Kiezen voor Verbinding en Vernieuwing Een strategie op maat van de mens ter versterking van de regionale samenwerking in Midden Limburg

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kiezen voor Verbinding en Vernieuwing Een strategie op maat van de mens ter versterking van de regionale samenwerking in Midden Limburg"

Transcriptie

1 Kiezen voor Verbinding en Vernieuwing Een strategie op maat van de mens ter versterking van de regionale samenwerking in Midden Limburg Een bijdrage van Ronduit Open aan de discussie over en versterking van de samenwerking in de regio Leudal, december 2008

2 Inhoudsopgave Voorwoord 1. Situatieschets 2. Wat zijn de problemen in Midden Limburg? 3. Een nadere analyse 4. Uitdagingen 5. Uitgangspunten 6. Inhoudelijke agenda 7. Aanpak Tot slot

3 Voorwoord Regionale samenwerking is in. Althans het staat in de belangstelling. Dat geldt niet alleen voor Midden Limburg. Wereldwijd groeit de aandacht voor regio s. Daarbij is overigens sprake van nogal uiteenlopende en deels tegengestelde bewegingen en krachten. Voor een deel komt deze belangstelling voort uit het feit dat bij velen de overtuiging is gegroeid dat de globalisering als overheersende trend ook belangrijke nadelen met zich mee brengt. Wereldwijd ontstaan netwerken waarin gezocht wordt naar oplossingen op regionale schaal. Maar ook nationale overheden, zeker in de westerse wereld, hebben ontdekt dat landelijk beleid, hoe goed bedoeld ook, lang niet altijd de gewenste effecten heeft. In veel landen vinden processen van decentralisatie plaats. Bevoegdheden en verantwoordelijkheden verschuiven naar provincies en regio s. Tegelijkertijd vinden op regionale schaal omgekeerde ontwikkelingen plaats. Gemeenten komen tot het besef dat regionale opgaven vaak beter via onderlinge samenwerking kunnen worden opgelost. Dat geldt in het bijzonder voor vraagstukken op economisch terrein. Een heldere visie en goede onderlinge afspraken kunnen aanzienlijk bijdragen aan het benutten van kansen. In ieder geval gaat dat stukken beter dan wanneer ieder vooral of uitsluitend op eigen voordeel uit is. Maar er is meer. Niet alleen bestuurlijke overwegingen bepleiten samenwerking. Ook uit cultureel oogpunt neemt het belang van regio s toe. Dan gaat het over de identiteit, over het eigene van een regio. Waarin onderscheiden regio s zich onderling? Dat besef is in landen als Frankrijk en Engeland traditioneel heel wat sterker ontwikkeld dan in Nederland. Maar ook hier groeit het regionale en plaatselijke bewustzijn. Burgers voelen zich verbonden met hun woonkern en met de regio waarin ze wonen, vaak nog meer dan met gemeenten die als gevolg van herindelingen alsmaar groter zijn geworden en vaak door burgers primair als administratieve en organisatorische eenheden worden beleefd. Maar ondanks deze overwegingen heeft het met de samenwerking in Midden Limburg tot nu toe niet erg willen vlotten. Integendeel. Op bestuurlijk niveau is sprake van tegenstellend denken. Althans, intenties hebben niet altijd hun vertaling gevonden in effectieve vormen van samenwerking. Wij menen dat de komende maanden doorslaggevend zullen zijn met betrekking tot regionale samenwerking. Daarom hebben we onze opvattingen, inclusief voorstellen, suggesties en plannen op papier gezet. Dat hebben we niet gedaan in de veronderstelling of met de ambitie dat de inhoud van dit rapport de enige waarheid bevat. Kenmerkend voor een politiek debat is immers dat iedere partij eigen waarheden en overtuigingen inbrengt. Het is van het grootste belang dat dit ook gebeurt rond de regionale samenwerking. Wij menen dat dit Rapport eraan kan bijdragen om de vragen die aan de orde zijn met betrekking tot regionale samenwerking scherper te stellen en te beantwoorden. Met als uitgangspunt dat bewust en expliciet genomen besluiten, zeker op het vlak van samenwerking, beter zijn dan het uitspreken van vage intenties die maar al te makkelijk, zo wijst de ervaring uit, in politieke en bestuurlijke greppels belanden als de uitvoering aan de orde is. Een extra argument voor een stevig politiek debat en dus een belangrijke rol van de Gemeenteraden is dat het, zoals uit deze publicatie blijkt, naar onze overtuiging bij regionale samenwerking om vraagstukken handelt die in sterke mate ideologisch gekleurd zijn. Het gaat om veranderingen op het

4 niveau van basiswaarden. Dat is bij uitstek het domein van de politiek. En dus brengt regionale samenwerking voor raadsleden de noodzaak met zich mee om helderheid te verschaffen. Deelt men de analyse? Welke aanpak staat men voor? Hoe ver wil men daarin gaan? Ingrijpende verschuivingen op het niveau van waarden leiden tot lastige vragen. Simpele oplossingen en oppervlakkige interventies helpen dan niet. Maar er is ook een voordeel. Debatten over waarden zijn heel wat spannender dan het aanbrengen van marginale veranderingen in ambtelijke nota s. Waarden inspireren, met het verplaatsen van komma s en lange discussies over formele procedures is dat zelden het geval. Fractie Ronduit Open Joerie Minses, Fractieleider Berry Hermans Ria Teluij Thieu Wagemans

5 1. Situatieschets Een van de kenmerken van de Regio Midden Limburg is dat er sprake is van een zwakke bestuurlijke regie terwijl die juist wel hard nodig is. Aan de ene kant is de regio in economisch opzicht niet buitengewoon sterk terwijl aan de andere kant initiatieven om de economie te versterken vaak nadelige effecten hadden op de kwaliteiten van de omgeving. Onder economische druk is veel waardevols verloren gegaan. Tegelijkertijd is verzwakking van economische ontwikkeling met alle nadelige gevolgen voor de werkgelegenheid geen optie. Een dergelijke situatie vraagt om een krachtige regie. Uitgangspunt daarbij moet zijn dat ontwikkeling mogelijk blijft maar dat deze tegelijkertijd zodanig wordt gericht dat deze versterkend werkt. Het oplossen van het ene probleem en het gelijktijdig veroorzaken van andere problemen is ongewenst. Toch is deze verbrokkelde aanpak eerder regel dan uitzondering. Een belangrijke omstandigheid daarbij is tot op heden geweest dat er van een breed gedragen visie, inclusief aanvaarding van de consequenties daarvan, slechts in zeer beperkte mate sprake is geweest. En voor zover er overeenstemming was, werd die, enkele uitzonderingen daargelaten, verwoord in zeer algemene termen. De overheersende benadering is geweest dat iedere gemeente bij voorstellen op het vlak van samenwerking vooral de consequenties voor de eigen gemeente voorop stelde. Het splitsend denken en handelen overheerste. Kenmerkend voor de regio is ook dat initiatieven en voorstellen voortdurend het risico lopen dat ze door deelnemende gemeenten uitsluitend of voornamelijk worden beoordeeld aan de hand van de vraag of er voor de eigen gemeente voordeel valt te behalen of, nog erger, of het voordeel voor andere gemeenten niet te groot wordt. De wijze waarop het proces van herindeling is verlopen waarbij sprake was van vele pogingen om de eigen positie te versterken, ook wanneer dit ten koste zou gaan van buurgemeenten, vormde een sprekend voorbeeld van hoe het met de samenwerking in de regio is gesteld. In dat traject van besluitvorming was een dominante gedachte dat de herindeling nodig was omdat.. de samenwerking niet tot stand kwam. Gelet op de aard van de problemen is er niettemin een dringende noodzaak voor samenwerking. Tegelijkertijd tonen de ervaringen uit het verleden aan dat die samenwerking moeilijk van de grond komt. Er is veel over gesproken. De al tientallen jaren overheersende cultuur is echter een cultuur van tegenstellend denken. Weliswaar zijn er krachten, zoals uit ondernemersland, die sterk op samenwerking aandringen maar bestuurlijk komt die niet gemakkelijk van de grond. Vormen van samenwerking waarbij partijen zich niet vinden in de meerwaarde ervan maar zich primair laten leiden door eigen belangen kennen een zwak fundament.

6 Tegelijkertijd wordt de noodzaak van samenwerking breed en voortdurend onderschreven. Dat is ook logisch. Er is sprake van inhoudelijke problemen die slechts door samenwerking tot een oplossing kunnen komen. Bovendien worden mogelijkheden niet of slechts deels benut wanneer gemeenten individueel blijven handelen. Weliswaar is de schaalgrootte van de gemeenten na de herindeling toegenomen, maar daarmee is de noodzaak van samenwerking niet weggenomen.

7 2. Wat zijn de problemen in Midden Limburg? In algemene termen zou kunnen worden gesteld dat de centrale opgave voor Midden Limburg te maken heeft met duurzaamheid. Kenmerkend voor problemen op het vlak van duurzaamheid is dat er een spanning bestaat tussen economische, ecologische en sociaal-culturele waarden. Veel wat waardevol is maar tegelijkertijd kwetsbaar, is onder economische druk de afgelopen decennia verloren gegaan. Door grootschalige ontgrondingen en grote infrastructurele ingrepen zoals de aanleg van wegen en kanalen zijn niet alleen landschappelijke en natuurwaarden verloren gegaan maar het waren ook ingrepen die haaks stonden op de kleinschaligheid die Midden Limburg van oudsher kenmerkte. Met als resultaat dat het huidige aanzicht van Midden Limburg steeds meer de kenmerken heeft gekregen van een lappendeken: een verzameling functies waarbinnen niet altijd veel structuur valt te ontdekken. Maar niet alleen grote ingrepen hadden dat effect. Ook de ontwikkelingen op het platteland werkten daaraan mee. De modernisering van de land- en tuinbouw was uit economisch oogpunt noodzakelijk om concurrentiekracht te behouden. Door mechanisering waren ondernemers in staat de kostprijs te verlagen. Maar de aard van de mechanisering bracht met zich mee dat nieuwe technologische vindingen slechts rendabel konden worden ingezet wanneer de productie op veel grotere schaal zou plaatsvinden. Met als gevolg dat het platteland gaandeweg werd ingericht naar de wensen van de moderne landbouw. Dat proces stond haaks op ecologische waarden. Natuur en landschap maar ook de waterhuishouding werden afgestemd op economische belangen. Het buitengebied werd een productielandschap. Met als gevolg dat regio s steeds meer op elkaar gingen lijken. En hoewel de economische noodzaak niet ter discussie stond en staat, werden de nadelen ervan lange tijd onvoldoende erkend. Althans, in de besluitvorming moesten die doorgaans wijken. Vanaf de tachtiger jaren groeide overigens het besef dat deze ontwikkeling ook grote nadelen had. Dat uitte zich ook in politiek en bestuur. Op rijks- en provinciaal niveau kwam beleid tot stand met als doel om te beschermen wat kwetsbaar was en te herstellen wat verloren was gegaan. Maar tegelijkertijd wijzen ervaringen uit dat uitvoering van deze plannen vaak wordt belemmerd of gehinderd door dezelfde krachten die de problemen hebben veroorzaakt. Maar er is niet enkel sprake van spanning tussen het economische en het ecologische domein. Ook op sociaal-cultureel terrein is er sprake van spanningen die deels worden veroorzaakt door economische ontwikkelingen. Ook hier is een schaalprobleem aan de orde. Uit economisch oogpunt is schaalvergroting vaak gewenst, bijvoorbeeld omdat daardoor de kostprijs van producten en diensten kan worden verlaagd en bijgevolg de concurrentiekracht kan worden verbeterd. Maar ook in de publieke sector zagen we dat schaalvergroting vanzelfsprekend werd geacht. Daardoor konden

