LOF VAN DE MIKROLOGIE

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "LOF VAN DE MIKROLOGIE"

Transcriptie

1 LOF VAN DE MIKROLOGIE een voetnoot bij Plato Politeia 514 a 1-2 REDE, UITGESPROKEN BIJ DE AANVAARDING VAN HET AMBT VAN GEWOON HOOGLERAAR IN DE ANTIEKE WIJSBEGEERTE AAN DE UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM OP 27 SEPTEMBER 1982 DOOR CORNELIS VERHOEVEN AMBO/BAARN

2 ISBN by Cornelis Verhoeven eerste druk

3 I. MIKROLOGIE 1. Als een filosoof te vergelijken is met een adelaar die vanuit de hoogte een landschap overziet, en als het waar is dat een adelaar geen vliegen vangt, volgt daaruit iets vervelends voor de filosoof. Hij moet brede visies ontwikkelen, liefst in het meervoud, en als hij al details ontwaart, dan is hij aan zijn stand verplicht die minachtend te negeren. Zo'n gebod staat nogal dwars op een gegeven dat zich onweerstaanbaar opdringt bij het lezen van wijsgerige werken, namelijk dat het kleine werk van filosofen, het aanhangsel van hun oeuvre, dikwijls boeiender is dan hun visie op niets minder dan de hele wereld, of dat zo'n diepzinnige visie een bijverschijnsel lijkt te zijn van een geslaagde detail-studie. De parerga van Schopenhauer bijvoorbeeld zijn veelal aantrekkelijker dan het kreunende hoofdwerk waarin hij met de adelaar wil concurreren. En Bergson is in een kleine studie over het komische ook als filosoof overtuigender dan in zijn visionaire grote werk, waarin die studie overigens volkomen op zijn plaats is. Diepzinnigheid imponeert het meest als zij het minst wordt uitgediept; zij is op haar best als een neveneffect van helderheid. Dit gegeven heeft twee aspecten. Het eerste is, dat het kleine werk, het detail of de vondst, zich losmaakt uit een geheel dat het niettemin blijft vertegenwoordigen. De inval beheerst het oeuvre, maar dankt daaraan toch zijn betekenis: inspanning en geluk versterken elkaar. Het tweede aspect is dat bij de lectuur en de interpretatie van een filosofisch oeuvre een kleinigheid een grote verschuiving teweeg kan brengen, varierend van een totale ontmaskering tot een nieuwe waardering. Schijnbaar dorre plekken, waaraan het landschap van de filosofie nogal rijk is, kunnen plotseling tot leven komen. Hiervoor is toegewijde aandacht nodig. De lezer kan zich geen panoramische blik veroorloven. Hij is een laatkomer die 5

4 de inval achteraf in het oeuvre moet ontdekken en die in zijn eventuele hang naar diepzinnigheid wordt aangesproken op plaatsen waar geen borden bij staan. Een globaliserende kijk op het.geheel zou, als hij al niet van de lectuur afhoudt, kunnen werken als een vertroebeling van de blik. Lezen is te omschrijven als de gelijktijdige aandacht voor diepe structuren en voor elke rimpeling aan het oppervlak. Twee ogen registreren een spanning tussen het grote, de structuur, en het kleine evenement waardoor die wordt bedreigd. Lezen is een 'synoptisch' proces. 2. De minachting voor kleinigheden en kwalificaties als 'muggezifterij' berusten waarschijnlijk minder op de onnozele overtuiging dat alleen de kwantiteit van belang is, dan wel op de veronderstelling dat het kleine een volstrekt geisoleerd bestaan leidt, dat het geen onthullende waarde in zich heeft en dat er geen verband is tussen een detail of een rest en het geheel. Een groot filosoof als Plato, aangeduid als adelaar,' heeft in een dialoog waarin hij uitvoerig aandacht besteedt aan allerlei details van de ideale samenleving, aan deze minachting het zijne bijgedragen. De ware dialecticus, zegt hij, is degene die 'synoptisch' denkt en het geheel overziet. (Politeia, 537 c) In een beschrijving van de echte wijsgerige natuur gebruikt hij het woord ajtucpokoyfa om daarmee het tegendeel van filosofie aan te duiden, en zegt hij dat de geest van de filosoof altijd en overal het geheel van alles wat bij goden en mensen hoort, de tijd in zijn geheel en het gehele zijn moet omvatten. (Politeia, 486 ab) Plato geeft dus aan het woord 'mikrologie' een ongunstige betekenis, omdat. hij het kleine hier beschouwt als iets dat op zichzelf en zonder perspectief voorwerp van aandacht is, als een dood eindproduct, losgeraakt uit een levende en zinvolle samenhang. Het blijft als afval liggen Tangs de weg die de denker aflegt. 'Mikrologie' is dan niet zozeer aandacht voor het kleine als object, maar eerder een manier van denken die geen perspectief heeft en niet te plaatsen is op een lijn naar boven. 6

5 3. Het woord is niettemin veel te mooi om het niet over te nemen, maar dan vanuit een andere blik op het kleine, niet eens die van de huishoudelijke wijsheid waarin kruimels ook brood zijn en dus bijeengelezen moeten worden, maar eerder die van de wetenschap die bakterien onder een mikroskoop legt of de structuur van moleculen bestudeert en daarvan terecht fundamentele inzichten verwacht. Het instrument en de intensiteit van de aandacht waarmee wij kijken, bepalen het formaat van het object dat we bestuderen. Klein is alleen maar datgene waaraan we geen aandacht schenken. 'Mikrologie' in de positieve zin van het woord is te omschrijven als de overtuiging dat details niet alleen op zichzelf de aandacht waard zijn, maar dat die aandacht ook onthullend kan zijn voor de structuur van een geheel. In dit opzicht is aandacht het tegendeel van visie een woord dat op een treurige manier wordt misbruikt. Zij heeft meer te maken met enerverend getreuzel dan met kordate besluiten over het zijnde in zijn geheel of het inrichten van de samenleving. Niemand beter dan Plato zelf -- en ik zeg 'zelf' omdat hij in mijn ogen bij uitstek het wijsgerig pathos vertegenwoordigt kent dit mikrologische getreuzel. Geen detail is hem te gering om erover te struikelen. Een lezer hoeft zich dus niet te schamen voor zijn eigen filologische mikrologie, vooral niet wanneer die te maken heeft met de filosofie van Plato en wel met het hart daarvan, de vraag wat filosofie is en de pogingen om door uitgewerkte beelden de invallen tot een oeuvre te maken. 7

6 II. 'EEN DERGELIJKE TOESTAND' 1. Ik wil proberen deze uitspraken toe te lichten aan de hand van een uitgewerkt voorbeeld dat in mikrologisch perspectief belangrijk genoeg is om op zichzelf besproken te worden en datzich daardoor ook aandient als basis voor de verdediging van de mikrologie als methode. Ik kies hiervoor een passage uit de Politeia van Plato, niet ver van de plaats waar hij smalend de mikrologia heeft gesteld tegenover de omvattende blik van de filosoof,, en ik zou mijn myopisch kijken in dienst willen stellen van zijn visie. Aan het begin van het zogenoemde zevende boek geeft Plato zijn diepzinnige allegorie over de bewoners van een grotachtige behuizing die, letterlijk geboeid, kijken naar op de wand geprojecteerde schaduwen van afbeeldingen en die schaduwen voor de ware werkelijkheid houden. De gecompliceerde inval die hij bier uitwerkt, is in het voorafgaande al een paar keer aangekondigd. Daar heeft hij namelijk in verband met het schaduwrijke minimum van kennis, inzicht of bewustzijn en het verlichte maximum daarvan, twee andere vergelijkingen gebruikt, een van de zon die onbereikbaar ver hoven alles staat en bron is van alle Licht en leven, en een van de lijn die, in vier delen verdeeld, de stadia van verlichting en moeizame opgang tot het voile inzicht illustreert. 2. De aard van het verband tussen deze vergelijkingen is nogal problematisch, vooral de manier waarop het beeld van de verdeelde lijn wordt voortgezet in dat van de grot. De continuiteit wordt niet ontkend en zelfs henadrukt,2 maar toch blijkt de allegoric van de grot geisoleerd te worden, omdat zij onaangekondigd begint aan het begin van het zevende boek. Guthrie bijvoorbeeld, die in zijn handboek een berg van 8

7 specialistische literatuur heeft verwerkt, meent dat Plato hier abrupt met een nieuwe vergelijking begint.3 De vertaling van de eerste zin die hij geeft, komt overeen met die van Gerard Koolschijn uit 1975, van Xaveer de Win uit 1962, van H. Oldewelt uit 1931 en van M. van der Hoek uit In die vertalingen wordt de continuiteit van de beelden, waarop de commentaren de nadruk leggen, verbroken en zo wordt het probleem onnodig vergroot. Koolschijn vertaalt: 'Nu zou je de verschillende stadia van ontwikkeling waarin wij als mensen verkeren, als volgt kunnen uitbeelden. Kijk, je moet je eens het volgende voorstellen.'4 Bij De Win lezen we: 'Vervolgens dan, hernam ik, moet ge onze natuur, wat cultuur en gemis aan cultuur betreft, vergelijken met een toestand als deze: stel u nl. mensen voor in een soort van ondergronds, grotachtig verblijf.'5 Oldewelt: 'Vergelijk de positie van den mensch, wat inzicht en onwetendheid betreft, met een toestand als deze: denk u menschen in een ondergrondsch, grotachtig verblijf.'6 En Van der Hoek zegt: 'Nu moet ge het menschelijk verstand, voorzover dit ontwikkeld of dom gebleven is, eens met den toestand van de volgende wezens vergelijken.'7 Ook andere vertalingen in het Nederlands die ik controleerde, komen hiermee, soms verdacht letterlijk, overeen. Dat is op zichzelf al een merkwaardige, zij het wel erg mikrologische, ervaring. Ik citeer bij wijze van voorbeeld H. Groot die zegt zijn vriend Norbert van den Berg te citeren, die op zijn beurt niet zegt Van der Hoek te citeren: 'Nu moet ge het menschelijk bewustzijn, voorzover dit ontwikkeld of dom gebleven is, eens met den toestand van de volgende wezens vergelijken.'8 3. Het punt waar hier alles om draait, lijkt misschien op het eerste, nog door visioenen vertroebelde, oog van een al even gering belang daarom is het ook een punt maar het heeft wel degelijk te maken met Plato en met zijn filosofie. Het gaat om de vertaling van de woorden Totoincu TraftEi in de eerste zin van het verhaal. Guthrie geeft ze weer met 'the following experience', Friedrich Schleiermacher met 'fol- 9

