PREPARING THE STUDY ON PRACTICAL SCALE OPERATION PROCEEDINGS OF THE WORKSHOP (IN DUTCH) TROPENBOS SURINAME PROGRAMME CMS-II:

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "PREPARING THE STUDY ON PRACTICAL SCALE OPERATION PROCEEDINGS OF THE WORKSHOP (IN DUTCH) TROPENBOS SURINAME PROGRAMME CMS-II:"

Transcriptie

1 TROPENBOS SURINAME PROGRAMME CMS-II: PREPARING THE STUDY ON PRACTICAL SCALE OPERATION OF THE CELOS FOREST MANAGEMENT SYSTEM PROCEEDINGS OF THE WORKSHOP (IN DUTCH) GEHOUDEN OP 7 APRIL 2006 OP HET CENTRUM VOOR LANDBOUWKUNDIG ONDERZOEK IN SURINAME CELOS Samengesteld door de bosbouw onderzoekstaf van het CELOS In samenwerking met ESS Environment NV Paramaribo, Suriname April 2006

2 TROPENBOS SURINAME PROGRAMME CMS-II: PREPARING THE STUDY ON PRACTICAL SCALE OPERATION OF THE CELOS FOREST MANAGEMENT SYSTEM PROCEEDINGS OF THE WORKSHOP (IN DUTCH) GEHOUDEN OP 7 APRIL 2006 OP HET CENTRUM VOOR LANDBOUWKUNDIG ONDERZOEK IN SURINAME CELOS Samengesteld door de bosbouw onderzoekstaf van het CELOS In samenwerking met ESS Environment NV Paramaribo, Suriname April 2006 Proceedings van de CMS-II workshop Pagina 2 van 44

3 Inhoud van de proceedings 0 Executive Summary 4 1 Voorwoord en verantwoording 6 2 Beknopte beschrijving van het project CMS-II 7 3 Wat vooraf ging 9 4 De workshop Doel van de bijeenkomst De deelnemers Organisatie en facilitering De inleidende presentaties 11 5 De inleidingen 12 Openingsspeech Workshop CMS II 12 Dr. Rudi F. van Kanten (directeur CELOS) Het Celos Management System in historisch perspectief 13 Ir. Leon B. Comvalius (hoofd afd. Bosbouw, CELOS) Het Tropenbos standpunt inzake duurzaam bosbeheer en de relatie tot het CMS-II project 16 Mw. Drs. Shanti Dh. Adhin (project team leader Tropenbos Suriname) De huidige stand van zaken rondom het CMS-II project; (1) selectie van de Forest Management Unit(s) en (2) resultaten van de kosten-baten analyse 18 Dr. Ir. John Hendrison (FSS Forestry) Overwegingen bij het vervolg op CMS-II; biodiversiteit en de rol van lokale gemeenschappen en kleinschalige productie 20 Drs. Cor A.F. Pigot (Pall Projects Supply Suriname NV) Suggesties voor praktijkonderzoek inzake duurzame bosbouw en houtwinning (visie op CMS-II van het Platform Houtsector Suriname) 21 Ir. Sietze van Dijk (ESS Environment NV) 6 De Werkgroepen De discussies in de groepen Groepspresentaties en enkele resultaten 26 7 Sluiting van de Workshop 29 8 Hoe nu verder? 30 Bijlagen: 1 Programma van de workshop 31 2 Lijst van deelnemers 32 3 Samenstelling van de werkgroepen 34 4 Voorbereiding Praktijkproef CMS; Criteria voor selectie van de FMU (Celos & Hendrison) 35 5 Globale ligging van de potentiële bosgebieden 39 6 Verslag van de CMS-II vergadering 6 oktober Proceedings van de CMS-II workshop Pagina 3 van 44

4 0 Executive Summary These proceedings result from the workshop Preparing the study on practical scale operation op the Celos forest management system, part of the CMS-II project within the Tropenbos Suriname Programme (TSP). CMS-II aims at setting the operational framework for implementing the CMS practical scale test in a future, yet to be defined, TSP project. Besides the exchange of information on the present state of CMS-II, purpose of the workshop was to: - Reach consensus on a final selection of one or more Forest Management Units (FMU s) for implementing the practical testing of the CMS in cooperation with the private forest sector; - Gain more insight in the wishes and desires amongst the various stakeholders regarding the outcomes of the practical scale testing. 28 participants, who could roughly be categorized as, attended the workshop: - Representing the various research institutes 13 participants; - Representing training and education 2 participants; - Representing the national government 4 participants; - Representing the private forest industry 4 participants; - Representing the forest dwelling communities 1 participant; - Other, of whom some represent the private forest sector 4 participants. After the opening speech of the director of CELOS, Dr. Rudi F. van Kanten, 5 presentations were held before the workgroup sessions started. Content of the introductions was as such that the audience got informed on the context, background and purpose of the workshop while in the mean time suggestions for workgroup discussions were put forward. On behalf of all project partners, Dr. Ir. John Hendrison presented the results of a cost analysis of conventional logging, which range from US$ per cubic meter. He also explained the proposed procedure for selecting one or more FMU s in which the practical scale testing might take place. From a total of 40 FMU s, both managed by concessionaires of local communities, 9 have been pre-selected so far. Based on pre-defined criteria, one of the workgroups will discuss on further selection. Drs. Cor A.F. Pigot related CMS with sustainable development in his presentation. However, besides economic considerations, truth sustainable development needs balanced attention for environmental en social aspects as well. Forest management by local communities should receive due attention. Mr. Pigot suggested a range of incentives for sustainable forest management that could be considered in the following group discussions. On behalf of the private forest industry (PHS), Ir. Sietze van Dijk introduced the ECO-LOGGING trademark, a green label for sustainable timer harvesting in Suriname. ECO-LOGGING may serve as a green label for forest contractors, without own long-term title on the forestland they are working on. PHS suggests that the CMS-II practical scale testing should result is a proper set of criteria & indicators for the ECO-LOGGING trademark. After the introductions, the participants contributed in discussions in the following working groups: Selection of one or more FMU s for CMS-II: Despite serious discussions, this group was not able to present results yet during the workshop. During the discussions it became apparent that vital information on the 9 pre-selected FMU s was missing. Because this information came available just after the workshop, some group members offered to be available for a second round of discussions and final selection of the FMU s. Silvicultural and harvesting considerations in CMS-II: This group concluded that all practical tests should be based on a pre-defined realistic operational plan, in which at least the following aspects should be included: - Forest inventory to a maximum of 40 (semi-) commercial species; - Selection of permanent sampling plots; - Felling, bucking and skidding (including safety & health); - Guidelines for quality grading of standing timber; Proceedings van de CMS-II workshop Pagina 4 van 44

