Lesmateriaal Dierplagen - anders voeren. docentenhandleiding

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Lesmateriaal Dierplagen - anders voeren. docentenhandleiding"

Transcriptie

1 Lesmateriaal Dierplagen - anders voeren docentenhandleiding

2 Uitgave: Amsterdams NME Centrum Een samenwerkingsproject van de Gemeentelijke Gezondheidsdienst Amsterdam (GGD) en het Amsterdams NME Centrum met ondersteuning van Dierenbescherming Amsterdam. Auteur / redactie Janet Booij Uitvoering layout Betty Wijnhoven oktober 2009

3 amsterdams nme centrum anders voeren Inhoud 1 Anders voeren 2 2 Het lesmateriaal 3 3 Werkwijze en tips per opdracht 4 1

4 anders voeren amsterdams nme centrum Anders voeren In de stad wonen mensen en dieren samen. Vaak is dat leuk, maar veel dieren bij elkaar kunnen overlast veroorzaken. Alle stadsdelen van Amsterdam hebben daarom samen met de GGD Amsterdam (Gemeentelijke Gezondheidsdienst) en de Dierenbescherming Amsterdam de krachten gebundeld om overlast van deze dieren te voorkomen. Omdat mensen een verantwoordelijkheid hebben om goed voor dieren te zorgen, staat een diervriendelijke aanpak staat hierbij centraal. De campagne Anders voeren informeert Amsterdammers over de rol die zij zelf kunnen vervullen bij een goede zorg voor de dieren in de stad en het voorkomen van dierplagen. Deze opdrachtkaarten sluiten hier op aan. Meer informatie over Anders voeren kunt u vinden op 2

5 amsterdams nme centrum anders voeren Het lesmateriaal Dit materiaal sluit aan bij het thema mens en milieu uit de lesmethoden voor biologie en aardrijkskunde. Het is ook geschikt voor vakoverstijgende projecten. Het materiaal bestaat uit 5 opdrachtkaarten en een docentenhandleiding en vormt een aanvulling op de reeds bestaande opdrachtkaarten van het Amsterdams NME Centrum. Dit lesmateriaal kunt u gratis downloaden van de site van het Amsterdams NME Centrum: De opdrachten zijn voor vmbo 2/3, maar ook geschikt voor onderbouw havo/vwo. Alle opdrachten hebben de vaste opbouw van een onderzoek: met een onderzoeksvraag, materiaal, methoden, resultaat, conclusie en tot slot een presentatie. Leerlingen zoeken op een praktische manier naar een antwoord op de onderzoeksvraag. Bij de opdrachten ligt de nadruk op het aanleren van vaardigheden, zoals informatie opzoeken en verwerken, zelfstandig informatiebronnen zoeken, overleggen met derden, samenwerken en vergelijkingen maken. Bovendien presenteren de leerlingen hun onderzoek in een presentatievorm naar keuze. Hiervoor kunnen ze gebruik maken van de presentatiekaarten. Leerlingen werken zelfstandig of in groepjes aan een onderzoeksopdracht. De opdrachten bieden een goed alternatief voor het traditionele werkstuk. Elke opdracht duurt ongeveer 3 (les)uur, exclusief de presentatievoorbereiding. Het lesmateriaal is van het Amsterdams NME Centrum, maar ook van GGD Amsterdam, met ondersteuning van Dierenbescherming Amsterdam. 3

6 anders voeren amsterdams nme centrum Werkwijze en tips per opdracht Opdracht: Diergedrag - de invloed van voeren Werkwijze en tips Leerlingen doen een gedragsonderzoek bij loslopende dieren in de omgeving van school. Ze vergelijken het gedrag van de dieren bij aan- en afwezigheid van voedsel. Leerlingen moeten hiervoor afstanden in kunnen schatten. Oefen dit indien nodig van tevoren met ze in het leslokaal. Help de leerlingen eventueel bij het samenstellen van gezonde hapjes voor de dieren. Zij zijn waarschijnlijk gewend brood aan de eenden te voeren of geven wel eens een patatje aan een duif. Natuurlijk en passend voedsel voor deze dieren is echter groenvoer voor eenden en zaden voor duiven. Wanneer leerlingen wordt gevraagd om na te denken over de kwaliteit van het onderzoek (vraag 11), is het van belang dat zij zich realiseren dat dieren in de stad gewend zijn aan de aanwezigheid van mensen en regelmatig worden gevoerd. Laat ze nadenken over hoe dit onderzoek verbeterd kan worden. Achtergrondinformatie Zie opdracht Vogels voeren. Aansluiting op de lesstof Deze onderzoeksopdracht is een mogelijke aanvulling op het onderwerp Diergedrag en Mens en milieu. De leerling leert gegevens systematisch te beschrijven en te ordenen en leert conclusies kritisch te beoordelen. 4

7 amsterdams nme centrum anders voeren Opdracht: Vogels voeren? Werkwijze en tips Leerlingen ontwerpen een plan om Amsterdammers er aan te herinneren dat het voeren van vogels het beste alleen kan gebeuren als het echt nodig is, bijvoorbeeld als het vriest. Overleg met de leerlingen of de uitvoering van hun plan haalbaar is. Stimuleer de creativiteit van de leerlingen. Mogelijke resultaten zijn een vogelhuisje dat alleen geopend is in de winter, een thermometer die aangeeft of er wel of niet gevoerd hoeft te worden, een informatiebord voor in het park, een verpakking van vetbolletjes of een poster voor in het tuincentrum. Aansluiting op de lesstof Deze onderzoeksopdracht is een mogelijke aanvulling op het onderwerp Seizoenen en Mens en milieu. De leerling oefent met het vormgeven van verbeelding en het overbrengen van een boodschap. Achtergrondinformatie Als dieren gevoerd worden, gaan ze niet meer zelf actief op zoek naar eten. Daardoor worden ze minder fit, verandert hun lichaamsgewicht en is de kans groter dat ze ziek worden. Bovendien worden de dieren afhankelijk van mensen. Voeren kan ook leiden tot grote concentraties vogels in een klein gebied. Te veel dieren op een te kleine plek leidt tot agressief gedrag tussen de dieren en soms zelfs naar mensen. Het zorgt daarnaast voor geluidsoverlast een grotere kans op ziekte onder de dieren. 5