8 gendem Zustande'9 en ook de aangehaalde Nederlandse weergaven komen neer op 'een toestand als volgt'. Met andere woorden: totoicog, 'zulke', wordt geacht te verwijzen naar iets dat nog genoemd moet worden en Ird*og, 'toestand' of 'wat er met iets of iemand gebeurt', moet dan betrekking hebben op het verblijf in de grot dat inderdaad een hele toestand is. Nu is het niet zonder meer en altijd absurd TOLO'UTOg, 'zodanig', 'zulk' of 'dergelijk', als aanduiding van een hoedanigheid onder de aandacht gebracht van een tweede persoon, zo op te vatten, ook wanneer het niet als antecedent wordt gebruikt. Vooral aan het begin van een tekst ligt het zelfs voor de hand de verwijzing als naar voren gericht te interpreteren en uit te leggen als een uitnodiging tot aandachtig luisteren of lezen. In de vertalingen van Oldewelt en De Win staat na 'deze' een dubbele punt die dezelfde functie heeft, maar dan alleen voor lezers. Aristoteles gebruikt een enkele keer Totoirrog in deze betekenis en dan blijkt, zoals Ross aantekent, telkens in de eerstvolgende zin met yap, 'want' of 'namelijk', de verwijzing weer hervat en nader uitgelegd te worden. l Dat is een interessante constatering, want precies hetzelfde lijkt ook hier het geval te zijn: 'namelijk' in 'stel u nl. voor' kan in verband gebracht worden met de toestand waarin de mensen daar verkeren. Het is bovendien niet helemaal onjuist op te merken, dat deze vergelijking abrupt inzet, al is dat voor een deel maar schijn, zoals nog zal blijken. Waar is, dat zij uit de context naar voren springt als een filosofische oertekst en een vondst die zich los maakt uit zijn omgeving. Zij gaat een eigen leven leiden, los van de rest en los van de auteur zelf. Zij doet precies wat Plato van alle teksten vreest, ni. dat zij worden uitgeleverd aan de willekeur en zich niet op hun geestelijke vader kunnen beroepen. (Phaedrus, 275 de) Dat kan bij lezer en vertaler de behoefte doen ontstaan om alle verwijzingen naar buiten binnen het geheel te halen en rafels weg te werken. De vertaling van towircog met 'als volgt' kan in dienst staan van dit begrijpelijke streven om zo'n parel uit zijn oester te halen. Zij wordt dan meteen ook zo vanzelfsprekend, dat zij pas verdedigd wordt als iemand haar juistheid betwist. 10

9 4. Het is de vraag, of het juist is aan zo'n streven toe te geven en de meer 'lekkere' passages uit een wijsgerig oeuvre los te serveren als bijvoorbeeld het eeuwige thema van het onvervulde verlangen en de wijkende horizon. Hoe dan ook: het gebruikelijke woord om te verwijzen naar wat volgt is niet totoirtog maar TotooSE en de normale betekenis van TOL0f1- tog is 'zulke als genoemd', 'zulke als waarvan ik jou zojuist heb verteld', dus met een verwijzing naar het voorafgaande, zoals in het Nederlands bij 'een dergelijke'. En er zijn bij nader inzien, en zelfs al op het eerste oog, geen redenen om in dit geval van het gebruik of te wijken en het woord hier op te vatten als een verzoek om aandacht voor wat komt en niet als een herinnering aan wat zojuist is gezegd. Het verschil is belangrijk: in het eerste geval wordt de lijn van het betoog afgebroken en in het tweede geval wordt zij voortgezet, uiteraard met de modificaties die het vergelijken al aankondigt. Doorslaggevend is dat 'zulke' of 'een dergelijke' hier verbonden is met 'toestand' adbog, en dat enkele regels hierboven ook sprake is van 'toestanden' nu nathi Rata genoemd. Het verschil in betekenis is te verwaarlozen. Plato duidt dezelfde toestand, bijvoorbeeld de hemelverschijnselen, nu eens aan als TcdI-og (Phaedo, 96 e) en dan weer als notftia (Phaedo, 98 a). De woorden worden ook door Aristoteles naast elkaar gebruikt. (Met. 985 b 11-12) Op deze plaats is nabiipta waarschijnlijk alleen maar gekozen om de parallelliteit met Tplwa, 'lijnstuk' te benadrukken. Voor zulke mikrologische spelletjes met woorden had Plato een uitgesproken zwak. Elders in de Politeia laat hij atanti,a. rijmen op alitprip,a (389 c), op nobitta (437 b) en vocrilliot (439 d). Er is dus een onmiskenbare verwijzing naar het voorafgaande: de afstand is niet meer dan vijf regels en ligt helemaal binnen de normale marges. Xaveer de Win gebruikt merkwaardig genoeg ook in de vertaling van die passage het woord 'toestand' en schrijft: 'Neem nu van mij aan dat er voor de vier segmenten ook vier toestanden bestaan die in de ziel ontstaan: aan de eerste beantwoordt het verstand, aan de tweede de rede, schrijf aan de derde de overtuiging (het geloof) toe en aan de laatste de 11

10 beeldvoorstelling (het vermoeden) en classificeer ze verhoudingsgewijs, uitgaande van de opvatting dat elk van hen meer duidelijkheid bezit naarmate hun voorwerp meer waarheid bevat.' (511 de) Als de vier segmenten van de lijn waarop de graden van helderheid hierarchisch gerangschikt zijn, beantwoorden aan vier 'toestanden' in de ziel, en als in het zeer nabije vervolg naar zulke toestanden zij het nu in het enkelvoud of in het algemeen wordt verwezen, volgt daaruit dat de allegorie van de grot een voortzetting is van de vergelijking van de verdeelde lijn, een aangeklede uitwerking daarvan in drie dimensies en met mensen in de hoofdrol. Die conclusie zit vast aan een andere en meer adaequate vertaling van precies hetzelfde woord. Of juister gezegd: er is geen sprake van een conclusie die de lezer na allerlei vernuftige redeneringen en min of meer achter de rug van de schrijver om trekt, maar van een rechtstreekse aankondiging door de auteur zelf. Een ogenschijnlijk minuscuul verschil tussen voorwaartse en achterwaartse verwijzing veroorzaakt een heel andere kijk op een van de oerteksten uit de geschiedenis van de filosofie. Ik wil proberen voorzichtig de kleine schok te registreren die dit teweegbrengt. 5. Om te beginnen moet de zin nu heel anders worden gelezen. Er blijkt niet te staan: 'Vergelijk eens onze natuur inzake inzicht en gebrek daaraan met de volgende toestand, namelijk die van mensen in een grot', maar: 'Na wat ik al heb gezegd, moet je nu eens onze natuurlijke aanleg inzake inzicht en gebrek daaraan in een beeld vergelijken met een dergelijke toestand; je moet je namelijk mensen voorstellen in een grot.' Het verbindende en terugwijzende yap, 'namelijk', dient niet om uit te leggen wat 'een dergelijke toestand' is; die is al bekend uit het voorafgaande. Het voegwoord wordt aan de gebiedende wijs lot, 'stel je eens voor', toegevoegd om de voorafgaande imperativus 'vergelijk' nader toe te lichten en aan te duiden dat het om een visuele uitwerking van een al eerder genoemde vergelijking gaat. Er is dus geen sprake van een nieuw begin, maar van een vervolg. Ten overvloede 12

11 benadrukt Plato dat nog een keer, als hij zelf de allegorie toelicht: 'Dit beeld moet ge in zijn geheel toepassen op wat we boven zeiden.' (517 ab) 6. Nu de vergelijking op deze manier in zijn context is verankerd, gebeurt er iets fascinerends. Er heeft een verschuiving plaats. Als eenmaal de ogen geopend zijn voor het feit dat er sprake is van een continuiteit, kunnen we ook beter het 'hoe' daarvan waarnemen. Wij zien als het ware de lijn als een ladder de grot in schuiven en achter het levendige beeld verschijnen als een dwingend raster of een schema waarnaar de verbeelding zich moet voegen. De allegorie wint aan abstract gehalte en het wordt ook duidelijk waarom zij op sommige punten een beetje gekunsteld aandoet. Om dat aan enkele details te kunnen toelichten, citeer ik de eerste alinea in de nu dus verouderde vertaling van De Win: 'Vervolgens dan, hernam ik, moet ge onze natuur, wat cultuur en gemis aan cultuur betreft, vergelijken met een toestand als deze: stel u nl. mensen voor in een soort van ondergronds, grotachtig verblijf, met een lange toegang die open staat naar het daglicht en langs de hele breedte van de spelonk loopt. Van jongs of aan zijn ze daar aan benen en hals gekluisterd, zodat ze niet van hun plaats weg kunnen, doordat de boeien het hun onmogelijk maken naar links of rechts te draaien. En wat het licht betreft, dat krijgen zij van een vuur dat boven hen, heel in de verte en achter hun rug, Brandt. Tussen het vuur en de gevangenen in, in de hoogte, loopt een weg. En kijk, langs die weg is een muurtje opgetrokken, net een van die schotten zoals marionettenkunstenaars er voor de spelers plaatsen en waarboven ze hun poppen vertonen.' (514 ab) Staketsels van een constructie steken door het weke visioen heen en resten van een bewerking waaraan de inval is onderworpen om in het oeuvre te passen, worden zichtbaar. Enkele daarvan kunnen worden uitgelegd als het gevolg van het binnendringen van de lijn. Een reden bijvoorbeeld waarom de breedte van de ingang en zijn openheid zo worden benadrukt, kan zijn, dat er een rechte lijn van de binnenwand naar 13

