inhoud Deel 1 - Theorie Wat is een MKBA? Hoe stel ik een MKBA op? Voor- en nadelen Deel 2 - Praktijk Praktijkvoorbeeld: bedrijventerrein t Heen

Nadere informatie

STARTPAKKET RURAAL ERFGOED

STARTPAKKET RURAAL ERFGOED STARTPAKKET RURAAL ERFGOED CHECKLIST Startpakket Ruraal Erfgoed komt tot stand onder auspiciën van Innovatieplatform Duurzame Meierij met een financiële bijdrage van Belvedere, EU (Leader+) en IDM. Projectontwikkeling:

Nadere informatie

Grondexploitatie, rekenen en tekenen

Grondexploitatie, rekenen en tekenen Grondexploitatie, rekenen en tekenen Inbo academie Marleen Sanders 17 september 2009 Onderwerpen Planproces en context van haalbaarheid Haalbaarheid gebiedsontwikkelingen Businesscase Grondexploitatie

Nadere informatie

Provincies, natuurlijk doen! Aanvulling BBL-oud-grond

Provincies, natuurlijk doen! Aanvulling BBL-oud-grond Provincies, natuurlijk doen! Aanvulling BBL-oud-grond Aanvullend advies aan het Interprovinciaal Overleg over de verdelingsvraagstukken samenhangend met de BBL-oud-grond Juni 2013 Inhoud 1 Inleiding 2

Nadere informatie

Module 4 Inzicht in cijfers

Module 4 Inzicht in cijfers Geleerd in vorige presentaties Module 4 Inzicht in cijfers 1. Balans in detail 2. Kengetallen Les 4. Vergelijk je resultaten op 4 manieren + maak goede investeringsbeslissingen Les 4 Vergelijk je resultaten

Nadere informatie

Examen PC 2 vak Cash Management

Examen PC 2 vak Cash Management Examen PC 2 vak Cash Management Instructieblad Betreft: examen: PC 2 leergang 5 onderdeel: Cash Management datum: 28 juni 2013 tijd: 16.00 17.30 uur Deze aanwijzingen goed lezen voor u met uw examen start

Nadere informatie

Risicoanalyse modelcasus

Risicoanalyse modelcasus 1/7 Modelcasus Van Bleek fabriek - Risicoanalyse Risicoanalyse modelcasus Inleiding Risico s hebben betrekking op het zich voordoen van (on)gewenste gebeurtenissen. Deze gebeurtenissen hebben gevolgen

Nadere informatie

1. INVESTERINGSBESLISSINGEN, INVESTERINGSCALCULATIE EN

1. INVESTERINGSBESLISSINGEN, INVESTERINGSCALCULATIE EN INHOUD INLEIDING 13 1. INVESTERINGSBESLISSINGEN, INVESTERINGSCALCULATIE EN 15 KAPITAALBUDGETTERING 1.1 De aard van de investeringsbeslissing 15 1.2 Organisatorische context 17 1.2.1 Strategische context

Nadere informatie

Uitwerking opgaven Brugboek 19.3, 19.5, 19.6 t/m 19.20 en 19.22

Uitwerking opgaven Brugboek 19.3, 19.5, 19.6 t/m 19.20 en 19.22 Uitwerking opgaven Brugboek 19.3, 19.5, 19.6 t/m 19.20 en 19.22 T/m 19.12 zijn activiteitskengetallen. Vanaf 19.13 Rentabiliteitskengetallen Opgave 19.3 A. Bereken de gemiddelde voorraad over 2013 Q1 1-1

Nadere informatie

Nieuw pensioencontract. DIRK BROEDERS, Toezichtstrategie Seminar voor vermogensbeheerders, 27 juni 2012

Nieuw pensioencontract. DIRK BROEDERS, Toezichtstrategie Seminar voor vermogensbeheerders, 27 juni 2012 Nieuw pensioencontract DIRK BROEDERS, Toezichtstrategie Seminar voor vermogensbeheerders, 27 juni 2012 Kernpunten 1. Eén ftk met twee soorten contracten (nominale contract en reële contract) 2. Contracten