8 anders voeren amsterdams nme centrum 6 Opdracht: Fastfood voor vogels Werkwijze en tips Leerlingen zoeken uit wat de vogels in de omgeving van school eten en welke voedingsstoffen in dit voedsel zitten. Ze vergelijken dit met de voedingsstoffen in brood. Zo ontdekken ze waarom het veelvuldig voeren van brood ongezond is voor vogels. De zoekkaart Vogels van dorpen en steden is een product van Stichting Veldwerk Nederland. U kunt deze kaarten bestellen via of ze lenen bij de NatuurMEdiatheek van het Amsterdams NME Centrum (zie voor meer informatie). Oefen indien nodig klassikaal het benoemen van verschillende vogelsoorten. Gebruik hiervoor bijvoorbeeld opgezette vogels. Ook deze kunt u lenen bij de Natuur- MEdiatheek. Kies vooral voor de dieren die de leerlingen in de omgeving van school kunnen verwachten. U kunt de leerlingen ook aan de hand van de snavelvorm laten beredeneren welk voedsel de vogels eten. Help ze hierbij door er een uitleg over te geven. Achtergrondinformatie Het natuurlijke voedsel van vogels is rijk aan voedingsstoffen. Plantaardig voedsel zoals vruchten en bladeren bevatten de nodige vitamines, mineralen en koolhydraten. Zaden en noten voorzien vogels van eiwitten en vetten. Ook insecten en andere prooidieren zijn een bron van eiwit. Wanneer vogels een tekort aan een of meer van bovengenoemde voedingsstoffen hebben, is er sprake van ondervoeding. Ondervoeding kan leiden tot een grotere kans op predatie, een afname van het reproductiesucces, een verslechterde gezondheid en een lagere levensverwachting. Het voeren van brood leidt tot een eenzijdig dieet van vogels. Zij lopen hier met name eiwitten, een belangrijke bouwstof, mee mis. Deze hebben zij bijvoorbeeld nodig voor het vervangen van veren of voor de vorming van eieren. Daarentegen krijgen ze teveel koolhydraten binnen, deze worden omgezet in vet en zo wordt opgeslagen. Aansluiting op de lesstof Deze onderzoeksopdracht is een mogelijke aanvulling op het onderwerp Voedingsleer en Biodiversiteit. De leerling leert over zorg voor zichzelf en zijn omgeving en de positieve invloed die hij daarop uit kan oefenen.

9 amsterdams nme centrum anders voeren Opdracht: Rattenplaag Werkwijze en tips Op het internet kijken leerlingen een nieuwsitem over een rattenplaag in Amsterdam. Naar aanleiding hiervan formuleren ze hun eigen mening en argumenten over het al dan niet bestrijden van ratten op het schoolplein. Door zich te verplaatsen in verschillende personages, bereiden zij zich voor op het spelen van een rollenspel of het schrijven van een krantenartikel. Bij het spelen van het rollenspel, is het raadzaam om als docent de rol van schooldirecteur op u te nemen. Zo kunt u zorgen dat alle deelnemers aan het woord komen, dat zij naar elkaar luisteren en dat er aan het eind van de vergadering een gezamenlijk standpunt is bereikt. Houd er rekening mee dat leerlingen ook gevoelsmatige argumenten aan kunnen dragen, zoals ratten zijn eng en ik vind het zielig voor de ratten. Deze argumenten zijn moeilijk te onderbouwen, maar mogen niet door klasgenoten worden genegeerd. Laat ter voorbereiding op het schrijven van een krantenartikel enkele voorbeelden zien. Geef aan waarop u het resultaat beoordeelt. Achtergrondinformatie In Amsterdam komen per jaar tussen de 1400 en 2000 meldingen bij de GGD binnen van mensen die een rat in of nabij hun huis hebben gesignaleerd. In steden zijn dit voornamelijk de bruine en zwarte rat. Niet in alle gevallen wordt ingegrepen. Een medewerker gaat eerst na of de overlast ingrijpen rechtvaardigt en of oorzaken van de overlast kunnen worden weggenomen. Pas daarna komt (diervriendelijke) bestrijding van de dieren ter sprake. De dieren kunnen knaagschade veroorzaken, omdat zij hun tanden voortdurend moeten scherpen (materiële schade). Daarnaast kan bouwkundige schade optreden als de dieren gebouwen, wegen en waterwerken ondergraven. Door het bevuilen van voedselvoorraden met hun uitwerpselen kunnen zij ziekteverwekkende organismen overbrengen (gezondheidsschade). Dit kan bij vee ziekten als varkenspest en pseudovogelpest veroorzaken. Bij mensen kunnen ratten de ziekte van Weil en rattenbeetkoorts veroorzaken. Anderzijds vormen ratten een deel van het ecosysteem in de stad (ecologisch argument). Zij zijn een prooi voor katten en roofvogels, ruimen afvalproducten op en verspreiden zaden. Aansluiting op de lesstof Deze onderzoeksopdracht is een mogelijke aanvulling op het onderwerp Hygiëne, Dierenwelzijn of Ethiek. Leerlingen leren een beargumenteerd standpunt in te nemen, dit te verdedigen en daarbij respectvol om te gaan met kritiek. 7