12 buiten getrokken moet kunnen worden. De grot moet open zijn. Zij is een verblijf waaruit mensen moeilijk naar buiten kunnen komen, maar het is geen gevangenis; het is een verblijf zonder deur." De grot moet min of meer rechthoekig zijn en de buitenwereld met de zon moet in haar verlengde blijven. Het gaat kennelijk niet om een andere wereld, met andere dingen, maar om dezelfde wereld in een andere belichting, in voller licht of in groter duisternis. Of zelfs: het dualisme is een metafoor en het gaat hier niet om de beide polen als afzonderlijke werelden, maar om de lijn of het spanningsveld daartussen. Vanuit dit gezichtspunt is mikrologische, maar resolute kritiek denkbaar op de manier waarop mej. dr. B. Th. Koppers in Greek Philosophy van C. J. de Vogel de grot heeft uitgebeeld: de lijn kan er nauwelijks in en de grot lijkt te veel op de wereld apart om niet te zeggen op het hol van een konijn. De interessante vermenging van verticale en horizontale elementen in de vergelijking, waarbij de symboliek van de verticaliteit en het moeizaam opstijgen het zwaarst wordt benadrukt, resulteert hier in een dubieuze kromme.' Ook de functie van het muurtje, door Plato bijna verontschuldigend aangeduid met een verkleinwoord, wordt duidelijker, wanneer wij het niet uitsluitend zien als een schot waaroverheen voorbijgangers afbeeldingen laten zien, maar vooral als een van de drie punten waardoor de lijn in vier delen wordt gesneden: muurtje, vuur, uitgang. Het door Plato gebruikte woord notpaypawa hoeft niet meer te betekenen dan 'afscheiding'. Het is geen onderdeel van een gevangenis of een bolwerk en geen obstakel op de weg naar boven. Eenmaal op deze lijn zittend begrijpen we ook waarom de mensen die in de ondergrondse bioskoop aan het scherm gekluisterd zijn, zo vastgebonden zitten, dat ze alleen maar recht voor zich uit kunnen kijken, in een richting. Als zij al gevangenen zijn, lijken zij onvoorwaardelijk en 'riicksichtslos' besloten te hebben hun gevangenis op te vatten als een oord van veiligheid. Ze hebben bij wijze van spreken oogkleppen opgezet en ze vertegenwoordigen in hun toestand niet de hele rkotg van de mens en al zijn mogelijkheden, maar alleen een bepaald mhos van de ziel waarin haar de synoptische blik van het ene einde van de lijn naar het andere, van boven naar beneden of op de gelijktijdigheid van 14

13 het een en het ander voorlopig is ontzegd. De mensen zijn geplaatst in de rechte rail van een lijn en worden door dit experiment uitgenodigd te vermoeden dat een spoor naar boven leidt, van gemis aan wijsgerig inzicht, anatoevala, naar de voile ontplooiing daarvan, natocia. Zij zitten wel met hun rug naar het licht, maar zij kunnen van nature en op grond van de stemmen die zij achter zich horen, vermoeden dat elders meer kennis is en dat daar meer licht schijnt op dezelfde dingen. Het gaat meer om een wereld van verschil tussen niveaus van bewustzijn en kennen dan om inhoudelijk verschillende werelden: anders was er geen lijn. De belangrijkste conclusie is dan ook, dat de lijn niet werelden verdeelt, maar een traject aanduidt dat de kennis via 'zulke toestanden' moet doorlopen. 7. Kortom, er openen zich op deze smalle basis allerlei perspectieven waardoor een beslissende visie van een groot filosoof voor de lezer duidelijker kan worden. Het plotselinge uitzicht daarop, vanuit een anders opgevat woord, is, vermoed ik, bij uitstek de verrukking van de filoloog, het doel van zijn mikrologisch hedonisme en het verborgen hart van zijn heuristiek. Ik wil niemand vermoeien met een uitvoerige beschrijving daarvan; maar het gaat, meen ik, om enkele elementaire ervaringen, die ik alleen maar durf aanstippen, omdat ze in de verte iets te maken hebben met het gevoel dat bij Plato de man moet hebben gehad die uit de grot kon wegkomen en een andere kijk kreeg op de werkelijkheid: ik zie iets dat ik nog nooit heb gezien; ik zie iets dat precies zo moet zijn als ik het nu zie; ik zie iets waarvan ik zeker weet dat ik het niet zelf verzonnen heb; ik zie iets dat ook anderen kunnen zien, maar dat ze waarschijnlijk nog nooit hebben gezien en dat zij ook graag zullen zien; ik zie allerlei andere dingen nu ook anders dan ik ze tot nu toe heb gezien. En zo gaat dat door tot aan de volgende opwinding of de onvermijdelijke ontnuchtering. 15

14 8. Ik meen dus dat mijn interpretatie, zoals ik die in niet al te forse lijnen heb uiteengezet, de enig juiste is. Toch zijn er nog een paar vragen te beantwoorden voordat ik deze kwestie als afgedaan kan beschouwen. De eerste vraag is een zaak van elegantie en dat betekent: wegwerken van littekens en rafels. Een rafel minstens bleef in het voorafgaande nog hangen. Dat is enige verbazing over de merkwaardige eenstemmigheid in de gangbare interpretatie. Die eenstemmigheid wordt pas een probleem als de gevonden oplossing juist blijkt te zijn. Tevoren kan zij beletten dat er een probleem ontstaat. En de oplossing is pas elegant als zij ook de problemen wegwerkt die zij zelf oproept. Dat kan dan tegelijk indirect haar juistheid bevestigen. Welnu, het is niet elegant te veronderstellen dat die eenstemmigheid domweg een product is van simpele imitatie. Dat zou te veel lijken op de onbevredigende toestand in de grot. Een paar andere mogelijkheden heb ik al genoemd. De eerste is dat het woord totoirrog inderdaad 'zulke als volgt' kan betekenen. Maar wat in enkele gevallen mogelijk is, mag daarom nog niet in alle gevallen verantwoord heten. De andere en veel interessantere mogelijkheid, die jammer genoeg niet als verdediging wordt aangevoerd, is dat de vergelijking van de grot een zo sterke literaire monade is dat er voor een interpretatie vrijwel geen verwijzing naar iets anders nodig lijkt te zijn. De gebruikelijke vertalingen accentueren dit nog en kappen het verhaal los uit zijn context, zodat de relatie tot de andere vergelijkingen nog problematischer wordt. De belangrijkste reden voor de anticiperende verwijzing en het isoleren lijkt mij intussen eenvoudig hierin gelegen, dat het verhaal aan het begin van een zogenaamd 'boek' staat. In alle bloemlezingen wordt deze vergelijking als een afzonderlijk geheel opgenomen. Zij is de meeste lezers van de Politeia als zodanig al bekend. Maar die plaats is niet door Plato bepaald en heeft met zijn uiteenzettingen niets te maken. Zij is het gevolg van een vrij willekeurige indeling uit later tijd, die verband houdt met katernen en rollen, niet met literaire en filosofische overwegingen.' Het betoog van Plato loopt over de kunstmatige caesuur heen, die in de edities is aangebracht. 16

15 Mij dunkt dat die caesuur niettemin op de vertalers heeft gewerkt als een uitnodiging om hun moeizame arbeid even te onderbreken en koffie te gaan drinken. Daardoor is een andere verdeelde lijn in stukken uiteengevallen. Naar aanleiding hiervan zou dan weer een onderzoekje gedaan kunnen worden naar de vraag in hoeverre onfilosofische zaken als de loutere indeling, de alineatie en de typografie van teksten de interpretatie daarvan beinvloeden en weerspiegelen. Ook hier zijn 'omscholing en gewenning' onmisbaar wanneer de blik verandert en een oude vanzelfsprekendheid wegvalt. De tweede vraag is pijnlijk en persoonlijk. Ik heb haar tot het laatst uitgesteld in de hoop dat ik mijn aftocht niet hoefde te dekken; maar ik kan ze, nu de kwestie mooi rond is, ook als een kleine troef op tafel leggen. De vraag houdt verband met de twijfel waardoor juist mensen die zich op kleinigheden storten, worden gekweld en waarvan visionaire geesten vrij lijken te zijn. Weinig teksten zijn zo stuk gelezen en zo intens besproken als de vergelijking van de grot. De literatuur is nauwelijks te overzien; en als een slopend virus kan dus het vermoeden opkomen dat alles al gezegd is en elk detail bestudeerd door mensen die er veel meer van weten. Dat kan verlammend werken, ook en juist als het gaat om kleinigheden waarvoor vanouds alle filologen hun bril oppoetsen. Het is nooit uitgesloten dat iemand in Amerika, in Duitsland of in het vertrek naast het mijne uitvoerig en gedocumenteerd heeft aangetoond, dat deze zogenaamde vondst al ooit is gedaan en dat hij berust op een fundamenteel misverstand. Het is hachelijk te menen de eerste en de enige te zijn. 1k denk, eerlijk gezegd, dat diep in het hart van menig academicus een frustrerende angst sluimert voor het hoongelach van de echte deskundigen, de anderen. Zo'n situatie zien we ook in Plato's grot. Maar hoe lang moet ik zoeken naar een eventuele falsificatie van mijn hypothese, voordat ik ze durf uitspreken? Dat is niet alleen een psychologische, maar vooral ook een principiele en methodologische vraag, waarop ik geen definitief antwoord kan geven. Ik ben geneigd te zeggen: aanzienlijk minder dan levenslang en iets meer dan een kwartier. De ervaring leert trouwens, dat niemand iets ontdekt op een terrein dat hem volslagen onbekend is om de eenvoudige 17