5 - Skidding and transport trails and roads within the FMU; - Selection of most appropriate equipment and maintenance. Social considerations within CMS-II Partly based on the presentation of Cor Pigot, members of this group concluded that: - Two FMU s should be selected: one within and one outside the direct influence of forest dwelling communities; - Research findings should guide national forest policy; this also regards the introduction of incentives for sustainable forest management; - Training at various levels is important for implementing sustainable forest management; - The concept of CMS should easily be accessible and understood by all stakeholders; - Traditional management and knowledge might be important for the adoption of CMS; - Due attention for reverse biodiversity impact resulting from CMS! After all three groups presented their findings in a plenary session, the workshop was closed with the promise of the first group to finalize their assignment the moment all relevant information is available. The moment these outcomes are available, this final selection of FMU s should be presented to all workshop members, before signing any kind of Letter of Intend (LoI) with the selected forest managers (concessionaire and/or local community). Following the LoI, a forest management plan and operational plan should be made for the FMU s, including the suggestions made during this workshop. Proceedings van de CMS-II workshop Pagina 5 van 44

6 1 Voorwoord en verantwoording Deze proceedings zijn geschreven naar aanleiding van de workshop die gehouden is in het kader van het project Preparing the study on practical scale operation of the Celos forest management system, binnen het Tropenbos Suriname Programma bekend als project CMS-II. Deze aanduiding suggereert het bestaan van een project CMS-I, wat inderdaad het geval is. Het project CMS-I betreft een compilatie van onderzoek en resultaten van het CMS (Celos Management System) bosbeheersysteem in Suriname, dat uiteindelijk zal resulteren in een gezamenlijke publicatie (in boekvorm) van het Centrum voor Landbouwkundig Onderzoek in Suriname (CELOS) en Wageningen Universiteit en Researchcentrum (WUR) in Nederland. De aanduiding en titel van het project suggereert ook een vervolg. CMS-II beoogt de kaders te beschrijven voor het in het veld kunnen testen van de praktische toepasbaarheid en relevantie van het CMS bosbeheersysteem in de Surinaamse context: CMS-III. Om dit op verantwoorde wijze te kunnen doen is het vereist hiervoor een juiste locatie (bos) beschikbaar te hebben en vervolgens een beeld te krijgen van wat de toekomstige gebruikers (bosgebruikers: exploitanten en lokale gemeenschappen) van het CMS, verwachten van dergelijke veldexperimenten. CMS-II is bedoeld om op deze vragen antwoorden te krijgen, waarvan de hier beschreven workshop deel uitmaakt. Naast het uitwisselen van informatie over de huidige stand van zaken van het project, was het doel van deze workshop toch vooral: te kunnen komen tot een definitieve selectie van één of meerdere bosgebieden waar de praktijkproef in samenwerking met de private bosbouwsector zou kunnen worden ingericht en uitgevoerd; meer zicht te krijgen op de wensen en verwachtingen van de diverse groepen bosgebruikers betreffende de resultaten van de praktijktesten. Voor het samenstellen van deze proceedings is natuurlijk vooral gebruik gemaakt van de diverse inleidingen en groepsdiscussies tijdens de workshop. Daarnaast is gebruik gemaakt van het oorspronkelijke projectdocument en eerdere notities die in het kader van dit project zijn geschreven. Hiermee zijn deze proceedings in het totale projectkader geplaatst, waarmee ook de lezer die wel tijdens de workshop aanwezig was, maar niet het gehele proces gevolgd heeft, toch een globaal beeld van het totale CMS-II krijgt. En daarmee wat van CMS-III verwacht mag worden. Het huidige document betreft in eerste instantie een concept. Voor één van de werkgroepen bleek het niet mogelijk om tot voldoende resultaat te komen. De juiste informatie hiervoor kwam pas beschikbaar ná de workshop. Alle tijdens de workshop verstrekte informatie, gehouden presentaties en gevoerde discussies waren in de Nederlandse taal. Daarom is, met uitzondering van de projecttitel en een Engelstalige samenvatting, dit document in het Nederlands gesteld. Deze proceedings is mede tot stand gekomen met hulp van Jan Wirjosentono (fotografie), Emil Roes (fotografie), Ansmarie Soetosenojo (notulen), de technische en ondersteunende diensten van het CELOS en natuurlijk dankzij de bijdragen van alle inleiders en participanten. Waarvoor onze welgemeende dank. De Samenstellers Mayra Esseboom Sietze van Dijk Proceedings van de CMS-II workshop Pagina 6 van 44

7 2 Beknopte beschrijving van het project Project titel: Preparing the study on practical scale operations of CMS Project doelen: Algemeen doel: Specifiek doel: het demonstreren van de CMS karakteristieken in een semi-praktijk bosexploitatie op economische gronden en commerciële schaal, waarbij in praktijkgerichte experimenten de mate van toepasbaarheid van CMS in relatie tot duurzame houtoogst zal worden vastgesteld, en waarbij inzicht wordt verkregen in noodzakelijke aanpassing van het systeem in relatie tot bedrijfsvoering en sociale en ecologische duurzaamheid voldoende informatie en kennis beschikbaar (fase 1 = CMS-I en II) voor het kunnen uitvoeren van de praktijkexperimenten (fase 2 = CMS-III) Project partners: Het project is een initiatief van de navolgende partijen, die ook in de uitvoering hiervan nauw met elkaar samenwerken: het Centrum voor Landbouwkundig Onderzoek in Suriname; CELOS het Platform Houtsector Suriname; PHS in samenwerking met FSS Forestry consultants Wat is het probleem: Het binnen de sector geformuleerde probleem en daarmee de probleemstelling voor het CMS-II en vervolgprojecten kan als volgt worden omschreven: Verspillende houtoogst en houtverwerking, welke niet slechts resulteert in economische verliezen, maar bovendien een bedreiging vormen voor het Surinaamse bos en daarmee de fysieke en sociale leefomgeving voor alle betrokkenen Voor wie is het een probleem: De geïdentificeerde probleemeigenaren (doelgroepen) zijn: Private bos- en houtbedrijven (zowel bosexploitanten als houtverwerkers) Lokale bosgemeenschappen Verwachte resultaten en verificatie: Voldoende informatie en kennis beschikbaar voor het maken van een gemotiveerde selectie van de boslocatie(s) voor het uitvoeren van de CMS praktijkproeven: Verwachte resultaten: Criteria geformuleerd voor het selecteren van de boslocatie(s) Kosten-baten analyse (actuele kosten van conventionele houtoogst) Keuze van geschikte boslocatie(s) - en bosbedrijf - op basis van eerder geformuleerde criteria Geselecteerde boslocatie(s) is/zijn geprospecteerd en in kaart gebracht Bosbeheerplan(nen) voor de lange- (strategisch) en middenlange- (tactisch) termijn Oogstplan(nen) Proceedings van de CMS-II workshop Pagina 7 van 44