10 anders voeren amsterdams nme centrum 8 Opdracht: Schoolplein verbeteren Werkwijze en tips Leerlingen bedenken maatregelen om dierplagen op het schoolplein te voorkomen. Ze verwerken hun ideeën in een plattegrond. Vooral tijdens en na de pauze is goed te zien dat er etensresten blijven liggen op het plein. Dit trekt dieren aan. Misschien zijn er zelfs leerlingen die actief dieren voeren in de pauze. Laat leerlingen ook nadenken over wat de school al doet om dierplagen te voorkomen. Dit werpt een ander licht op de corveediensten die ze hebben. Achtergrondinformatie Het actief voeren van dieren op het schoolplein kan, als dit regelmatig gebeurt, meer dieren aantrekken. Als deze dieren overlast veroorzaken, is er sprake van een dierplaag. Dierplagen kunnen ook ontstaan door passief voeren van dieren. Het voeren gebeurt dan onbewust, bijvoorbeeld wanneer een leerling zijn brood niet lust en dit als zwerfafval op het schoolplein belandt. Zwerfafval trekt onder andere duiven, ratten en muizen aan. In de bebouwde omgeving kunnen duiven vervuiling en aantasting van gebouwen en kunstwerken door uitwerpselen veroorzaken. Ook veroorzaken zij stank- en geluidoverlast en gladheid door mest. Bovendien zijn het, net als ratten en muizen, dragers van parasieten en ziektekiemen. Ratten en muizen kunnen ook knaagschade aan isolatiemateriaal, leidingen en kabels veroorzaken. Dit leidt soms tot storingen. In plaats van de dieren te vangen of te doden, is het beter om hun aanwezigheid te voorkomen. Dit kan door hygiënemaatregelen als het opruimen en voorkomen van zwerfafval. Ook kunnen (potentiële) schuil- en nestplaatsen worden verwijderd of afschrikmiddelen als geluid of het plaatsen van pinnen worden ingezet. Aansluiting op de lesstof Deze onderzoeksopdracht is een mogelijke aanvulling op het onderwerp Hygiëne of Afval en milieu. Vaardigheden die worden geoefend zijn het verwerven van informatie uit digitale bronnen en het overleggen in een groep.

Anders voeren. Les b r i e f

Anders voeren. Les b r i e f Anders voeren Les b r i e f Uitgave: Amsterdams NME Centrum Anders voeren Les b r i e f Een samenwerkingsproject van de Gemeentelijke Gezondheidsdienst Amsterdam en het Amsterdams NME Centrum met ondersteuning

Nadere informatie

Anders voeren. lesbrief

Anders voeren. lesbrief Anders voeren lesbrief Uitgave: ANMEC Anders voeren Lesbrief Een samenwerkingsproject van de Gemeentelijke Gezondheidsdienst Amsterdam en ANMEC. Redactie/layout: Mirella Vierveijzer, Jolanda van der Heijden

Nadere informatie

FIRST LEGO League als onderwijsprogramma

FIRST LEGO League als onderwijsprogramma FIRST LEGO League als onderwijsprogramma In dit document staat beschreven hoe je de FIRST LEGO League kunt integreren in het lesprogramma en hoe het aansluit op de kerndoelen voor de onderbouw van het

Nadere informatie

DIEREN IN DE NATUUR. Geef ze geen eten, observeer ze!

DIEREN IN DE NATUUR. Geef ze geen eten, observeer ze! DIEREN IN DE NATUUR Geef ze geen eten, observeer ze! WWW.LEEFMILIEU.BRUSSELS DIEREN VOEDEREN IN DE NATUUR? NIET ZONDER GEVOLGEN! Oud brood voederen aan de eendjes in de vijver Als kind hebben we het allemaal

Nadere informatie

Richtlijnen Dierplaagbeheersing laatst bijgewerkt: 14-4-2009

Richtlijnen Dierplaagbeheersing laatst bijgewerkt: 14-4-2009 Kip (Gallus gallus domesticus) Ontwikkelingssnelheid Afhankelijk van menselijk voeren Afhankelijk van zwerfvuil Risico om ziek te worden Schadelijk gedrag Samenvattend werkprotocol voor beheerder Bij Kippenoverlast

Nadere informatie

LESPAKKET ECOLOGIE. Naam. Dierenrijk is onderdeel van

LESPAKKET ECOLOGIE. Naam. Dierenrijk is onderdeel van LESPAKKET ECOLOGIE VMBO Naam Docent Klas LEKKER BEESTEN TUSSEN DE DIEREN Dierenrijk is onderdeel van WELKOM IN DIERENRIJK SPOREN Om ervoor te zorgen dat je een leuke en leerzame excursie hebt, volgen hier

Nadere informatie

Handleiding. Geschikte tijd uitvoering jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Handleiding. Geschikte tijd uitvoering jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec Handleiding Naam opdracht De omgeving met andere ogen bekeken Geschikte tijd uitvoering jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec zeer geschikt ongeschikt Benodigde materialen opdrachtenbladen pen

Nadere informatie

What s up Zuiderzeeland?

What s up Zuiderzeeland? What s up Zuiderzeeland? biologie praktische opdracht, 4vmbo Naam: Klas: In dit onderdeel ga je zelf met je groepje aan de slag. Bij de theoretische opdracht heb je gekeken welke dieren er voorkomen in

Nadere informatie

Maak je schoolplein vogelvriendelijk

Maak je schoolplein vogelvriendelijk Maak je schoolplein vogelvriendelijk Leerlijn: kinderen leren vanuit het perspectief van vogels nadenken over hun omgeving. Wat hebben vogels nodig om te overleven? Schuilmogelijkheden, nestmogelijkheid,

Nadere informatie

Bruine ratten : preventie en bestrijding

Bruine ratten : preventie en bestrijding Bruine ratten : preventie en bestrijding 1. Probleemstelling De bruine rat is een zoogdier die behoort tot de orde van de knaagdieren. Omdat bruine ratten schadelijk zijn, gaan we ze bestrijden. Hygiëne

Nadere informatie

Sporen opsnorren docentenhandleiding

Sporen opsnorren docentenhandleiding Sporen opsnorren docentenhandleiding Doelgroep: VMBO onderbouw Doelen: leerlingen: - Leren diersporen herkennen - Ontdekken dat diersporen overal om ons heen te vinden zijn - Leren voedingssporen te onderscheiden

Nadere informatie

What s up Zuiderzeeland?