16 reden dat zijn aandacht daar niet wordt gehonoreerd. De vondst zelf is al een product van enige deskundigheid. Ook bij de lezer kan het oeuvre de inval uitlokken. Een eventuele oplossing voor het resterende en meest ongrijpbare deel van het probleem bestaat hierin de eigen mening als een voorzichtig vermoeden te presenteren en ondanks de vreugde die eraan wordt beleefd, vol te houden dat het om een onbelangrijke kwestie gaat. De mikrologie vermijdt grote visies en neemt kleine risico's. Hierin lijkt ze sprekend op wetenschap. 18

17 III. EPILOOG 'Het geringste dat men kan bezitten aan kennis van de hoogste dingen, is meer begerenswaardig dan de zekerste kennis, die men bezit van de geringste dingen.' Met dit citaat uit Thomas van Aquino (S. Theol ) begon Theo van Velthoven twee jaar geleden zijn inaugurele rede." Ik wil er het slot van de mijne mee inleiden. Aristoteles, naar wie Thomas bier verwijst, zegt dat beide vormen van kennis, die van het kleine waarmee we vertrouwd zijn en die van het grote waarover we onze vermoedens koesteren, hun eigen charme hebben. (Part. An. 644 b 32) Als ik daar op mijn beurt nog iets aan mag toevoegen, zou ik willen zeggen, dat het de gelijktijdigheid van gering en groot of van vanzelfsprekendheid en verwondering is, die ons boeit. Mijn verdediging van de mikrologie en de bijbehorende exercitie hadden tot doel de status van het geringe te verhogen, omdat het hoogste zich daarin openbaart en op een lijn daarmee ligt. Wie zich beroepshalve mag bezighouden met de antieke wijsbegeerte lijkt wel bij zijn jacht op vliegen van de ene mikrologische kwestie naar de andere te sluipen en te werken aan een oeuvre van kruimels. Ik hoop in mijn functie aannemelijk te kunnen maken, dat bier sprake is van gezichtsbedrog bij adelaars en andere hoogvliegers. 1k dank het bestuur van deze Universiteit dat het mij in een tijd van schaarste de gelegenheid geeft om ook op deze kleintjes te letten. Ik dank de benoemingscommissie die blijkbaar in mijn essayistische verleden van mikro-schrijver, een verleden dat ik volstrekt niet wil verloochenen, geen beletsel heeft willen zien voor een vruchtbare samenwerking met, ik durf het bijna niet te zeggen, mensen die ik beschouw als echte filosofen en echte geleerden. Daarbij denk ik niet alleen aan hen die het een of het ander of allebei al zijn, maar ook aan degenen die het willen worden. Meeslepende visies kan ik hun niet in het 19

18 vooruitzicht stellen, wel belangstelling en, hoop ik, nu en dan een verrassend inzicht. U alien dank ik voor uw komst hierheen en voor uw aandacht. 20

19 AANTEKENINGEN 1. Anthol. Graeca Epigr. Pal. ed. H. Stadtmiiller , II Julia Annas, An introduction to Plato's Republic. Oxford 1981, blz W. K. C. Guthrie, A History of Greek Philosophy, dl. IV. Cambridge 1975, blz Plato, Politeia, vertaald door Gerard Koolschijn. Amsterdam 1975, blz Plato, Verzameld werk, vertaald door Xaveer de Win, 2e uitg. dl. 3. Baarn 1978, blz H. Oldewelt, Plato. 's-gravenhage 1931, blz Plato, De Staat, door dr. M. van der Hoek. Amsterdam (1902), blz H. Groot, Plato en zijn beteekenis voor onze tijd. Amsterdam 1947, blz. XII, blz Platon, Stimtliche Werke, in der Ubersetzung von Friedrich Schleiermacher, dl. 3. Hamburg 1958, blz. 224; vgl. Platon, Der Staat, ithersetzt von 0. Apelt. Hamburg 1961, blz. 268: 'folgendem Gleichnis'; M. Heidegger, Platons Lehre von der Wahrheit. Bern 1954, blz. 25: 'aus der Art der (im folgenden dargestellten) Erfahrnis'. 10. Met. 987 b 4; W. D. Ross, Aristotle's Metaphysics, vol. I, 2e ed. Oxford 1948, blz vgl. Gaston Bachelard, La Terre et les Reveries du Repos. Parijs 1948, blz C. J. de Vogel, Greek Philosophy, dl. I. Leiden 1963, biz. 204; ook opgenomen in: C. J. de Vogel, Plato, de filosoof van het transcendente. Baarn 1968, blz. 93. De schema's van H. Groot (a.w. blz. 203) en van James Adam (The Republic of Plato, dl. II. Cambridge 1969, blz. 65) passen beter bij de 'lijn'. 13. vgl. Francis MacDonald Cornford, The Republic of Plato. Oxford 1980, blz. IV. 14. Th. van Velthoven, Ontvangen als intersubjectieve act. Universiteit van Amsterdam 1980, blz. 3, blz

20 BIBLIOGRAFIE VAN CORNELIS VERHOEVEN Symboliek van de voet. Diss. Nijmegen Van Gorcum, Assen 1957, 236 p. Symboliek van de sluier. Standaard, Amsterdam 1961, 94 p. (Roepingreeks no. 5). Rondom de leegte. Ambo, Utrecht 1965, 208 p. 5 drukken. 'Loffelijk onder de laatsten,' in: Essays en interviews over de priester. Ambo, Utrecht 1965, p 'De kerk verliest een gezicht,' in: Bisschop Bekkers. Negen jaar met Gods yolk onderweg. Ambo, Utrecht 1966, p Het grote gebeuren. Ambo, Utrecht 1966, 320 p. 'Scliouwspel geworden,' in: Het verraad van de anderen, Paul Brand, Hilversum 1966, p * Inleiding tot de verwondering, Ambo, Utrecht 1967, 269 p. 6 drukken. Tegen her geweld. Ambo, Utrecht 1967, 73 p. - 2 drukken; herdrukt in: Als een dief overdag. 'Het dogma van de duidelijkheid,' in: C. Kuitenbrouwer (red.), Beelden strijd. Tussen Fatima en New Babylon. Paul Brand, Hilversum 1967, p Omzien naar het heden. Ambo, Utrecht 1968, 122 p. Afscheid van Brabant? Ambo, Utrecht 1968; herdrukt in: Als een dief overdag. 'Onderwijs genieten.' Rede bij het 50-jarig bestaan van de R.K. Lycea to 's- Hertogenbosch 14 febr Uitg. Curatorium R.K. Lycea, 20 p. (niet in de handel). Voor eigen gebruik. Ambo, Utrecht 1969, 169 p. 'Religieuze taal en kerktaal,' in: Taal en gezondheid. Brochure no. 40 in de serie Geestelijke Volksgezondheid. Spectrum, Utrecht 1969, p Bijna niets. Beschouwingen tussen taal en werkelijkheid. Ambo, Bilthoven 1970, 270 p. Inleiding bij G.K. Chesterton, Orthodoxie. Ambo, Bilthoven 1970, p 'Getuigenis over Christus,' in: H. Mourits (red.), Wie is in godsnaam Jezus Christus? Lannoo, Tielt-Utrecht 1970, p Her leedwezen. Beschouwingen over troost en verdriet, leven en dood. Ambo, Bilthoven 1971, 108 p. Zakelijkheid en ethiek (in samenwerking met Cas Eijsbouts). Ambo, Bilthoven 1971, 96 p. 'Het loon van de grimmigheid', in: Jaarverslag Ons Middelbaar Onderwijs. Tilburg 1971, p Het gewicht van de buitenstaander. Ambo, Bilthoven 1972, 148 p. * Her axioma van Geulincx. Ambo, Bilthoven 1973, 91 p. Parafilosofen. Ambo, Bilthoven 1974, 94 p. 22