8 Verificatie: - criteria voor het selecteren van de boslocatie(s) zijn beschikbaar - kosten-baten analyse beschikbaar - boslocatie(s) en dito bedrijven, organisaties en/of gemeenschappen zijn geselecteerd - beheerplannen op alle gewenste niveaus zijn beschikbaar voor de geselecteerde locatie(s) Voorwaarden, aannames en risicofactoren: Enkele kritische succesfactoren zijn: Op basis van de geformuleerde criteria is het mogelijk om zowel een boslocatie als een bosbedrijf te selecteren (matching) Bereidheid van het bosbedrijf om te participeren in de kosten-baten analyse, het beschikbaar willen stellen van bos en de bereidheid tot participeren in onderzoek De voorgang van het CMS-I project als bron van kennis en daarmee de basis voor de uitvoering van de voorziene praktijktesten Participatie en consultatie: Hierbij zijn de volgende drie (3) operationele niveaus te onderscheiden: Project uitvoering: CELOS / PHS / FSS Forestry consultants Project actoren: bovengenoemde en SBB, NATIN, ADEKUS en JSOOC Project belanghebbenden: bovengenoemde en nog nader te identificeren participanten Proceedings van de CMS-II workshop Pagina 8 van 44

9 3 Wat vooraf ging Tijdens een aantal voorbereidende sessies en een eerdere bijeenkomst met belangengroepen, gehouden op 6 oktober 2005 in de Conferentie Kamer van het CELOS, zijn een groot aantal overwegingen besproken die zouden moeten leiden tot de juiste keuze van één of meerdere boslocaties voor veldonderzoek(bijlage 6). Deze overwegingen hebben uiteindelijk geleid tot de criteria die door het team van het CELOS zijn gehanteerd bij de voorselectie van bos- en bosbedrijf welke zouden kunnen participeren in het project. Volledigheidshalve worden deze criteria hier nogmaals vermeld: Research overwegingen: Weten we eigenlijk al wat we willen onderzoeken in de te selecteren Forest Management Units (FMU s) Kunnen we deze nu al vertalen naar FMU(s) selectie criteria Hebben we inmiddels voldoende inzicht in uitgangspunten (CMS-I) Dwingen (?) verschillende doelgroepen tot meerdere FMU s (concessie en/of HKV) Principiële overwegingen: Legaliteit van het bosbeheer en de houtoogst Management concept conform internationale standaard (FSC, ITTO) Bos en bosbedrijf overwegingen: geschiktheid van het bos één of meerdere bostypen grootte van de concessie(s) / FMU(s) exploitatie capaciteit (machines en personeel) bedrijfsvoering, financiële positie bereidheid (en in staat) tot meebetalen traditie in bosbeheer? Praktische c.q. logistieke overwegingen: ligging en bereikbaarheid compound en voorzieningen Keuze overwegingen: één of meerdere locaties met of zonder beïnvloeding van lokale gemeenschappen eigen exploitatie en/of contactors wat te doen met de houtverwerkende industrie Attitude overwegingen: beoordeling van de bereidheid tot... Lokale bevolking doen ze mee? Kosten/Baten haarbaarheid betaalt het wel? PHS criteria CMS concepts matched het voldoende? CSS/CHS FMU Management Concept for the Practical Scale Test International standards does it comply? ITTO/FSC is dit wat ik wil weten? SBB regels is het legaal? Proceedings van de CMS-II workshop Pagina 9 van 44

10 4 De workshop 4.1 Doel van de bijeenkomst Naast het uitwisselen van informatie over de huidige stand van zaken van het project, was het doel van deze workshop: te kunnen komen tot een definitieve selectie van een of meerdere bosgebieden waar de praktijkproef zou kunnen worden ingericht en uitgevoerd; meer zicht te krijgen op de wensen en verwachtingen van de diverse groepen bosgebruikers betreffende de resultaten van de praktijktesten. Informatie over de huidige stand van zaken betreft vooral de tot nu toe gevolgde procedure waarlangs de uiteindelijke criteria voor selectie van een of meerdere boslocaties zijn geformuleerd en de uitvoering en resultaten van de verrichte kosten-baten analyse betreffende de kosten van conventionele houtoogst. 4.2 De deelnemers De workshop werd bezocht door in totaal 28 deelnemers (bijlage 2), welke globaal in de volgende categorieën kunnen worden ingedeeld: vanuit het onderzoek (CELOS, Herbarium en Zoologische collectie) 13 vanuit onderwijs en training (JSOOC en UvS) 02 vanuit de overheid (RGB, RO en SBB) 04 vertegenwoordigers van de industriële bosbouw 04 vertegenwoordigers van de binnenlandgemeenschappen 01 overigen 04 Van deze deelnemers hebben, aansluitend op de diverse inleiding, in totaal 19 actief geparticipeerd in de drie discussiegroepen (bijlage 3): Groep1 Selectie boslocatie (FMU) voor CMS-II 3 deelnemers namens onderzoek 1 deelnemer namens bosb. industrie 1 deelnemer namens Tropenbos 1 deelnemer namens onderwijs 1 deelnemer overig Groep 2 Bosbouwkundige aspecten in CMS-II 3 deelnemers namens onderzoek 2 deelnemers namens bosb. industrie 1 deelnemer namens overheid (SBB) 1 deelnemer namens binnenlandgemeenschappen Groep 3 Sociale aspecten in CMS-II 1 deelnemer namens onderzoek 1 deelnemers namens overheid (R.O.) 3 deelnemers overig 4.3 Organisatie en facilitering De voorbereiding en organisatie van de workshop was in handen van het CELOS. In totaal werden bijna 60 uitnodigingen verstuurd, waarvan dus aan 28 hiervan gehoor is gegeven. Ongeveer de helft hiervan komt van uit de instituten (CELOS, UvS, Herbarium, Zoologische Collectie en Tropenbos). Omdat vanuit de bosbouwindustrie een grotere deelname werd verwacht, is het vermoeden dat hieromtrent sprake is geweest van miscommunicatie tussen PHS en het CELOS. Belangrijk onderdeel van deze workshop was immers de keuze voor één of meerdere boslocaties voor het veldonderzoek. Dit raakt concessionarissen en bosexploitanten, maar, hoewel wél op de lijst van genodigden, waren zij nauwelijks vertegenwoordigd. Hetzelfde geldt overigens voor de vertegenwoordiging van de bewoners van het binnenland. Proceedings van de CMS-II workshop Pagina 10 van 44