What s up Zuiderzeeland? What s up Zuiderzeeland? biologie praktische opdracht, 4hv Naam: Klas: In dit onderdeel ga je zelf met je groepje aan de slag. Bij de theoretische opdracht heb je geoefend in het werken met de microscoop

Nadere informatie

Knaagdieren. Bijeenkomst Span Grou

Knaagdieren. Bijeenkomst Span Grou Knaagdieren Bijeenkomst Span Grou Agenda/ Content Biologie Inspectie Middelen Wetgeving Knaagdieren Muizen Veldmuis Bosmuis Spitsmuis Huismuis Ratten Woelrat Muskusrat Bruine rat Zwarte rat Page knaagdieren

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

SECTORWERKSTUK 2013-2014

SECTORWERKSTUK 2013-2014 SECTORWERKSTUK 2013-2014 1 HET SECTORWERKSTUK Het sectorwerkstuk is een verplicht onderdeel voor alle leerlingen uit het Mavo. Het maken van een sectorwerkstuk is een manier waarop je, als eindexamenkandidaat,

Nadere informatie

3B Voeding vogel en hoender

3B Voeding vogel en hoender Naam Klas Datum Ruimte voor schoolstempel en paraaf docent 3B Voeding vogel en hoender De leerling weet wat volièrevogels en hoenders eten. De leerling weet waarvoor koolhydraten zijn. De leerling weet

Nadere informatie

Te veel, te rijk, te weinig. Waterpark Lankheet

Te veel, te rijk, te weinig. Waterpark Lankheet Waterpark Lankheet Erfgoed/NME project voor groep 8 Handleiding leerkracht Opdrachtgever: Waterpark Lankheet en Commissie Culturele Vorming Haaksbergen Bronmateriaal: Waterpark Lankheet/Historische Kring

Nadere informatie

Je zal de spitsmuis maar zijn..

Je zal de spitsmuis maar zijn.. Je zal de spitsmuis maar zijn.. Opdracht: Analyseren 1. Inleiding Bij deze opdracht gaan de leerlingen zelf een voedselweb maken met behulp van gegevens over organismen. Aan de hand van het zelfgemaakte

Nadere informatie

Naverwerking BosStratEgo s

Naverwerking BosStratEgo s Naverwerking BosStratEgo s Leerdoelen: Leerlingen kunnen de wet van eten en gegeten worden illustreren aan de hand van minstens twee met elkaar verbonden voedselketens. Leerlingen kunnen illustreren dat

Nadere informatie

Anders eten. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/60010

Anders eten. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/60010 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres ana calixto 18 May 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/60010 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Gezonde voeding vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62382

Gezonde voeding vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62382 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 07 June 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62382 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Beroepenwerkstuk 3 havo / 3 vwo

Beroepenwerkstuk 3 havo / 3 vwo Beroepenwerkstuk 3 havo / 3 vwo 2016-2017 INHOUDSOPGAVE Inleiding 3 Opdracht 4 Stappenplan 4 Logboek 8 Overzicht van taken 9 Planning 10 Informatiebronnen profielkeuze 13 2 INLEIDING In de tweede fase

Nadere informatie

1 Stoffen worden omgezet. Stofwisseling is het vormen van nieuwe stoffen en het vrijmaken van energie. Kortom alle processen in organismen.

1 Stoffen worden omgezet. Stofwisseling is het vormen van nieuwe stoffen en het vrijmaken van energie. Kortom alle processen in organismen. THEMA 1 1 Stoffen worden omgezet 2 Fotosynthese 3 Glucose als grondstof 4 Verbranding 5 Fotosynthese en verbranding 1 Stoffen worden omgezet. Stofwisseling is het vormen van nieuwe stoffen en het vrijmaken

Nadere informatie

Museum De Buitenplaats Kijken is een kunst

Museum De Buitenplaats Kijken is een kunst Museum De Buitenplaats Kijken is een kunst Groep 5 Thema- overzicht Thema- overzicht Kijken is een kunst Groep 5 Museum De Buitenplaats Kern van het thema Mensen laten graag iets van zichzelf aan anderen

Nadere informatie

Ontdek je mee het leven in vijver en sloot? Zeg niet gewoon vis tegen een vis. Visinitiatie en Visdeterminatie voor de 3 de graad

Ontdek je mee het leven in vijver en sloot? Zeg niet gewoon vis tegen een vis. Visinitiatie en Visdeterminatie voor de 3 de graad Ontdek je mee het leven in vijver en sloot? Zeg niet gewoon vis tegen een vis. Visinitiatie en Visdeterminatie voor de 3 de graad Opdrachten voor de 3 de graad Wil je met je klas meer leren over vissen?

Nadere informatie

What s up Zuiderzeeland?

What s up Zuiderzeeland? What s up Zuiderzeeland? biologie praktische opdracht, 2vmbo Naam: Klas: In dit onderdeel ga je zelf met je groepje aan de slag. Bij de theoretische opdracht heb je gekeken welke dieren er voorkomen in

Nadere informatie

Docentenhandleiding Vogelen met DNA

Docentenhandleiding Vogelen met DNA Docentenhandleiding Vogelen met DNA Doelgroep: 4-5 Havo, 4-6 VWO Leerstofgebied: biologie, erfelijkheid, evolutie Werkvorm: digitaal, alleen of groepswerk (max. 3 leerlingen per groep) Duur: 1 á 2 lesuren

Nadere informatie

Beroepenwerkstuk 3 havo / 3 vwo 2015-2016

Beroepenwerkstuk 3 havo / 3 vwo 2015-2016 Beroepenwerkstuk 3 havo / 3 vwo 2015-2016 INHOUDSOPGAVE Inleiding 3 Opdracht 4 Stappenplan 4 Logboek 8 Overzicht van taken 9 Langetermijnplanning 10 Overzicht informatiebronnen profielkeuze 13 2 INLEIDING

Nadere informatie

Een duurzame auto INHOUD OPDRACHT DOELEN

Een duurzame auto INHOUD OPDRACHT DOELEN Een duurzame auto Dit is een eerste versie van de nieuwe activiteitsuggesties, passend bij de leerlijnen die ontwikkeld zijn bij de leer. Ze zijn nog in ontwikkeling en zullen in de komende tijd verder

Nadere informatie

Leergang Ambtelijk Secretaris III De invloedrijke OR

Leergang Ambtelijk Secretaris III De invloedrijke OR Leergang Ambtelijk Secretaris III De invloedrijke OR Cursusdag 1 09:30 uur Kennismaking We starten deze module een kennismaking. We inventariseren de verwachtingen van alle deelnemers. U krijgt een toelichting

Nadere informatie

Ontdekdoos Zaden. groep 5 en 6. docentenhandleiding

Ontdekdoos Zaden. groep 5 en 6. docentenhandleiding Ontdekdoos Zaden groep 5 en 6 docentenhandleiding Uitgave: Amsterdams NME Centrum Ontdekdoos Zaden Docentenhandleiding De ontdekdoos Zaden is voor groep 5 en 6 Het lesmateriaal mag vrij gekopieerd worden

