STR OOM VERS NELL ING. FREQUENTLY ASKED QUESTIONS intern 19 JUNI 2013 VERSIE 6.0

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "STR OOM VERS NELL ING. FREQUENTLY ASKED QUESTIONS intern 19 JUNI 2013 VERSIE 6.0"

Transcriptie

1 DE STR FREQUENTLY ASKED QUESTIONS intern OOM VERS NELL 19 JUNI 2013 ING VERSIE 6.0

2 afkortingen BZK CFV CO 2 DAEB ESCo ICR kwh LTV WSW WWS Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Centraal Fonds Volkshuisvesting Koolstofdioxide Dienst van Algemeen Economisch Belang Energy Service Company Interest Coverage Ratio kilowattuur Loan-To-Value Stichting Waarborgfonds Sociale Woningbouw Woningwaarderingsstelsel 2

3 INHOUD SAMENVATTING BEWONER MAATSCHAPPIJ VRAAG: CORPORATIES VRAAG: BOUWERS AANSLUITING VRAAG - AANBOD SAMENWERKINGSOVEREENKOMST 3

4 De Stroomversnelling draait om vijf partijen: De huurder: Wil plezierig, comfortabel en betaalbaar wonen op een niveau dat past bij zijn portemonnee. Betaalt iedere maand huurkosten aan de corporatie (gemiddeld 488,- p/m) en energiekosten aan het energiebedrif (gemiddeld 150,- p/m). Is nog niet bewust van hoe (on)beheersbaar woonlasten zijn en nog minder waar besparingskansen liggen. De woningcorporatie: Is zich in toenemende mate bewust dat energiekosten een grote impact kan hebben op de betaalbaarheid van de woningvoorraad, met name voor de doelgroep. Beseft in toenemende mate de impact van onduurzaam vastgoed op haar voorraad. Heeft weinig investeringsruimte uit de bestaande cashflow en/of vermogenspositie. De bouwer: Hebben de afgelopen jaren een enorme slag gemaakt op het gebeid van proces- en productinnovatie maar zijn er nog lang niet. Zijn zich er van bewust dat ze een nog veel betere prijs/prestatie kunnen leveren voor Nul-opde-Meter woonproducten maar moeten daarvoor fors investeren (uit experimenten blijkt dat prijzen met zo n 40% kunnen dalen) Zijn door het huidige beleid erg kwetsbaar en leveren een grote bijdrage aan de huidige werkeloosheidsproblemen. De energiebedrijven: Versturen iedere maand keurig hun factuurtjes met een totale cashflow van 13 miljard per jaar, geld wat letterlijk in rook opgaat en door de schoorstenen verdwijnt in de vorm van CO 2. Leveren een verplichte inspanning op het gebied van energiebesparing met geringe impact op de totale energiebehoefte. Zijn steeds meer bereid om mee te denken over nieuwe verdienmodellen rondom de levering van energiediensten. De overheid: Wil de lange termijn betaalbaarheid van wonen beschermen. Zoekt naar manieren om woningcorporaties weer in staat te stellen om te investeren. Wil de bouwsector stimuleren. Het principe van De Stroomversnelling is het volgende: De huurder zou het niet uit moeten maken aan wie hij zijn energierekening betaalt als het maar beter is dan de situatie van nu. Aan de huurders wordt dan ook het volgende aanbod gedaan: 1. Een betere, gezondere en comfortabeler woning. 2. De garantie dat de meter achter de voordeur over een geheel jaar uitkomt op nul waardoor de bewoner een negatieve of nota-nul energierekening van het energiebedrijf ontvangt. 3. Een garantie dat de energiecomponent van de huurfactuur maximaal inflatievolgend stijgt. 4

5 SAMENVATTING Wat kunnen de corporaties met (gemiddeld) 150,- huurverhoging: 1. Een corporatie kan met een structurele maandelijkse cashflow van 150 euro zo n euro investeren. Door het structurele element en een sluitende businesscase is die ook te financieren. 2. De belangrijkste dragers van de businesscase zijn de investeringen- en onderhoudskosten. Bouwers leveren proposities waardoor de businesscase een gegarandeerd rendement haalt van 5,25% (voor corporaties het rendement waarmee er geen sprake meer is van een zogenaamd onrendabele top), corporaties kunnen vervolgens zelf besluiten of ze genoegen nemen met lagere rendementen waardoor ook huurverlaging een optie is. De businesscase is niet gekoppeld aan mogelijke prijsstijgingen van fossiele brandstoffen in de toekomst. 3. De gemiddelde Nul-op-de-Meter renovatie moet uitgevoerd kunnen worden voor zo n ,- (de prijs van huidige B-label renovatie), dat betekent dat ook een fors deel van de andere onderhouden en levensduurverlengende ingrepen gefinancierd kunnen worden met de Nul-op-de-Meter cashflow. Wat kunnen de bouwers met aantallen: 1. De bouw moet fors investeren om de beoogde investeringen in innovatie en nieuwe productie technieken te kunnen plegen. De industriële aanpak vraagt niet alleen om slimme innovaties maar ook de bouw van concrete renovatie-fabrieken. 2. Om die slag te maken is het nodig dat er harde afspraken over aantallen kunnen worden gemaakt met corporaties. Schaal is essentieel om de vicieuze cirkel van schaal en innovatiepotentie te doorbreken, vandaar dat er is gekozen om een deal in eerste instantie te sluiten met 4 grote bouwers. Het vergroten van de kring van bouwers is onderdeel van de Stroomversnelling. 3. De proposities die voor huurders worden ontwikkeld zijn natuurlijk niet alleen geschikt voor huurwoningen. Ook de particuliere markt kan worden verleid om deze proposities te kopen. We zullen ze dan wel op een andere manier moeten aanbieden dan tot nu gebruikelijk. Renovatie zal als product via one-stop-shops verkocht moeten worden. Het energiebedrijf verliest maar dat was al onoverkomelijk: 1. De beweging naar decentrale energievoorzieningen is voor de gebouwde omgeving onoverkomelijk. De vraag is alleen wanneer en hoe snel het energiebedrijf er last van gaat krijgen.. 2. Verliezers zijn alleen de conventionele energiebedrijven die daar in blijven hangen energie- en netwerkbedrijven die zich richten op decentraal en nieuwe verdienmodellen zijn nauw betrokken bij de Stroomversnelling. En welke rol speelt de overheid?: 1. Creëren van de condities om dit voor elkaar te krijgen. De corporaties moeten in staat zijn om woonkosten (huur + energiedienst) te factureren aan de klant zonder dat dit invloed heeft op het recht op huurtoeslag of de sociale status van de woning (DAEB-bezit). 2. Daarnaast draagt de overheid bij aan het geven van een goede plek aan corporaties en huurders in de salderingsregels die nu in de maak zijn. 5

6 Waarom is het interessant voor huurders? De seriewoningen uit de jaren 50, 60 en 70 hebben vaak vochtproblemen, zijn tochtig, gehorig en hebben hoge energierekeningen. De keuken, badkamer&toilet is vaak verouderd en de installaties zijn aan vervanging toe. Kortom, er is in de betreffende huizen en wijken vaak al langere tijd behoefte aan verbetering. Met de Stroomversnelling ontstaat daarvoor ruimte. De huizen krijgen, afhankelijk van het gekozen concept, zaken zoals b.v. een goede isolatie met een verbeterde gevel en nieuw dak, triple glas, nieuwe installaties, nieuwe kozijnen, een nieuwe keuken, nieuwe badkamer, zonnepanelen en/of een slimme meter. Door deze investering krijgt ook de wijk een impuls voor leefbaarheid. Hoe lang zet een huurder zijn energierekening vast? De huurder moet baat hebben bij stabiliteit van de woonlasten en dat is voor de beoogde woningen vaak het geval. De overeenkomst wordt, net als bij een huurcontract, voor onbepaalde tijd aangegaan. Als energiekosten dalen, dan zijn de huurders die zich vast hebben gelegd duurder uit? Wat je als huurder krijgt met de Stroomversnelling is zekerheid over de prijs en een inflatievolgende prijsstijging, vergelijkbaar met de keuze voor het vastzetten van je hypotheekrente. En dat is op dit moment een aantrekkelijk perspectief. Over de ontwikkeling van energielasten hebben experts uiteenlopende verwachtingen. Mocht tegen de verwachtingen in de situatie ontstaan dat energiekosten sterk en lang dalen dan zullen de corporaties daarvoor gepaste maatregelen treffen. Hoe hou je rekening met het gedrag van de huurder? De woning waarin de huurder woont krijgt een prestatiegarantie. Bijvoorbeeld: bij normaal gebruik van woningverwarming levert deze woning per jaar kwh aan stroom voor huishoudelijk gebruik. De huurder houdt een contract bij een energieleverancier, zoals dat nu ook al het geval is. Het maandelijkse voorschot is nul euro. Blijft een huurder onder de bijvoorbeeld kwh, dan krijgt hij aan het eind van het jaar geld terug van de energieleverancier. Heeft hij precies kwh gebruikt, en de woning heeft niet meer opgewekt dan gegarandeerd, dan is de rekening nul. Gaat een huurder er overheen, dan betaalt hij juist bij. Het risico van onzuinig bewonersgedrag ligt daarmee bij de bewoner zelf. Wat is de invloed van Nul-op-de-Meter op energiegebruik van bewoners? De verwachting is dat het energieverbruik nauwelijks zal toenemen. Verbruikt een bewoner meer energie dan gebruikelijk of gemiddeld, dan moet hij/zij alsnog energiekosten betalen aan een energiebedrijf. De energiestromen in de woning worden continue gemonitord waardoor de bewoners snel zicht hebben op hun energiegedrag. Ervaring met gelijksoortige woningen leert dat bewoners zich snel aanpassen aan de opwekcapaciteit van de woning. Wat vinden bewoners van het idee van een Nul-op-de-Meter woning? Het grote winstpunt van de Stroomversnelling is dat huurders van relatief slechte woningen met hoge energierekeningen een comfortabele en duurzame woning krijgen tegen dezelfde woonkosten. Daarmee is echter nog niet gezegd dat deze bewoners ook a priori positief staan tegenover het voorstel om hun woning te laten renoveren met bijbehorende overlast en onzekerheid. Daarom hebben we een marktonderzoek uit laten voeren door Tangram Onderzoek. Dit onderzoek is voor alle bij de Stroomversnelling betrokken partijen op te vragen bij Platform31. De samenvatting luidt dat 6% van de ondervraagde 800 respondenten weinig heil zag in een Nul-op-de-Meter renovatie, voornamelijk omdat ze het niet vertrouwden. Een vrij grote groep (37%) is neutraal over de propositie, en 48% vindt de propositie zonder meer (zeer) aantrekkelijk. 6