11 Bovenstaande onduidelijkheid laat zich wellicht verklaren uit het feit dat ook slechts een zeer beperkt aantal van de direct bij het CMS-II betrokken onderzoekers van het CELOS aanwezig was. Dit heeft zijn weerslag gehad op zowel de voorbereiding als de uitvoering van de workshop en de verwachtte resultaten van de groepsdiscussies. De workshop werd gehouden in het auditorium van het CELOS, groepsdiscussies werden gevoerd op andere locaties binnen het instituut, verspreid over de campus. Alle beschikbare locaties beantwoorden ruim voldoende aan het doel, inclusief de technische voorzieningen. Alle noodzakelijke apparatuur en de bediening hiervan, waren door het CELOS beschikbaar gesteld. Dagvoorzitter was Mw. Ir. Mayra Esseboom, Chef de Bureau van het CELOS. Hieraan voorafgaand was zij betrokken bij de voorbereidingen van deze dag. Notuliste was Mw. Ansmarie Soetosenojo. Samen met de inleidingen en diverse groepsverslagen, zijn deze notulen de basis geweest voor het kunnen samenstellen van deze proceedings. 4.4 De inleidende presentaties Na de openingsspeech van de directeur van het CELOS, Dr. Rudi F. van Kanten, en voorafgaand aan de discussies in de diverse werkgroepen, werden door verschillende sprekers een vijftal inleidingen verzorgd: 1: Het Celos Management System in historisch perspectief Ir. Leon B. Comvalius (hoofd afd. Bosbouw, CELOS) 2: Het Tropenbos standpunt inzake duurzaam bosbeheer en de relatie tot het CMS-II project Mw. Drs. Shanti Dh. Adhin (project team leader Tropenbos Suriname) 3: De huidige stand van zaken rondom het CMS-II project; (1) selectie van de Forest Management Unit(s) en (2) resultaten van de kosten-baten analyse Dr. Ir. John Hendrison (FSS Forestry) 4: Overwegingen bij het vervolg op CMS-II; biodiversiteit en de rol van lokale gemeenschappen en kleinschalige productie Drs. Cor A.F. Pigot (Pall Projects Supply Suriname NV) 5: Suggesties voor praktijkonderzoek inzake duurzame bosbouw en houtwinning (visie op CMS-II van het Platform Houtsector Suriname) Ir. Sietze van Dijk (ESS Environment NV) Doel van de presentaties en daarmee de keuze van de onderwerpen was tweeledig. Als eerste werden de aanwezigen geïnformeerd over de context en huidige stand van zaken van het project (inleidingen Comvalius, Adhin en Hendrison). Vervolgens kregen zij een aantal overwegingen en suggesties voorgelegd (inleidingen Pigot en Van Dijk), waarover aansluitend in de werkgroepen verder gediscussieerd kon worden. Met deze keuze van onderwerpen vormden de diverse inleidingen een weldoordacht en overwogen aanbod van informatie (bijlage 1). De diverse inleidingen inclusief presentaties zijn samengevat in hoofdstuk 5 van deze proceedings. Proceedings van de CMS-II workshop Pagina 11 van 44

12 5 De inleidingen Na de openingsspeech van de directeur van het CELOS, Dr. Rudi F. van Kanten, volgt hier een beknopte weergave van de diverse inleidingen die tijdens de workshop zijn gepresenteerd. Openingsspeech Workshop CMS II Door Dr. Rudi F. van Kanten (directeur CELOS) Geachte genodigden, Namens het CELOS heten wij u van harte welkom op deze ééndaagse workshop. Het CELOS Management Systeem is bekend bij elke bosbouwkundig ingenieur met enige ervaring in de tropen van Centraal- en Zuid Amerika. Dit systeem staat in de wereld ook vaak bekend als het Suriname Management Systeem. Vorige week nog sprak ik enkele collega s uit Bolivia, Brazilië en Peru die er zeer belangstellend naar informeerden. Op het 22 e Wereld IUFRO Bosbouw Congres dat wij in augustus 2005 bijwoonden te Brisbane, Australië, werd er ook melding gemaakt van het CELOS Management Systeem als één van de langst lopende tropische experimenten met Permanent Sampling Plots. Een vergelijking werd gemaakt met het Malaysian Uniform System. Beide langdurige experimenten hebben schade ondervonden door de heersende sociaal-economische onrust. Maleisië had te kampen met een guerrilla en de problemen van Suriname zijn u wel bekend. Een feit waarmede wij heden ten dage worden geconfronteerd is een gering aanbod aan academisch geschoold bosbouwkader. De generatiekloof die ontstond in de jaren tachtig, begin jaren negentig, laat zich thans op een gevoelige wijze gelden. Ondanks - of misschien mede dankzij - deze problematiek voelt het CELOS zich samen met andere actoren gesterkt om met vereende krachten te werken aan twee belangrijke punten: 1. Vergroten van het aanbod aan hoger geschoold kader in de bosbouwsector op middenlange termijn, en 2. Creëren van informatie op basis waarvan de producenten in de bosbouwsector betere resultaten kunnen boeken. In het kader van dit laatste punt biedt het programma van vandaag goede voeding voor het verstrekken van informatie en het uitwisselen van ideeën. Mede op basis hiervan hopen wij binnenkort het CELOS Management Systeem op praktijkschaal te kunnen uitvoeren. Succesvolle implementatie van deze activiteit zal een belangrijke asset zijn voor zowel producenten als onderzoekers in de bosbouwsector, en duidelijk inhoud geven aan de noodzakelijke interactie tussen deze twee belangengroepen. WIJ WENSEN U EEN SUCCESVOLLE DAG TOE. Proceedings van de CMS-II workshop Pagina 12 van 44

13 Het Celos Management System in historisch perspectief Door Ir. Leon B. Comvalius (hoofd afd. Bosbouw, CELOS) Met behulp van een aantal slides geeft de heer Comvalius zijn gehoor een beknopt overzicht van het ontstaan van de CMS experimenten en de verschillende onderzoeken die hierin vanaf 1965 zijn verricht. Duidelijk wordt dat het hierbij steeds is gegaan om een zoektocht naar praktisch toepasbare bosbeheersystemen die enerzijds vanuit bedrijfseconomisch perspectief interessant zouden zijn, terwijl anderzijds het bos als productiebron duurzaam in stand kon worden gehouden. De verschillende experimenten waren zowel op de houtteelt als op de houtoogst gericht, waarbij de langjarige teeltexperimenten vanaf 1985 noodgedwongen moesten worden gestaakt. Hermetingen van deze arealen in 2000 wijzen echter op een verrassend herstel van deze opstanden, waarbij een jaarlijkse aanwas van 1,2 tot 1,3 m 3 per hectare is gemeten. Comvalius pleit dan ook voor een structurele invoering van het CMS in het Surinaamse bosbeheer, waarvoor het CMS-II project de nodige praktische richtlijnen zal kunnen genereren. Proceedings van de CMS-II workshop Pagina 13 van 44

14 Proceedings van de CMS-II workshop Pagina 14 van 44

15 De uiteenzetting van de heer Comvalius was bondig, helder en zeer informatief, waarmee het thema van deze workshop in de juiste historische context werd geplaatst. De presentatie gaf dan ook geen aanleiding voor verdere vragen en/of nadere toelichting. Proceedings van de CMS-II workshop Pagina 15 van 44