21 Stil staan bij het water. Uitg. De Nederlandse Waterschapsbank N.V., juni 1974, 15 p. (niet in de handel). * De resten van het vaderschap. Ambo, Bilthoven 1975, 199 p., 2e druk * Een vogeltje in mijn buik. De taal van Nena. Ambo, Baarn 1976, 220 p. 3 drukken. 'Vraag en antwoord,' in: Spreuken zo to zien. Uitg. Stichting Brabantse dag, Heeze 1976, p Een verleden als bezit. Cahiers Ouderdom en Levensloop no. 8. Van Loghum Slaterus, Deventer 1977, 38 p. * Folteren om bestwil. Ambo, Baarn 1977, 159 p. 'Het scherm als criterium,' in: Even geduld a.u.b. Uitg. CPNB, Boekenweek 1977, p 'Motivatie, woord en werkelijkheid,' in: OMO-congres, inleidingen gehouden op 27 en 28 aug Tilburg 1977, p Boven de boomgrens. De taal van her beleid. Uitg. Provinciaal Genootschap voor Kunsten en Wetenschappen in Noord-Brabant, 's-hertogenbosch 1977, 82 P. De lezer als tweede persoon. Eigen uitgave, Den Dungen 1977, 20 p. * Herinneringen aan mijn moedertaal. Ambo, Baarn 1978, 172 p. 'Doodsproblematiek en levensfilosofie,' in: Dood en stervensbegeleiding. Callenbach, Nijkerk 1978, p Probatio Pennae. Eigen uitgave, Den Dungen 'Geweldloosheid,' in: P.A. van Gennip (red.), Beeld van Genade. Gaol & Sticht, Hilversum 1979, p * De schaduw van een Naar. Lessen over antieke literatuur. Ambo, Baarn 1979, 208 p. 'Oefenen voor het meesterschap,' in: H. Boekraad (red.), Moet dit een wereldbeeld verbeelden? Van en over Pe Hawinkels. SUN, Nijmegen 1979, p * Als een dief overdag. Uit het werk van Cornelis Verhoeven. Ingeleid door Kees Fens. Ambo, Baarn 1980, 200 p. * Tractaat over het spieken. Ambo, Baarn 1980, 80 p. 2 drukken. * Meeg en been. Polemische ovcrwegingen over intimiteit. Ambo, Baarn 1981, 120 p. * Nog verkrijgbaar. 23

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 Vergeten... 7 Filosofie... 9 Een goed begin... 11 Hoofdbreker... 13 Zintuigen... 15 De hersenen... 17 Zien... 19 Geloof... 21 Empirie... 23 Ervaring...

Nadere informatie

Jan Bransen Het Schrijven van een Filosofisch Essay

Jan Bransen Het Schrijven van een Filosofisch Essay Jan Bransen Het Schrijven van een Filosofisch Essay Onderstaande tekst schreef ik jaren geleden om studenten wat richtlijnen te geven bij het ontwikkelen van een voor filosofen cruciale vaardigheid: het

Nadere informatie

Wat is Keuzeloos Gewaarzijn ofwel Meditatie?

Wat is Keuzeloos Gewaarzijn ofwel Meditatie? Wat is Keuzeloos Gewaarzijn ofwel Meditatie? door Nathan Wennegers Trefwoord: zelfkennis / meditatie 2015 Non2.nl Zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever mag niets uit deze uitgave

Nadere informatie

Oefeningen voor inkeer en verstilling

Oefeningen voor inkeer en verstilling Oefeningen voor inkeer en verstilling Oefeningen voor inkeer en verstilling In de christelijke traditie zijn veel voorbeelden te vinden van oefeningen die een hulp kunnen zijn voor het gebedsleven. Hieronder

Nadere informatie

11 De ontdekking van de mens en de wereld - internet oefentoets

11 De ontdekking van de mens en de wereld - internet oefentoets 11 De ontdekking van de mens en de wereld - internet oefentoets Opdracht 1 Wat is de Sokratische methode? Opdracht 2 Waarom werd Sokrates gedwongen de gifbeker te drinken? Opdracht 3 Waarom zijn onze zintuigen

Nadere informatie

Doel van Bijbelstudie

Doel van Bijbelstudie Bijbelstudie Hebreeën 4:12 Want het woord Gods is levend en krachtig en scherper dan enig tweesnijdend zwaard en het dringt door, zó diep, dat het vaneen scheidt ziel en geest, gewrichten en merg, en het

Nadere informatie

6. Een eeuwige toekomst - Het sterven is voor mij winst, zegt Paulus. Ervaar je dat ook zo? - Is het uitzicht op de hemel je eigen geworden?

6. Een eeuwige toekomst - Het sterven is voor mij winst, zegt Paulus. Ervaar je dat ook zo? - Is het uitzicht op de hemel je eigen geworden? Vragen bij De hemel dichterbij (dr. P.J. Visser) 1. Onderweg - Hoeveel keer (per dag, per week, per maand) ben je je ervan bewust dat het leven op aarde eindig is? - Wat denk je dat het leven je nog allemaal

Nadere informatie

Bij u schuil ik, u bent mijn schild,

Bij u schuil ik, u bent mijn schild, Bij u schuil ik, u bent mijn schild, in uw woord stel ik mijn hoop. Psalm 119:114 inleiding Laten we eerlijk zijn: het is niet zo eenvoudig om regelmatig uit de Bijbel te lezen en te bidden. Onze volle

Nadere informatie

ENKELE VOORLOPIGE GEDACHTEN OVER HET ONDERWERP VAN DE SCHILDERKUNST

ENKELE VOORLOPIGE GEDACHTEN OVER HET ONDERWERP VAN DE SCHILDERKUNST ENKELE VOORLOPIGE GEDACHTEN OVER HET ONDERWERP VAN DE SCHILDERKUNST Robert Zwijnenberg, Groningen, Maastricht Wat wij ook denken, het verplicht de realiteit tot niets (Cornelis Verhoeven, Weerloos Denken,

Nadere informatie

Zondag 8 november 2015 Sint Maarten de oogst van ons leven

Zondag 8 november 2015 Sint Maarten de oogst van ons leven Zondag 8 november 2015 Sint Maarten de oogst van ons leven Lezing: Marcus 12 : 28 34 De herfst brengt voor veel mensen een zekere weemoedigheid.: de bladeren vallen, de zomer is echt voorbij. In de herfst

Nadere informatie

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42.

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. Eén ding is nodig Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. We hebben met elkaar nagedacht over de wonderen die de Heere Jezus heeft gedaan toen Hij op de aarde was. Grote wonderen! Weet je t

Nadere informatie

onthouden. Schrijfdoelen Schrijfdoel Inhoud schrijfdoel Voorbeeld vermaakt door een leuk, spannen, aangrijpend of interessante tekst.

onthouden. Schrijfdoelen Schrijfdoel Inhoud schrijfdoel Voorbeeld vermaakt door een leuk, spannen, aangrijpend of interessante tekst. Nederlands Leesvaardigheid Leesstrategieën Oriënterend lezen Globaal lezen Intensief lezen Zoekend lezen Kritisch lezen Studerend lezen Om het onderwerp vast te stellen en te bepalen of de tekst bruikbaar

Nadere informatie

Wat moeten we aan met schijnbare tegenstrijdigheden in de Bijbel?

Wat moeten we aan met schijnbare tegenstrijdigheden in de Bijbel? J.G. Fijnvandraat Sr. Wat moeten we aan met schijnbare tegenstrijdigheden in de Bijbel? - 1. Heeft de Bijbel nog gezag? Deze vraag is een beetje misleidend. De kwestie waar het om gaat is niet of de Bijbel

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Ik weet niet of het u is opgevallen, maar het trof mij dat de lezingen van vandaag vol tegenstellingen zitten: het begint al bij Jesaja 41: mensen zijn

Nadere informatie

Gemeente van onze Here Jezus Christus,

Gemeente van onze Here Jezus Christus, Gemeente van onze Here Jezus Christus, Echt gelukkig! Dat is het thema waar we vanochtend over na gaan denken. En misschien denkt u wel: Wat heeft dat thema nu met deze tekst te maken, Die gaat toch over

Nadere informatie

De stap tussen u en de genezing

De stap tussen u en de genezing De stap tussen u en de genezing profeet T.B. Joshua Introductie Er is een stap tussen u en het herstel, de genezing, de zegen en redding. Die stap is geloof in Christus. Jezus staat aan de ene kant en

Nadere informatie

Een Visioen van Liefde

Een Visioen van Liefde Een Visioen van Liefde Orthen, april 2012 WIE ZIJN WIJ? De oorsprong van de gemeenschap San Salvator ligt in de rooms-katholieke traditie, en voelt zich van daaruit verbonden met de Bijbel, geïnspireerd

Nadere informatie

ONOPGEEFBAAR VERBONDEN

ONOPGEEFBAAR VERBONDEN Simon Schoon ONOPGEEFBAAR VERBONDEN Op weg naar vernieuwing in de verhouding tussen de kerk en het volk Israël Aan de pioniers uit de begintijd en aan de huidige bewoners van Nes Ammim in Israël inhoud

Nadere informatie

Bewustwording dag 1 Ik aanvaard mezelf zoals ik nu ben.

Bewustwording dag 1 Ik aanvaard mezelf zoals ik nu ben. Het meditatieprogramma duurt veertig dagen en bestaat uit tien affirmaties. Het is fijn om gedurende dit programma een dagboek bij te houden om je bewustwordingen en ervaring op schrijven. Elke dag spreek

Nadere informatie

Epifanie: Feest van de Verschijning in de Vroege kerk werd dit feest gevierd en niet Kerst. Het Feest van de verschijning van Jezus onder de mensen.