Nadere informatie

Extra: Broodje gezond hv12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Extra: Broodje gezond hv12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 25 October 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/76270 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Aansluiting op het actuele curriculum (2014)

Aansluiting op het actuele curriculum (2014) Aansluiting op het actuele curriculum (2014) De verschillende modules van GLOBE lenen zich uitstekend om de leerlingen de verschillende eindtermen en kerndoelen aan te leren zoals die zijn opgesteld door

Nadere informatie

Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO

Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Onderdeel van de eindrapportage

Nadere informatie

docentenhandleiding Vlees vervangen? Vijf portretten Waarom kiezen zij voor vleesvervangers?

docentenhandleiding Vlees vervangen? Vijf portretten Waarom kiezen zij voor vleesvervangers? docentenhandleiding Vlees vervangen? Vijf portretten Waarom kiezen zij voor vleesvervangers? Een lespakket voor de onderbouw VO (versie vmbo en versie havo-vwo) Handleiding lesbrief Inhoud 1 Algemene informatie...

Nadere informatie

Nieuwsbrief december staat voor de deur.

Nieuwsbrief december staat voor de deur. Wagenaar Ongediertebestrijding Hamelweg 10A 8131 RV WIJHE Telefoon: 0570 52 1652 Mobiel: 06 100 82 028 IBAN NL25 RABO 0136596460 B.T.W.: NL 1389.41.737.B01 K.v.K.nr. 05082163 www.obwwijhe.nl Nieuwsbrief

Nadere informatie

Het materiaal is opgedeeld in 3 Thema s. De thema s zijn ook los in te zetten.

Het materiaal is opgedeeld in 3 Thema s. De thema s zijn ook los in te zetten. Leuk dat je aan de slag gaat met het lesmateriaal van Greenpeace! Leerlingen verwerven inzicht in de oceaanproblematiek en ontdekken wat ze hier zelf aan kunnen doen. Het materiaal bestaat uit drie thema

Nadere informatie

Docentenhandleiding Biomimicry en water

Docentenhandleiding Biomimicry en water Docentenhandleiding Biomimicry en water 1 Docentenhandleiding Biomimicry en water Waarom Lessons from nature? De manier waarop we nu leven en consumeren kunnen we niet lang meer vol houden. Als je kijkt

Nadere informatie

Gezonde voeding vmbo-kgt12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Gezonde voeding vmbo-kgt12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 15 July 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/62447 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Je school vogelvriendelijk! Voor vogel én mens

Je school vogelvriendelijk! Voor vogel én mens VOOR DE LEERKRACHT Je school vogelvriendelijk! Voor vogel én mens Spreeuw Vogelbescherming Nederland organiseert de Tuinvogeltelling voor Scholen. Leer de vogels rondom je school kennen, tel hoeveel er

Nadere informatie

Het vak biologie kennis MN001 Een biologische tekening maken praktijk MN005 Werken met een loep praktijk MN008

Het vak biologie kennis MN001 Een biologische tekening maken praktijk MN005 Werken met een loep praktijk MN008 Biologie Over Bloqs Wie is Bloqs? Bloqs is een educatieve uitgeverij die innovatieve producten en diensten aanbiedt. Bloqs staat voor bouwen aan leren. Onze visie is dat u als docent of school zelf het

Nadere informatie

Verschillende eters vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/73578

Verschillende eters vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/73578 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 21 April 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/73578 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Biologie ( havo vwo )

Biologie ( havo vwo ) Tussendoelen Biologie ( havo vwo ) Biologie havo/vwo = Basis Biologische eenheid Levenskenmerk Uitleggen hoe bouw en werking van onderdelen van een organisme bijdragen aan de functies voeding, verdediging

Nadere informatie

Spreken - Discussie en debat vmbo-kg12

Spreken - Discussie en debat vmbo-kg12 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 22 augustus 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/61735 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van

Nadere informatie

Aanbod N.M.E. in Het Groene Woud

Aanbod N.M.E. in Het Groene Woud Aanbod N.M.E. in Het Groene Woud 1. Paddenstoelen/ Herfstsafari In de herfst voor de groepen 1 Tot in de vorige eeuw werden paddenstoelen gezien als geheimzinnige, duivelse wezens. Ze verschenen plotseling,

Nadere informatie

Dans & drama o.b.s. De Eiber Dedemsvaart Januari 2015

Dans & drama o.b.s. De Eiber Dedemsvaart Januari 2015 Dans & drama o.b.s. De Eiber Dedemsvaart Januari 2015 Inleiding 2 INLEIDING DANS Leerlingen in het basisonderwijs dansen graag. Het sluit aan bij hun natuurlijke creativiteit, fantasie en bewegingsdrang.

Nadere informatie

1. Voer jij vogels in de winter bij?

1. Voer jij vogels in de winter bij? Vogels in de winter In de winter is het voor vogels moeilijker om aan eten te komen. Hoe is het in jouw tuin/balkon gesteld? 9 8 78% 1. Voer jij vogels in de winter bij? (n=607) 7 6 5 4 3 2 21% 1 Ja Nee

Nadere informatie

H A N D L E I D I N G

H A N D L E I D I N G H A N D L E I D I N G Nederlands leren met de krant Ine Duijnkerke Anne Marie Klasen Carina Westmaas Beste docent, In deze handleiding vindt u kort een uitleg bij iedere les van de lessencyclus Nederlands

Nadere informatie

Gebruik het vragenmachientje en bedenk een onderzoeksvraag

Gebruik het vragenmachientje en bedenk een onderzoeksvraag Instructieblad Gebruik het vragenmachientje en bedenk een onderzoeksvraag Onderzoeken is leuk omdat je wat over jezelf leert: wat je kunt en hoe creatief je bent. Ook leer je over je omgeving en de wereld.

Nadere informatie

COSMETICA GEN- EN DIERPROEF VRIJ?