7 BEWONER Instemming van 70% van huurders is nodig, wat als zij dit niet willen? Het vertrekpunt van de Stroomversnelling was en is dat het een goed aanbod aan huurders moet betreffen. De ondertekenaars gaan er van uit dat ze dat met het aanbod van vernieuwde woning voor dezelfde en stabiele woonkosten, doen. De 70%-regel wordt uiteraard gewoon toegepast. Hoe worden bewoners betrokken? Ik geloof erg in op uitnodiging. Het aanbod zal daar dus ook geschikt voor moeten zijn. Er zijn drie vraagstrategieën voor corporaties die allemaal in de bouwstroom -gedachte passen, te weten uitvoering in projecten (de traditionale benadering), uitvoering bij mutatie en uitvoering op basis van klantvraag. Bij de laatste twee komen we op het niveau van de serie van N=1. Dat betekent dat er renovatieoplossingen moeten zijn die geschikt zijn om voor één woning uit te voeren maar dat er wel een bouwstroom is gecreëerd voor die oplossing en dat er zodoende een serie ontstaat. Dat is één kant van het verhaal. Daarnaast werkt EnergieSprong momenteel ook aan de voorbereiding voor een deal in de particuliere sector, waar taxaties en hypotheken een veel belangrijker rol spelen dan in de huurmarkt. Het is nog te vroeg om daar verder op in te gaan. Wat is het verschil tussen de financiële consequenties voor zittende huurders en nieuwe huurders? Het verschil is de wijze waarop de woonkosten worden genoemd in de rekening van de corporatie. Voor nieuwe huurders, na een mutatie, geldt dat deze een normale huurprijs+servicekosten krijgen; de energielasten zijn dan verwerkt in de servicekosten. De hoogte van die energielasten die opgenomen zijn in de servicekosten is vergelijkbaar met de energielasten die passen bij een gelijksoortige woning op energielabel B-niveau. Voor zittende huurders is de belofte: een comfortabele vernieuwde woning met dezelfde woonlasten. Hiervoor worden alleen de bestaande energiekosten als huurverhoging ingebracht met de gegarandeerde belofte dat daarna de energiemeter op nul blijft. De huurder houdt het contract met de energiemaatschappij; alleen zal bij normaal en gemiddeld energiegebruik in de woning de energierekening over een geheel jaar nul euro bedragen. Wanneer worden de eerste huurders hiervoor benaderd? De corporaties die als eerste ja hebben gezegd tegen de Stroomversnelling, selecteren nu één woning om aan te bieden voor prototyping. Aansluitend start het informeren van een echte groep huurders die voor een eerste cluster woningen in 2014 in aanmerking komen. Welke clusters dat zijn, zal pas dit najaar worden gekozen. Als huurders nu denken: dit wil ik, kunnen ze zich dan ergens melden? Huurders kunnen zich dan wenden tot hun eigen corporatie. 7

8 Wat is de maatschappelijke impact? Met een gemiddelde renovatieprijs van euro komt de omvang van de Stroomversnelling op ruim 6,5 miljard euro.dat leidt tot veel extra werkgelegenheid (zie andere vraag op deze pagina) en extra belastinginkomsten voor het Rijk. De koopkracht van de bewoners van deze woningen zal in de toekomst niet negatief worden beïnvloed door stijgende energieprijzen. Daarnaast worden hiermee de stappen gezet om de gebouwde omgeving echt een significante bijdrage te laten leveren aan de mondiale CO2-doelstellingen (zie andere vraag opo deze pagina). Hoeveel werkgelegenheid is te verwachten door de Stroomversnelling? informatie volgt van EIB Gaat de overheid belastinginkomsten mislopen bij saldering door corporaties? De overheid was al plannen voor salderingsmogelijkheden aan het aanpassen. De opzet is dat de mogelijkheden voor corporaties hier in worden meegenomen. Wat is de reactie van energiebedrijven op deze Deal? De beweging naar decentrale energievoorzieningen is voor de gebouwde omgeving onoverkomelijk. De vraag is alleen wanneer en hoe snel energiebedrijven er last van gaan krijgen. Energiebedrijven die zich richten op decentrale ontwikkelingen en op netwerken zijn bij de Stroomversnelling betrokken (respectievelijk Eneco en Alliander). Corporaties kunnen toch geen nieuwe investering doen vanwege de Verhuurdersheffing? Inderdaad zorgt de uitwerking van de Verhuurdersheffing voor onzekerheden, maar de Stroomversnelling is gebaseerd op een nieuwe kasstroom met een positief rendement. De coalitie heeft het WSW betrokken bij de uitwerking van de plannen. Dit is dus juist een initiatief waarachter een aantal corporaties zich heeft geschaard om, ondánks de lastige financiële omstandigheden, toch verantwoord te investeren in de kern van de voorraad. Wat is de consequentie van de Stroomversnelling voor de energielabels? Dit is een eigen deal tussen bouwpartijen en corporaties, waarvoor de politiek slechts om ruimte wordt gevraagd. Het staat in die zin los van de energielabels. 8

9 MAATSCHAPPIJ Hoeveel CO2-reductie gaat de Stroomversnelling opleveren? De CO2-besparing die tot stand komt middels de Stroomversnelling is als volgt op te bouwen: a woningen b. huidige gemiddelde gasgebruik per woning: 1440 m3 in 2012 (bron: ECN HOME ) c. huidige gemiddelde electragebruik per woning: 3340 kwh in 2012 (bron: ECN HOME ) d. CO2 / m3 aardgas: 2.2 kg (volgens well to wheel benadering, bron: Wikipedia) e. CO2 / kwh electriciteitsmix Nederlandse net (2012): 479 gram in 2012 (bron: Essent) f. Bruto komt de CO2-besparing daarmee neer op a * ((b*d) + (c*e)) = * ( ) = 0.53 Mt (megaton) per jaar. Dat is 3.1% van het gebruik van de Nederlandse huishoudens (17.1 Mt in 2011, bron CBS). g. Bij een levensduur van gemiddeld 40 jaar komt dat dus uit op: 21.2 Mt besparing. Hiermee moet verrekend de energie die nodig is voor de materialen die aan de woningen toegevoegd gaan worden en voor de feitelijke renovaties. Gezamenlijk heet dit de embodied energy. Die moet verrekend worden met de 21.2 Mt. Hiervoor berekeningen maken is in deze fase lastig, maar het is aannemelijk te maken dat de verhouding rond de 1:5 zal liggen voor het totaal. h. Uitgaande van 1:5 is dat: g / 5 = 4.2 Mt i. De netto besparing over 40 jaar is dus: 17 Mt De netto besparing gemiddeld per jaar is daarmee: 0.43 Mt, 2.5% van de uitstoot van de Nederlandse huishoudens. 9

10 Worden de corporaties nu ook verantwoordelijk voor de energielevering aan huurders? De corporaties gaan bewoners geen energie leveren en de bewoners behouden dus hun contact met een energiebedrijf, om energie af te nemen als er extra nodig is en energie terug te kunnen leveren als er over is, zodat per saldo de meter op nul kan eindigen. De energiebedrijven zijn netbeheerders die verantwoordelijk blijven voor de kwaliteit van het energienet. Wat betekent deze omslag voor de bedrijfslasten van de corporatie? De rol van de corporatie verandert. Een verschuiving van voorschrijver van technische oplossingen naar een vrager van woonoplossingen kan betekenen dat bij corporaties aanzienlijk minder technische mensen nodig zijn, terwijl de bouwpartijen juist extra technische mensen nodig hebben met gevoel voor mensen. Er is sprake van korting op de verhuurdersheffing als corporaties in duurzame renovatie gaan investeren. Gaat de Stroomversnelling niet ten koste van corporaties die niet meedoen? De participerende corporaties zullen geen gebruik maken van een eventuele korting voor zover deze korting als extra last wordt neergelegd bij collega-corporaties. Hoe kan de woningcorporatie de energierekening innen zonder dat de huurprijs boven de grens van euro uitkomt? Het Ministerie van BZK denkt momenteel actief mee over concrete voorstellen om de energierekening niet op te tellen bij de kale huur, maar in plaats daarvan via de servicekosten in rekening te brengen. Dat gebeurt dan op zo n manier dat de DAEB-status van de woning niet in gevaar komt. Vanwaar de rendementseis van 5,25%? Dit is de standaard disconteringsvoet die het Centraal fonds Volkshuisvesting (CFV) gebruikt bij zijn beoordeling. Met deze rendementseis is het exploiteren van sociale huurwoningen zonder onrendabele top mogelijk. Mocht een corporatie genoegen nemen met een lager rendement, wat nu gangbaar is bij vastgoedinvesteringen, of als de investeringskosten op den duur nog lager worden, dan kan de corporatie zelf besluiten de woonkosten te verlagen in de vorm van huurverlaging. Hoe wordt het rendement (IRR) bepaald? Het simpele antwoord is dat het rendement het uitgangspunt is, en niet het resultaat. Als uitgangspunt wordt de 5.25% genomen die het WSW als discontovoet gebruikt bij corporatieprojecten. Als die IRR behaald wordt, kan een woning rendabel worden geëxploiteerd. Vervolgens is natuurlijk veel te zeggen over de manier waarop tot die 5.25% gekomen wordt. Het volledige verhaal betreft een bedrijfswaardemodel voor woningexploitatie die aanvullend op huidige modellen rekening houdt met de energierekening. Dit model beschrijft de inbrengwaarde, alle inkomsten, alle uitgaven (inclusief planmatig onderhoud) en de restwaarde van een woning gedurende de exploitatieduur die ter discussie is. Als gevolg van de inputs op die onderwerpen en de rendementseis van 5.25% volgt daaruit wat er in de woning geïnvesteerd kan worden om tot de benodigde resultaten te komen. Is externe (anders dan WSW) financiering nodig om de Stroomversnelling te kunnen uitvoeren? Dit is afhankelijk van de financiële situatie van de corporatie. Als het eigen vermogen en de kasstromen voldoende groot zijn om te financieren met een WSW borging dan is externe financiering in principe niet nodig, tenzij de corporatie hier uit beleidsoogpunt voor kiest. Is dit niet het geval, dan is externe financiering nodig voor tenminste een deel van de investeringssom. Een optie hiervoor is een financiering via een Energy Service Company (ESCo). 10