16 Het Tropenbos standpunt inzake duurzaam bosbeheer en de relatie tot het CMS-II project Door Mw. Drs. Shanti Dh. Adhin (project team leader Tropenbos Suriname) In haar inleiding schetst Mw. Adhin het vorig jaar doorlopen proces dat heeft geleid tot formulering en uitvoering van het huidige project. Zij bespreekt de 5 stappen van dit proces, waarbij de mate waarin kennis bijdraagt aan ontwikkeling steeds de rode draad is geweest. Enerzijds het ontwikkelen van deze kennis als antwoord op de geformuleerde vraag, anderzijds door met deze kennis een bijdrage te leveren aan capaciteitsopbouw op individueel én institutioneel niveau. Het creëren van samenwerking en partnerschap tussen verschillende relevante instituten, zowel binnen als buiten Suriname, krijgt hierbij veel aandacht. Vervolgens duidt zij op de samenhang tussen de verschillende projecten, in het bijzonder het project CMS-I als kennisbank voor de toekomstige praktijkproef. Samenhang vergt samenwerken, waarbij het samen ontwikkelen en delen van kennis betere garanties biedt voor de borging hiervan binnen relevante instituten. Proceedings van de CMS-II workshop Pagina 16 van 44

17 Ondersteund met prettig ogende, goed leesbare en informatieve slides, schetste Mw. Adhin een helder beeld van de doelen en huidige projecten (en hun onderlinge relatie) van Tropenbos in Suriname. De relatie tussen inhoud en titel van haar inleiding was hierdoor minder duidelijk. Dit, en de feitelijke informatie, bleek echter geen aanleiding tot vragen vanuit de zaal. Proceedings van de CMS-II workshop Pagina 17 van 44

18 De huidige stand van zaken rondom het CMS-II project; Selectie van de Forest Management Unit(s) (FMU s) Resultaten van de kosten-baten analyse Door Dr. Ir. John Hendrison (FSS Forestry) De inleiding van de heer Hendrison raakte aan de kern van deze workshop. Het project CMS-II dient als voorbereiding op de veldexperimenten zoals deze in een vervolgproject geformuleerd moeten worden. Om hiervoor over voldoende informatie te kunnen beschikken, motiveerde Hendrison dat het enerzijds noodzakelijk is om te komen tot een weloverwogen selectie van één of meerdere boslocaties (FMU s) en bedrijven voor onderzoek. Anderzijds moet voldoende informatie beschikbaar zijn over de actuele kosten van de huidige conventionele houtoogst. Om in dit laatste inzicht te krijgen, is veel veldwerk verzet door het betrokken team van het CELOS. Dit behelsde ondermeer het verzamelen van een groot aantal bedrijfsgegevens, observaties van houtoogst en het verrichten van tijdstudies bij 3 bedrijven. Natuurlijk is een groot deel van deze informatie van vertrouwelijke aard, zij worden in later stadium in een intern rapport gepresenteerd. De uit dit onderzoek gebleken resultaten konden al tijdens deze presentatie worden getoond: Resultaten Kostprijsberekening conventionele houtoogst (US$) Activiteit Kosten van. Kosten tot. Inventarisatie Velling Uitsleep Wegtransport Laden en lossen Watertransport Logistiek Overhead retributie TOTAAL (voorjaar 2006) Vervolgens schetst Hendrison in vogelvlucht de tot nu toe gevolgde procedure voor selectie van de FMU s. De hierbij gehanteerde criteria hebben geresulteerd in de voorselectie van bijna 40 bosbedrijven en/of bosgemeenschappen. Na evaluatie en een tweede toetsing door het CELOS-team, worden nu uiteindelijk 9 bosbedrijven voorgesteld voor eindselectie tijdens deze workshop. Het is de bedoeling om hieruit een tweetal bedrijven te kiezen die in aanmerking komen voor uitvoering van de CMS praktijkproef. Proceedings van de CMS-II workshop Pagina 18 van 44

19 De beperkte slides die tijdens de presentatie getoond werden, werden aangevuld met een uitgebreide hand-out (bijlage 4), waarmee de aanwezigen toch volledig geïnformeerd werden over de voortgang van CMS-II. Naar aanleiding van een vraag uit de zaal merkt Hendrison op dat niet enkel Tropenbos belangstelling heeft voor aspecten rondom duurzaam bosbeheer, maar dat hij deze organisatie heeft genoemd omdat Tropenbos, samen met WWF, de uitvoering van de huidige projecten mogelijk maakt. Naar aanleiding van de constatering dat bosgemeenschappen en HKV s nu volledig zijn verdwenen uit de lijst van geselecteerde bosbedrijven, stelt hij voor dat de vertegenwoordiging van bosbewoners zich alsnog buigt over het formuleren van voor hen relevante criteria. Hiermee zouden wellicht ook HKV s alsnog geselecteerd kunnen worden. Proceedings van de CMS-II workshop Pagina 19 van 44

20 Overwegingen bij het vervolg op CMS-II; Biodiversiteit en de rol van lokale gemeenschappen en kleinschalige productie Door Drs. Cor A.F. Pigot (Pall Projects Supply Suriname NV) Met de presentatie van de heer Pigot worden de aanwezigen uitgedaagd om nog eens goed na te denken over vooral de biodiversiteits- en sociale aspecten van het CMS. Hij benadrukt daarbij de mogelijkheden van CMS om een bijdrage te leveren aan duurzame ontwikkeling. We moeten ons hierbij echter niet meer verschuilen achter onderzoek, maar nu echt gaan doen! CMS-II biedt hiertoe goede mogelijkheden. Pigot plaatst deze met zijn presentatie in een breed nationaal én internationaal kader. Hij benadrukt hierbij dat het echter toch vooral om mensen gaat en we de mogelijkheden van communaal bosgebruik niet uit het oog mogen verliezen. Tenslotte doet hij een aantal zeer praktische aanbevelingen die vooral bedoeld zijn als incentives voor duurzaam bosgebruik. Proceedings van de CMS-II workshop Pagina 20 van 44

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers The Influence of Cognitive Stimulation in the Form of Active Learning on Mental Health

Nadere informatie

Productgerichte Milieuzorg HEMA

Productgerichte Milieuzorg HEMA Productgerichte Milieuzorg HEMA Aan dit project is in het kader van het Besluit milieusubsidies, regeling milieugerichte technologie een subsidie verleend uit het programma Productgerichte Milieuzorg 2000

Nadere informatie

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013 Update Empowermentproject Kenia september 2013 Het Empowerment-project in Kenia van de Rotaryclub Rhenen-Veendaal begint aan de derde fase: een derde en laatste bezoek, met een Empowerment workshop voor

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo. Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009

De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo. Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009 De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009 Environmental and Social Assessment Stakeholder Engagement EIA Fishing Biodiversity

Nadere informatie

PICA Patient flow Improvement center Amsterdam

PICA Patient flow Improvement center Amsterdam Operations research bij strategische capaciteitsbeslissingen in de zorg Ger Koole 26 mei 2008 Wat is Operations research? operations research (O.R.) is the discipline of applying advanced analytical methods

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM 5 maart 2014 De Beukenhof Terweeweg 2-4 2341 CR Oegstgeest 071-517 31 88 Security Intelligence Bijeenkomst Corporate IAM On the Internet,

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW)

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) 14 november 2014 2 PROGRAMMA ESFRI Roadmap, wat is het en waar doen we het voor? Roadmap 2016 Verschillen met vorige Schets