Nadere informatie

Financieel verslag 2013. Stichting Tuin Laag Oorsprong. Oosterbeek

Financieel verslag 2013. Stichting Tuin Laag Oorsprong. Oosterbeek Financieel verslag 2013 Stichting Tuin Laag Oorsprong Oosterbeek Inhoud Jaarrekening Balans per 31 december 2013 3 Staat van baten en lasten over 2013 5 Toelichting op de balans en staat van baten en lasten

Nadere informatie

Businessplan op een Bierviltje

Businessplan op een Bierviltje Businessplan op een Bierviltje Door Quirien Veldman, Syntens Ze zeggen wel eens: een businessplan moet zo simpel zijn dat het op een bierviltje past. Hoe kan dat als de businessplannen die de meeste ondernemers

Nadere informatie

Hoofdstuk 6: Beoordelen

Hoofdstuk 6: Beoordelen Hoofdstuk 6: Beoordelen M&O VWO 2011/2012 www.lyceo.nl Overzicht H6: Beoordelen Management & Organisatie Centraal Examen (CE) 1. Rechtsvormen 2. Prijsberekening 3. Resultaten 4. Balans 5. Liquiditeitsbegroting

Nadere informatie

0A631: Leren Innoveren: Economische aspecten Door Tommy van der Vorst (t.v.d.vorst.1@student.tue.nl).

0A631: Leren Innoveren: Economische aspecten Door Tommy van der Vorst (t.v.d.vorst.1@student.tue.nl). 0A631: Leren Innoveren: Economische aspecten Door Tommy van der Vorst (t.v.d.vorst.1@student.tue.nl). Kosten- Batenanalyese Een kosten- batenanalyse (cost- benefit analysis, CBA) wordt uitgevoerd door

Nadere informatie

gemeente roerdalen datum 15 augustus 2013

gemeente roerdalen datum 15 augustus 2013 gemeente roerdalen 111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111 GEMEENTE Roerdalen stuknummer RD/2013-3937 Ontvangstdatum: 15-8-2013 Raadsinformatiebrief uw

Nadere informatie

Examen PC 2 vak Financiële Rekenkunde

Examen PC 2 vak Financiële Rekenkunde Examen PC 2 vak Financiële Rekenkunde Instructieblad Betreft: examen: PC 2 leergang 5 onderdeel: Financiële Rekenkunde datum: 28 juni 2013 tijd: 14.00 15.30 uur Deze aanwijzingen goed lezen voor u met

Nadere informatie

Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen

Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen Interactie tussen gevelisolatie, ventilatiesystemen en capaciteit warmtepompsystemen Per 1 januari 2015 worden de EPCeisen aangescherpt. Voor woningen

Nadere informatie

De RJ is hierbij bijzonder geïnteresseerd in het antwoord op de vraag of u deze ontwerp- Interpretatie nuttig vindt.

De RJ is hierbij bijzonder geïnteresseerd in het antwoord op de vraag of u deze ontwerp- Interpretatie nuttig vindt. RJ-Uiting 2005-5 Ten geleide De Raad voor de Jaarverslaggeving (RJ) heeft het verzoek ontvangen van het Koninklijk NIVRA d.d. 29 december 2004 om een uitspraak te doen over de verwerking van terugkoopverplichtingen

Nadere informatie

Factsheet. Inleiding. Thema Werkgelegenheid

Factsheet. Inleiding. Thema Werkgelegenheid Factsheet Thema Werkgelegenheid Inleiding Rotterdam wil dromers, denkers en doeners ondersteunen bij het realiseren van ideeën en initiatieven waarmee maatschappelijke vraagstukken in de stad worden aangepakt.