11 VRAAG: CORPORATIES Wat kost een gemiddelde Nul-op-de-Meter renovatie nu? De renovaties die nu worden uitgevoerd op dit niveau kennen een dalend verloop: er ontstaan betere prestaties tegen lagere prijzen. Drie jaar geleden werd bijvoorbeeld de Kroeven in Roosendaal uitgevoerd voor ,- per woning, in Kerkrade werd zo n uitgegeven aan een passiefhuis -renovatie, wat in Apeldoorn inmiddels is gedaald naar zo n ,- voor een nul-op-de-meter renovatie. Zo n laatstgenoemde renovatie moet binnen de Stroomversnelling bijvoorbeeld dalen naar zo n ,- per woning. Het gaat dan om een grondige totaal-renovatie, inclusief keuken, badkamer en toilet, en installaties. In de bedragen zijn uiteraard ook de levensduurverlengende maatregelen meegenomen. Levensduurverlenging is een veelal boekhoudkundig gehanteerde term en is altijd subjectief om te bepalen. Maakt dat de business case niet heel instabiel? Met de opzet van de Stroomversnelling wordt dat minder boekhoudkundig van aard. Een renovatiecontract wordt namelijk afgesloten inclusief onderhoudscontract voor de duur van de levensverlenging. Bij overschrijding van de onderhoudskosten ligt het risico bij de renoverende partij. De langjarige verplichting wordt vervolgens ondergebracht in een nog op te richten entiteit zodat de corporaties niet afhankelijk worden van één partij over een hele lange en onvoorspelbare looptijd. Is sloop-nieuwbouw niet veel slimmer in veel gevallen? Het is eerder zo dat renovatie de laatste jaren een serieus alternatief is geworden voor vanzelfsprekende sloop-nieuwbouw vanwege de daling van de kostprijs en de sterk verbeterde prestaties. Een belangrijk argument voor renovatie is dat de sociale cohesie van een wijk beter bewaard blijft. Daarnaast lenen veel waardevolle casco s van de jaren 60 en 70 zich uitstekend voor levensduurverlenging om op die manier de woonopgave in te vullen. Overigens zijn er nog steeds woningtypes waarvoor dit type renovatie minder geschikt is. Wat is de relatie met het strategisch voorraadbeheer? De woningcorporaties die op dit moment hun strategisch voorraadbeheer goed op orde hebben zullen dat hebben afgestemd op de heersende marktcondities, inclusief de verhuurdersheffing en een strengere WSW, om een paar elementen te noemen. Het uitgangspunt van de Stroomversnelling is dat het die marktcondities aan de ene kant erkent, maar daarnaast ook verandert. Er wordt bijvoorbeeld een aanvullende kasstroom aangetrokken, die op zijn beurt weer een aanvullende investeringsstroom mogelijk maakt. Daarnaast komen er oplossingen op de markt die het mogelijk zullen gaan maken om meer voor elkaar te krijgen met minder geld waardoor er weer ruimte ontstaat voor andere keuzes. Is de Stroomversnelling ook in krimpgebieden interessant? In krimpgebieden is het erg belangrijk om te kiezen voor kwaliteit om wijken en buurten leefbaar te houden. De investeringen in hoog-niveau-renovaties die grotendeels gedaan kunnen worden door de inzet van de energienota, kunnen daar een positieve impuls aan geven. Renoveren naar het niveau nul-op-de-meter is namelijk altijd meer dan energiebesparing. Zowel het interieur als het exterieur krijgen de uitstraling van een nieuwbouwwoning. In de Achterhoek is onder andere bij corporatie Wonion een aantal projecten gerealiseerd waarbij is gekozen voor verdunning in combinatie met renovatie en verduurzaming, met als resultaat meer leefplezier voor de bewoners van die wijken. 11

12 Hoe kan dat: nul-op-de-meter? Er zijn al projecten gerealiseerd die in de buurt komen van nul-op-de-meter komen: De Kroeven in Roosendaal, Bestaande wijk voor morgen in Kerkrade, en er is momenteel een project net gestart in het Schilderskwartier van De Goede Woning in Apeldoorn. Dit zijn de voorlopers van echte nul-op-de-meter renovaties. Deze projecten laten zien hoe snel de prijs/kwaliteitverhouding zich ontwikkelt. De innovatie komt voort uit: Innovatieve concepten Vermindering van proces- en transactiekosten Industrieel produceren Verlaging van prijzen voor specifieke componenten door grootschalige toepassing Gezamenlijk maken deze een substantiële kostenbesparing mogelijk, die tot voor kort onmogelijk leek. Levert dit ook voor de bouwpartijen een businesscase op? De bouwpartijen doen een investering om zowel op product- als procesniveau een innovatieslag te maken, die gegeven de grote aantallen rendeert. Daarmee menen de bouwpartijen ook voor te sorteren op een andere werkwijze die duurzame toekomst heeft. Hoe verhouden de genoemde bedragen zich tot de kostprijs? De Stroomversnelling gaat niet meer uit van kostprijzen. Door een afspraak te maken over de uitkomsten van de businesscase legt de Stroomversnelling een basis voor een marktprijs. Het verschil tussen de werkelijke kostprijs en de marktprijs zal in eerste instantie negatief zijn. De verwachting is dat de marktprijzen gaan dalen, omdat de bouwers hun investeringen hebben kunnen terugverdienen en steeds goedkoper kunnen produceren. Door het creëren van aanbod gekoppeld aan een prijs en specificatie is altijd zichtbaar wie op dat moment in staat is de beste prijs/prestatie verhouding te leveren. Over wat voor technische oplossingen hebben we het? In eerste instantie zal de schil van de woning stevig worden geïsoleerd om de warmtevraag zo laag mogelijk te houden. Isolatie dus, in combinatie met een goed ventilatiesysteem. De overgebleven beperkte warmtevraag kan op meerdere manieren worden voldaan, die op het specifieke woningtype zal worden afgestemd. In de meeste gevallen zal op dit moment een warmtepomp een goede oplossing zijn. De innovaties gaan echter snel, dus welke systemen het uiteindelijk gaan worden, is lastig te voorspellen. Daarnaast zal veel van de elektriciteit worden opgewekt middels pv-panelen. Bij gestapelde bouw zal dit vaak niet genoeg elektriciteit op kunnen wekken om het gebruik te compenseren. Daarom zal daar mogelijk ook lokaal of in de omgeving aanvullende stroom moeten worden opgewekt, zoals via een windmolen of zonneveld. 12

13 AANBOD: BOUWERS Kan dit ook bij gestapelde bouw? Dat is een vraag die de aanbiedende (bouw)partijen tot nu toe positief hebben beantwoord. Het is wel zo dat niet overal het niveau energienota=nul te bereiken is. Daarom is het ook belangrijk dat er goede salderingsregels zijn voor de woningcorporaties. Ook dit is onderdeel van het voorstel dat bij BZK voorligt. Is het niet een installatie-opgave ipv een bouwopgave? Het is een geïntegreerde opgave, waarin installaties, isolatie, bouwproces, industrialisatie en meer tegelijk een grote rol spelen. Juist door een slimme afweging te maken in de dimensionering en engineering van bouwdelen en installatieconcepten ontstaan slimmere en goedkopere oplossingen. Hoe werkt de garantie van de bouwers, wie belt een huurder straks als er iets niet goed is? Prestatiegarantie is steeds een belangrijke voorwaarde geweest in de gesprekken met de partijen. Tot op heden is het erg ongebruikelijk dat een bouwer op het niveau van een totaal gebouwsysteem een garantie geeft. Prestaties voor het energieverbruik en prestaties op de onderhoudskosten gaan de norm worden als voorwaarde voor goede en betaalbare woonproducten. Daarbij hoort natuurlijk ook degelijk onderhoud en beheer. Het ligt erg voor de hand dat bouwers die rol van de corporaties overnemen. Hoe de verhouding in de contacten tussen huurders, verhuurder en bouwers lopen zal per geval verschillen. Wie is er aansprakelijk als een bouwbedrijf failliet gaat? De prestatiegarantie op zowel energie als onderhoud gaat natuurlijk uit van continuïteit. Vooral op het gebied van onderhoud kan er sprake zijn van langlopende contracten. Het is daarom belangrijk dat de bouwende partijen gezamenlijk een constructie bedenken waarbinnen ze de risico s zoveel mogelijk beperken. Bijvoorbeeld in de vorm van een garantiefonds. 13