Nadere informatie

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinants and Barriers of Providing Sexual Health Care to Cancer Patients by Oncology

Nadere informatie

Tilburg University. Dienstenkeurmerken misbruikt Roest, Henk; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing. Publication date: 1999

Tilburg University. Dienstenkeurmerken misbruikt Roest, Henk; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing. Publication date: 1999 Tilburg University Dienstenkeurmerken misbruikt Roest, Henk; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1999 Link to publication Citation for published version (APA):

Nadere informatie

Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN)

Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN) Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN) [Type text] NL: Verkoopt u producten die niet aan jonge bezoekers verkocht mogen worden of heeft uw webwinkel andere (wettige) toelatingscriteria? De Webshophelpers.nl

Nadere informatie

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel Fractie SAM Stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Fractie SAM Aan de universiteitsraad 13 november

Nadere informatie

1.1 ORGANIZATION INFORMATION 1.2 CONTACT INFORMATION 2.1 SCOPE OF CERTIFICATION 2.2 AUDITOR INFORMATION 3.1 AUDIT CONCLUSIONS 3.2 MANAGEMENT SYSTEM EFFECTIVENESS 3.3 OBSERVATIONS Organization Address Name

Nadere informatie

Het opschorten van de handel op de Amsterdamse Effectenbeurs Kabir, M.R.

Het opschorten van de handel op de Amsterdamse Effectenbeurs Kabir, M.R. Tilburg University Het opschorten van de handel op de Amsterdamse Effectenbeurs Kabir, M.R. Published in: Bedrijfskunde: Tijdschrift voor Modern Management Publication date: 1991 Link to publication Citation

Nadere informatie

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Wilma Fokker, IBM account manager BA Ton Rijkers, Business Project Manager EMI Music IBM Cognos Express Think big. Smart small. Easy to install pre-configured

Nadere informatie

Wij danken allen die het mogelijk hebben gemaakt om deze Conferentie te houden.

Wij danken allen die het mogelijk hebben gemaakt om deze Conferentie te houden. Voorwoord Dit concept document is tot stand gekomen vanuit presentaties, discussies en overwegingen met verschillende belangengroepen bij de Organisatie van de Conferentie Ordening Goud sector in Suriname

Nadere informatie

TRAININGSWIJZER MODULE 1:

TRAININGSWIJZER MODULE 1: TRAININGSWIJZER MODULE 1: Bosbedrijfskunde & Marketing binnen de Houtsector Aan : Suriname Business Forum (SBF) Dhr. R. Kalka Datum : 31 augustus 2012 Versie : 1.0 Inhoudsopgave 1 TRAININGSWIJZER MODULE:

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Tilburg University. Huisvuilscheidingsproeven in Nederland Pieters, Rik; Verhallen, T.M.M. Published in: Beswa-Revue. Publication date: 1985

Tilburg University. Huisvuilscheidingsproeven in Nederland Pieters, Rik; Verhallen, T.M.M. Published in: Beswa-Revue. Publication date: 1985 Tilburg University Huisvuilscheidingsproeven in Nederland Pieters, Rik; Verhallen, T.M.M. Published in: Beswa-Revue Publication date: 1985 Link to publication Citation for published version (APA): Pieters,

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

Materialiteit en waardecreatie. Jos Reinhoudt 21 mei 2015

Materialiteit en waardecreatie. Jos Reinhoudt 21 mei 2015 Materialiteit en waardecreatie Jos Reinhoudt 21 mei 2015 JOS REINHOUDT MVO Nederland Speerpuntonderwerpen: Transparantie Stakeholderdialoog Impact MVO Trendrapport 2015 j.reinhoudt@mvonederland.nl @JosReinhoudt

Nadere informatie

EU-Houtverordening vanuit de houthandel

EU-Houtverordening vanuit de houthandel EU-Houtverordening vanuit de houthandel Nyenrode 4 februari 2013 Paul van den Heuvel Actieplan Bewust met hout 2010-2015 Samen werken aan duurzaam geproduceerd hout Ambities 80% 1 ste helft 2012 De hele

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

Assessment van Gespreksvaardigheden via de Webcamtest: Onderzoek naar Betrouwbaarheid, Beleving en de Samenhang met Persoonlijksfactoren

Assessment van Gespreksvaardigheden via de Webcamtest: Onderzoek naar Betrouwbaarheid, Beleving en de Samenhang met Persoonlijksfactoren : Onderzoek naar Betrouwbaarheid, Beleving en de Samenhang met Persoonlijksfactoren Assessment of Counseling Communication Skills by Means of the Webcamtest: A Study of Reliability, Experience and Correlation

Nadere informatie

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K.

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K. Persoonlijkheid & Outplacement: Wat is de Rol van Core Self- Evaluation (CSE) op Werkhervatting na Ontslag? Personality & Outplacement: What is the Impact of Core Self- Evaluation (CSE) on Reemployment

Nadere informatie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een Vergelijking met Rusten in Liggende Positie The Effectiveness of a Mindfulness-based Body Scan: a Comparison with Quiet Rest in the Supine

Nadere informatie

De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking

De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking Kenmerken van ADHD en de Theory of Mind 1 De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking The Influence of Characteristics of ADHD on Theory

Nadere informatie

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Wilde Wijze Vrouw, Klara Adalena August 2015 For English translation of our Examination rules, please scroll down. Please note that the Dutch version

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Samenvatting. ENERQI Gids (Rapport nummer D3.2) 20 februari 2012

Samenvatting. ENERQI Gids (Rapport nummer D3.2) 20 februari 2012 Samenvatting ENERQI Gids (Rapport nummer D3.2) 20 februari 2012 Coordinator: DTV Consultants, Mr. Willem Buijs, PO Box 3559, 4800 DN, Breda Tel: +31 76 513 66 00 ENERQI@dtvconsultants.nl Start van het

Nadere informatie

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Stimuleringsproject LOB in het mbo Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Visie ontwikkelen in regionale inspiratiebijeenkomsten Wat verstaan we eigenlijk onder loopbaanoriëntatie en -begeleiding

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012 Advanced Instrumentation Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet 10 Oktober 2012 Agenda Wat is Advanced Instrumentation? Hoe past Advanced Instrumentation in de keten van fundamenteel onderzoek

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij

De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij Mensen met een Psychiatrische Stoornis de Modererende Invloed van de Therapeutische Alliantie The Effect of Arts Therapies

Nadere informatie

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Influence of Mindfulness Training on Parental Stress, Emotional Self-Efficacy

Nadere informatie

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care Annemiek T. Harder Studies presented in this thesis and the printing of this

Nadere informatie

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Measuring quality of life in children with JIA Masterthese Klinische Psychologie Onderzoeksverslag Marlot Schuurman 1642138 mei 2011 Afdeling Psychologie

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Risk & Requirements Based Testing

Risk & Requirements Based Testing Risk & Requirements Based Testing Tycho Schmidt PreSales Consultant, HP 2006 Hewlett-Packard Development Company, L.P. The information contained herein is subject to change without notice Agenda Introductie