Nadere informatie

Auteurs: Martin Liebregts en Haico van Nunen

Auteurs: Martin Liebregts en Haico van Nunen 1 Auteurs: Martin Liebregts en Haico van Nunen V A N L E V E N S D U U R D E N K E N N A A R M I L I E U W A A R D E N A N A L Y S E ( M I W A ) Bij duurzaamheid gaat het om doen of laten. De praktijk

Nadere informatie

Business Case. <>

Business Case. <<Naam project>> Business Case SYSQA B.V. Almere Versie : Datum : Status : Opgesteld door : Pagina 2 van 8 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 1.1 Doel van dit document...

Nadere informatie

De financiële legpuzzel bij herbestemmen. Rick Meijer (MSc) r.meijer@bureaurekenruimte.nl

De financiële legpuzzel bij herbestemmen. Rick Meijer (MSc) r.meijer@bureaurekenruimte.nl De financiële legpuzzel bij herbestemmen Rick Meijer (MSc) r.meijer@bureaurekenruimte.nl Inhoud Het probleem: leegstand in cijfers Herbestemmen Keuzes huidige eigenaar Keuzes initiatiefnemer Keuzes gemeente

Nadere informatie

1. Leg uit dat het sparen door gezinnen een voorbeeld is van ruilen in de tijd. 2. Leg uit waarom investeren door bedrijven als ruilen over de tijd beschouwd kan worden. 3. Wat is intertemporele substitutie?

Nadere informatie

Rapport. Opdrachtgever: Gemeente Mill en St. Hubert Postbus 10001 5430 CA Cuijk. Documentnummer: 20140075-R04. Projectnaam:

Rapport. Opdrachtgever: Gemeente Mill en St. Hubert Postbus 10001 5430 CA Cuijk. Documentnummer: 20140075-R04. Projectnaam: Adviseurs & Ingenieurs Opdrachtgever: Gemeente Mill en St. Hubert Postbus 10001 5430 CA Cuijk Documentnummer: 20140075-R04 Projectnaam: Gemeente Mill, onderzoek CV- en E- installatie. Datum: 9-12-2014

Nadere informatie

Intentieovereenkomst tussen het Ministerie van. Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en. Rabobank met betrekking tot het Revolverend

Intentieovereenkomst tussen het Ministerie van. Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en. Rabobank met betrekking tot het Revolverend Intentieovereenkomst tussen het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Rabobank met betrekking tot het Revolverend Fonds Energiebesparing 11 Juli 2013 Betrokken partijen Initiatiefnemer:

Nadere informatie

Halfjaarbericht 2015. N.V. Dico International

Halfjaarbericht 2015. N.V. Dico International Halfjaarbericht 2015 N.V. Dico International Inhoud Jaarverslag Directieverslag N.V. Dico International Verkorte halfjaarcijfers 2015 1. Verkort overzicht financiële positie per 30 juni 2015 2. Verkort

Nadere informatie

2. Financieel kader gemeenschappelijke regelingen in de regio van Hollands-Midden

2. Financieel kader gemeenschappelijke regelingen in de regio van Hollands-Midden 1. Inleiding Ten tijde van het schrijven van de kadernota 2016 wordt nog volop gewerkt aan de uitwerking van het proces Kracht#15. Voor het besluitvormingsproces dient de Kadernota 2016 in januari 2015

Nadere informatie

Laat uw geld zijn vruchten afwerpen. db Renteportefeuille. n Geniet zorgeloos van regelmatige inkomsten

Laat uw geld zijn vruchten afwerpen. db Renteportefeuille. n Geniet zorgeloos van regelmatige inkomsten db Renteportefeuille Laat uw geld zijn vruchten afwerpen n Geniet zorgeloos van regelmatige inkomsten n Dankzij een veilige, transparante en flexibele oplossing n Kwalitatief voor u beheerd door onze specialisten