Epifanie: Feest van de Verschijning in de Vroege kerk werd dit feest gevierd en niet Kerst. Het Feest van de verschijning van Jezus onder de mensen. Inleiding: Epifanie: Feest van de Verschijning in de Vroege kerk werd dit feest gevierd en niet Kerst. Het Feest van de verschijning van Jezus onder de mensen. Wat ik u graag zou willen geven is verwondering

Nadere informatie

Het belangrijkste verhaal is eigenlijk een samenvatting van alles wat Hij gedaan heeft

Het belangrijkste verhaal is eigenlijk een samenvatting van alles wat Hij gedaan heeft Kunt u mij een (voor u) belangrijk verhaal over Jezus vertellen? Het belangrijkste verhaal is eigenlijk een samenvatting van alles wat Hij gedaan heeft Zijn twee belangrijkste geboden: Heb je God lief

Nadere informatie

Deel het leven Johannes 4:1-30 & 39-42 7 december 2014 Thema 4: Gebroken relaties

Deel het leven Johannes 4:1-30 & 39-42 7 december 2014 Thema 4: Gebroken relaties Preek Gemeente van Christus, Het staat er een beetje verdwaald in dit hoofdstuk De opmerking dat ook Jezus doopte en leerlingen maakte. Het is een soort zwerfkei, je leest er ook snel overheen. Want daarna

Nadere informatie

Van mij. Een gezicht is geen muur. Jan Bransen, Universiteit Utrecht

Van mij. Een gezicht is geen muur. Jan Bransen, Universiteit Utrecht [Gepubliceerd in Erik Heijerman & Paul Wouters (red.) Praktische Filosofie. Utrecht: TELEAC/NOT, 1997, pp. 117-119.] Van mij Een gezicht is geen muur Jan Bransen, Universiteit Utrecht Wij hechten veel

Nadere informatie

Het huis van de angst en het huis van de liefde Preek van Jos Douma over Romeinen 8:15

Het huis van de angst en het huis van de liefde Preek van Jos Douma over Romeinen 8:15 Het huis van de angst en het huis van de liefde Preek van Jos Douma over Romeinen 8:15 U hebt de Geest niet ontvangen om opnieuw als slaven in angst te leven, u hebt de Geest ontvangen om Gods kinderen

Nadere informatie

Dat is een verlangen dat wij allemaal, denk ik, wel kennen. Dat we zo graag eens God willen zien. Wie wil dat niet.

Dat is een verlangen dat wij allemaal, denk ik, wel kennen. Dat we zo graag eens God willen zien. Wie wil dat niet. 5 e zondag van Pasen - Een woning met vele kamers Bij Johannes 14 : 1-14 Hoe dorsten wij te weten wie Gij zijt. Dat is een verlangen dat wij allemaal, denk ik, wel kennen. Dat we zo graag eens God willen

Nadere informatie

Weg uit he t moeten. Religie als verstrikking en ontknoping. Just van Es. Uitgeverij Meinema, Zoetermeer

Weg uit he t moeten. Religie als verstrikking en ontknoping. Just van Es. Uitgeverij Meinema, Zoetermeer Weg uit het moeten Weg uit he t moeten Religie als verstrikking en ontknoping Just van Es Uitgeverij Meinema, Zoetermeer www.uitgeverijmeinema.nl Ontwerp omslag: Geert de Koning Illustratie omslag: Jos

Nadere informatie

1) De ongelovige is blind gemaakt door Satan (2 Korintiërs 4:4).

1) De ongelovige is blind gemaakt door Satan (2 Korintiërs 4:4). BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 4 Les 4 - Redding: Waarom is het voor ieder mens nodig om gered te worden? In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Dag 1 1) De ongelovige

Nadere informatie

Thije Adams KUNST. Wordt een mens daar beter van? vangennep amsterdam

Thije Adams KUNST. Wordt een mens daar beter van? vangennep amsterdam Thije Adams KUNST Wordt een mens daar beter van? vangennep amsterdam Inhoud Vooraf 5 I. Inleiding 7 II. Wat doen wij met kunst? 9 III. Wat doet kunst met ons? 42 IV. Plato en Rousseau 59 V. Onzekerheid

Nadere informatie

San Damiano, weg naar het heiligdom

San Damiano, weg naar het heiligdom God, onze Leidsman, de eeuwen spreken van Uw stem, die gehoord werd door mensen die vanuit de diepte van hun hart uitzagen naar Uw licht. Uw roepstem hebben wij verstaan en onbevreesd zijn wij op weg gegeaan.

Nadere informatie

Johanneskerk, Laren NH 31 december 2015 Psalm 67

Johanneskerk, Laren NH 31 december 2015 Psalm 67 Johanneskerk, Laren NH 31 december 2015 Psalm 67 Als op s levenszee de stormwind om u loeit, als u tevergeefs uw arme hart vermoeit, tel uw zegeningen, tel ze een voor een en u zegt verwonderd, Hij liet

Nadere informatie

Preekschets voor 26 mei 2013 Trinitatis. Lezingen : Spreuken 8:22-31 en Johannes 3:1-13

Preekschets voor 26 mei 2013 Trinitatis. Lezingen : Spreuken 8:22-31 en Johannes 3:1-13 Preekschets voor 26 mei 2013 Trinitatis Lezingen : Spreuken 8:22-31 en Johannes 3:1-13 De teksten gelezen De twee schriftlezingen geven twee manieren van kijken naar God : Spreuken (het lied van de wijsheid)

Nadere informatie

Gelezen: Hooglied 4: 1-8, Hooglied 5 : 2 8, Hooglied 7 : 7 10, Hooglied 8 : 6-7

Gelezen: Hooglied 4: 1-8, Hooglied 5 : 2 8, Hooglied 7 : 7 10, Hooglied 8 : 6-7 Zondag 24 april 2016 - Verlangen naar liefde Gelezen: Hooglied 4: 1-8, Hooglied 5 : 2 8, Hooglied 7 : 7 10, Hooglied 8 : 6-7 Enige discussie in de afgelopen week aan de keukentafel. Kunnen we dit lezen?

Nadere informatie

WAT WATER ER TOE DOET

WAT WATER ER TOE DOET WAT WATER ER TOE DOET oktober 2010 3- Gedoopt en daarna Daarna begint de opvoeding en daarbij het proberen duidelijk te maken wie God is en hoe je op een goede manier met Hem kunt leven. Dat is natuurlijk

Nadere informatie

Neem nu even tijd om de Heilige Geest te vragen je te helpen bij deze studie en inzicht te geven in zowel het Woord als in je eigen leven.

Neem nu even tijd om de Heilige Geest te vragen je te helpen bij deze studie en inzicht te geven in zowel het Woord als in je eigen leven. Doel B: Relatie met Jezus de Koning : studenten ontwikkelen zich, vanuit een persoonlijke overtuiging, als leerling, vertrouweling en toegewijde volgeling van Jezus op elk terrein van hun leven. Doel van

Nadere informatie

The Magic / Rhonda Byrne

The Magic / Rhonda Byrne The Magic / Rhonda Byrne samenvatting: The Magic is gebaseerd op de Wet van de Aantrekkingskracht, een fundamentele, wetenschappelijke, universele wet, die alle energie in ons universum stuurt. Volgens

Nadere informatie

leren omgaan met Diversiteit In je gemeente

leren omgaan met Diversiteit In je gemeente Bijbelstudie 1 Korintiërs Diversiteit in de kerk is van alle tijden. En nu onze cultuur en de kerk minder goed op elkaar aansluiten dan wel eens gedacht, worden we vaker bepaald bij de verschillen tussen

Nadere informatie

4.De vierde Edele Waarheid is de waarheid van de weg, die leidt naar het beëindigen van het lijden.

4.De vierde Edele Waarheid is de waarheid van de weg, die leidt naar het beëindigen van het lijden. Het Achtvoudig Pad Als we de geschiedenis van het boeddhisme nagaan zien we, school na school, traditie na traditie, dat voortdurend opnieuw verwezen wordt naar de Vier Edele Waarheden en vooral naar het

Nadere informatie

Namen van God en van Christus in de eerste brief aan Timoteüs

Namen van God en van Christus in de eerste brief aan Timoteüs Kris Tavernier Namen van God en van Christus in de eerste brief aan Timoteüs 1 Timoteüs 1-6 Het is mijn bedoeling in dit artikel een overzicht te geven van de namen van God en van Zijn Zoon Jezus, die

Nadere informatie

Spiritueel dagboek. Met teksten en inzichten van MORYA zoals opgetekend door Geert Crevits

Spiritueel dagboek. Met teksten en inzichten van MORYA zoals opgetekend door Geert Crevits Spiritueel dagboek Met teksten en inzichten van MORYA zoals opgetekend door Geert Crevits Voorwoord: Een spiritueel dagboek 5 Waarom een spiritueel dagboek? 7 Om bewuster te leven en te handelen Aandachtspunten

Nadere informatie

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool NAAM September 2009 In september en oktober 2009 was de Levend evangelie Gemeente bezig met het onderwerp 40 DAGEN GEBED. Om gemeente breed

Nadere informatie

Gebeden voor jongeren

Gebeden voor jongeren Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Gebeden voor jongeren... 2 Gebed van het licht... 2 Mijn leven tot een licht... 2 Gebed voor sterke benen... 2 Dankgebed... 3 Gebed van Franciscus... 3 Dankgebed als je

Nadere informatie

Openluchtdienst! speelruimte om te leven!