14 Welke woningtypes betreft dit? De eerste woningen die beoogd zijn, zijn rij-woningen. Vrij gaan worden hier galerij- en portiekflats aan toegevoegd. Het idee is dat verschillende prototypes gaan ontstaan voor veel voorkomende woningtypes, zodat over enkele jaren eigenaren (samen met huurders) kunnen kiezen uit verschillende concepten. Wat is de gemiddelde energierekening? Die bedraagt op dit moment voor de gemiddelde huurder in Nederland zo n 150 euro per maand. Waarom gebeurt dit niet al als het zo n goede businesscase is? Twee redenen. 1. De bouw is projectmatig ingericht: er wordt niet gedacht in termen van een bouwstroom, maar in termen van losse projecten. Ook de opdrachtgevers vragen om specifieke projecten en niet om generieke woningconcepten. Zo ontstaat aan weerszijden van de markt geen schaalgrootte en ontbreekt de impuls tot innovatie. 2. Daarnaast is er het dilemma van de split incentive: corporaties kunnen investeren in de energiekwaliteit van de woning, maar de huurder plukt daarvan de financiële vruchten. Met de Stroomversnelling worden beide problemen doorbroken. Het werken in projecten wordt doorbroken door prototypes te ontwikkelen en een uitvraag te doen op basis van functies. Bovendien, door de energierekening in te zetten als cashflow voor de investering, plukt de corporatie de vruchten van de investering. Op dit punt is overigens de politieke steun aan de Stroomversnelling essentieel: het in rekening brengen van energiediensten door corporaties moet mogelijk zijn, anders is er geen Stroomversnelling. Dat is ook nadrukkelijk opgenomen als ontbindende voorwaarde in de overeenkomst. Hoe komen jullie tot het bedrag dat beschikbaar is voor de renovatie ( euro)? Uit de experimenten die tot nu toe gedaan zijn blijkt dat dit soort renovaties, afhankelijk van woningtype en specifieke omstandigheden, gerealiseerd zouden kunnen worden voor dit soort bedragen. Maar er is vooral geredeneerd met de vraag: wat zou de corporatie kunnen investeren als die aanvullende kasstroom van de energiekosten beschikbaar komt? Daarvoor is het (in de corporatiesector gebruikelijke) bedrijfswaardemodel gebruikt met de eis van 5,25% rendement als vertrekpunt. Uit de berekening blijkt dat er met dit model ruimte is voor een investering van tot euro. Dat is het bedrag geredeneerd vanuit de businesscase en zegt niets over de financieringsruimte die corporaties hiervoor hebben. Als een corporatie externe financiering nodig heeft (wat soms nodig zal zijn) dan wordt het door Platform31 en Finance Ideas ontwikkelde marktwaardemodel gebruikt. Dit is een gebruikelijke manier van denken in de vastgoed- en financiële sector die ook terrein wint in de corporatiesector. Ook dat model wordt gevoed door de rendementseis en heeft de nodige variabelen waardoor partijen worden uitgedaagd om te zoeken naar passende oplossingsrichtingen. De berekening levert langs dit model een ruimte op van zo n euro. Voor de Stroomversnelling is met beide modellen gewerkt, om voldoende zekerheid te creëren. In de bedrijfswaarde methodiek krijgen werkelijke kasstromen meer aandacht, in de marktwaardebenadering is meer aandacht voor marktprijzen en waarderingen. De marktwaardebenadering is op dit moment dus vooral van belang voor het aantrekken van niet WSW geborgd geld voor een deel van de financiering die nodig is voor de renovatie. 14

15 AANSLUITING VRAAG - AANBOD Momenteel worden vaak labelstappen gezet bij een renovatie, en geen sprong naar energienota=0. Hoe zit dat? Labelstappen leken een tijd de beste aanpak. Maar met de optie van nul-op-de-meter is dat niet meer zo. De aanpak tot nu toe was vaak om b.v. stappen te maken van energielabel F naar label B. Zeker vanuit duurzaamheidsoogpunt is de redenering dat veel kleine stappen evenveel opleveren als een paar grote stappen juist. Vanuit de Europese doelstellingen (50% besparing in 2030) zouden we echter heel veel grote stappen moeten gaan maken in de gebouwde omgeving. Daarnaast ontbreekt bij de kleine stappen een fundamenteel element: er is geen sluitende businesscase. Dus er zijn extra kosten, die niet worden terugverdiend. Een ander nadeel is dat het geld dan uitgegeven is en de betreffende woning de eerstkomende 20 tot 30 jaar niet meer wordt aangepakt, terwijl een grotere energie-investering eigenlijk nog steeds nodig is. In een lange-termijn-strategie is een grote kwaliteitsstap (incl. levensduurverlenging) en een sprong naar nul-op-de-meter financieel interessanter: in één keer goed. Daarnaast ook: De Nul-op-de-Meter woning is een heldere propositie voor de bewoner gelijkblijvende woonlasten met gegarandeerde prestaties en meer comfort. Op label-stappen kunnen bouwpartijen geen prestatiegarantie geven: te veel complexiteit, te onzeker en te veel afhankelijk van bewonersgedrag. Er zullen tevens verschillende leveranciers als eindverantwoordelijke betrokken zijn. Kleine stappen vragen om ingewikkelde wetgeving. De prijs voor energie voor de consument wordt voor een groot deel bepaald door fiscale regels en slechts voor een beperkt deel door de werkelijk (productie- en transport-)kostprijs. De overheid kan te allen tijden die regels veranderen. Wat betekent dat voor business case en bewoner? Het standpunt voor de Stroomversnelling is dat de belastingen die de overheid heft buiten de Stroomversnelling worden gehouden. Stijging van energiebelasting kan er dus voor zorgen dat op termijn huurders toch een kleine rekening moeten betalen om extra belastingen te betalen. De lastenstijging doet echter niets af aan de Stroomversnelling, aangezien deze lastenstijging ook zou gelden zonder de Nul-op-de-Meter renovatie. Overigens, door de woningen een zeer laag energieverbruik te geven, zal de huurder dankzij de renovatie dan toch nog minder belasting betalen en daardoor ook minder getroffen worden door een verhoging van de energiebelasting. Op dit moment zal een Nul op de Meter woning een negatieve energierekening hebben van zo n 150, vanwege een heffingskorting. Voor dit soort scenario s en anderen zijn doorrekeningen gemaakt op basis van de energieprijsstijgingen van de afgelopen 10 jaar met de nodige varianties daarop. Die is verkrijgbaar als onderdeel van de risicoanalyse. 15

16 Waarom juist deze aantallen woningen? Er is gezocht naar een optimum tussen noodzakelijke schaalgrootte en noodzakelijke beheersbaarheid. De eerste zijn gekozen om de innovatie op gang te brengen; daarna biedt een reëel perspectief op weg naar renovatie van alle Nederlandse woningen die zich hiervoor lenen. Waarom niet alle bouwers/corporaties? Deze eerste corporaties en eerste bouwers hebben zich gecommitteerd aan inzet voor de eerste woningen. De ambitie is dat dit een deal is voor de hele bouw- en corporatiesector; de aanpassing van de regelgeving geldt ook voor iedereen en beperkt zich ook niet tot de Stroomversnelling. Na die eerste opzet van de Stroomversnelling volgt de opschaling met betrokkenheid van vele anderen, zo is de opzet. Daarom is nu al een groep Aanpakkers geformeerd onder de corporaties en is het convenant met brancheorganisaties gesloten. Hoe is de fasering voor de Stroomversnelling? Nog in 2013 wordt gestart met vier prototypes. In 2014 worden de eerste clusters van woningen aangepakt, tot woningen eind Daarna is het plan om snel op te schalen, zodat de woningen over 5 jaar gerenoveerd zijn volgens dit principe. Wat gebeurt als de regelgeving niet rond komt? Dan gaat de Stroomversnelling niet door. Dat is als ontbindende voorwaarde opgenomen. Dan ontbreekt namelijk de juridische basis met bijbehorende zekerheden voor partijen om de verplichtingen in de Stroomversnelling te kunnen nakomen. Als de prijzen van duurzame opwekking, bijvoorbeeld via zonnepanelen, snel dalen, kunnen we dan niet beter nog even wachten met het doen van investeringen? Die prijsdalingen doen zich juist voor als er dynamiek is op de markt. Daarvoor is het nodig dat er beweging gemaakt gaat worden. De gedachte van de Stroomversnelling is dat deze ontwikkeling hiermee aangewakkerd wordt: alles kan en moet goedkoper. Bij zonnepanelen zal de prijs-prestatieverhouding de komende jaren nog fors toenemen. Dat betekent echter niet dat daarmee de huidige zonnepanelen een langere terugverdientijd hebben. Men vergeet wel eens dat zonnepanelen na 15 jaar nog prima functioneren en dus een restwaarde hebben. Hoe nemen we onze eigen organisatie mee? De uitvoering van de Stroomversnelling zal van veel organisaties innoverend vermogen vragen. Om dit te faciliteren zetten de deelnemende partijen samen een uitvoeringsorganisatie op. Deze organisatie begeleidt bij het komen tot standaarden, bij het ontwikkelen van materiaal, de vernieuwing van processen, bij het verbinden tussen partijen, het aanbieden van trainingen, bewaakt de ambitie, verzorgt mediation en draagt bij aan het bewaken van de gemeenschappelijke waarden. 16