Nadere informatie

Financiële baten van windenergie

Financiële baten van windenergie Financiële baten van windenergie Grootschalige toepassing van 500 MW in 2010 en 2020 Opdrachtgever Ministerie van VROM i.s.m. Islant Auteurs Drs. Ruud van Rijn Drs. Foreno van der Hulst Drs. Ing. Jeroen

Nadere informatie

Verschillenanalyse stap 3 t/m 5 en rw correctie

Verschillenanalyse stap 3 t/m 5 en rw correctie Verschillenanalyse stap 3 t/m 5 en rw correctie Inleiding/algemeen. U heeft een verslagstaat in Excel met uitkomsten en een workspace van ons ontvangen met daarin een aantal varianten van de stappen 1

Nadere informatie

HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING

HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING DATUM : 28-11-2012 OVER Het HerontwikkelLAB Introductie 2 VISIE Het overaanbod van kantoorruimte en de veranderde vraag ernaar hebben een omvangrijke en veelal structurele

Nadere informatie

Hoe verkoop ik mijn onderneming: het verkoopproces. Whitepaper van de Jong & Laan corporate finance. Bel 038-7779807 of kijk op www.jonglaan.

Hoe verkoop ik mijn onderneming: het verkoopproces. Whitepaper van de Jong & Laan corporate finance. Bel 038-7779807 of kijk op www.jonglaan. Hoe verkoop ik mijn onderneming: het verkoopproces Whitepaper van de Jong & Laan corporate finance Inhoudsopgave Inleiding 3 Verkooptraject 4 Waardebepaling 5 Over de Jong & Laan corporate finance 6 1.

Nadere informatie

Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte

Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte Inleiding Onze risicoprofielen 1. Wat is een risicoprofiel? 2. Wat zijn vermogenscategorieën? 3. Welke risicoprofielen gebruiken wij? Uw risicoprofiel 4.

Nadere informatie

Management. Analyse Sourcing Management

Management. Analyse Sourcing Management Management Analyse Sourcing Management Management Business Driven Management Informatie- en communicatietoepassingen zijn onmisbaar geworden in de dagelijkse praktijk van uw organisatie. Steeds meer

Nadere informatie

Financieel verslag 2012. Stichting Tuin Laag Oorsprong. Oosterbeek

Financieel verslag 2012. Stichting Tuin Laag Oorsprong. Oosterbeek Financieel verslag 2012 Stichting Tuin Laag Oorsprong Oosterbeek Inhoud Jaarrekening 2 Balans per 31 december 2011 3 Staat van baten en lasten over 2012 5 Toelichting op de balans en staat van baten en

Nadere informatie

3 Effect van varianten zoals door de VROM-raad gevraagd

3 Effect van varianten zoals door de VROM-raad gevraagd belastingsderving (saldo HRA en EWF) tot 13,8 miljard doen toenemen in 2011. Daarbij is geen rekening gehouden met het drukkende effect van de rentestijging op de prijs van de woningen. 3 Effect van varianten

Nadere informatie

Meerjaren InvesteringsPlan 2013-2016

Meerjaren InvesteringsPlan 2013-2016 Meerjaren InvesteringsPlan 2013-2016 Resultaat na MKBA 11 december 2012 Inhoud presentatie Inleiding en aanleiding MKBA proces door Boer en Croon Resultaat MKBA: nieuwe MIP boekwerk Besluit MIP Vervolg:

Nadere informatie

VOORSTEL. college van burgemeester en wethouders

VOORSTEL. college van burgemeester en wethouders VOORSTEL Datum: 8 juni 2015 college van burgemeester en wethouders Registratienummer: BWV-15001487 Auteur: Roger Vleugels Afdeling: 27.00.3 Treasury Telefoonnummer: 5604218 Mede-auteur: Rob Bosma Onderwerp:

Nadere informatie

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth Stappenplan Social Return on Investment Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth 1 1. Inleiding Het succesvol implementeren van ehealth is complex en vraagt investeringen van verschillende

Nadere informatie