8 voordelen worden behaald op het vlak van verbetering van de efficiency, zo was (en is) de vrij algemene overtuiging. Onder die invloed ontstonden organisaties die de menselijke maat te boven gaan. Informele verbanden, van oudsher een krachtig kenmerk van Midden Limburg, verloren aan betekenis en moesten plaats maken voor formele organisaties. Wat voorheen vanzelf sprak, zoals burenhulp, werd vervangen door bureaucratische organisaties. Sociale cohesie maakte plaats voor de wereld van functieomschrijvingen, procedures, cliëntprofielen enz. Door modernisering en rationalisatie is veel sociaal weefsel verloren gegaan. Een andere ontwikkeling die daarmee samenhing was de steeds grotere nadruk op marktwerking. Ondersteuning van burgers, ook in het sociale domein, moest niet langer door overheidsorganisaties worden geregeld maar onderworpen worden aan de krachten van de markt. Burgers werden cliënten, sociale hulp werd een product en de stopwatch bepaalde het aantal minuten hulp per dag per cliënt. Intussen groeit het inzicht dat wat als een oplossing werd gezien ook forse nadelen met zich meebrengt. Deze ontwikkelingen kunnen niet los worden gezien van verschuivingen die zich binnen onze samenleving hebben voorgedaan. Vrijwilligerswerk is thans minder vanzelfsprekend dan voorheen. Tweeverdieners ontbreekt het doorgaans aan tijd om, zo ze dat zouden willen, iedere week een aantal uren als vrijwilliger actief te zijn. Onder meer door individualisering is onderlinge hulpverlening niet meer vanzelfsprekend. Relaties tussen burgers worden minder hecht. De geschetste problemen brengen nieuwe opgaven met zich mee voor overheden. Immers, voortdurend bestaat de neiging om problemen die uit deze ontwikkelingen voortvloeien op het bord van de overheid te leggen. Daarbij doet zich echter vaak het knelpunt voor dat een effectieve aanpak binnen bestaande structuren en verbanden niet goed mogelijk is. In overheidsland is doorgaans sprake van met veel gevoel voor detail vastgelegde structuren en procedures. Wijziging daarvan is vaak niet eenvoudig en doorgaans erg tijdrovend. Met als gevolg dat nieuwe opgaven moeten worden opgepakt in structuren en met instrumenten die daarop niet goed zijn afgestemd. Anders gezegd, het is allerminst vanzelfsprekend en zelfs twijfelachtig of de regionale opgaven effectief kunnen worden aangepakt zonder ingrijpende wijzigingen op het vlak van beleidsvormingsprocessen, sturing en organisatie binnen en tussen de gemeenten zelf.

9 3. Een nadere analyse Helder mag zijn dat het niet gaat om problemen die door middel van min of meer oppervlakkige interventies kunnen worden opgelost. Daarvoor zijn deze problemen te ingrijpend. Om diezelfde reden helpt het niet wanneer partijen zoeken naar oplossingen die het karakter hebben van compromissen. Dergelijke oplossingen hebben het karakter van symptoombestrijding. Ze laten de onderliggende problemen onaangetast. In plaats daarvan moeten we eerst scherp zicht krijgen op deze onderliggende problemen en vervolgens de stap naar maatregelen zetten. We zullen op enkele ontwikkelingen nader ingaan en aansluitend een ontwikkelingsperspectief schetsen. Achtereenvolgens gaan we in op het economisch domein, het kapitaal van de regio, de identiteit van de regio en het sociale domein.. Het economische domein We stelden dat economische ontwikkelingen op gespannen voet staan met wat uit ecologisch en sociaal gezichtspunt van waarde is. Dat probleem is zeker niet uniek voor Midden Limburg maar de omstandigheden in onze regio geven aan dat probleem wel extra gewicht. Nu kan het belang van economisch ontwikkeling voor Midden Limburg onmogelijk worden ontkend. Sterker nog, van een sterke economische basis is nooit echt sprake geweest. Hoewel de omstandigheden per sector uiteenlopen, is de werkgelegenheidssituatie door de jaren heen een zorgpunt geweest. Het oplossen van problemen door minder het accent te leggen op economische factoren ligt dan ook niet voor de hand. Integendeel. Tegelijkertijd bestaat het risico dat stimulering van de economie en meer ruimte geven aan economische krachten de spanning met wat uit ecologisch en sociaal oogpunt waardevol en kwetsbaar is nog verder vergroot. Zoals gezegd is het niet de aangewezen weg om dit probleem via doorgaans op moeizame wijze te bereiken compromissen op te lossen. Toch is dat doorgaans de weg die de afgelopen decennia is gevolgd. In plaats daarvan is de uitdaging aan de orde om na te gaan op welke wijze de spanning tussen wat economisch profijtelijk is en wat uit ecologisch en sociaal oogpunt van waarde is duurzaam kan worden opgelost. Daartoe moeten we nader kijken naar de wijze waarop ons economisch systeem thans functioneert. Op hoofdlijnen zouden we daarbij een drietal systeemfouten kunnen benoemen. Op de eerste plaats is het economisch systeem dominant ten opzichte van het ecologische en het sociaal-culturele. Daarvan kennen we vele voorbeelden in onze regio. Op de tweede plaats is kenmerkend voor het economisch systeem zoals dat thans functioneert dat dit is

10 gebaseerd op groei. Een onderneming met een jaarlijks gelijkblijvende omzet en winst vinden wij niet het toonbeeld van een goed bedrijf. Groei hoort erbij. Een derde systeemfout is dat het systeem niet zelfcorrigerend is. Zo zijn natuurwaarden niet bij machte om tegenwicht te bieden tegenover economische krachten. Weliswaar hebben overheden die beschermende rol op zich genomen en maatregelen getroffen, maar de praktijk geeft aan dat daar niet altijd op mag worden vertrouwd. Er zijn vele voorbeelden waarbij uiteindelijk door overheden via ontheffingen, vrijstellingen of wijziging van geldende regels werd meegewerkt aan uit economisch oogpunt interessante projecten. Onder economische druk wordt veel vloeibaar. In plaats van te zoeken naar niet-duurzame of minder duurzame compromissen zouden we de weg in kunnen slaan naar vormen van economische bedrijvigheid die geen onaanvaardbare druk leggen op wat waardevol en thans kwetsbaar. En we zouden zelfs nog een stap verder willen gaan. Kunnen we innovaties bedenken waarbij datgene wat wij willen behouden ook in economisch opzicht waardevol wordt? Nu als gevolg van de kredietcrisis door velen wordt gepleit voor een fundamentele herbezinning van ons economisch systeem lijkt dat een geschikt moment om die uitdaging ook in onze regio aan te gaan en te verkennen of ideeën en voorstellen op het vlak van duurzame economische systemen en regionalisering perspectief bieden voor onze regio. Het kapitaal van de regio Bij kapitaal denken we al gauw aan geld. Kapitaal is in het gangbare spraakgebruik een economisch begrip. Je hebt het nodig wanneer je een huis wilt kopen of een bedrijf wilt starten. En wanneer je zelf onvoldoende geld hebt ga je naar de bank om het resterende deel te lenen. Zo kunnen we ook naar de regio Midden Limburg kijken. Wat is de waarde van het onroerend goed in onze regio? Hoeveel geld wordt er verdiend? Wat is het rendement van ons kapitaal? Maar het besef groeit dat dit eigenlijk maar een beperkte kijk is op kapitaal. Tal van zaken die van waarde zijn worden dan niet meegeteld. De laatste jaren krijgen we steeds meer oog voor wat wordt geduid als sociaal en ecologisch kapitaal. Door vormen van onderlinge hulpverlening hoeven mensen geen beroep te doen op georganiseerde zorg. Voor de omzet van zorginstellingen is dat ongunstig maar voor het welbevinden van burgers kan dat erg waardevol zijn. Het verenigingsleven is waardevol omdat mensen daardoor een zinvolle tijdsbesteding vinden. Dat vermindert de noodzaak om via overheidsbeleid projecten voor de jeugd op te zetten. Toch wordt de betekenis van dergelijke activiteiten zelden beschouwd als kapitaal. Voor het ecologisch kapitaal geldt hetzelfde. Zouden we een regionale winst- en verliesrekening maken dan zouden natuur en landschap daarop eerder als kosten dan als opbrengsten staan. Of nog erger, natuurwaarden kunnen de aanleg en ontwikkeling van bedrijventerreinen belemmeren en hebben zo beschouwd eerder een negatieve waarde. Maar een dergelijke benadering geeft blijk van een beperkte kijk. Nemen we als voorbeeld de waarde van een woning. Wanneer die is gelegen in de buurt van een natuurgebied en er sprake is van een vrij