17 SAMENWERKINGSOVEREENKOMST Indien de corporatie de investerende partij is, zal zij draagvlak voor de investering bij de huurder moeten creëren. Dat kan ook mislukken. Hoe gaat de Stroomversnelling daarmee om? Het creëren van draagvlak is niet exclusief voorbehouden aan de corporatie. De kennis daarover kan straks ook steeds meer bij de bouwers komen te liggen. Die gaan het namelijk veel vaker doen dan individuele corporaties. De garanties die de corporatie geeft is natuurlijk 1 op 1 doorgelegd naar de bouwer. Misschien heeft die straks wel het meeste contact met de klant. Dat is bij lease auto s ook het geval. Je bent meer in contact met het garagebedrijf dan met het leasebedrijf. De garanties op de prestaties blijven essentieel. Die kan alleen de partij leveren die het product bedacht en gerealiseerd heeft. Hoe verhoudt de Stroomversnelling zich tot het Energie-akkoord van de SER? Dit initiatief is door marktpartijen zelfstandig tot stand gekomen en is bekend bij SER. Als de politiek dit initiatief mogelijk maakt door twee aanpassingen in regelgeving, levert het initiatief een grote bijdrage aan de doelstellingen van het SER-akkoord. Corporaties kunnen toch geen nieuwe investering doen vanwege de Verhuurdersheffing? Inderdaad zorgt de uitwerking van de Verhuurdersheffing voor onzekerheden, maar de Stroomversnelling is gebaseerd op een nieuwe kasstroom met een positief rendement. De coalitie heeft het WSW betrokken bij de uitwerking van de plannen. Dit is dus juist een initiatief waarachter een aantal corporaties zich heeft geschaard om, ondánks de lastige financiële omstandigheden, toch verantwoord te investeren in de kern van de voorraad. Wie gaat dit allemaal regelen en in gang zetten? Er komt een tijdelijke organisatie ter ondersteuning van de ondertekenende partijen, Vereniging De Stroomversnelling. Deze organisatie begeleidt bij het komen tot standaarden, bij het ontwikkelen van materiaal, de vernieuwing van processen, bij het verbinden tussen partijen, het aanbieden van trainingen en bewaakt de ambitie. Wie heeft de Stroomversnelling bedacht? Het gedachtengoed is ontwikkeld binnen het innovatieprogramma Energiesprong van Platform31 door Jan Willem van de Groep. 17

18

Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel. 4 maart 2013

Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel. 4 maart 2013 Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel 4 maart 2013 Verduurzamingsambitie woningcorporaties onder druk Het belang van verduurzaming van het corporatiebezit wordt erkend: Convenant Energiebesparing

Nadere informatie

HET PRINCIPE VAN DE STROOMVERSNELLING 9 mei 2013

HET PRINCIPE VAN DE STROOMVERSNELLING 9 mei 2013 HET PRINCIPE VAN DE STROOMVERSNELLING 9 mei 2013 Het gaat om vijf partijen: De huurder: Wil plezierig, comfortabel en betaalbaar wonen op een niveau dat past bij zijn portemonnee. Betaalt iedere maand

Nadere informatie

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN ENERGIEAKKOORD Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN 2 - Wie zijn wij? - Visie Ekwadraat - Beleid - Doelstellingen - Middelen - Financiering Inhoud - Conclusies en aanbevelingen 3 INLEIDING

Nadere informatie

Nul-op-de-Meter. Woningen inclusief energielasten Betaalbaar, comfortabel en rendabel een nieuwe propositie voor bewoners en corporaties

Nul-op-de-Meter. Woningen inclusief energielasten Betaalbaar, comfortabel en rendabel een nieuwe propositie voor bewoners en corporaties Nul-op-de-Meter Woningen inclusief energielasten Betaalbaar, comfortabel en rendabel een nieuwe propositie voor bewoners en corporaties 12 november, OTB wooncongres Peter Sluijs Programma Energiesprong

Nadere informatie

Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw

Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw De opgave is groot De Rijksoverheid streeft naar een energieneutrale bebouwde omgeving in 2050. Op weg daar naar toe is de ambitie

Nadere informatie

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven Datum Referentie Behandeld door 13 december 2011 20111278-07 P. Smoor/LSC 1 Inleiding

Nadere informatie

De Stroomversnelling. Effecten voor productie en werkgelegenheid. Sander Hardeman Martin van Elp

De Stroomversnelling. Effecten voor productie en werkgelegenheid. Sander Hardeman Martin van Elp De Stroomversnelling Effecten voor productie en werkgelegenheid Sander Hardeman Martin van Elp Eindrapport Rapport in opdracht van Platform31 20 juni 2013 2 Inhoudsopgave Conclusies op hoofdlijnen 7 1

Nadere informatie

De Stroomversnelling. Effecten voor productie en werkgelegenheid

De Stroomversnelling. Effecten voor productie en werkgelegenheid De Stroomversnelling Effecten voor productie en werkgelegenheid De Stroomversnelling Het auteursrecht voor de inhoud berust geheel bij de Stichting Economisch Instituut voor de Bouw. Overnemen van de

Nadere informatie

Lindenhove. Renovatie & Transformatie. Informatie vanuit Renovatieteam Lindenhove

Lindenhove. Renovatie & Transformatie. Informatie vanuit Renovatieteam Lindenhove Lindenhove Renovatie & Transformatie Informatie vanuit Renovatieteam Lindenhove ' Duurzaam & Comfortabel Met slimme combinaties van energiebesparende maatregelen en opwekking van duurzame energie komen

Nadere informatie

BuildDesk kennisdocument

BuildDesk kennisdocument BuildDesk kennisdocument Groot economisch en maatschappelijk voordeel van energieneutraal renoveren Woningverbetering naar energieneutraal in de sociale huursector is economisch en maatschappelijk zeer

Nadere informatie

Energiebesparing bestaande koopwoningen. Effecten stimuleringspakket

Energiebesparing bestaande koopwoningen. Effecten stimuleringspakket Energiebesparing bestaande koopwoningen Effecten stimuleringspakket Notitie Delft, juli 2013 Opgesteld door: Cor Leguijt Frans Rooijers 2 2 juli 2013 3.B17.1 Energiebesparing bestaande koopwoningen 1 Inleiding

Nadere informatie

Nul-op-de-meter - wat betekent dat voor de woningcorporatie?

Nul-op-de-meter - wat betekent dat voor de woningcorporatie? Nul-op-de-meter - wat betekent dat voor de woningcorporatie? Nul-op-de-meter is hot. Er wordt veel over gepraat. De Stroomversnelling is aan een tweede ronde prototypes toe voor renovatie van grondgebonden

Nadere informatie

Voorjaarssessies. Woningen inclusief energielasten betaalbaar en comfortabel, een nieuwe propositie voor bewoners

Voorjaarssessies. Woningen inclusief energielasten betaalbaar en comfortabel, een nieuwe propositie voor bewoners Voorjaarssessies Woningen inclusief energielasten betaalbaar en comfortabel, een nieuwe propositie voor bewoners De aftrap! Energiemeter=0 gegarandeerd Energiekosten ín vernieuwbouw Businesscase corporatie

Nadere informatie

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Raymond Roeffel Directeur Trineco Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Agenda Waarom zonnestroom? Wet en regelgeving rondom zonnesystemen Salderingstarieven De meest voorkomende situaties

Nadere informatie

Bijlage bij uw huurovereenkomst (project EGW Arnhem Presikhaaf) versie 1.3 03-11-2015 tussenwoning

Bijlage bij uw huurovereenkomst (project EGW Arnhem Presikhaaf) versie 1.3 03-11-2015 tussenwoning Bijlage bij uw huurovereenkomst (project EGW Arnhem Presikhaaf) versie 1.3 03-11-2015 tussenwoning Naam huurder: Adres: Huurcontractnummer: Ingangsdatum huur: U heeft een overeenkomst met Portaal voor

Nadere informatie

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam Context Klimaatprobleem Er is sprake van een wereldwijd klimaatprobleem, waarbij de temperatuur over de afgelopen decennia structureel is opgelopen. Deze trend wordt veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgas,

Nadere informatie

Energiesprong. @greenspirator. bouwlokalen

Energiesprong. @greenspirator. bouwlokalen Energiesprong @greenspirator bouwlokalen Somewhere in the North of Paris...extreme urban fuel poverty OPWARMING VERGRIJZING 13 miljard ENERGIEVERBRUIK WONINGBOUW Bron: PHI Bij 2000 m3 gasverbruik en

Nadere informatie

Even voorstellen. Net al kennis gemaakt met mij en mijn collega Doris bij de ervaringenronde. Nu een introductie uitleg nul op de meter.

Even voorstellen. Net al kennis gemaakt met mij en mijn collega Doris bij de ervaringenronde. Nu een introductie uitleg nul op de meter. Even voorstellen. Net al kennis gemaakt met mij en mijn collega Doris bij de ervaringenronde. Nu een introductie uitleg nul op de meter. Stap voor stap gaan we er doorheen. 1 We beginnen bij de woonlasten.

Nadere informatie

Financieringsmodel EnergieSprong Is nul-op-de-meter te financieren?

Financieringsmodel EnergieSprong Is nul-op-de-meter te financieren? Financieringsmodel EnergieSprong Is nul-op-de-meter te financieren? Ugchelen, Oktober 2013 Agenda 1. Verwachtingen en uitgangspunten 2. Voorbeelden uit de praktijk: a. Project A (240 meergezinswoningen)

Nadere informatie

Doelstelling en doelgroep

Doelstelling en doelgroep klimaat op maat Klimaat op maat Het klimaat verandert en de olievoorraden raken langzaamaan op. Dat laatste betekent concreet dat de energieprijzen naar verwachting flink stijgen in de komende decennia.

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE DUURZAAMHEID

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE DUURZAAMHEID Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE DUURZAAMHEID donderdag 19 maart 2015 Duurzaamheid Duiding en context Groningen heeft de ambitie om in 2035 een energieneutrale stad te zijn.

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Nul-op-de-Meter. Waardevolle ontwikkeling voor ontwikkelaars. Stroomversnelling

Nul-op-de-Meter. Waardevolle ontwikkeling voor ontwikkelaars. Stroomversnelling Nul-op-de-Meter Waardevolle ontwikkeling voor ontwikkelaars Dr. Ivo J. Opstelten Lector Nieuwe Energie in de Stad Expert PIAF Wonen Hogeschool Utrecht Stroomversnelling Wat betekend COP21/Parijs voor Energieambities

Nadere informatie

Betaalbaarheid en duurzaamheid

Betaalbaarheid en duurzaamheid Bijlage 1 Advies Bewoners Advies Groep Betaalbaarheid en duurzaamheid Juli 2009 John van Veen Senioradviseur WKA Inleiding In de maanden mei en juni is een groep betrokken huurders van Nijestee in een

Nadere informatie

FINANCIERBAARHEID NOM RENOVATIES

FINANCIERBAARHEID NOM RENOVATIES FINANCIERBAARHEID NOM RENOVATIES De impact van NOM renovaties op het financial risk volgens het WSW 11 december 2015 VIER PROCENT VAN HET BEZIT PER JAAR NUL-OP-DE-METER RENOVEREN VOOR EEN GEMIDDELDE CORPORATIE

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

WOONLASTENAGENDA 2015. BrabantWonen

WOONLASTENAGENDA 2015. BrabantWonen WOONLASTENAGENDA 2015 BrabantWonen ALGEMENE INLEIDING BrabantWonen, Kleine Meierij, Zayaz, gemeente s-hertogenbosch en het Stedelijk Huurdersplatform (SHP) hebben in 2014 het Woonlastenakkoord gesloten.