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

De Invloed van Religieuze Coping op. Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie. Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria

De Invloed van Religieuze Coping op. Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie. Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria De Invloed van Religieuze Coping op Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria Ria de Bruin van der Knaap Open Universiteit Naam student:

Nadere informatie

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten? De Modererende rol van Persoonlijkheid op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten 1 Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve

Nadere informatie

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Project : GigaPort3 Project Year : 2010 Project Manager : Albert Hankel Author(s) : Eefje van der Harst Completion Date : 24-06-2010 Version : 1.0

Nadere informatie

Tilburg University. Energiebesparing door gedragsverandering van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Psychologie. Publication date: 1982

Tilburg University. Energiebesparing door gedragsverandering van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Psychologie. Publication date: 1982 Tilburg University Energiebesparing door gedragsverandering van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Psychologie Publication date: 1982 Link to publication Citation for published version (APA):

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

it would be too restrictive to limit the notion to an "inner circle" in which the individual may live his own personal life as he chooses and to exclude therefrom entirely the outside world not encompassed

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

Markt- en marketingonderzoek aan Nederlandse universiteiten Verhallen, T.M.M.; Kasper, J.D.P.

Markt- en marketingonderzoek aan Nederlandse universiteiten Verhallen, T.M.M.; Kasper, J.D.P. Tilburg University Markt- en marketingonderzoek aan Nederlandse universiteiten Verhallen, T.M.M.; Kasper, J.D.P. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1987 Link to publication Citation

Nadere informatie

Tilburg University Het voorkomen van merkverwarring General rights Take down policy

Tilburg University Het voorkomen van merkverwarring General rights Take down policy Tilburg University Het voorkomen van merkverwarring Hacker, T.W.F.; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1988 Link to publication Citation for published version

Nadere informatie

Inspectie beleid GDP Guideline. Ageeth Dekker Senior Inspecteur

Inspectie beleid GDP Guideline. Ageeth Dekker Senior Inspecteur Inspectie beleid GDP Guideline Ageeth Dekker Senior Inspecteur Agenda 1. Inleiding 2. Groothandelsvergunning 3. GDP inspecties, rapportage en certificaat 4. Samenvatting 5. Vragen 2 Inleiding Nieuwe GDP

Nadere informatie

Private Governance : Werkt het? Is het genoeg?

Private Governance : Werkt het? Is het genoeg? Private Governance : Werkt het? Is het genoeg? Workshop Public & Private Governance Wageningen UR / MinBuZa Th Hague, February 1, 2013 The Hague, Febr. 1, 2013 Public & Private Governance slide 1 Initiatieven

Nadere informatie

The observational method wat te doen?

The observational method wat te doen? The observational method wat te doen? Mandy Korff Wat is de Observational method? The Observational Method in ground engineering is a continuous, managed, integrated, process of design, construction control,

Nadere informatie

2 e webinar herziening ISO 14001

2 e webinar herziening ISO 14001 2 e webinar herziening ISO 14001 Webinar SCCM 25 september 2014 Frans Stuyt Doel 2 e webinar herziening ISO 14001 Planning vervolg herziening Overgangsperiode certificaten Korte samenvatting 1 e webinar

Nadere informatie

Windows Server 2003 EoS. GGZ Nederland

Windows Server 2003 EoS. GGZ Nederland Windows Server 2003 EoS GGZ Nederland Inleiding Inleiding Op 14 juli 2015 gaat Windows Server 2003 uit Extended Support. Dat betekent dat er geen nieuwe updates, patches of security releases worden uitgebracht.

Nadere informatie

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effects of Contact-oriented Play and Learning in the Relationship between parent and child with autism Kristel Stes Studentnummer:

Nadere informatie

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere vrouwen: Onderzoek naar de relatie tussen angst, depressieve

Nadere informatie

Tilburg University. Technieken van kwalitatief onderzoek 1 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H. Published in: Tijdschrift voor Marketing

Tilburg University. Technieken van kwalitatief onderzoek 1 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H. Published in: Tijdschrift voor Marketing Tilburg University Technieken van kwalitatief onderzoek 1 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1982 Link to publication Citation for published version

Nadere informatie

Tilburg University. Canonische analyse in markt- en marketingonderzoek Kuylen, A.A. A.; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing

Tilburg University. Canonische analyse in markt- en marketingonderzoek Kuylen, A.A. A.; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing Tilburg University Canonische analyse in markt- en marketingonderzoek Kuylen, A.A. A.; Verhallen, T.M.M. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1980 Link to publication Citation for

Nadere informatie

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Gender Differences in Crying Frequency and Psychosocial Problems in Schoolgoing Children aged 6

Nadere informatie

Kaders voor burgerparticipatie

Kaders voor burgerparticipatie voor burgerparticipatie 1 Inhoud Pagina Hoofdstuk 3 1. Inleiding 1.1 Doel van deze notitie 1.2 Opbouw van deze notitie 4 2. Algemeen 2.1 Twee niveaus: uitvoering en meedenken over beleid 2.2 Tweerichtingsverkeer

Nadere informatie

Business as an engine for change.

Business as an engine for change. Business as an engine for change. In the end, the success of our efforts will be measured against how we answered what we have found to be the fundamental question: how do we love all the children, of

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

Verpak je project! PETS 2015 Bert Bruns (RC Schoonhoven, bert.bruns@bridges2beyond.nl) 7 maart 2015

Verpak je project! PETS 2015 Bert Bruns (RC Schoonhoven, bert.bruns@bridges2beyond.nl) 7 maart 2015 Verpak je project! PETS 2015 Bert Bruns (RC Schoonhoven, bert.bruns@bridges2beyond.nl) 7 maart 2015 Projecten, fondsen werven en duurzaamheid Fondsenwerven hoort bij Rotary! Niet altijd makkelijk:! Mooie

Nadere informatie

FRYSLÂN FOAR DE WYN. Plan van aanpak. Finale versie, 14 november 2013

FRYSLÂN FOAR DE WYN. Plan van aanpak. Finale versie, 14 november 2013 FRYSLÂN FOAR DE WYN Plan van aanpak Finale versie, 14 november 2013 Albert Koers, Comité Hou Friesland Mooi Hans van der Werf, Friese Milieu Federatie Johannes Houtsma, Platform Duurzaam Friesland FRYSLÂN

Nadere informatie

Gebieds- en Stedelijke Programma s. Leiding en Staf Stedelijke Programma s. Gemeente Vlaardingen RAADSVOORSTEL

Gebieds- en Stedelijke Programma s. Leiding en Staf Stedelijke Programma s. Gemeente Vlaardingen RAADSVOORSTEL RAADSVOORSTEL Registr.nr. 1423468 R.nr. 52.1 Datum besluit B&W 6juni 2016 Portefeuillehouder J. Versluijs Raadsvoorstel over de evaluatie van participatie Vlaardingen, 6juni 2016 Aan de gemeenteraad. Aanleiding