11 uitzicht dan heeft zo n woning een hogere waarde dat wanneer die in een dicht bebouwde omgeving ligt. Anders gezegd, de kwaliteiten in de omgeving van een woning, zoals natuur en landschap, komen in de waarde van die woning tot uitdrukking. Het zou interessant zijn om een regionale balans op te stellen waarbij zowel het economische als het sociale en ecologische kapitaal wordt meegeteld. In gelijke zin zou een regionale exploitatierekening kunnen worden opgesteld waarop niet enkel de economische baten worden vermeld maar bijvoorbeeld ook de negatieve effecten van economische bedrijvigheid voor het milieu en de kwaliteit van de leefomgeving. Wat zijn de kosten van geluidsoverlast? Of van ammoniakemissies? Of van bodemverontreiniging? Wat is de schade wanneer gronden met fosfaten verzadigd raken? Identiteit Veelal wordt gesteld dat de Regio Midden Limburg geen identiteit heeft. Dat beeld behoeft nuancering. Wanneer je bijvoorbeeld identiteit op een lijn stelt met markante, grote en blikvangende projecten is er inderdaad sprake van een zwakke identiteit en herkenbaarheid. Die associatie leeft vaak in kringen van bestuurders. De gedachte is dan dat via spraakmakende en ook buiten de regio aandachttrekkende projecten de regio op de kaart moet worden gezet. Een dergelijke visie is zowel eenzijdig als misplaatst. Eenzijdig vanwege het vertrekpunt dat de identiteit van een regio zou (moeten) worden bepaald door gezichtsbepalende projecten. Er is echter ook een heel andere kijk op identiteit denkbaar. In een dergelijke visie op identiteit staat centraal dat de identiteit van een regio vooral afhankelijk is van de vraag hoe een regio wordt beleefd, zowel door de inwoners als door bezoekers van buiten de regio. Dat onderscheid is met name voor Midden Limburg van belang. Men zou kunnen stellen dat een belangrijk kenmerk van onze regio de kleinschaligheid en afwisseling is. Bezoekers van elders tonen zich vaak onder de indruk van bijvoorbeeld het gevarieerde landschap. Realisering van grote projecten zou vanuit dat gezichtspunt de identiteit van Midden Limburg niet versterken maar juist een negatieve uitwerking kunnen hebben op de identiteit van onze regio. De centrale opgave met betrekking tot de identiteit is dan ook op welke wijze het eigen karakter van de regio kan worden versterkt. Een van de uitdagingen daarbij is het creëren van een economische basis die in staat stelt om datgene te behouden wat van waarde is. Daarvoor is onder meer nodig dat er ruimte komt voor initiatieven die ertoe strekken de kwaliteiten van de regio in economische kansen te vertalen en deze te benutten. De benadering van regiobranding biedt kansen, met name omdat daardoor verbindingen tot stand kunnen komen tussen initiatieven. Een regionale aanpak biedt echter alleen voordelen wanneer het meer is dan de optelsom van reeds bestaande initiatieven. Cohesie

12 Leefbaarheid is een aandachtsgebied dat telkens weer hoog scoort op de politieke en bestuurlijke agenda s. Ook onder burgers leven er grote en toenemende zorgen. Voorzieningen in kleine kernen lopen terug. Ook in stadswijken is sprake van aanmerkelijke problemen op het vlak van leefbaarheid. De omstandigheid dat de bevolking vergrijst versterkt dat probleem. Velen maken zich zorgen omdat hun wens om zo lang mogelijk in de eigen vertrouwde omgeving te kunnen blijven wonen mogelijk niet kan worden vervuld. Men wordt afhankelijk. Belangrijk is de eigenlijke oorzaak van dit probleem te benoemen. Wij stelden dat belangrijke sociale verbanden zoals die traditioneel hebben bestaan er de afgelopen decennia sterk op achteruit zijn gegaan. We gaven daar ook een aantal verklaringen voor. Natuurlijk kan men waardering hebben voor alle inspanningen die zijn verricht om, bijvoorbeeld via initiatieven van overheidsorganisaties, alternatieve oplossingen te bedenken. Als gevolg daarvan kennen we thans een vrijwel onoverzienbaar aantal organisaties die werkzaam zijn op sociaal terrein en die deels diensten leveren aan burgers die voorheen via vormen van onderlinge hulpverlening tot stand kwamen. De overheid werkt daarbij corrigerend en probeert de grootste nadelen op te vangen. Ondanks de goede bedoelingen die daar aan ten grondslag liggen, kennen we ook de nadelen. Er is sprake van toenemende bureaucratisering en bovendien lopen de transactiekosten flink op. Het opstellen van regels vraagt niet alleen veel werk maar ook de uitvoering is tijdrovend. We stellen nu eenmaal eisen aan de wijze waarop door overheden hulp wordt verleend. Gevolg is verder dat de speelruimte om adequaat hulp te verlenen in spoedeisende situaties erg beperkt is. Regels zijn nu eenmaal regels. Maar dat probleem speelt niet enkel op sociaal terrein. Veiligheid is een ander voorbeeld. Er ontstaan steeds meer functies en er worden steeds meer plannen geschreven om de veiligheid te verbeteren. Tegelijkertijd klagen burgers aanhoudend dat er door de overheid niet afdoende wordt gereageerd op klachten. Waarna vervolgens op een voorspelbare en bekende wijze door formele instanties hierop wordt gereageerd: de politie beschikt over beperkte capaciteit, het is een algemeen maatschappelijk probleem dat om een landelijke aanpak vraagt, er is een integrale benadering nodig, burgers kunnen ook veel zelf doen enz. Dergelijke reacties hebben allemaal zonder twijfel hun eigen ratio en merites. Maar ze hebben ook als kenmerk dat de veiligheidsbeleving van burgers er niet door verbetert maar eerder nog verslechtert omdat verwachtingen van burgers worden miskend. De uitdaging op dit terrein kan zijn om te zoeken naar vormen van zelforganisatie waarbij onderlinge hulpverlening weer vanzelfsprekend wordt. Dat lijkt zo op het eerste gezicht een droom in een tijd van individualisering. En inderdaad, die omslag zal niet vanzelf tot stand komen. Er is dus meer nodig. Uitgangspunt dient te zijn dat burgers er op een of andere wijze een belang bij krijgen om hulp te verlenen. Juist voor overheden heeft die benadering ingrijpende consequenties. In plaats van aan te geven hoe de regels luiden is een aanpak en houding vereist waarin overheden zichzelf de vraag stellen hoe initiatieven van burgers kunnen worden ondersteund. Dat heeft met sturing te maken

13 Sturing Alle pogingen om samenwerking in Midden Limburg vlot te trekken maar ook het debat over regionale samenwerking hebben tot nu toe plaatsgevonden op een wijze waarbij burgers nauwelijks waren betrokken. De politiek overheerst en binnen het politieke domein speelde de discussie zich voornamelijk af in de wereld van bestuurders en adviseurs. De democratische legitimatie van het proces was tot op heden zwak ondanks vele ongetwijfeld goede bedoelingen. Massale bijeenkomsten waarin raadsleden werden bijgepraat en werden opgeroepen om voorstellen in het belang van regionale samenwerking te steunen zijn niet het geschikte medium om die samenwerking daadwerkelijk van de grond te krijgen en inhoud te geven. Burgers ontbraken vrijwel geheel op het toneel. Een tweede weeffout was dat het economische domein bij de planvorming overheerste. Centraal stond de vraag hoe economische kansen konden worden benut. In termen van sturing stond een combinatie van overheidssturing en marktwerking centraal. Zonder het belang van beide vormen van sturing te ontkennen leidt die combinatie gemakkelijk tot eenzijdigheid. In brede kring groeien besef en overtuiging dat naar nieuwe vormen van sturing moet worden gezocht waarbij verantwoordelijkheden veel sterker bij de samenleving zelf moeten komen te liggen. Maar het enkel uitspreken van intenties in die richting helpt niet zoals vele pogingen van het Kabinet Balkenende aangeven. De algemene oproep voor een verantwoordelijke samenleving is een aangename tijdsvulling op politieke congressen maar is zonder inhoud zolang er niet consequenties op handelingsniveau aan worden verbonden. Bovendien lopen pogingen in die richting maar al te vaak vast in regels en procedures. Overheden kunnen zichzelf op dat terrein aardig in de weg zitten. Te velen hebben er belang bij dat zaken blijven zoals ze zijn en hebben geen belang bij herschikking van verantwoordelijkheden en bevoegdheden. Een derde probleem heeft te maken met het al te gemakkelijk tot dogma verheven uitgangspunt dat schaalvergroting probleemoplossend werkt. De herindeling vormt daar een treffend voorbeeld van. Zonder een deugdelijke en scherpe analyse van de problemen maar ook van de vraag waarom die niet eerder tot een oplossing zijn gebracht, is een herindeling van gemeenten een vlucht naar grootschaligheid met als risico dat het zicht op wat er werkelijk in de praktijk speelt extra wordt bemoeilijkt door bestuurlijke en bureaucratische structuren en procedures. Schaalvergroting betekent bovendien allerminst dat daardoor ook automatisch de bestuurskracht wordt versterkt. De uitdaging vormt om nieuwe sturingsvormen te ontwikkelen rond actuele vraagstukken en de werking ervan door middel van praktijkexperimenten te verkennen.

14 4. Uitdagingen Op grond van bovenstaande analyse kunnen de volgende uitdagingen worden geformuleerd: Het zodanig ombouwen van bestaande en het aantrekken van zodanige nieuwe economische activiteiten dat een sterke en duurzame economische basis ontstaat die wat waardevol is ondersteunt in plaats van onder druk zet. Het behouden en versterken van de identiteit van Midden Limburg door wat thans onder druk staat van een economische basis te voorzien. Het zoeken en ontwikkelen van nieuwe organisatievormen die de onderlinge verbondenheid en de sociale structuur versterken. Het kiezen van een zodanige aanpak dat regionale samenwerking een transparant proces is waarvan het belang wordt begrepen en gedragen door burgers en andere partijen in de regio. Het ontwikkelen van nieuwe sturingsvormen met als uitgangspunt een nieuwe toedeling van verantwoordelijkheden en het creëren van de daarvoor noodzakelijke beleidsruimte.