Nadere informatie

Duurzaam Castricum 2030. Door vanuit ons vakgebied en met onze kennis de woningen in Castricum energie op te laten wekken in plaats van te laten

Duurzaam Castricum 2030. Door vanuit ons vakgebied en met onze kennis de woningen in Castricum energie op te laten wekken in plaats van te laten Duurzaam Castricum 2030. Door vanuit ons vakgebied en met onze kennis de woningen in Castricum energie op te laten wekken in plaats van te laten verbruiken. Hoe we werken De woning krijgt als het ware

Nadere informatie

Memo. Financieringsmogelijkheden van energiebesparingsmaatregelen

Memo. Financieringsmogelijkheden van energiebesparingsmaatregelen Memo Financieringsmogelijkheden van energiebesparingsmaatregelen Onderwerp > Financieringsmogelijkheden van energiebesparingsmaatregelen bestaande bouw Opsteller > Niels van Vliet & Ellen van Acht met

Nadere informatie

Nieuwe woningwaarderingsstelsel. (puntenstelsel) en het energielabel

Nieuwe woningwaarderingsstelsel. (puntenstelsel) en het energielabel 19 april 2010, HBV Maaskant Nieuwe woningwaarderingsstelsel (puntenstelsel) en het energielabel Susan Huijbregts Campagnemedewerker energieteam Waarom energie besparen? Woonlasten verlagen (de afgelopen

Nadere informatie

Energiesprong Nul op de meter. Waarom zou je dat willen? Is het haalbaar? Alleen voor hele milieubewuste mensen? Wat is het precies?

Energiesprong Nul op de meter. Waarom zou je dat willen? Is het haalbaar? Alleen voor hele milieubewuste mensen? Wat is het precies? Energiesprong Nul op de meter Waarom zou je dat willen? Is het haalbaar? Alleen voor hele milieubewuste mensen? Wat is het precies? Energiesprong Waarom zou je dat willen? omdat de buitenschil lek en tochtig

Nadere informatie

ENERGIE-ZUINIG HUREN IN DE STAD UTRECHT

ENERGIE-ZUINIG HUREN IN DE STAD UTRECHT ENERGIE-ZUINIG HUREN IN DE STAD UTRECHT VAN DOM-STAD NAAR NOM-STAD? Hoe krijgen we de sociale woningvoorraad energieneutraal in 2030? Dinsdag 26 mei 2015 WELKOM! LANDELIJK Convenant uit 2012; Woonbond,

Nadere informatie

Aanpak energiebesparing woningvoorraad Portaal Nijmegen. 13 mei 2014 Stephan Huisman afdeling Strategie & Vastgoed Senior projectleider

Aanpak energiebesparing woningvoorraad Portaal Nijmegen. 13 mei 2014 Stephan Huisman afdeling Strategie & Vastgoed Senior projectleider Aanpak energiebesparing woningvoorraad Portaal Nijmegen 13 mei 2014 Stephan Huisman afdeling Strategie & Vastgoed Senior projectleider Wat loopt er allemaal? Duurzaamheid is: Energiebesparing Gezond wonen

Nadere informatie

ENERGIE-ZUINIG HUREN IN DE STAD UTRECHT

ENERGIE-ZUINIG HUREN IN DE STAD UTRECHT ENERGIE-ZUINIG HUREN IN DE STAD UTRECHT VAN DOM-STAD NAAR NOM-STAD? Hoe krijgen we de sociale woningvoorraad energieneutraal in 2030? Dinsdag 26 mei 2015 WELKOM! LANDELIJK Convenant uit 2012; Woonbond,

Nadere informatie

Financieringsoplossingen voor duurzame ambities. Caspar Boendermaker, 22 april 2014, Breukelen

Financieringsoplossingen voor duurzame ambities. Caspar Boendermaker, 22 april 2014, Breukelen Financieringsoplossingen voor duurzame ambities Caspar Boendermaker, 22 april 2014, Breukelen Opbouw Financiering corporatie sector Verduurzaming Financiering verduurzaming Geschiedenis Gemeentelijke Credietbank

Nadere informatie

Woonlasten in Haaglanden. Ron Lazaroms sector Milieu Ludolf de Boer sector Wonen

Woonlasten in Haaglanden. Ron Lazaroms sector Milieu Ludolf de Boer sector Wonen Woonlasten in Haaglanden Ron Lazaroms sector Milieu Ludolf de Boer sector Wonen Opbouw verhaal 1. Achtergrond Woonlastenonderzoek Builddesk/Rigo Stadsregio Rotterdam en Stadsgewest Haaglanden 2. Rapportage

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Uw hoogbouw SLIM renoveren De nieuwe, revolutionaire methode om al uw hoogbouw moeiteloos te verduurzamen!

Uw hoogbouw SLIM renoveren De nieuwe, revolutionaire methode om al uw hoogbouw moeiteloos te verduurzamen! Uw hoogbouw SLIM renoveren De nieuwe, revolutionaire methode om al uw hoogbouw moeiteloos te verduurzamen! snelle realisatie in duurzame renovatie snelle realisatie in duurzame renovatie De béste prestatie

Nadere informatie

PUBLIEKSRAPPORT ONDERZOEK POWERPLAYER

PUBLIEKSRAPPORT ONDERZOEK POWERPLAYER Rotterdammers besparen ruim 6% op hun totale energierekening door slimme meter en actief bekijken van hun verbruik via een display Slimme Meter In 2020 moeten netbeheerders zoals Stedin bij minimaal 80%

Nadere informatie

Memorie van toelichting. Inleiding

Memorie van toelichting. Inleiding Memorie van toelichting Inleiding Dit wetsvoorstel strekt tot wijziging van de Uitvoeringswet huurprijzen woonruimte. Het wetsvoorstel maakt het voor verhuurder en huurder mogelijk om in het kader van

Nadere informatie

Is Nederland duurzaam kabinetsbeleid?

Is Nederland duurzaam kabinetsbeleid? De mogelijkheden en onmogelijkheden om als corporatie op wijkniveau over een energie-aanpak te denken, dat was recent onderwerp van gesprek toen het Roadshow-team op bezoek was bij woningcorporatie OFW

Nadere informatie

Vraagstelling. 3. Hoe ga je met elkaar aan het werk; welke vaardigheden en competenties zijn nodig?

Vraagstelling. 3. Hoe ga je met elkaar aan het werk; welke vaardigheden en competenties zijn nodig? Vraagstelling 1. Wat vragen opdrachtgevers en gebruikers werkelijk en hoe kunnen aanbieders kansen pakken door hun dromen waar te maken? 2. Hoe ontstaat een win-win situatie door gebruik te maken van elkaars

Nadere informatie

Gewijzigd op: 12-6-2014 10:23. Petten, 4 juni 2014. Het ministerie van BZK. Afdeling Policy Studies ECN-N--14-015. Van Tigchelaar, C. Aan.

Gewijzigd op: 12-6-2014 10:23. Petten, 4 juni 2014. Het ministerie van BZK. Afdeling Policy Studies ECN-N--14-015. Van Tigchelaar, C. Aan. Petten, 4 juni 2014 Afdeling Policy Studies Van Tigchelaar, C. Aan Het ministerie van BZK Kopie Onderwerp Nulmeting subsidieregeling voor verhuurders Aanleiding In het Nationaal energieakkoord is met de

Nadere informatie

WSW trendanalyse woningcorporaties 2013-2017

WSW trendanalyse woningcorporaties 2013-2017 WSW trendanalyse woningcorporaties 2013-2017 Risico s voor borgstelsel nemen toe Corporaties nemen maatregelen om de financiële conti - nuïteit te waarborgen. Dit is het gevolg van de overheidsmaatregelen

Nadere informatie

VAN HARTE WELKOM INFORMATIE AVOND PV- PROJECT NAMENS WETHOUDER TON ANCION OP DE. Duurzame Verlichting Landgraaf

VAN HARTE WELKOM INFORMATIE AVOND PV- PROJECT NAMENS WETHOUDER TON ANCION OP DE. Duurzame Verlichting Landgraaf 1 NAMENS WETHOUDER TON ANCION VAN HARTE WELKOM OP DE INFORMATIE AVOND PV- PROJECT Duurzame Verlichting Landgraaf PROJECTLEIDER GEMEENTE LANDGRAAF: RONALD BOUWERS ALGEMEEN Een van de milieu ambities van

Nadere informatie

SCHEIDEN WONEN & ZORG: TOOL RISICOBEHEERSING

SCHEIDEN WONEN & ZORG: TOOL RISICOBEHEERSING SCHEIDEN WONEN & ZORG: TOOL RISICOBEHEERSING Corporaties waren vroeger verzot op hun zorgvastgoed. Een stabiele huurder, stevige inkomsten en een langjarig contract. Geen omkijken naar. Hoe anders is het

Nadere informatie

BETAALBAARHEID EN ENERGIEBESPARING

BETAALBAARHEID EN ENERGIEBESPARING BETAALBAARHEID EN ENERGIEBESPARING Dilemma s en (on)mogelijkheden Henk Heeger (Havensteder en OTB, TU DELFT) 12 november 2014 13-11-2014 1 INLEIDING Voorstellen Henk Heeger: werkt zowel bij het OTB (TU-Delft)

Nadere informatie

Steller : S. Wind Aan : P. Westenberg Telefoon : 0229-252200 Afdeling - Bureau : Middelen en Beheer - Vastgoed Status : Versie 4