COSMETICA GEN- EN DIERPROEF VRIJ? COSMETICA GEN- EN DIERPROEF VRIJ? KORTE BESCHRIJVING:COSMETICA GEN- EN DIERPROEFVRIJ? Bedoeld voor VO onderbouw Doelgroep Vmbo/Havo/VWO Thema Genetische modificatie en dierproven Soort lesmateriaal Prakticum

Nadere informatie

Thema Ademhaling vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62402

Thema Ademhaling vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62402 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 09 June 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62402 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Planten en de mens vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Planten en de mens vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 08 June 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62376 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Dieren in de winter. Kids for Animals winter spreekbeurt. Brrr. Honden

Dieren in de winter. Kids for Animals winter spreekbeurt. Brrr. Honden Dieren in de winter Brrr In de winter kun jij een lekkere warme trui aantrekken. Bij dieren werkt dit anders. Sommige kunnen heel goed tegen de kou, andere minder. Het ene dier krijgt een dikke vacht,

Nadere informatie

Docentenhandleiding Coldcase Evolutie van olifantachtigen

Docentenhandleiding Coldcase Evolutie van olifantachtigen Docentenhandleiding Coldcase Evolutie van olifantachtigen Doelgroep: 4-5 Havo, 4-6 VWO Leerstofgebied: Biologie (evolutie), Aardrijkskunde (aarde) Werkvorm: digitaal, groepswerk (max. 3 leerlingen per

Nadere informatie

De stad als leefgebied

De stad als leefgebied Ecologie Vossen die de wijken afspeuren opzoek naar openstaande kippenhokken, wilde eenden die samen met meerkoeten, waterhoenders, nijlganzen, futen en zwanen de sloten en meertjes op fleuren en muizen,

Nadere informatie

Portfolio lesmateriaal Basisonderwijs Zwerfafval

Portfolio lesmateriaal Basisonderwijs Zwerfafval Portfolio lesmateriaal Basisonderwijs Zwerfafval Deze portfolio is in 2014 samengesteld door de werkgroep Zwerfafval van het Netwerk NME Diensten. In deze werkgroep zitten 24 NME centra die landelijk samenwerken

Nadere informatie

Een torenvalk op straat. Redactie Duurzame school. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Een torenvalk op straat. Redactie Duurzame school. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Redactie Duurzame school 18 July 2013 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/33045 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Toolbox: knaagdierbestrijding door middel van klemmen

Toolbox: knaagdierbestrijding door middel van klemmen Toolbox: knaagdierbestrijding door middel van klemmen Klemmen zijn een uiterst geschikt middel om ratten en muizen mee te bestrijden. Het succes van een bestrijding met klemmen hangt sterk af van de wijze

Nadere informatie

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les.

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 1 Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 2 Colofon Dit is een uitgave van Quintel Intelligence in samenwerking met GasTerra en Uitleg & Tekst Meer informatie Kijk voor meer informatie

Nadere informatie

Docentenhandleiding PO Schoolkamp

Docentenhandleiding PO Schoolkamp Docentenhandleiding PO Schoolkamp Inhoudsopgave 1 Inleiding... 1 2 Wat maakt deze opdracht 21 e eeuws?... 1 2.1 Lesdoelstellingen... 2 2.2 Leerdoelen... 2 3 Opzet van de opdracht... 2 3.1 Indeling van

Nadere informatie

Leerlingen verdiepen zich in de standpunten rondom biobrandstof. Iedere klas vertegenwoordigt een groep.

Leerlingen verdiepen zich in de standpunten rondom biobrandstof. Iedere klas vertegenwoordigt een groep. BIOBRANDSTOF DEBAT KORTE BESCHRIJVING:BIOBRANDSTOF DEBAT Bedoeld voor VO onderbouw Doelgroep Vmbo/Havo/VWO Thema Biobrandstof Soort lesmateriaal Debat volgens het lagerhuis model Waardering Verdieping

Nadere informatie

Vaardigheden - Vergaderen vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/74500

Vaardigheden - Vergaderen vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/74500 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 06 juli 2017 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/74500 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet. Wikiwijs

Nadere informatie

Walvisjacht verantwoord?

Walvisjacht verantwoord? Walvisjacht verantwoord? Opdracht: Evalueren 1. Inleiding Leerlingen gaan zich in deze een mening vormen over de walvisjacht in Japan. Is deze jacht nodig en mag de Japanner nog walvisvlees eten? Om de

Nadere informatie

Sectorwerkstuk 2010-2011

Sectorwerkstuk 2010-2011 Sectorwerkstuk 2010-2011 Namen: ---------------------------------------------------------------------------------------- Klas: -------------------- Sector: --------------------------------------------

Nadere informatie

Biomimicry en water 1

Biomimicry en water 1 Biomimicry en water 1 OBJECTIVES Biomimicry en water Doelen: Activeren van bestaande kennis Begrijpen hoe waterzuivering werkt Maken van een eigen ontwerp Competenties: Kritisch denken Creatief denken

Nadere informatie

Mens en maatschappij vaardigheden (PO-vmbo)

Mens en maatschappij vaardigheden (PO-vmbo) Mens en maatschappij vaardigheden (PO-vmbo) Sectoren kerndoelen primair onderwijs kerndoelen onderbouw vmbo bovenbouw exameneenheden Vakkernen 1. Informatievaardigheden 50: De leerlingen leren omgaan met

Nadere informatie

Sectorwerkstuk 2012-2013

Sectorwerkstuk 2012-2013 Sectorwerkstuk 2012-2013 Namen: ---------------------------------------------------------------------------------------- Klas: -------------------- Sector: --------------------------------------------

Nadere informatie

ONDERZOEKSVAARDIGHEDEN Havo congres 5 februari 2015

ONDERZOEKSVAARDIGHEDEN Havo congres 5 februari 2015 ONDERZOEKSVAARDIGHEDEN Havo congres 5 februari 2015 DET VAN GILS d.vangils@aps.nl Naam Datum Verschillen havo/vwo (bron: SLO) Havo Vwo Kennis moet relevant zijn Kennis is middel Ondernemen Organiseren

Nadere informatie

HOERA, een meisje Ondertitel: Analyseren

HOERA, een meisje Ondertitel: Analyseren HOERA, een meisje Ondertitel: Analyseren 1. Inleiding Aan de hand van een concept cartoon verdiepen leerlingen zich in de vraag hoe het komt dat een meisje een meisje is. Een concept cartoon is een visuele