15 5. Uitgangspunten Duidelijk zal zijn dat het om ingrijpende zaken gaat. Hardnekkige problemen laten zich nu eenmaal niet eenvoudig oplossen. Het oppakken van die uitdagingen langs gebaande paden en via gebruikelijke procedures lijkt niet de aangewezen weg. Evaringen hier en elders geven aan dat bij patroondoorbrekende vernieuwingen niet mag worden vertrouwd op een traditionele aanpak. Dat geldt zeker gezien de aard van de uitdagingen. Alvorens een mogelijke aanpak te beschrijven is het dus zinvol enkele uitgangspunten te benoemen. Samenwerking laat zich niet afdwingen. Benaderingen waarbij gemeenten in een positie worden gedwongen dat slechts ja of nee kan worden gezegd tegen voorstellen werken niet. Een dergelijke aanpak biedt een twijfelachtige basis voor duurzame samenwerking. In plaats daarvan moet juist worden geïnvesteerd in het opbouwen van een op samenwerking gerichte cultuur en structuur. Dan wordt samenwerking een constructie van partijen zelf in plaats van een elders tot stand gekomen oplossing die vanuit ieders eigen belangen op zijn merites wordt beoordeeld. De kwaliteit van het proces bepaalt de kwaliteit van het eindresultaat. De geschetste problemen rond duurzaamheid hebben een min of meer systematisch karakter. Oplossingen moeten daarop zijn gericht. Dat houdt in dat het geheel van te nemen maatregelen en te formuleren plannen niet het karakter moet hebben van een betrekkelijk willekeurige optelsom van projecten. Er dient sprake te zijn van een heldere samenhang. Een aanpak waarbij individuele projecten die op zichzelf een goede bijdrage leveren maar die onderling niet zijn verbonden en dus min of meer op zichzelf staan zal niet de noodzakelijke omslag realiseren. Ervaringen bij ingrijpende vernieuwingen geven aan dat het toekennen van een centrale plaats aan bestaande organisaties ook nadelen kan hebben. Vernieuwing begint vaak omdat eenzelfde situatie vanuit een ander gezichtspunt wordt belicht. Oude problemen verliezen dan hun betekenis en er kunnen nieuwe perspectieven ontstaan. Een insteek waarbij gevestigde partijen ernaar streven eigen belangen centraal te stellen kan vernieuwing hinderen en leidt al gauw tot onderhandelingssituaties. De gebruikelijke processen treden dan in werking met een voorspelbare uitkomst. Compromissen leiden zelden tot echte vernieuwing. Een extra aandachtspunt vormt dat herformulering van problemen kan inhouden dat er nieuwe coalities van partijen nodig zijn om tot een effectieve aanpak te komen. Dat vraagt om een benadering

16 waarbij verrassende ontmoetingen worden bevorderd en de totstandkoming van nieuwe verbanden wordt gestimuleerd. Dat biedt volop ruimte voor nieuwe inbreng en kan starre structuren doorbreken. Gelet op de aard van de geschetste problemen is daar alle aanleiding toe. De rol die overheden hadden in het proces van regionale samenwerking verdient heroverweging. Daarbij is niet slechts aan de orde dat de samenwerking in de publieke sector tot op heden moeizaam is verlopen. Maar minstens zo belangrijk is dat realisering van ambities slechts deels afhankelijk is van overheden. Belangrijk is dat van overheidszijde heldere en strakke kaders worden neergezet. De daadwerkelijke uitvoering van projecten vraagt echter inzet van private partijen. Veel visies en plannen zijn in het verleden niet of onvoldoende tot uitvoering gekomen omdat overheden daarbij een te dominante rol speelden. Het achterwege laten van nodeloos gedetailleerd beleid is binnen overheden niet steeds een sterke kwaliteit. Regels maken is heel wat eenvoudiger dan regels afschaffen. Daarmee hangt samen dat ook op het vlak van innovatief denken de rol van overheden gemakkelijk wordt overschat. Het is allerminst vanzelfsprekend dat vernieuwing bij overheden begint. Sterker nog, uit tal van onderzoeken blijkt dat de meeste innovaties door partijen buiten het overheidsveld worden bedacht. Dat biedt doorgaans ook betere kansen dat ideeën tot uitvoering komen. Nog los daarvan is van belang dat ervaringen aangeven dat overheden bij realisering van innovaties vaak belemmerend werken. Althans, zo wordt dat vaak ervaren. Het schaalniveau van projecten vraagt veel aandacht. Kenmerk van de regio is kleinschaligheid en variatie. Beide kenmerken worden beschouwd als kwaliteiten die overigens onder druk staan. Die variatie en kleinschaligheid dient een belangrijke toetssteen te zijn. Dat betekent niet dat grootschaligheid op voorhand moet worden uitgesloten maar uitgangspunt zou moeten zijn dat problemen op het laagste schaalniveau worden opgelost. Dat betekent dat een oplossing van problemen rond leefbaarheid in wijken en in kleine kernen bij voorkeur via kleinschalige structuren moet worden gezocht. Interventies op een hoger schaalniveau zijn pas aan de orde wanneer kleinschalige oplossingen niet helpen. Daarmee hangt een volgend uitgangspunt samen. Belangrijk is dat het geheel van voorgestelde maatregelen en projecten herkenbaar is, niet enkel voor bestuurders, ambtenaren en adviseurs maar in het bijzonder ook voor de inwoners van de regio. Voorkomen moet worden dat door grootschalige en dus anonieme structuren als het ware van de mensen weg wordt georganiseerd. De ervaring leert dat het lastig, zo niet onmogelijk is om burgers te betrekken bij een traject waarvan men hooguit de noodzaak aanvoelt maar voor het overige niet kan doorzien of en op welke wijze projecten samenhangen met de vraagstukken van de regio.

17 Belangrijk is ook dat initiatieven en projecten energie los maken en enthousiasmeren. Niet voor niets wordt het oplossen van vraagstukken op het vlak van duurzaamheid steeds vaker aangeduid als de 4-P-opgave : People, Planet, Profit, Passion. Voorkomen moet worden dat een traject wordt gestart waarbij in de beleving van burgers bestuurdersproblemen worden aangepakt door middel van interventies waarin burgers zich niet herkennen. Dat is des te belangrijker wanneer een benadering wordt gekozen waarbij overheden een stap terug zetten en ruimte laten voor initiatieven in plaats van zelf acties te monopoliseren. Dan komt het aan op de vraag of mensen geïnspireerd aan de slag gaan en daartoe vervolgens de ruimte krijgen van overheden. Dat betekent ook dat overleg en besluitvorming zich niet mogen beperken tot bestuurlijke vergadertafels of formele overlegcircuits op hoog niveau. Dat werkt niet, tenzij men over een vanzelfsprekende en breed geaccepteerde natuurlijke autoriteit beschikt. Daarvan is in Midden Limburg geen sprake. Integendeel. Men zou kunnen stellen dat de werkelijke problemen met betrekking tot regionale samenwerking juist zijn veroorzaakt door belemmeringen en spanningen binnen formele circuits. Overheden zullen ruimte moeten scheppen voor ingrijpende interventies en initiatieven, ook wanneer dat betekent dat bestaande patronen en routines worden doorbroken. Samengevat Een benadering waarbij wordt gezocht naar een verzameling van grootschalige projecten die enkel acceptabel zijn voor de afzonderlijke gemeenten omdat men er de eigen belangen voldoende in herkent, is een zwakke basis voor regionale samenwerking en houdt het risico in dat de werkelijke vraagstukken in de regio niet of niet afdoende worden aangepakt. Het optellen van afzonderlijke belangen en het aansluitend zoeken naar compromissen biedt geen garantie dat er een samenwerking ontstaat die meerwaarde heeft of duurzaam is.

18 6. Inhoudelijke agenda De vraag welke problemen en kansen bij voorrang moeten worden aangepakt is bij uitstek een politieke vraag. De opvattingen daarover kunnen en zullen naar verwachting aanzienlijk uiteenlopen. Dat betekent dat de inhoud van deze paragraaf naar onze overtuiging expliciet deel zou moeten uitmaken van het debat. Gevolg is ook dat deze lijst naar believen kan worden aangevuld en dat delen kunnen worden geschrapt. 1. Economische bedrijvigheid 1.1. Kleinschalige economische bedrijvigheid Kleinschalige bedrijvigheid dient te worden gestimuleerd. Daarbij gaat het zowel om levering van diensten, om activiteiten in de ambachtelijke sfeer en om plattelandsverbreding. Het oprichten van netwerkverbanden tussen ondernemers verdient krachtige ondersteuning. Via op creativiteit gerichte bijeenkomsten waaraan niet slechts ondernemers maar ook creatieve en betrokken burgers deelnemen kunnen nieuwe mogelijkheden worden gezocht en op uitvoering worden verkend. Een concreet voorbeeld vormt de culturele sector. Hoe kunnen de kwaliteiten en potenties van de regio worden vermarkt? Hoe kunnen interessante koppelingen tot stand komen met ondernemers in sectoren als recreatie en toerisme? 1.2. Grootschalige economische bedrijvigheid Concentratie van grootschalige bedrijvigheid op regionale bedrijventerreinen dient uitgangspunt te zijn. Daarover dienen harde afspraken te worden gemaakt. Vestiging van grote(re) bedrijven op kleinschalige bedrijventerreinen dient te worden tegengegaan. Tegelijkertijd dient te worden geïnvesteerd in de kwaliteit van bestaande bedrijventerreinen. Aanleg van nieuwe grootschalige bedrijventerreinen is, gelet op de geformuleerde uitgangspunten, ongewenst. Voorkomen moet worden dat bedrijventerreinen (nog verder) verloederen. Per bedrijventerrein dient een krachtig