Steller : S. Wind Aan : P. Westenberg Telefoon : 0229-252200 Afdeling - Bureau : Middelen en Beheer - Vastgoed Status : Versie 4 ** 1 van 6 Onderwerp: Onderzoek initiatiefvoorstel zonnepanelen gemeentelijke Zaaknummer : 1001958 Datum : 25 september 2013 Steller : S. Wind Aan : P. Westenberg Telefoon : 0229-252200 Afdeling - Bureau

Nadere informatie

Verduurzaming gemeentelijk vastgoed

Verduurzaming gemeentelijk vastgoed Verduurzaming gemeentelijk vastgoed Toelichting op de aanpak van de gemeente Breda Marcel van Embden (projectleider afdeling Vastgoedbeheer) Inhoud Klimaatnota gemeente Breda Wat is de insteek bij het

Nadere informatie

Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp

Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp JBR Organisatie-adviseurs bv Energiebedrijven kunnen vóór 2020 in 4 mln. woningen 30% energie besparen Energiebedrijven

Nadere informatie

Energieneutraal business case en nieuwe rollen

Energieneutraal business case en nieuwe rollen Energieneutraal business case en nieuwe rollen Deal? Belastingen op energie 1,9 miljard 4,2 miljard FINANCIERING Belastingen op renovaties 2 miljard 60/80 miljard 10 miljard economische dynamiek Rekenen

Nadere informatie

Kernboodschappen Woningcorporaties Nederland dicht bij huis

Kernboodschappen Woningcorporaties Nederland dicht bij huis Kernboodschappen Woningcorporaties Nederland dicht bij huis Oktober 2014 Thema 1 Goed wonen en een goede dienstverlening We vinden het in Nederland normaal dat iedereen goed kan wonen. Maar niet iedereen

Nadere informatie

Huurdersonderzoek De Stroomversnelling

Huurdersonderzoek De Stroomversnelling Huurdersonderzoek De Stroomversnelling Houding van huurders met betrekking tot de energienota=nul propositie. Kwantitatief onderzoek onder 800 huurders van corporatiewoningen Tangram Advies & Onderzoek

Nadere informatie

Kennisdebat. 28 februari 2013. T.S. de Boer. Onze wereld vraagt erom.

Kennisdebat. 28 februari 2013. T.S. de Boer. Onze wereld vraagt erom. Kennisdebat 28 februari 2013 T.S. de Boer Is collectieve financiering mogelijk bij verduurzaming? Wanneer de business case sluit, wil dat nog niet zeggen dat je het geregeld hebt! 2 Te behandelen Recente

Nadere informatie

Toekomstbestendig 2019

Toekomstbestendig 2019 Toekomstbestendig 2019 20 19 Missie TBV Wonen is een excellente woningcorporatie in Noord-Brabant, die zich richt op het huisvesten van mensen die daarbij een helpende hand kunnen gebruiken. Wij investeren

Nadere informatie

Energiebesparing. Handleiding en stappenplan voor huurdersorganisaties

Energiebesparing. Handleiding en stappenplan voor huurdersorganisaties Energiebesparing Handleiding en stappenplan voor huurdersorganisaties Eerste druk, november 2007 ENERGIEBESPARING Handleiding en stappenplan voor huurdersorganisaties Eerste druk, november 2007 2007, Nederlandse

Nadere informatie

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd Ministerie van Financiën, Den Haag Manesco helpt gebouweigenaren met comfortverbetering, energiebesparing én, tegen lagere exploitatiekosten. Manesco is

Nadere informatie

Potentieel zon corporatiesector 25-11-2013 1. Zonnig huren: Ronald Franken r.franken@atrive.nl

Potentieel zon corporatiesector 25-11-2013 1. Zonnig huren: Ronald Franken r.franken@atrive.nl Zonnig huren: Ronald Franken r.franken@atrive.nl ODE Voorzitter zon-sectie zon@duurzameenergie.org 06-31685246 25-11-2013 1 Potentieel zon corporatiesector 1,2 Miljoen eengezinswoningen 0.6 Miljoen goed

Nadere informatie

Meer huur voor minder huis. Gereguleerde huren in de commerciële sector

Meer huur voor minder huis. Gereguleerde huren in de commerciële sector Meer huur voor minder huis Gereguleerde huren in de commerciële sector Gereguleerde huren in de commerciële sector Meer huur voor minder huis AANLEIDING Corporaties en commerciële verhuurders bieden beiden

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

1.1 Inleiding: 1.2 Verduurzaming woningportefeuille: De Woonbundel

1.1 Inleiding: 1.2 Verduurzaming woningportefeuille: De Woonbundel Onderwerp : Verslag bijeenkomst Financiering Energiebesparing Aan : De Futura Platformen Duurzaamheid en Finance & Treasury Van : Thomas Filthaut en Jetske Thielen Kopie : Geïnteresseerden binnen de Futura

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

CONVENANT ENERGIEBESPARING HUURSECTOR. 28 juni 2012

CONVENANT ENERGIEBESPARING HUURSECTOR. 28 juni 2012 CONVENANT ENERGIEBESPARING HUURSECTOR 28 juni 2012 Partijen: 1. De Minister voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, te dezen handelend als bestuursorgaan; hierna te noemen het Ministerie ; 2. Aedes

Nadere informatie

Teveel CO 2. Stijgende energiekosten. Transformatie heeft de toekomst. 99% van de reductieopgave is in de bestaande voorraad te vinden!

Teveel CO 2. Stijgende energiekosten. Transformatie heeft de toekomst. 99% van de reductieopgave is in de bestaande voorraad te vinden! Teveel CO 2 Transformatie heeft de toekomst Stijgende energiekosten 20% besparen in 2018 3 1 4 Verborgen kosten (o.a. gezondheidszorg) economische noodzaak 2 99% van de reductieopgave is in de bestaande

Nadere informatie

Tweede Kamer akkoord met wetsvoorstel energieprestatievergoeding voor nul-op-de-meter-woning

Tweede Kamer akkoord met wetsvoorstel energieprestatievergoeding voor nul-op-de-meter-woning Regelingen en voorzieningen CODE 4.1.7.90 Tweede Kamer akkoord met wetsvoorstel energieprestatievergoeding voor nul-op-de-meter-woning bronnen aedes.nl, Kamer neemt wetsvoorstel energieprestatievergoeding

Nadere informatie

ENERGIE. besparen. vandorp.eu

ENERGIE. besparen. vandorp.eu ENERGIE besparen ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energieprijzen zal dit in 10 jaar al gauw

Nadere informatie

ZONNEPANELEN PROJECT. RADIJSSTRAAT 2 t/m 82 te Groningen

ZONNEPANELEN PROJECT. RADIJSSTRAAT 2 t/m 82 te Groningen ZONNEPANELEN PROJECT RADIJSSTRAAT 2 t/m 82 te Groningen Waarom dit project? De ambitie van de gemeente Groningen is om in 2035 energieneutraal te zijn. De Gemeente Groningen ondersteund dit project met

Nadere informatie

Businesscases zonne-energie: waar kan het, en wat levert het op?

Businesscases zonne-energie: waar kan het, en wat levert het op? Businesscases zonne-energie: waar kan het, en wat levert het op? Door: Ronald Franken en Maarten Corpeleijn (r.franken@atrive.nl / m.corpeleijn@atrive.nl) 3 september 2013 Ten geleide Met het nieuwe energie-akkoord

Nadere informatie

Woningcorporaties en energieakkoord

Woningcorporaties en energieakkoord Woningcorporaties en energieakkoord Den Haag, Werkconferentie financiering Energieakkoord 28 mei 2015 Maarten Georgius / Aedes; Pieter de Jong / Ymere; Jan Willem van de Groep / Stroomversnelling; Caspar

Nadere informatie

Reactie op consultatie over wijziging van Uitvoeringswet huurprijzen woonruimte in verband met mogelijkheid energieprestatievergoeding

Reactie op consultatie over wijziging van Uitvoeringswet huurprijzen woonruimte in verband met mogelijkheid energieprestatievergoeding Vereniging Energie-Nederland Ministerie van Wonen en Rijksdienst via www.internetconsultatie.nl Lange Houtstraat 2 2511 CW Den Haag T. 070 311 43 50 Ons kenmerk Behandeld door ENL-2014-00799 Roel Kaljee

Nadere informatie

DEventer Energieke Verbinding Pilot ESCo

DEventer Energieke Verbinding Pilot ESCo DEventer Energieke Verbinding Pilot ESCo Inhoud 1. Inleiding 2. Wat is een ESCo? 3. Wat is de meerwaarde van een ESCo? 4. Organisatie en positionering 5. Belemmeringen en risico s 1.1 DEventer Energieke

Nadere informatie

Toelichting doorrekening Energieakkoord - Gebouwde omgeving

Toelichting doorrekening Energieakkoord - Gebouwde omgeving Toelichting doorrekening Energieakkoord - Gebouwde omgeving Casper Tigchelaar Marijke Menkveld Den Haag, SER 2 oktober 2013 www.ecn.nl Instrumenten gericht op eigenaar-bewoners Bewustwording en informatie

Nadere informatie

u kunt er niet omheen

u kunt er niet omheen EPA-W Advies Het energielabel: u kunt er niet omheen Eigenaren van woningen zijn bij de verkoop of verhuur verplicht om een Energielabel te overhandigen aan de koper of huurder. Als erkend EPA-W Adviseur

Nadere informatie

De waarde van stadswarmte. Hoe komt de prijs tot stand?