Nadere informatie

SECTORWERKSTUK. Beroepscollege Parkstad Limburg Locatie Brandenberg Schooljaar 2013-2014. Naam: Klas:

SECTORWERKSTUK. Beroepscollege Parkstad Limburg Locatie Brandenberg Schooljaar 2013-2014. Naam: Klas: SECTORWERKSTUK Beroepscollege Parkstad Limburg Locatie Brandenberg Schooljaar 2013-2014 Naam: Klas: INHOUDSOPGAVE Inhoud Algemeen Taakverdeling begeleidende docenten Indeling en omvang sectorwerkstuk Logboek

Nadere informatie

Spreken - Presenteren HV 1. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52520

Spreken - Presenteren HV 1. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52520 Spreken - Presenteren HV 1 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 21 July 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/52520 Dit lesmateriaal is gemaakt

Nadere informatie

Verschillende eters vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Verschillende eters vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 23 December 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/63321 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Gezonde dieren. -voetafdruk van dit drukwerk is berekend met ClimateCalc en gecompenseerd bij: treesforall.nl. De CO 2

Gezonde dieren. -voetafdruk van dit drukwerk is berekend met ClimateCalc en gecompenseerd bij: treesforall.nl. De CO 2 Gezonde dieren De CO 2 -voetafdruk van dit drukwerk is berekend met ClimateCalc en gecompenseerd bij: treesforall.nl www.climatecalc.eu Cert. no. CC-000057/NL Gezonde dieren WEGWIJZER Deze module bestaat

Nadere informatie

Tamme gans Boerengans, Soepgans, gedomesticeerde gans (Anser anser)

Tamme gans Boerengans, Soepgans, gedomesticeerde gans (Anser anser) Tamme gans Boerengans, Soepgans, gedomesticeerde gans (Anser anser) Ontwikkelingssnelheid Afhankelijk van menselijk voeren Afhankelijk van zwerfvuil Risico om ziek te worden Schadelijk gedrag Samenvattend

Nadere informatie

N a t u u r e n t a a l

N a t u u r e n t a a l N a t u u r e n t a a l Thema / onderwerp Deze les staat in het teken van mondeling taalonderwijs: het uitbrengen van een verslag. Het onderwerp is voedsel van dieren. De groepjes bestaan uit 3 a 4 leerlingen.

Nadere informatie

Lessenserie Energietransitie

Lessenserie Energietransitie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Thema s en onderwerpen Overzicht Lessenserie Energietransitie Thema s en onderwerpen per les De zoektocht naar voldoende energie voor de komende generaties is één van de belangrijkste

Nadere informatie

Vrije Universiteit Amsterdam Faculteit der Letteren Afdeling Nederlands Tweede Taal De Boelelaan 1105 1081 HV Amsterdam

Vrije Universiteit Amsterdam Faculteit der Letteren Afdeling Nederlands Tweede Taal De Boelelaan 1105 1081 HV Amsterdam De deur uit is ontwikkeld door de Vrije Universiteit Amsterdam Afdeling Nederlands Tweede Taal, mede op initiatief van het Amsterdams Buurvrouwen Contact (ABC). De ontwikkeling was mogelijk dankzij een

Nadere informatie

What s up Zuiderzeeland? maatschappijleer/geschiedenis praktische opdracht

What s up Zuiderzeeland? maatschappijleer/geschiedenis praktische opdracht What s up Zuiderzeeland? Maatschappijleer/ geschiedenis praktische opdracht, 4hv Naam: Klas: Geschiedenis Chronologie In dit onderdeel ga je zelf met je groepje op onderzoek. Je hebt geleerd dat de geschiedenis

Nadere informatie

Schuilt er een onderzoeker in jou?

Schuilt er een onderzoeker in jou? Schuilt er een onderzoeker in jou? Bijlage: Lesdoelen en leerplandoelen INHOUD 1 Eerste kennismaking met Inagro en zijn activiteiten... 3 1.1 Lesdoelen... 3 1.2 Leerplandoelen... 3 1.2.1 Leerplan wereldoriëntatie

Nadere informatie

en uilen Groep 5-6 & 7-8

en uilen Groep 5-6 & 7-8 MUIZEN en uilen ------------------------------------------ Groep 5-6 & 7-8 WELKOM He! Wat leuk dat jullie met de klas een bezoek komen brengen aan ons museum. Wij zijn een Natuurhistorisch Museum, het

Nadere informatie

Actief en zelfstandig leren en werken met Nu voor straks en Techniek om je heen

Actief en zelfstandig leren en werken met Nu voor straks en Techniek om je heen Actief en zelfstandig leren en werken met Nu voor straks en Techniek om je heen Door Hans Betlem, auteur Nu voor straks Inleiding Steeds meer scholen gaan over tot samenvoeging van de vakken natuur- en

Nadere informatie

Handleiding voor de leerling

Handleiding voor de leerling Handleiding voor de leerling Inhoudopgave Inleiding blz. 3 Hoe pak je het aan? blz. 4 Taken blz. 5 t/m 9 Invulblad taak 1 blz. 10 Invulblad hoofd- en deelvragen blz. 11 Plan van aanpak blz. 12 Logboek

Nadere informatie

Handleiding Vervolgmodule OGO- Extra materiaal na Taalsituaties 3-6-9

Handleiding Vervolgmodule OGO- Extra materiaal na Taalsituaties 3-6-9 Handleiding Vervolgmodule OGO- Extra materiaal na Taalsituaties 3-6-9 Extra materiaal na de Taalsituaties, Vervolgmodule OGO Algemeen In Extra materiaal na de Taalsituaties wordt de leerstof uit drie voorgaande

Nadere informatie

PTO Aardrijkskunde

PTO Aardrijkskunde PTO ardrijkskunde 2016-2017 Vereniging voor Protestants-Christelijk Onderwijs te Curaçao Sectie aardrijkskunde r. lbert Schweitzer havo/vwo [meesteradmiraal@gmail.com] Vak: ardrijkskunde Leerjaar: H1 Schooljaar:

Nadere informatie

BESCHERM HET BOS! DOCENTENHANDLEIDING

BESCHERM HET BOS! DOCENTENHANDLEIDING BESCHERM HET BOS! DOCENTENHANDLEIDING Leuk dat je aan de slag gaat met het lesmateriaal van Greenpeace! Dit lespakket gaat over (illegale) ontbossing in de Amazone. Het materiaal bestaat uit een korte

Nadere informatie

ART IN PEACE. Hier geven we je een aantal artistieke ideeën voor het vieren van Peace Day in je school, met je vrienden, of met een hele gemeenschap!