Openluchtdienst! speelruimte om te leven! Openluchtdienst speelruimte om te leven liturgie bij de openluchtdienst op zondag 15 juni 2014 in de tuin van het Wooldhuis uitgaande van de Protestantse Gemeente Heino-Laag Zuthem voorganger: ds. Hans

Nadere informatie

Het laboratorium in je hoofd. Pim Lemmens

Het laboratorium in je hoofd. Pim Lemmens Het laboratorium in je hoofd Pim Lemmens Oefening 1 Stel, het is mogelijk om mensen vrijwel instantaan te beamen van de ene plaats naar de andere (vgl. Star Trek) We vormen samen een ministerraad die wetgeving

Nadere informatie

Wonderen, Werk & Geld

Wonderen, Werk & Geld Wonderen, Werk & Geld Marianne WilliaMson UitGeverij de Zaak oorspronkelijke titel: the law of divine Compensation, On Work, Money and Miracles Copyright 2012 Marianne Williamson Published by arrangement

Nadere informatie

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten Tot een geloofsgesprek komen I Ontmoeten Het geloofsgesprek vindt plaats in een ontmoeting. Allerlei soorten ontmoetingen. Soms kort en eenmalig, soms met mensen met wie je meer omgaat. Bij de ontmoeting

Nadere informatie

ti&:. Vernieuwing en versterking Daarom ook is iemand die één met Christus is, een nieuwe scheppin,g. Het oude is voorbij, het nieuwe is,gekomen.

ti&:. Vernieuwing en versterking Daarom ook is iemand die één met Christus is, een nieuwe scheppin,g. Het oude is voorbij, het nieuwe is,gekomen. Vernieuwing en versterking ti&:. Bijbeltekst: 2 Korintiërs 5:15-18 Belangrijkste vers: 2 Korintiërs 5:17 Daarom ook is iemand die één met Christus is, een nieuwe scheppin,g. Het oude is voorbij, het nieuwe

Nadere informatie

Preek Psalm 78:1-8 20 september 2015 In het spoor van Opening winterwerk Spiegelbeeld I

Preek Psalm 78:1-8 20 september 2015 In het spoor van Opening winterwerk Spiegelbeeld I Preek Gemeente van Christus, De mooiste dingen in het leven kun je niet als erfernis wegschenken Let er maar eens op. De belangrijkste dingen zijn geen erfstuk. Zeker, je kunt mooie spulletjes erven. Of

Nadere informatie

Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding. G.J.E. Rutten

Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding. G.J.E. Rutten 1 Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding G.J.E. Rutten Introductie In dit artikel wil ik het argument van de Amerikaanse filosoof Alvin Plantinga voor

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

In gesprek met God. In gesprek met God. In gesprek met God. m n. Marlies Medema & Agnes Huizenga

In gesprek met God. In gesprek met God. In gesprek met God. m n. Marlies Medema & Agnes Huizenga Voelt bidden voor jou soms als het doen van een lange reeks verzoekjes aan God? Mis je inspiratie om met God in gesprek te gaan? Dit werkboekje geeft je handvatten om je gesprekken met God eens over een

Nadere informatie

70 Zegenspreuken. om aandachtig en dankbaar te leven. Kick Bras tekst Anke Bras - van Oord - schilderijen

70 Zegenspreuken. om aandachtig en dankbaar te leven. Kick Bras tekst Anke Bras - van Oord - schilderijen 70 Zegenspreuken om aandachtig en dankbaar te leven Kick Bras tekst Anke Bras - van Oord - schilderijen Inleiding In dit boekje vind je 35 kaartjes met elk twee zegenspreuken. De kaartjes kunnen uit het

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I Beoordelingsmodel Opgave 1 Het bestaan van God en het voortbestaan van religie 1 maximumscore 3 een uitleg hoe het volgens Anselmus mogelijk is dat Pauw en Witteman het bestaan van God ontkennen: het zijn

Nadere informatie

Ontmoetingskerk, Laren NH 8 november 2015 Preek over Job 3

Ontmoetingskerk, Laren NH 8 november 2015 Preek over Job 3 Ontmoetingskerk, Laren NH 8 november 2015 Preek over Job 3 Na 7 dagen en nachten gaat Job klagen. Hij en zijn vrienden hebben al die tijd stil bij elkaar gezeten op de ashoop. Verdoofd. Ze hebben geen

Nadere informatie

OM TE BEGINNEN Welkom en mededelingen Muziek Allen gaan staan. Genade zij u en vrede van God onze Vader en van Jezus Christus, onze Heer!

OM TE BEGINNEN Welkom en mededelingen Muziek Allen gaan staan. Genade zij u en vrede van God onze Vader en van Jezus Christus, onze Heer! WILHELMINAKERK SOEST 27 september 2015 Voorganger: Ambtsdrager: Lector: Organist: ds. Sj. van der Zee, Gorinchem Fred Heidinga, Dênise Smit Loes Paul Theo van der Woude OM TE BEGINNEN Welkom en mededelingen

Nadere informatie

Thema: Aanvaard elkaar Tekst: Romeinen 15: 7. Liturgie: Paulus, wat doe je nou? Ik kan je nu even niet meer volgen. Je spreekt jezelf gewoon tegen.

Thema: Aanvaard elkaar Tekst: Romeinen 15: 7. Liturgie: Paulus, wat doe je nou? Ik kan je nu even niet meer volgen. Je spreekt jezelf gewoon tegen. Thema: Tekst: Romeinen 15: 7 Liturgie: Lied voor de dienst: EL 212: 1,2: Heer, wat een voorrecht Welkom Lied 971: 1,2,3: Zing een nieuw lied Stilte en begroeting Klein gloria Gebed Kinderkerk Zingen: Samen

Nadere informatie

1 Korintiёrs 1:9. Marcus 10:45. Handelingen 4:12. Johannes 17:3. 1 Korintiёrs 3:16. Johannes 15:9,10. Psalm 32:8

1 Korintiёrs 1:9. Marcus 10:45. Handelingen 4:12. Johannes 17:3. 1 Korintiёrs 3:16. Johannes 15:9,10. Psalm 32:8 [1] [2] [3] Johannes 3:16 1 Korintiёrs 1:9 Johannes 3:19 God wil met ons omgaan God wil met ons omgaan Zonde brengt scheiding [4] [5] [6] Romeinen 3:23 Marcus 10:45 Romeinen 5:8 Zonde brengt scheiding

Nadere informatie

Cursus Spirituele en Mediamieke Ontwikkeling 2

Cursus Spirituele en Mediamieke Ontwikkeling 2 NIEUWSBRIEF 14 februari 2015 1 Lieve mensen, Iedere dag is een dag van de liefde, om degenen om je heen te vertellen hoeveel je van ze houdt, het leven in je hart te koesteren en te genieten van de grote

Nadere informatie

Stel jezelf niet onder de Wet!

Stel jezelf niet onder de Wet! Dit document is een script van onderwijs dat is bedoeld om via video te worden getoond. In de video worden relevante tekst, dia s, media en afbeeldingen getoond om de presentatie te vereenvoudigen. Daarom

Nadere informatie

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2014 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 18 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 48 punten

Nadere informatie

Kingdom Faith Cursus. ---------------------------------------------------------------------------------------------------- Het geschenk van God

Kingdom Faith Cursus. ---------------------------------------------------------------------------------------------------- Het geschenk van God Kingdom Faith Cursus KF02 ---------------------------------------------------------------------------------------------------- Het geschenk van God Colin Urquhart ----------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Het gedeelte uit de profeet Jesaja dat in de kerstdienst gelezen wordt

Het gedeelte uit de profeet Jesaja dat in de kerstdienst gelezen wordt Het gedeelte uit de profeet Jesaja dat in de kerstdienst gelezen wordt Jesaja 9:1-6 Het volk dat in duisternis wandelt, ziet een groot licht, over degenen die in het duistere land wonen, schijnt het helder;

Nadere informatie

HC zd. 22 nr. 32. dia 1

HC zd. 22 nr. 32. dia 1 HC zd. 22 nr. 32 een spannend onderwerp als dit niet waar is, valt alles duigen of zoals Paulus het zegt in 1 Kor. 15 : 19 als wij alleen voor dit leven op Christus hopen zijn wij de beklagenswaardigste

Nadere informatie

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Soms voel je je gevangen door het leven. Vastgezet door de drukte, en beklemd in je eigen hoofd. Je voelt je niet vrij en je voelt geen liefde. Met deze tips breng

Nadere informatie

Kingdom Faith Cursus ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG

Kingdom Faith Cursus ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG Kingdom Faith Cursus KF09 ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG Colin Urquhart ------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Wijkgemeente Ichthus Noordwijk EEN LIEFLIJKE. LEER HEM KENNEN 7, bewaarexemplaar. Ds. F. van Roest, zondag 26 januari

Wijkgemeente Ichthus Noordwijk EEN LIEFLIJKE. LEER HEM KENNEN 7, bewaarexemplaar. Ds. F. van Roest, zondag 26 januari LEER HEM KENNEN 7, bewaarexemplaar Wijkgemeente Ichthus Noordwijk EEN LIEFLIJKE NAAM 1 Ds. F. van Roest, zondag 26 januari Als God naar Zijn grote genade en in Zijn oneindige wijsheid geen middel en Middelaar

Nadere informatie

Protestantse Gemeente te Wapenveld in de Petruskerk 7 jul. 2013 19:00 uur

Protestantse Gemeente te Wapenveld in de Petruskerk 7 jul. 2013 19:00 uur GROOTLETTER LITURGIE AVONDDIENST Protestantse Gemeente te Wapenveld in de Petruskerk 7 jul. 2013 19:00 uur Liturgische kleur: Groen Klap in de handen, o volken, juich God toe met jubelzang. Psalm 47: 2.

Nadere informatie

De gelijkenis van de verloren zoon.

De gelijkenis van de verloren zoon. De gelijkenis van de verloren zoon. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel dingen te leren.