De waarde van stadswarmte. Hoe komt de prijs tot stand? De waarde van stadswarmte Hoe komt de prijs tot stand? De waarde van stadswarmte 3 Hoe komt de prijs tot stand? De energierekening is voor vrijwel iedereen een belangrijk onderdeel van de maandelijkse

Nadere informatie

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu ENERGIECONCEPTEN Advies op maat ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energiekosten zal dit in 10

Nadere informatie

Overeenkomst uitvoering energiebesparende maatregelen

Overeenkomst uitvoering energiebesparende maatregelen Overeenkomst uitvoering energiebesparende maatregelen Stichting Woningbouw Slochteren, Stichting Bewonersraad Slochteren 1. Doelstelling, aanpak en reikwijdte 1.1 De overeenkomst richt zich op het bereiken

Nadere informatie

Bestaand Vastgoed. Hoe beweging krijgen in verduurzaming? Vincent Swinkels Mei 2011. DHV 2011 All rights reserved Openbaar

Bestaand Vastgoed. Hoe beweging krijgen in verduurzaming? Vincent Swinkels Mei 2011. DHV 2011 All rights reserved Openbaar Bestaand Vastgoed Hoe beweging krijgen in verduurzaming? Vincent Swinkels Mei 2011 DHV 2011 All rights reserved Openbaar Wat is er aan de hand? Circa 1/3 energiegebruik NL zit in gebouwde omgeving Focus

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 228 Wijziging van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek en de Uitvoeringswet huurprijzen woonruimte in verband met de mogelijkheid voor verhuurder

Nadere informatie

Veranderingen in het opdrachtgeverschap

Veranderingen in het opdrachtgeverschap Veranderingen in het opdrachtgeverschap Masterclass Opdrachtgeveschap Efficiënt Energiebesparen 5 november2015 - Krimpende portemonnee - De spanning tussen vraag en aanbod - Regisserend Oprachtgeverschap

Nadere informatie

Gaat kosten efficiency voor verduurzaming bij bestaande bouw?

Gaat kosten efficiency voor verduurzaming bij bestaande bouw? Gaat kosten efficiency voor verduurzaming bij bestaande bouw? Workshop Energie Besparen blok 2: 13:20 u- 14:10 u Agenda Welkom Even Voorstellen De CO 2 -ladder Verduurzaming woningbouw in de praktijk Oplossingsrichting

Nadere informatie

30% energiebesparing ik doe mee!! Ir. Marlou Boerbooms Projectmanager MMM Ervaringen van een energieambassadeur Apeldoorn: 'Uw woning in de watten' Uit 46 maatwerkadviezen en offertes zijn voorlopig 13

Nadere informatie

Wethouder Bert van der Meij

Wethouder Bert van der Meij Welkom! Nul op de Meter -pilot Oostvoorne, 8 maart 2016 Welkom! Wethouder Bert van der Meij 1 Vanavond Welkom Inleiding Brainstorm ervaringen en wensen Uitleg Nul op de Meter Samenvatting Hoe nu verder?

Nadere informatie

ENERGIEZUINIG HUREN IN AMERSFOORT

ENERGIEZUINIG HUREN IN AMERSFOORT ENERGIEZUINIG HUREN IN AMERSFOORT Hoe krijgen we de sociale woningvoorraad energieneutraal in 2030 Terugblik en vooruitblik Donderdag 4 juni 2015 WELKOM! ACHTERGROND VAN DEZE AVOND Samenwerking van diverse

Nadere informatie

Kansen voor warmtenetten in Noord-Holland

Kansen voor warmtenetten in Noord-Holland Kansen voor warmtenetten in Noord-Holland Parallelsessie Ambtelijk Café 2013 Roelof Potters (Alliander) en Eloi Burdorf (SDE) Agenda Welkom en introductie Presentatie: Aanpak verduurzaming gebouwde omgeving

Nadere informatie

slimrenoveren Blik op de toekomst: De top 3 van Het Nieuwe Renoveren Door: Doris de Bruijn & Sean Vos, SlimRenoveren

slimrenoveren Blik op de toekomst: De top 3 van Het Nieuwe Renoveren Door: Doris de Bruijn & Sean Vos, SlimRenoveren slimrenoveren Blik op de toekomst: De top 3 van Het Nieuwe Renoveren Door: Doris de Bruijn & Sean Vos, SlimRenoveren Voor: Bouwlokalen Het Nieuwe Renoveren 11 oktober 2011 te Doetinchem http://www.slimrenoveren.nl

Nadere informatie

Bestaande bouw verduurzamen met warmte. 1 oktober 2015 Peter Heijboer

Bestaande bouw verduurzamen met warmte. 1 oktober 2015 Peter Heijboer Bestaande bouw verduurzamen met warmte 1 oktober 2015 Peter Heijboer Onderwerpen 1. Routes voor verduurzamen bestaande bouw Kenmerken Nul-op-de-meter concept (Energiesprong) Case studie galerijflat 2.

Nadere informatie

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF De Eshof op weg naar energie neutraal! = woningen Eshof naar nul op de meter = Inhoud 1. Ambitie: naar meest duurzame wijk van Elst? 2. Meten is weten: per wijk per

Nadere informatie

Verduurzamen van commercieel vastgoed juridische aspecten

Verduurzamen van commercieel vastgoed juridische aspecten Verduurzamen van commercieel vastgoed juridische aspecten 19 juni 2014 Inleiding Rollen en partijen Verschillende typen vastgoed met een eigen regime Woningen, winkels en overige bedrijfsruimte De split

Nadere informatie

Stroomversnelling is het ei van Columbus

Stroomversnelling is het ei van Columbus Woningcorporaties en duurzaamheid Stroomversnelling is het ei van Columbus In 2020 hebben corporatiewoningen gemiddeld energielabel B. Dat is een van de afspraken in het Energieakkoord voor duurzame groei.

Nadere informatie

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u!

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u! energie besparen = woonlasten verlagen VRAGEN? Bent u geïnteresseerd in één van de mogelijkheden die in deze brochure zijn beschreven, heeft u nog vragen of wilt u meer weten over de kosten? Vul dan het

Nadere informatie

SUGGESTIES VOOR INHOUD PRESTATIE-AFSPRAKEN. TUSSEN GEMEENTE en WONINGCORPORATIES en HUURDERS

SUGGESTIES VOOR INHOUD PRESTATIE-AFSPRAKEN. TUSSEN GEMEENTE en WONINGCORPORATIES en HUURDERS SUGGESTIES VOOR INHOUD PRESTATIE-AFSPRAKEN TUSSEN GEMEENTE en WONINGCORPORATIES en HUURDERS Colofon Meer informatie over mogelijke ondersteuning op de verschillende onderwerpen: Ieke Benschop, NMU (i.benschop@nmu.nl;

Nadere informatie

Woningbezit per gemeente 140

Woningbezit per gemeente 140 Betaalbaarheid en in Fryslân 2016 HUURKLASSE Aantal 403,06 403,07 en 576,87 576,88 en 618,24 8,7 65 HUURPRIJS IN NIEUWBOUW Investering (x miljoen ) Woningbezit per gemeente 140 Schiermonnikoog WONINGVERBETERINGEN

Nadere informatie

SER Nationaal Energie-akkoord Bouwsector

SER Nationaal Energie-akkoord Bouwsector SER Nationaal Energieakkoord Tafel I Routeplanning 2020 Inleiding Dat er een aanzienlijk verbeterpotentieel zit in verduurzaming bebouwde omgeving is de laatste tijd helder in beeld gebracht. (business-

Nadere informatie

Externe financiering van woning verduurzaming Bijdrage aan de discussie Companen 50 jaar congres

Externe financiering van woning verduurzaming Bijdrage aan de discussie Companen 50 jaar congres Externe financiering van woning verduurzaming Bijdrage aan de discussie Companen 50 jaar congres Philip Blaauw 1 oktober 2015 Even voorstellen: Contact Philip Blaauw Directeur 0629585396 pblaauw@innax.nl

Nadere informatie

Ondernemingsplan 2014 2017. Ambities blijven overeind door scherpe focus op kerntaken

Ondernemingsplan 2014 2017. Ambities blijven overeind door scherpe focus op kerntaken Ondernemingsplan 2014 2017 Ambities blijven overeind door scherpe focus op kerntaken Missie QuaWonen QuaWonen is dé woningcorporatie voor de Krimpenerwaard. Wij bieden goede huisvesting aan mensen die

Nadere informatie

Wasstraat Duurzaamheid Een katalysator voor verduurzaming van de woningvoorraad. Theo Stauttener

Wasstraat Duurzaamheid Een katalysator voor verduurzaming van de woningvoorraad. Theo Stauttener Wasstraat Duurzaamheid Een katalysator voor verduurzaming van de woningvoorraad Theo Stauttener Stadkwadraat Rijk zet in op energiesprong! Duurzaamheid Belangrijk thema In bestaande voorraad het meeste

Nadere informatie

Energieambities in strategisch voorraadbeleid

Energieambities in strategisch voorraadbeleid TEN KROODE & VAN ZEE ORGANISATIE-ADVISEURS Energieambities in strategisch voorraadbeleid Artikel 090.003 12 februari 2008 In opdracht van SenterNovem Ten Kroode & Van Zee, organisatie-adviseurs www.tkvz.nl

Nadere informatie

DEAL STROOMVERSNELLING KOOPWONINGEN

DEAL STROOMVERSNELLING KOOPWONINGEN augustus 2014 DEAL STROOMVERSNELLING KOOPWONINGEN 1. AANLEIDING EN MOTIVATIE De markt voor vergaande energiebesparingsconcepten ontwikkelt zich snel. Het aantal bouwbedrijven dat een vergaand energiebesparingsconcept

Nadere informatie

Woning Waarde. Energiesprong 26 Mei 2014

Woning Waarde. Energiesprong 26 Mei 2014 Woning Waarde Energiesprong 26 Mei 2014 Introductie Roland van der Klauw Vanuit NRG031 faciliterend voor Waifer & Wocozon. Voorzitter platform Woningwaarde van Platform 31. NRG031 helpt Nederland met energiebesparing

Nadere informatie

Onze bijdrage als gemeente aan de Stroomversnelling

Onze bijdrage als gemeente aan de Stroomversnelling Onze bijdrage als gemeente aan de Stroomversnelling Overhandiging boekwerkje Taskforce Vergunningen aan minister Blok op 26 februari 2015 Wat is Stroomversnelling? Initiatief om totaal vernieuwde comfortabele

Nadere informatie