ART IN PEACE. Hier geven we je een aantal artistieke ideeën voor het vieren van Peace Day in je school, met je vrienden, of met een hele gemeenschap! Elk Roots & Shoots project is een stap naar een toekomst waarin de mens in vrede kan leven op een ecologisch duurzame manier. " ~Dr. Jane Goodall www.rootsandshoots.org/peaceday www.facebook.com/rootsandshootspeaceday

Nadere informatie

Docentenhandleiding Buitenspel

Docentenhandleiding Buitenspel Docentenhandleiding Buitenspel Museumles bij de tentoonstelling De heksen van Bruegel (19 september 2015 t/m 31 januari 2016) Museum Catharijneconvent Utrecht Museum Catharijneconvent, 2015 Inleiding U

Nadere informatie

LESPAKKET ECOLOGIE. Naam. Dierenrijk is onderdeel van

LESPAKKET ECOLOGIE. Naam. Dierenrijk is onderdeel van LESPAKKET ECOLOGIE HAVO / VWO Naam Docent Klas LEKKER BEESTEN TUSSEN DE DIEREN Dierenrijk is onderdeel van WELKOM IN DIERENRIJK ELAND Om ervoor te zorgen dat je een leuke en leerzame excursie hebt, volgen

Nadere informatie

PRESENTATIE BEROEPENSTAGE

PRESENTATIE BEROEPENSTAGE PRESENTATIE BEROEPENSTAGE Naam Klas Inleiding In de week van 13 februari ga je je klas vertellen en laten zien waar je stage hebt gelopen en hoe je dit hebt ervaren. Deze presentatie met powerpoint duurt

Nadere informatie

Product en prijzen schooljaar 2015-2016

Product en prijzen schooljaar 2015-2016 Product en prijzen schooljaar 2015-2016 1 * Dit betreft de kosten per leerling. Er worden ook kosten per school en per docent in rekening gebracht. Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 Maak kennis met Social

Nadere informatie

Product en prijzen 2014

Product en prijzen 2014 Product en prijzen 2014 1 Augustus 2014 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Maak kennis met Social Media Rijbewijs... 3 Opbouw en inhoud lessenreeks... 4 Digitale leeromgeving... 5 Docentenomgeving... 6 Prijzen

Nadere informatie

Lesbrief Dierenzoekermoorden

Lesbrief Dierenzoekermoorden Lesbrief Dierenzoekermoorden Doelgroep: Groep 5 t/m 8 Lesduur: ± 20 minuten Leerstofgebied: Wereldoriëntatie, Nederlands Werkvorm: Tweetallen of zelfstandig Doel van de opdracht: Het oefenen met het gebruik

Nadere informatie

WikiKids Atlas. Lerarenhandleiding Project WikiKids Atlas

WikiKids Atlas. Lerarenhandleiding Project WikiKids Atlas WikiKids Atlas Lerarenhandleiding Project WikiKids Atlas 1. Inhoudsopgave. 1. Inhoudsopgave. p. 43 2. Inleiding. p. 44 3. Uitleg en kerndoelen WikiKids Atlas. p. 46 3.1. Inleiding. p. 46 3.2. Uitleg WikiKids.

Nadere informatie

Determineren vmbo-kgt12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/62476

Determineren vmbo-kgt12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/62476 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 28 februari 2017 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres https://maken.wikiwijs.nl/62476 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Bron afbeelding: [1] Voorbeeldles Ontwerpend leren Natuur rondom de school. Groep 5 & 6 / 7 & 8. Lerarenhandleiding

Bron afbeelding: [1] Voorbeeldles Ontwerpend leren Natuur rondom de school. Groep 5 & 6 / 7 & 8. Lerarenhandleiding Bron afbeelding: [1] Voorbeeldles Ontwerpend leren Natuur rondom de school Groep 5 & 6 / 7 & 8 Lerarenhandleiding Algemene disclaimer Dit document is bedoeld ter algemene informatie, en dient als voorbeeld

Nadere informatie

Determineren hv12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62496

Determineren hv12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62496 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 02 August 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/62496 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

gezondheidsdienst EEN EXOTISCH DIER ALS HUISDIER? BEZINT EER GE BEGINT

gezondheidsdienst EEN EXOTISCH DIER ALS HUISDIER? BEZINT EER GE BEGINT gezondheidsdienst EEN EXOTISCH DIER ALS HUISDIER? BEZINT EER GE BEGINT EEN EXOTISCH DIER ALS HUISDIER? BEZINT EER GE BEGINT Houdt u een kat in een visbokaal of geeft u een hond enkel groenten? Welnu, net

Nadere informatie

Naam:. Namen groepsleden:... Begeleider:

Naam:. Namen groepsleden:... Begeleider: Naam:. Klas: Namen groepsleden:........ Begeleider: 1 Inleiding In deze projectweek ga je onderzoek doen. Dit onderzoek is ter voorbereiding op het sectorwerkstuk in de vierde klas. Dit boekje is jouw

Nadere informatie

DE ENERGIEKOFFER EN ONDERZOEKSVRAGEN VERZINNEN

DE ENERGIEKOFFER EN ONDERZOEKSVRAGEN VERZINNEN ACTIEFICHE - SECUNDAIR DE ENERGIEKOFFER EN ONDERZOEKSVRAGEN VERZINNEN Soorten onderzoek: Bevestigend (vraag en methode door lkr, resultaat op voorhand gekend) Gestuurd (vraag en methode door lkr) Begeleid

Nadere informatie

Programma van toetsing en bevordering. 1 vmbo-lwo. Schooljaar 2014 2015

Programma van toetsing en bevordering. 1 vmbo-lwo. Schooljaar 2014 2015 Programma van toetsing en bevordering Schooljaar 2014 2015 Inhoud: - Leergebied mijn wereld & ik - Leergebied meten & weten - Leergebied kunst & vliegwerk Programma van Toetsing en Bevordering 1 schooljaar

Nadere informatie