19 management te worden gevoerd met als doel de kwaliteiten in stand te houden en te verbeteren. De voorbeelden zijn er al. Er dient een Regionaal Fonds te komen waarin per meter uitbreiding van regionale terreinen een bijdrage wordt gestort. Deze gelden worden gebruikt voor kwaliteitsverbetering van bestaande terreinen en tevens voor sanering en herstructurering van bestaande terreinen. Verplaatsing van overlast veroorzakende bedrijven uit woonkernen naar bedrijventerreinen vormt daarbij een logisch element. Afspraken met betrekking tot Fondsvorming dienen privaatrechtelijk te worden vastgelegd. Dat geldt ook voor verplichtingen van gemeenten om zich aan de beleidsafspraken te houden. Het betrekkelijk vrijblijvend uitspreken van intenties zonder ernaar in de praktijk te handelen dient te worden uitgesloten, indien nodig met boetebedingen. Op deze wijze wordt tevens voorkomen dat het beleid met betrekking tot bedrijventerreinen speelbal blijft van touwtrekkerij tussen gemeenten. Fondsvorming op regionaal niveau kan voorkomen dat er onevenwichtigheid ontstaat tussen wie de baten en wie de lasten draagt van regionaal beleid. Een apart punt vormt het uitwerken van (kleinschalige) thematische bedrijventerreinen waarbij de aard van de bedrijvigheid past in de regio. Als voorbeeld kan worden gedacht aan een bedrijventerrein voor kennisintensieve bedrijven op het terrein van voedsel en gezondheid. Dat kan bovendien een veel sterkere basis onder de regionale landbouw leggen dan het produceren van bulkproducten wat thans nog een belangrijke plaats inneemt in de regionale landbouw. Ook mogelijkheden voor geconcentreerde vestiging van kleinschalige bedrijven op het terrein van ICT of andere vormen van dienstverlening verdienen te worden verkend. En waarom zouden de mogelijkheden voor concentratie van bedrijvigheid die aan muziek is gelieerd geen verkenning waard zijn? Kenmerk van dergelijke thematische bedrijventerreinen is dat er sterke banden worden gesmeed tussen bedrijven. Dat geldt met name op het terrein van kennis en research. 2. Landbouw De ontwikkeling naar grootschalige landbouw was ook in Midden Limburg kenmerkend in de afgelopen 50 jaar. Dat proces heeft betrekkelijk ongestructureerd plaatsgevonden. Met als gevolg dat het buitengebied weliswaar een gevarieerde aanblik biedt maar er is ook sprake van spanning tussen functies als moderne landbouw en kwaliteiten als natuur en milieu. Dat geldt zeker voor de intensieve veehouderij. Gelet op het tempo van schaalvergroting en het belang van handhaving en verbetering van omgevingskwaliteiten is het van het grootste belang dat de verdere ontwikkeling van de intensieve veehouderij geregisseerd plaats vindt. Dat betekent dat helder wordt aangegeven welke gebieden zich lenen voor grootschalige intensieve veehouderij. In dergelijke concentratiegebieden, die pas na een zorgvuldige afweging van omgevingskwaliteiten tot stand kunnen komen, zijn de kansen het grootst

20 dat de voordelen van grootschalige productie het beste kunnen worden benut, alsmede de mogelijkheden op het terrein van energiewinning. Tegelijkertijd moet worden voorkomen dat er her en der in het buitengebied zeer grootschalige bedrijven ontstaan. Gemeenten dienen daartoe op regionale schaal een strak beleidskader af te spreken. De benadering dat de ontwikkeling van de intensieve veehouderij wordt gestuurd door economische krachten houdt verder in dat negatieve effecten op de omgeving in de kostprijs worden meegenomen. Daarnaast biedt de regio uitstekende kansen voor verbreding van de landbouw. Het besef groeit dat landbouw veel meer kan zijn dan enkel het efficiënt produceren van voedsel. Te denken valt aan de rol van landbouw in therapeutische trajecten maar ook als zinvolle dagbesteding voor bewoners van verzorgings- en verpleeghuizen. Ook hier geldt echter dat grootschalige landbouw, met name in de intensieve veehouderij, vaak op gespannen voet staat met deze vormen van verbreding. Belangrijk is dat wordt onderkend dat beide ontwikkelingen binnen de landbouw onderling fundamenteel verschillen. Dat betreft bijvoorbeeld de planologische condities. Zo hebben grootschalige bedrijven behoefte aan grote bouwkavels. Maar ook de kennisbehoeften verschillen. Bovendien verkeert de verbredende landbouw in een totaal andere ontwikkelingsfase dan de grootschalige landbouw. Met als gevolg dat ook de rol van de overheid uiteen kan lopen. Beide ontwikkelingsrichtingen vragen ander vormen van ondersteuning. Ook op dit terrein geldt dat er behoefte is aan nieuwe organisaties, niet slechts op het niveau van ondernemers binnen de landbouw maar met name ook tussen ondernemers en partijen uit verschillende factoren. Zorgboerderijen zijn bijvoorbeeld doorgaans ontstaan als gevolg van individuele initiatieven van ondernemers. Tegelijkertijd zijn de financierings- en organisatiestructuren in de zorg vaak niet goed ingesteld en afgesteld op individuele bedrijven. Initiatieven op regionale schaal om zowel de mogelijkheden te benutten maar ook om individuele initiatieven goed te laten aansluiten op de behoeften vanuit zorg- en andere instellingen zoals onderwijs kunnen tot nuttige uitkomsten leiden. 3. Duurzaam regionaal voedsel Niet alleen op het terrein van energie wordt gewerkt aan regionale systemen. Er is ook een beweging op gang gekomen waarbij duurzame voedselcirkels regionaal worden gesloten. Productie, verwerking en hergebruik van resten vinden dan regionaal plaats. Het opzetten van dergelijke systemen, zowel met betrekking tot voedsel als met name met betrekking tot organisch afval, past uitstekend in het leggen en verstevigen van verbindingen tussen stad en platteland. Wereldwijd is de laatste jaren een ontwikkeling op gang gekomen waarbij consumptie van duurzaam geproduceerd voedsel maar ook het duurzame beheer van het ommeland een belangrijke plaats krijgen op de stedelijke beleidsagenda. Deze beweging die begonnen is in Londen waar het stadsbestuur een

POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg

POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg Bestuursafspraken CONCEPT versie 27 november 2015 1. Inleiding Het landelijk gebied van de regio Noord-Limburg is divers van karakter; bestaande uit beekdalen,

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Inez Sales Juni 2011 INHOUDSOPGAVE Leiderschap... 3 1. Leiderschap en management... 4 2. Leiderschapstijl ten behoeve van de klant... 5 3. Leiderschapstijl

Nadere informatie

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013,

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013, KOERS 2014-2015 3 Het (zorg)landschap waarin wij opereren verandert ingrijpend. De kern hiervan is de Kanteling, wat inhoudt dat de eigen kracht van burgers over de hele breedte van de samenleving uitgangspunt

Nadere informatie

Toerisme en Recreatie

Toerisme en Recreatie Toerisme en Recreatie Wat speelt er? De vraagstukken over toerisme en recreatie zijn divers. Er zijn vraagstukken met betrekking tot de routestructuur, de kwaliteiten in het gebied en nieuwe functies.

Nadere informatie

Van kostennaar waardesturing

Van kostennaar waardesturing Hoofdstuk Investeren in maatschappelijk vastgoed Van kostennaar waardesturing Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 7 Van kosten- naar waardesturing 9 Reacties uit het veld 21 Waardesturing in de praktijk 29 Samenwerken

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Datum 20 december 2011 Onderwerp Raadsbrief: Sociale structuurvisie Categorie B Verseonnummer 668763 / 681097 Portefeuillehouder De heer Rensen en de heer

Nadere informatie

Menselijke maat in het landelijk gebied

Menselijke maat in het landelijk gebied Menselijke maat in het landelijk gebied Menselijke maat in het landelijk gebied Mensen maken het landelijk gebied. Het zijn juist de trotse en betrokken bewoners die zorgen voor een landelijk gebied dat

Nadere informatie

Geachte lezer, Anne-Corine Schaaps directeur

Geachte lezer, Anne-Corine Schaaps directeur Geachte lezer, Fijn dat u even tijd neemt om kortweg kennis te maken met het beleid van stichting Welcom. Door het beleid voor de komende vier jaren te omschrijven, laat Welcom zien wat ze in de samenleving

Nadere informatie

Participatieverslag Nieuw & Anders

Participatieverslag Nieuw & Anders Participatieverslag Nieuw & Anders Op 26 en 31 maart vonden twee bijeenkomsten plaats met de titel Nieuw & Anders plaats. Twee bijeenkomsten die druk bezocht werden door vrijwilligers, verenigingen en

Nadere informatie

Vooruit naar de oorsprong

Vooruit naar de oorsprong Vooruit naar de oorsprong strategisch kader 2014-2016 1 Strategisch kader in 12 puntjes 1 We zien goed en plezierig wonen als basis van bestaan 2 We bieden mensen met lagere inkomens goede, passende woonruimte

Nadere informatie

Nieuw perspectief voor Westerveld

Nieuw perspectief voor Westerveld Nieuw perspectief voor Westerveld Verkiezingsprogramma voor de gemeenteraad 2014 2018 1 STERK Westerveld is een nieuwe lokale politieke kiesvereniging in de gemeente Westerveld De politieke missie van

Nadere informatie

Voorzitter, leden van het college, collega raadsleden en overige aanwezigen,

Voorzitter, leden van het college, collega raadsleden en overige aanwezigen, Voorzitter, leden van het college, collega raadsleden en overige aanwezigen, Je moet wel een rasoptimist zijn om tegenwoordig de voorpagina van de dagbladen te blijven lezen of het 8-uur journaal te kijken:

Nadere informatie

CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN

CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN Onderzoek naar cultuurhistorische structuren, landschappen en panden Aansluitend op Belvedere- (Behoud door ontwikkeling) en het MoMo-beleid (Modernisering

Nadere informatie

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 De sociale ambitie: Zaanstad manifesteert zich binnen de metropoolregio Amsterdam

Nadere informatie

ZES VORMEN VAN GEZAG

ZES VORMEN VAN GEZAG ZES VORMEN VAN GEZAG OVER LEIDERSCHAP VAN DE ONDERNEMINGSRAAD Gezag is in de moderne maatschappelijke verhoudingen steeds minder vanzelfsprekend. Er is sprake van een verschuiving van verkregen gezag (op

Nadere informatie

Beleidsplan 2012 t/m 2016

Beleidsplan 2012 t/m 2016 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Mei 2012 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Inleiding Dit beleidsplan is het resultaat van een voortgaand proces, waar we sinds twee jaar aan werken. In die periode is het volgende gebeurd.

Nadere informatie

Meerjarenplan. Vereniging Plaatselijk Belang Hoonhorst 2013-2016

Meerjarenplan. Vereniging Plaatselijk Belang Hoonhorst 2013-2016 Meerjarenplan Vereniging Plaatselijk Belang Hoonhorst 2013-2016 Inleiding Dit meerjarenplan is het vervolg op het meerjarenplan 2009 2012. Veel uit het vorige plan is gerealiseerd, maar er zijn ook projecten

Nadere informatie

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze.