Nadere informatie

Een tien voor transparantie. Workshop een tien voor transparantie 26 mei 2010 Fred Jonker Wageningen University

Een tien voor transparantie. Workshop een tien voor transparantie 26 mei 2010 Fred Jonker Wageningen University Een tien voor transparantie Workshop een tien voor transparantie 26 mei 2010 Fred Jonker Wageningen University Overzicht presentatie/programma Inleiding ECTS Users Guide Learning outcomes Grading table

Nadere informatie

WHS Autochartist. Van start gaan met WHS Autochartist. De markttrend voorspellen De grafiek voor ontwikkelende chart patronen laten zoeken

WHS Autochartist. Van start gaan met WHS Autochartist. De markttrend voorspellen De grafiek voor ontwikkelende chart patronen laten zoeken Van start gaan met WHS Autochartist De markttrend voorspellen De grafiek voor ontwikkelende chart patronen laten zoeken WHS Autochartist Belangrijke support, resistance en break-out niveaus bepalen WH

Nadere informatie

DECLARATION FOR GAD approval

DECLARATION FOR GAD approval Version 1.2 DECLARATION FOR GAD approval Declare that for the following central heating boilers Intergas Calderas de Calefacción S. L. Kombi Kompakt R 24, 28/24, 36/30 and Prestige The installation and

Nadere informatie

Tilburg University. Hoe psychologisch is marktonderzoek? Verhallen, T.M.M.; Poiesz, Theo. Published in: De Psycholoog. Publication date: 1988

Tilburg University. Hoe psychologisch is marktonderzoek? Verhallen, T.M.M.; Poiesz, Theo. Published in: De Psycholoog. Publication date: 1988 Tilburg University Hoe psychologisch is marktonderzoek? Verhallen, T.M.M.; Poiesz, Theo Published in: De Psycholoog Publication date: 1988 Link to publication Citation for published version (APA): Verhallen,

Nadere informatie

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5)

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Hester A. Lijphart Eerste begeleider: Dr. E. Simon Tweede

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

Visie vanuit de BIG-5 op Standard Business Reporting

Visie vanuit de BIG-5 op Standard Business Reporting www.pwc.nl SBR Programma Visie vanuit de BIG-5 op Standard Business Reporting Amersfoort, Inhoud 1. Introductie en disclaimer 2. Rol binnen het SBR programma 3. Samenwerken of concurreren? 4. Bijzondere

Nadere informatie

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Met opmaak: Links: 3 cm, Rechts: 2 cm, Boven: 3 cm, Onder: 3 cm, Breedte: 21 cm, Hoogte: 29,7 cm Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Stigmatisation of Persons

Nadere informatie

PROFESSIONELE ONTWIKKELING VIA DE AQI: achtergrond en eerste ervaringen

PROFESSIONELE ONTWIKKELING VIA DE AQI: achtergrond en eerste ervaringen PROFESSIONELE ONTWIKKELING VIA DE AQI: achtergrond en eerste ervaringen INTERNATIONALISERING EN PROF. DEVELOPMENT Internationalisering betekent investeren in professionele ontwikkeling van docenten: Meer

Nadere informatie

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility.

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility. RELATIE ANGST EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility Jos Kooy Eerste begeleider Tweede

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education *3745107457* Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2015 Approx. 15 minutes

Nadere informatie

Welke standaard is het beste? 4 december 2008, Bianca Scholten, bianca.scholten@task24.nl, tel. 06 52 45 25 98

Welke standaard is het beste? 4 december 2008, Bianca Scholten, bianca.scholten@task24.nl, tel. 06 52 45 25 98 Welke standaard is het beste? 4 december 2008, Bianca Scholten, bianca.scholten@task24.nl, tel. 06 52 45 25 98 Level 4 Business Planning & Logistics ISA-99 beveiliging binnen het control domain Level 3

Nadere informatie

Conferentie Examinering in de bpv 31 mei 2013 Workshop : handboeken BPV en het buitenland

Conferentie Examinering in de bpv 31 mei 2013 Workshop : handboeken BPV en het buitenland Conferentie Examinering in de bpv 31 mei 2013 Workshop : handboeken BPV en het buitenland Andre van Voorst : sr adviseur Kenwerk / Examenwerk Mirjam Hensels : projectleider BPV Handboeken Programma Inleiding

Nadere informatie

Vergelijking overheidsuitgaven in verschillende types democratieen Model Feld en Matsusaka (*)

Vergelijking overheidsuitgaven in verschillende types democratieen Model Feld en Matsusaka (*) Vergelijking overheidsuitgaven in verschillende types democratieen Model Feld en Matsusaka (*) L.P. Feld / J.G. Matsusaka (2003), Budget Referendums and Government Spending: Evidence from Swiss Cantons,

Nadere informatie

Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst. Presentator: Remko Geveke

Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst. Presentator: Remko Geveke Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst Presentator: Remko Geveke Start webinar: 08:30 uur Agenda Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst Verticaal Toezicht vs. Horizontaal Toezicht

Nadere informatie

Uitwerking thema avond Testnet HBO/Academische Testopleiding 14 november 2012

Uitwerking thema avond Testnet HBO/Academische Testopleiding 14 november 2012 Uitwerking thema avond Testnet HBO/Academische Testopleiding 14 november 2012 Inleiding: Tijdens deze thema avond heeft de werkgroep vertegenwoordigd door een 4 koppige delegatie de resultaten van de werkgroep

Nadere informatie

The Effect of Gender, Sex Drive and Autonomy. on Sociosexuality. Invloed van Sekse, Seksdrive en Autonomie. op Sociosexualiteit

The Effect of Gender, Sex Drive and Autonomy. on Sociosexuality. Invloed van Sekse, Seksdrive en Autonomie. op Sociosexualiteit The Effect of Gender, Sex Drive and Autonomy on Sociosexuality Invloed van Sekse, Seksdrive en Autonomie op Sociosexualiteit Filiz Bozkurt First supervisor: Second supervisor drs. J. Eshuis dr. W. Waterink

Nadere informatie

Tilburg University. Huishoudelijk gedrag en stookgasverbruik van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Economisch Statistische Berichten

Tilburg University. Huishoudelijk gedrag en stookgasverbruik van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Economisch Statistische Berichten Tilburg University Huishoudelijk gedrag en stookgasverbruik van Raaij, Fred; Verhallen, T.M.M. Published in: Economisch Statistische Berichten Publication date: 1980 Link to publication Citation for published

Nadere informatie

Manufacturer s Certificate of Compliance VOC Emissions

Manufacturer s Certificate of Compliance VOC Emissions Manufacturer s Certificate of Compliance VOC Emissions Certificate: GLP1101 Company: modulyss NV Related Products modulyss tufted carpet tiles, FR, Bitumen backed, post-dyed nylon (all items) PRODUCT NAMES

Nadere informatie

Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het. Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met. een Psychotische Stoornis.

Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het. Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met. een Psychotische Stoornis. Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met een Psychotische Stoornis. The Effect of Assertive Community Treatment (ACT) on

Nadere informatie