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Rabobank Noord-Drenthe. Een bank met ideeen. www.rabobank.nl/noord-drenthe Triple P-onderzoek Rabobank

Nadere informatie

Samen aan de IJssel Inleiding

Samen aan de IJssel Inleiding Samen aan de IJssel Samenwerking tussen de gemeenten Capelle aan den IJssel en Krimpen aan den IJssel, kaders voor een intentieverklaring en voor een onderzoek. Inleiding De Nederlandse gemeenten bevinden

Nadere informatie

Milieuhinder bij wonen en werken

Milieuhinder bij wonen en werken Milieuhinder bij wonen en werken DE PROBLEMATIEK Wanneer bedrijven in of nabij woongebieden zijn gevestigd en hinder veroorzaken gaan wonen en werken niet samen. De hinder kan ontstaan door geluidsoverlast

Nadere informatie

Verslag publieksdebat Eerbeek

Verslag publieksdebat Eerbeek Verslag publieksdebat Eerbeek Datum bijeenkomst: 8 april 2013 Auteur: Els Holsappel Aanwezig: 16 deelnemers Doel van de bijeenkomst: Verzamelen reacties op de conceptvisie; Input leveren voor de definitieve

Nadere informatie

1. Branding en voorzieningen in gehele subregio Cultuurhistorie benadrukken Toegankelijkheid zorg vergroten (sociaal, fysiek) Wie: overheid,

1. Branding en voorzieningen in gehele subregio Cultuurhistorie benadrukken Toegankelijkheid zorg vergroten (sociaal, fysiek) Wie: overheid, Transformatie van de woningvoorraad Een afname van het aantal huishoudens heeft gevolgen voor de woningvoorraad. Dit geldt ook vergrijzing. Vraag en aanbod sluiten niet meer op elkaar aan. Problemen van

Nadere informatie

Reactienota en eindconclusie inzake de visie op de lokaal-bestuurlijke inrichting van Zuidoost-Fryslân en de Friese Waddeneilanden

Reactienota en eindconclusie inzake de visie op de lokaal-bestuurlijke inrichting van Zuidoost-Fryslân en de Friese Waddeneilanden Reactienota en eindconclusie inzake de visie op de lokaal-bestuurlijke inrichting van Zuidoost-Fryslân en de Friese Waddeneilanden 1. Inleiding Op 11 april 2012 hebben wij onze visie op de lokaal-bestuurlijke

Nadere informatie

Leefbaar Grashoek. Resultaten kerngesprekken, georganiseerd door Werkgroep Leefbaar Grashoek November 2013 april 2014

Leefbaar Grashoek. Resultaten kerngesprekken, georganiseerd door Werkgroep Leefbaar Grashoek November 2013 april 2014 Leefbaar Grashoek Resultaten kerngesprekken, georganiseerd door Werkgroep Leefbaar Grashoek November 2013 april 2014 Kerngesprekken, met wie? November 2013: verenigingen: sport en spel December 2013: verenigingen

Nadere informatie

RAADSBIJEENKOMST LELYSTAD SESSIE 4

RAADSBIJEENKOMST LELYSTAD SESSIE 4 RAADSBIJEENKOMST LELYSTAD SESSIE 4 Datum: 13 maart 2012. Deelsessie: 19.55 20.45 uur in de Calamiteitenzaal Doel: Beeldvorming. Onderwerp: Standpunt ontwikkeling windpark Markermeer. Toelichting: Door

Nadere informatie

MIDDEN TUSSEN DE MENSEN SPORT EN RECREATIE MOBILITEIT EN BEREIKBAARHEID.

MIDDEN TUSSEN DE MENSEN SPORT EN RECREATIE MOBILITEIT EN BEREIKBAARHEID. MIDDEN TUSSEN DE MENSEN De uitgangspunten van het CDA Koggenland zijn helder: je wilt werken voor je brood, je ziet om naar elkaar en je laat de wereld knap achter voor je kinderen. Het CDA staat voor

Nadere informatie

Werken en Leven in een Groene Hoeksche Waard. Verkiezingsprogramma GroenLinks Hoeksche Waard 2014-2018. "Alles van waarde is weerloos"

Werken en Leven in een Groene Hoeksche Waard. Verkiezingsprogramma GroenLinks Hoeksche Waard 2014-2018. Alles van waarde is weerloos Verkiezingsprogramma GroenLinks Hoeksche Waard 2014-2018 Werken en Leven in een Groene Hoeksche Waard "Alles van waarde is weerloos" Lucebert Dat moet dus beschermd worden 1 December 2013 Inhoud 1. Maatschappelijke

Nadere informatie

Blik op Leidschendam-Voorburg 2020

Blik op Leidschendam-Voorburg 2020 Blik op Leidschendam-Voorburg 2020 Een toekomstvisie voor Leidschendam-Voorburg De voormalige gemeenten Leidschendam en Voorburg kennen elk een eeuwenlange historie. Als gefuseerde gemeente gaat Leidschendam-Voorburg

Nadere informatie

Verslag publieksdebat Brummen

Verslag publieksdebat Brummen Verslag publieksdebat Brummen Datum bijeenkomst: 3 april 2013 Auteur: Els Holsappel Aanwezig: 15 deelnemers Doel van de bijeenkomst: Verzamelen reacties op de conceptvisie; Input leveren voor de definitieve

Nadere informatie

Speech Annet Bertram,DG Wonen, namens de minister van VROM bij Jubileumbijeenkomst SVN 5 oktober 2006 te Rotterdam

Speech Annet Bertram,DG Wonen, namens de minister van VROM bij Jubileumbijeenkomst SVN 5 oktober 2006 te Rotterdam Speech Annet Bertram,DG Wonen, namens de minister van VROM bij Jubileumbijeenkomst SVN 5 oktober 2006 te Rotterdam thema; financiering van de woningmarkt Ik ben blij dat ik deze bijeenkomst kan bijwonen

Nadere informatie

Profielschets burgemeester Woudenberg m/v

Profielschets burgemeester Woudenberg m/v Profielschets burgemeester Woudenberg m/v Waarom een nieuwe burgemeester? Het wetsvoorstel over de samenvoeging van Woudenberg met de gemeenten Renswoude en Scherpenzeel is recent ingetrokken, waardoor

Nadere informatie

De krachtgerichte methodiek

De krachtgerichte methodiek Het Centrum Voor Dienstverlening is u graag van dienst met: De krachtgerichte methodiek Informatie voor samenwerkingspartners van het CVD Waar kunnen we u mee van dienst zijn? Centrum Voor Dienstverlening

Nadere informatie

Beter worden in wat we samen zijn!

Beter worden in wat we samen zijn! Beter worden in wat we samen zijn! Wie zijn we? Wat doen we? De gemeenten in de regio Stedendriehoek werken samen. Samen staan we sterk en maken we ons sterk voor het nog verder verbeteren van het VESTIGINGSKLIMAAT.

Nadere informatie

FRYSLÂN FOAR DE WYN. Plan van aanpak. Finale versie, 14 november 2013

FRYSLÂN FOAR DE WYN. Plan van aanpak. Finale versie, 14 november 2013 FRYSLÂN FOAR DE WYN Plan van aanpak Finale versie, 14 november 2013 Albert Koers, Comité Hou Friesland Mooi Hans van der Werf, Friese Milieu Federatie Johannes Houtsma, Platform Duurzaam Friesland FRYSLÂN

Nadere informatie

Inleiding Rob van Gijzel Studiedag WMO

Inleiding Rob van Gijzel Studiedag WMO Inleiding Rob van Gijzel Studiedag WMO 2 september 2005 te Den Bosch De organisatoren hebben mij gevraagd om, naast mijn rol als dagvoorzitter, vooraf kort een inleiding te houden over de context waarbinnen

Nadere informatie

HOE PRAKTISCH EEN GOEDE BEDRIJFSSTRATEGISCHE DISCUSSIE TE VOEREN?

HOE PRAKTISCH EEN GOEDE BEDRIJFSSTRATEGISCHE DISCUSSIE TE VOEREN? HOE PRAKTISCH EEN GOEDE BEDRIJFSSTRATEGISCHE DISCUSSIE TE VOEREN? Algelun [MKB] Advies postbus 41 8330 AA Steenwijk tel / fax (0521) 52 32 01 mobiel (0619) 95 52 87 KvK 54286964 secretariaat@algelunadvies.nl

Nadere informatie

Deel I. Perspectieven op cultuurverandering

Deel I. Perspectieven op cultuurverandering Deel I Perspectieven op cultuurverandering 1 Perspectieven op organisatiecultuur 2 Veranderend denken over cultuurverandering 3 Aanleidingen voor cultuurverandering 4 Conclusies Hoofdstuk 4 Conclusies

Nadere informatie

Besluit college van Burgemeester en Wethouders

Besluit college van Burgemeester en Wethouders Registratienr: 2013/4543 Registratiedatum: Afdeling: Leefomgeving Agendapunt: 49-Va-09 Openbaar: Ja X Nee Reden niet openbaar: Onderwerp: Windpark gemeente Kranenburg (DE) Besluit: Kennis te nemen van

Nadere informatie

Ladder voor duurzame verstedelijking Bestemmingsplan Huis ter Heide West, gemeente Zeist

Ladder voor duurzame verstedelijking Bestemmingsplan Huis ter Heide West, gemeente Zeist Ladder voor duurzame verstedelijking Bestemmingsplan Huis ter Heide West, gemeente Zeist De Ladder voor duurzame verstedelijking is in de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) geïntroduceerd en

Nadere informatie

Samenwerken: waarom eigenlijk?

Samenwerken: waarom eigenlijk? Samenwerken: waarom eigenlijk? Samenwerking is geen doel op zich maar een keus om een bepaald doel te bereiken. Over het algemeen zijn er vijf hoofdredenen te onderscheiden waarom gemeenten samenwerken:

Nadere informatie

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden.

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden. 10 vaardigheden 3 Netwerken 7 Presenteren 1 Argumenteren 10 Verbinden Beïnvloeden 4 Onderhandelen Onderzoeken Oplossingen zoeken voor partijen wil betrekken bij het dat u over de juiste capaciteiten beschikt

Nadere informatie

Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk

Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk Nationale landschappen: aandacht en geld nodig! 170610SC9 tk 7 Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk De Rekenkamer Oost-Nederland heeft onderzoek

Nadere informatie

Zondag Ontwikkeling. Profiel. Over Zondag Ontwikkeling. ...gelooft in mogelijkheden, niet in beperkingen

Zondag Ontwikkeling. Profiel. Over Zondag Ontwikkeling. ...gelooft in mogelijkheden, niet in beperkingen Zondag Ontwikkeling...gelooft in mogelijkheden, niet in beperkingen Zondag Ontwikkeling is altijd op zoek naar betere oplossingen op het gebied van wonen en commercieel vastgoed. Ons streven is om snel

Nadere informatie

[welkom] Dames en Heren, welkom bij de nieuwjaarsreceptie van de gemeente Oostzaan.

[welkom] Dames en Heren, welkom bij de nieuwjaarsreceptie van de gemeente Oostzaan. Nieuwjaarspeech Rob Meerhof januari 2016 [welkom] Dames en Heren, welkom bij de nieuwjaarsreceptie van de gemeente Oostzaan. Wat fijn dat u hier allemaal bent! En samen met ons het glas wil heffen op het

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model.

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. 1. Wat is het INK-model? Het INK-model is afgeleid van de European Foundation for Quality Management (EFQM). Het EFQM stelt zich ten doel Europese bedrijven

Nadere informatie

Bevolkings- en woningbehoeftenprognoses provincie Noord-Brabant en regio West-Brabant

Bevolkings- en woningbehoeftenprognoses provincie Noord-Brabant en regio West-Brabant VERSLAG BETREFT Bouwberaad West-Brabant DATUM 1 maart 2012 VOORZITTER J.P. Schouw VERSLAG Bijeenkomst Bouwberaad West-Brabant Opening en toelichting De voorzitter van het Bouwberaad, de heer J.P. Schouw,

Nadere informatie

Samen werken aan een duurzame Stad (voorlopige werktitel)

Samen werken aan een duurzame Stad (voorlopige werktitel) Samen werken aan een duurzame Stad (voorlopige werktitel) 1 Aanleiding Groningen heeft een netwerk waarin burgers, organisaties, bedrijven en de gemeente zich inspannen voor een schone, veilige en zich

Nadere informatie

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt platform woningcorporaties noord-holland noord Voorwoord Op 15 december 2011 is door ruim 20 corporaties uit de subregio s Noordkop, West-Friesland,

Nadere informatie

portefeuillehouder ak e i e \* Secretaris akkoord

portefeuillehouder ak e i e \* Secretaris akkoord Gemeente Zandvoort B&W-ADVIES Verordening Nadere regels Beleidsnota Overig Na besluit (B&W/Raad): Uitgaande brief verzenden Stukken retour Publicatie Afdeling / werkeenheid: MD/BA Auteur : P. Haker Datum

Nadere informatie

STERKE STEDEN - STERKE REGIO S - STERK NEDERLAND

STERKE STEDEN - STERKE REGIO S - STERK NEDERLAND STERKE STEDEN - STERKE REGIO S - STERK NEDERLAND Nederland moet snel uit de crisis. Steden zijn de economische motor van Nederland. Zij vormen de spil in krachtige netwerken met het bedrijfsleven, het

Nadere informatie

Sociale innovatie. Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties

Sociale innovatie. Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties Sociale innovatie Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties DATUM 1 maart 2014 CONTACT Steef de Vries MCC M 06 46 05 55 57 www.copertunity.nl info@copertunity.nl 2 1. Wat is sociale

Nadere informatie

Beleidsplan Integriteit

Beleidsplan Integriteit Beleidsplan Integriteit Datum 8 september 2009 Versie Versie 1.0 Ambtelijk opdrachtgever: Opdrachtnemer: Onderzoeksteam: Tjeerd van der Zwan Concern control Marije Lamsma 2 1. Inleiding Waarom is integriteit

Nadere informatie

Werkplan 2014. Adviesraad Sociaal Domein Lopik

Werkplan 2014. Adviesraad Sociaal Domein Lopik Werkplan 2014 Adviesraad Sociaal Domein Lopik 18 februari 2014 Ter introductie De Adviesraad Sociaal Domein Lopik (ASDL) bestaat uit inwoners van Lopik die een actieve verhouding hebben met het sociale

Nadere informatie

Anders maatschappelijk investeren

Anders maatschappelijk investeren 1 Huidige praktijk ook gewenste praktijk? De gemeente verstrekt allerlei subsidies, vooral in het brede welzijnsspectrum, maar bijvoorbeeld ook op het gebied van economische zaken, waaronder toerisme en

Nadere informatie

STRUCTUURVISIE DEN HAAG ZUIDWEST

STRUCTUURVISIE DEN HAAG ZUIDWEST concept DECEMBER 2003 GEMEENTE DIENST STEDELIJKE ONTWIKKELING CONCEPT versie december 2003 1 Gemeente Den Haag, Dienst Stedelijke Ontwikkeling Met medewerking van: Dienst Stadsbeheer Ingenieursbureau Den

Nadere informatie

van de raadsleden dhr. A. Rennenberg en dhr. W. Claassen(OAE) over Personeel

van de raadsleden dhr. A. Rennenberg en dhr. W. Claassen(OAE) over Personeel gemeente Eindhoven Raadsnummer 15R6466 Inboeknummer 15bst01179 Beslisdatum B&W 1 september 2015 Dossiernummer 15.36.103 (2.3.1) Raadsvragen van de raadsleden dhr. A. Rennenberg en dhr. W. Claassen(OAE)

Nadere informatie

Perspectief voor de Achterhoek

Perspectief voor de Achterhoek Perspectief voor de Achterhoek 1 Perspectief voor de Achterhoek Aanleiding Op 23 september organiseerde De Maatschappij met Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek een interactieve bijeenkomst met als doel

Nadere informatie

Nota Fondsen Ruimtelijke Ontwikkelingen

Nota Fondsen Ruimtelijke Ontwikkelingen Nota Fondsen Ruimtelijke Ontwikkelingen 1 november 2009 M. Roobol / P. Bakker Openbare Werken en Ruimtelijke Zaken 1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1 Inleidend 3 1.2 Aanleiding 3 1.2 Leeswijzer 4 2 Huidige

Nadere informatie

De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio?

De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio? De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio? Transities sociale domein Gemeenten staan zoals bekend aan de vooravond van drie grote transities: de decentralisatie

Nadere informatie

Bijlage 1: wetteksten met toelichting cliënten- en burgerparticipatie

Bijlage 1: wetteksten met toelichting cliënten- en burgerparticipatie In deze informatie-set vindt u voorbeelden van documenten en profielen die door Wmo Adviesraden zijn gebruikt in het Plan van aanpak bij de omvorming naar een brede Adviesraad Sociaal Domein of Participatieraad.

Nadere informatie

Voor de actualisering en modernisering van de Edese Welstandsnota wordt voorgesteld drie thema's nader te uit te werken:

Voor de actualisering en modernisering van de Edese Welstandsnota wordt voorgesteld drie thema's nader te uit te werken: Gemeente Ede Memo Aan : Raadcommissie Ruimtelijke Ontwikkeling Van : College van burgemeester en wethouders Datum : 30 oktober 2012 Registratienummer : 727161 Opgesteld door : Rob Luca Bijlage : Werkschema

Nadere informatie

Wmo-raad gemeente Oss - Postbus 5-5340 BA Oss - telefoon 06-44524496 - email: wmoraad@oss.nl

Wmo-raad gemeente Oss - Postbus 5-5340 BA Oss - telefoon 06-44524496 - email: wmoraad@oss.nl Wmo-raad gemeente Oss - Postbus 5-5340 BA Oss - telefoon 06-44524496 - email: wmoraad@oss.nl Datum 9 december 2014 Kenmerk 14015aWMOR / AvO Aan het college van B en W van de Gemeente Oss Betreft Advies

Nadere informatie

Het waarom van ons aanbod

Het waarom van ons aanbod Pagina 1 van 5 - scroll Het waarom van ons aanbod Mensen laten zich leiden door ervaringen en de betekenis die zij daaraan hebben gegeven. Daarmee besturen zij zichzelf en daarmee geven zij iedere keer

Nadere informatie

snel dan voorzien. In de komende jaren zal, afhankelijk van de (woning)marktontwikkeling/

snel dan voorzien. In de komende jaren zal, afhankelijk van de (woning)marktontwikkeling/ 2 Wonen De gemeente telt zo n 36.000 inwoners, waarvan het overgrote deel in de twee kernen Hellendoorn en Nijverdal woont. De woningvoorraad telde in 2013 zo n 14.000 woningen (exclusief recreatiewoningen).

Nadere informatie

Is Haaren ouderenproof? Aanvullingen van ouderen op de DOP s

Is Haaren ouderenproof? Aanvullingen van ouderen op de DOP s Is Haaren ouderenproof? Aanvullingen van ouderen op de DOP s Is Haaren ouderenproof? Aanvullingen van ouderen op de DOP s Drs. Sj. Cox PON Instituut voor advies, onderzoek en ontwikkeling in Noord-Brabant

Nadere informatie

Examen HAVO. Nederlands

Examen HAVO. Nederlands Nederlands Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Dinsdag 20 juni 13.30 16.30 uur 20 06 Vragenboekje Voor dit examen zijn maximaal 47 punten te behalen; het examen bestaat uit 22 vragen

Nadere informatie

Evaluatieverslag deelproject Vraagsturing op basis van OER November 2008 - December 2009

Evaluatieverslag deelproject Vraagsturing op basis van OER November 2008 - December 2009 Evaluatieverslag deelproject Vraagsturing op basis van OER November 2008 - December 2009 Inleiding Het doel van Omkeer 2.0 is samen te vatten als: kijken hoe zorg en zorgvraag in elkaar steken en hoe dit

Nadere informatie

Stichting Prisma: Zorgrijk en Regelarm Datum: 11 februari 2014

Stichting Prisma: Zorgrijk en Regelarm Datum: 11 februari 2014 1 1. Het model Zorgrijk & Regelarm Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) pakt de bureaucratie binnen de langdurige zorg aan met behulp van het experiment regelarme instellingen. Achtentwintig

Nadere informatie

9. Gezamenlijk ontwerpen

9. Gezamenlijk ontwerpen 9. Gezamenlijk ontwerpen Wat is het? Gezamenlijk ontwerpen betekent samen aan een nieuw product werken, meestal op een projectmatige manier. Het productgerichte geeft richting aan het proces van kennis

Nadere informatie

De grensoverschrijdende regio Plannen zonder grenzen. Symposium Geo Promotion

De grensoverschrijdende regio Plannen zonder grenzen. Symposium Geo Promotion De grensoverschrijdende regio Plannen zonder grenzen Symposium Geo Promotion Workshop Plannen zonder grenzen Arjan Brink Hans van Loon De maatschappelijke vraag bepaalt de ruimtelijke inrichting Vroeger..

Nadere informatie

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN COMMUNICEREN VANUIT JE KERN Wil je duurzaam doelen bereiken? Zorg dan voor verbonden medewerkers! Afgestemde medewerkers zijn een belangrijke aanjager voor het realiseren van samenwerking en innovatie

Nadere informatie

Cultuurverandering. Van Oort & Ros Partners bij ontwikkeling. Inhoudsopgave 1. Visie op cultuurverandering 2. Schema Afstemming individu organisatie 5

Cultuurverandering. Van Oort & Ros Partners bij ontwikkeling. Inhoudsopgave 1. Visie op cultuurverandering 2. Schema Afstemming individu organisatie 5 Van Oort & Ros Partners bij Ontwikkeling Adres: Kerkedijk 11, 1862 BD Bergen Website: www.vanoort-ros.nl E-mail: info@vanoort-ros.nl Telefoon: 072-5814749 Cultuurverandering Inhoudsopgave 1 Visie op cultuurverandering

Nadere informatie

Notitie functioneringsgesprekken

Notitie functioneringsgesprekken Notitie functioneringsgesprekken In de handreiking voor functioneringsgesprekken met burgemeesters, enkele jaren terug opgesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, wordt

Nadere informatie

Iedereen sterk. Zo stimuleer je innovatief gedrag en eigenaarschap van medewerkers

Iedereen sterk. Zo stimuleer je innovatief gedrag en eigenaarschap van medewerkers Iedereen sterk Zo stimuleer je innovatief gedrag en eigenaarschap van medewerkers JANUARI 2016 Veranderen moet veranderen Verandering is in veel gevallen een top-down proces. Bestuur en management signaleren

Nadere informatie

Gefaseerde invulling congruent samenwerkingsverband 3 decentralisaties sociaal domein

Gefaseerde invulling congruent samenwerkingsverband 3 decentralisaties sociaal domein Gefaseerde invulling congruent samenwerkingsverband 3 decentralisaties sociaal domein Inleiding Op 1 januari 2015 krijgen gemeenten de verantwoordelijkheid voor een aantal nieuwe taken in het sociale domein

Nadere informatie

Visie werkgroep recreatie en toerisme, economie en veiligheid.

Visie werkgroep recreatie en toerisme, economie en veiligheid. Visie werkgroep recreatie en toerisme, economie en veiligheid. Aanleiding: Toekomstvisie Oostflakkee 2030 In oktober 2007 is de voormalige gemeente Oostflakkee gestart met de ontwikkeling van een Toekomstvisie

Nadere informatie

Waar staat je gemeente. Gemeente Enschede

Waar staat je gemeente. Gemeente Enschede Waar staat je gemeente Gemeente Enschede Inhoudsopgave Sheetnummer Samenvatting 3 Burgerpeiling Waar staat je gemeente & respons 4 Woon & leefomgeving Waardering & sociale samenhang 5 Veiligheid en overlast

Nadere informatie

1. We willen doorgaan met behoud en versterking van de kwaliteiten van de IJsseldelta

1. We willen doorgaan met behoud en versterking van de kwaliteiten van de IJsseldelta Resultaten Advies en Initiatiefraad Nationaal Landschap IJsseldelta 29 november 2013 Nationaal Landschap IJsseldelta is in verandering. Transitie noemen we dat. We bereiden ons voor op een andere manier

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Aan de raad AGENDAPUNT 11 Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Voorstel: 1. de foto van de sociaal-economische situatie in Doetinchem voor kennisgeving aannemen; 2. het beleidskader

Nadere informatie

Scholen die fuseren, moeten wel bij elkaar passen

Scholen die fuseren, moeten wel bij elkaar passen Scholen die fuseren, moeten wel bij elkaar passen Vierde gesprek over de toekomst van de basisscholen in de gemeente Wijchen, 25 februari in de kern Wijchen Het aantal basisschoolleerlingen in de gemeente

Nadere informatie

Leergang Leiderschap voor Professionals

Leergang Leiderschap voor Professionals Leergang Leiderschap voor Professionals Zonder ontwikkeling geen toekomst! Leergang Leiderschap voor Professionals Tijden veranderen. Markten veranderen, organisaties en bedrijven veranderen en ook de

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten Generaal

Tweede Kamer der Staten Generaal Tweede Kamer der Staten Generaal Vergaderjaar 1988-1989 20 214 Hoger onderwijs en onderzoek plan Nr. 15 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS EN WETENSCHAPPEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Onderzoeksplan 2016 REKENKAMERCOMMISSIE ALKMAAR

Onderzoeksplan 2016 REKENKAMERCOMMISSIE ALKMAAR REKENKAMERCOMMISSIE ALKMAAR Inhoud 1. Inleiding...2 2. Missie...2 3. Onderzoeksthema s...2 4. en een doorkijk naar 2017...3 a. Quick scan gemeentelijke sturing op de binnenstedelijke economie...3 b. Effecten

Nadere informatie

Discussiestuk oordeelsvorming 22 januari 2015

Discussiestuk oordeelsvorming 22 januari 2015 Discussiestuk oordeelsvorming 22 januari 2015 In de oordeelsvormende fase gaat de raad plenair in debat met als achtergrondinformatie de volgende stukken: Procesvoorstel voor de beeldvormende fase Studie

Nadere informatie

Maatschappelijk aanbesteden

Maatschappelijk aanbesteden Maatschappelijk aanbesteden in vogelvlucht Mark Waaijenberg B&A Groep Maatschappelijk aanbesteden IN PERSPECTIEF 2 Samenleving Terugtreden is vooruitzien Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling Verstikkende

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) onderhoudt middels de organisaties Kerk in Actie (KiA) en ICCO Alliantie contacten met partners in Brazilië. Deze studie verkent de onderhandelingen

Nadere informatie

Belanghoudersbijeenkomst

Belanghoudersbijeenkomst V e r s l a g Belanghoudersbijeenkomst Donderdag 17 november was u met ruim 30 andere genodigden aanwezig bij de belanghoudersbijeenkomst van Woningstichting Bergh. Een bijeenkomst waarbij wij graag twee

Nadere informatie

Netwerk Jong Leefomgeving Jaarplan 2015 Reflectie op 2014 uitdagingen

Netwerk Jong Leefomgeving Jaarplan 2015 Reflectie op 2014 uitdagingen Netwerk Jong Leefomgeving Jaarplan 2015 Het jaarplan is opgebouwd aan de hand van een aantal onderdelen: Een reflectie op de activiteiten in 2014; De visie en doelstellingen binnen het jaarplan voor 2015;

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel aan gemeenteraad

Initiatiefvoorstel aan gemeenteraad Initiatiefvoorstel aan gemeenteraad n.v.t. W.F. Mulckhuijse (SP), R. Pet (GroenLinks), K.G. van Rijn (PvdA), K. Jongejan (VVD) In te vullen door Raadsgriffie Portefeuillehouder nvt nvt RV-nummer: RV-68/2008

Nadere informatie

Snelle vergrijzing in Japan vraagt om actie

Snelle vergrijzing in Japan vraagt om actie Snelle vergrijzing in Japan vraagt om actie Inleiding Vrijwel elk ontwikkeld land wordt geconfronteerd met een vertraging van de groei of teruggang in zijn bevolking. De Japanse bevolking vergrijst zo

Nadere informatie

Conclusies veranderen van organisatiecultuur

Conclusies veranderen van organisatiecultuur Hoofdstuk 11 Conclusies veranderen van organisatiecultuur In dit deel heb ik de basisprincipes en ingrediënten beschreven van de voor cultuurveranderingen in organisaties. 114 Leiders in cultuurverandering

Nadere informatie

F O D I Federatie van Oppervlaktedelfstoffenwinnende Industrieën. Zorgvuldig winnen. Gedragscode Flora- en faunawet voor natuurbewust ontgronden

F O D I Federatie van Oppervlaktedelfstoffenwinnende Industrieën. Zorgvuldig winnen. Gedragscode Flora- en faunawet voor natuurbewust ontgronden F O D I Federatie van Oppervlaktedelfstoffenwinnende Industrieën Zorgvuldig winnen Gedragscode Flora- en faunawet voor natuurbewust ontgronden Zorgvuldig In Nederland is in het verleden veel zand, grind,

Nadere informatie

Competenties op het gebied van Management en Leidinggeven

Competenties op het gebied van Management en Leidinggeven P E O P L E I M P R O V E P E R F O R M A N C E Com puterw eg 1,3542 D P U trecht Postbus 1087,3600 BB Maarssen tel.0346-55 90 10 fax 0346-55 90 15 w w w.picom pany.nl servicedesk@ picom pany.nl Het PiCompany

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma CDA Meppel 2014-2018. Meppel verdient Beter!

Verkiezingsprogramma CDA Meppel 2014-2018. Meppel verdient Beter! Verkiezingsprogramma CDA Meppel 2014-2018 Meppel verdient Beter! Vastgesteld op de ledenvergadering van 25 november 2013 Voorwoord Voor u ligt het verkiezingsprogramma van het CDA voor de gemeenteraadsverkiezingen

Nadere informatie

Iedereen in s-hertogenbosch doet volwaardig mee in de samenleving. Breed Welzijn s-hertogenbosch. Nieuwe combinaties in een nieuwe tijd

Iedereen in s-hertogenbosch doet volwaardig mee in de samenleving. Breed Welzijn s-hertogenbosch. Nieuwe combinaties in een nieuwe tijd Nieuwe combinaties in een nieuwe tijd Iedereen in s-hertogenbosch doet volwaardig mee in de samenleving Breed Welzijn s-hertogenbosch Juvans Maatschappelijk Werk en Dienst verlening // Welzijn Divers //

Nadere informatie

Het BEL-model werkt voor Blaricum, Eemnes en Laren 2011

Het BEL-model werkt voor Blaricum, Eemnes en Laren 2011 Het BEL-model werkt voor Blaricum, Eemnes en Laren 2011 27 juni 2011 De gemeenten Blaricum, Eemnes en Laren zijn een vreemde eend in het huidige krachtenspel van fuserende gemeenten. Tegen de tijdsgeest

Nadere informatie