Nadere informatie

Luisteren naar de Heilige Geest

Luisteren naar de Heilige Geest Luisteren naar de Heilige Geest Johannes 14:16-17 En Ik zal de Vader bidden en Hij zal u een andere Trooster geven om tot in eeuwigheid bij u te zijn, de Geest der waarheid, die de wereld niet kan ontvangen,

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-MAVO-C

Examenopgaven VMBO-MAVO-C Examenopgaven VMBO-MAVO-C 2003 tijdvak 2 woensdag 18 juni 13.30-15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID C Bij dit examen hoort een tekstboekje. Dit examen bestaat uit 26 vragen en een samenvattingsopdracht.

Nadere informatie

Examen HAVO. Nederlands. tijdvak 1 woensdag 16 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. Nederlands. tijdvak 1 woensdag 16 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2007 tijdvak 1 woensdag 16 mei 13.30-16.30 uur Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 22 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 49 punten

Nadere informatie

Vragen Antwoorden Gaven. bijna nooit

Vragen Antwoorden Gaven. bijna nooit Ik ben heel gevoelig voor wat wel of niet goed is Ik ben de eerste die opspringt om anderen te helpen Ik vind het leuk om de leiding te hebben over mensen Ik voel het aan als anderen pijn hebben en ik

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH, 5 april 2015 - Pasen Johannes 20

Ontmoetingskerk - Laren NH, 5 april 2015 - Pasen Johannes 20 Ontmoetingskerk - Laren NH, 5 april 2015 - Pasen Johannes 20 Zal ik mijn man nog tegenkomen na de dood? Zullen we elkaar herkennen? Dat vroeg een vrouw me, enkele weken geleden. De vraag klinkt niet voor

Nadere informatie

Verantwoord Bijbelgebruik

Verantwoord Bijbelgebruik Deze beknopte samenvatting heeft tot doel een indruk te geven van de cursus Verantwoord Bijbelgebruik. Het boek Verantwoord Bijbelgebruik van John Boekhout is prima geschikt om als basis in de cursus gebruikt

Nadere informatie

De geboden onderhouden, is trouw zijn aan God, maar het is evenzeer trouw zijn aan onszelf, aan onze ware natuur, en aan onze diepe aspiraties.

De geboden onderhouden, is trouw zijn aan God, maar het is evenzeer trouw zijn aan onszelf, aan onze ware natuur, en aan onze diepe aspiraties. Maria, leer ons bidden! Het gebed is er niet in de eerste plaats om ons te voldoen. Ze is onteigening van onszelf om ons in de gesteltenissen te plaatsen van de Heer, Hem in ons te laten bidden. In een

Nadere informatie

GROTE VERRASSING Efeze 3:9; Colosse 1:26

GROTE VERRASSING Efeze 3:9; Colosse 1:26 DE GROTE VERRASSING Efeze 3:9; Colosse 1:26 De bovenvermelde Bijbelteksten spreken van het geheimenis dat eeuwen en geslachten lang verborgen is ge weest en verborgen is gebleven in God. Dit geheimenis

Nadere informatie

Ontmoeting met (heftige) emoties een handreiking vanuit de levenskunst

Ontmoeting met (heftige) emoties een handreiking vanuit de levenskunst Ontmoeting met (heftige) emoties een handreiking vanuit de levenskunst Palliatieve Zorg symposium Ontmoeten is Leren Kasteel Maurick Vught 2 oktober 2012 Dick Kleinlugtenbelt Agenda Emoties zijn waardevolle

Nadere informatie

Inhoud. Deel een: Een radicale heling 1 Het verhaal van Jill 17

Inhoud. Deel een: Een radicale heling 1 Het verhaal van Jill 17 Fragment uit Colin Tipping Radicaal Vergeven (opmaak is anders dan in het boek zelf) Inhoud Voorwoord bij de Nederlandse uitgave 7 Woord vooraf 9 Inleiding 11 Deel een: Een radicale heling 1 Het verhaal

Nadere informatie

Het meest simpele ondernemersplan van de wereld.

Het meest simpele ondernemersplan van de wereld. Het meest simpele ondernemersplan van de wereld. Meten is weten. Een kunstenaar begint met het maken van proefmodellen van zijn werk in welke vorm dan ook voordat hij het meesterwerk kan presenteren. Een

Nadere informatie

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel)

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel) Wat is realiteit? De realiteit is de wereld waarin we verblijven met alles wat er is. Deze realiteit is perfect. Iedere mogelijkheid die we als mens hebben wordt door de realiteit bepaald. Is het er, dan

Nadere informatie

Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal

Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal Op Toon Hoogte 182 Door Uw genade Vader Door Uw genade, Vader, mogen wij hier binnengaan. Niet door rechtvaardige

Nadere informatie

De Jefferson Bijbel. Thomas Jefferson

De Jefferson Bijbel. Thomas Jefferson De Jefferson Bijbel Thomas Jefferson Vertaald en ingeleid door: Sadije Bunjaku & Thomas Heij Inhoud Inleiding 1. De geheime Bijbel van Thomas Jefferson 2. De filosofische president Het leven van Thomas

Nadere informatie

VIEREN DOOR/VOOR JONGEREN

VIEREN DOOR/VOOR JONGEREN VIEREN DOOR/VOOR JONGEREN VOORBEDE Soms moeten gebeurtenissen en dingen met naam worden genoemd. Soms moet je de dingen meer openlaten, opdat iedereen zijn eigen ervaringen erin kan herkennen. De voorbede

Nadere informatie

De Bijbel open 2012 37 (22-09)

De Bijbel open 2012 37 (22-09) 1 De Bijbel open 2012 37 (22-09) Onlangs kreeg ik een vraag over twee genezingen in de bijbel. De ene gaat over de verlamde man in Lukas 5 die door het dak van een huis tot Jezus wordt gebracht en door

Nadere informatie

Pijn Inleiding tot de filosofische benadering http://www.phil.uu.nl/~rob/

Pijn Inleiding tot de filosofische benadering http://www.phil.uu.nl/~rob/ Pijn Inleiding tot de filosofische benadering http://www.phil.uu.nl/~rob/ Rob van Gerwen Subfaculteit Filosofie Universiteit Utrecht www.phil.uu.nl/~rob/2007/guest.shtml Periode 4, 2007 C1 Pijn en het

Nadere informatie

Islam voor iedereen. Is de bijbel een openbaring van God. auteur: Shabir Ally. revisie: Abdul-Jabbar van de Ven. revisie: Yassien Abo Abdillah

Islam voor iedereen. Is de bijbel een openbaring van God. auteur: Shabir Ally. revisie: Abdul-Jabbar van de Ven. revisie: Yassien Abo Abdillah Is de bijbel een openbaring van God ] لونلدية - dutch [ nederlands - auteur: Shabir Ally revisie: Abdul-Jabbar van de Ven revisie: Yassien Abo Abdillah Kantoor voor da'wa Rabwah (Riyad) 2013-1434 Islam

Nadere informatie

Onderwijs voor de hele mens

Onderwijs voor de hele mens Onderwijs voor de hele mens De sociale leer van de Kerk De sociale leer van de Kerk Over onderwijs Het evangelie roept ons op om ons in te zetten voor onze naasten. Maar hoe weet je nu wat er gedaan moet

Nadere informatie

Wat is JATOV? Jatov wordt uitgegeven in vier delen. In ieder deel staat één woord centraal. De opbouw is als volgt: kennen. Bijbel te lezen.

Wat is JATOV? Jatov wordt uitgegeven in vier delen. In ieder deel staat één woord centraal. De opbouw is als volgt: kennen. Bijbel te lezen. JaTov 1 Inhoud Wat is Jatov? 5 Wat betekent Jatov? 6 Voor jou 8 1. Het doel 10 2. De Bijbel 16 3. Wat is zonde? 22 4. FF Checken 28 5. Redding 30 6. Geloof 36 7. Vergeving 42 8. FF Checken 48 9. Bidden

Nadere informatie

Waar de hemel de aarde raakt daar wordt de mens bewogen...

Waar de hemel de aarde raakt daar wordt de mens bewogen... Waar de hemel de aarde raakt daar wordt de mens bewogen... Ton Schulten Woord vooraf Al van jongs af heeft Ton Schulten zich aangetrokken gevoeld tot schilderkunst en vormgeving. Op 53-jarige leeftijd

Nadere informatie

140629 19 uur Groningen Jesaja 58 voortzetting Heilig Avondmaal

140629 19 uur Groningen Jesaja 58 voortzetting Heilig Avondmaal 140629 19 uur Groningen Jesaja 58 voortzetting Heilig Avondmaal Psalm 124: 1 en 4 Stil gebed, votum en groet Psalm 147: 1 en 4 Voortzetting en dankzegging voor het Avondmaal Gedachtenis van Christus Gebed

Nadere informatie

INFORMATIE LIFELONG OVER PERSPECTIEVEN +31 (0) 638 279 772. lee@lifelong.eu

INFORMATIE LIFELONG OVER PERSPECTIEVEN +31 (0) 638 279 772. lee@lifelong.eu LIFELONG INFORMATIE Wil je meer uit je werk- en privé-relaties halen? Wil je jezelf en anderen beter begrijpen en misverstanden voorkomen? Dan is het essentieel om je perspectief op de werkelijkheid te

Nadere informatie

Zoektocht 5 Bijbelhuis Zevenkerken. FOTO www.bijbelhuiszevenkerken.be info@bijbelhuiszevenkerken.be T 050 / 30 04 79

Zoektocht 5 Bijbelhuis Zevenkerken. FOTO www.bijbelhuiszevenkerken.be info@bijbelhuiszevenkerken.be T 050 / 30 04 79 Zoektocht 5 Bijbelhuis Zevenkerken www.bijbelhuiszevenkerken.be info@bijbelhuiszevenkerken.be T 050 / 30 04 79 Beste, (eigen voornaam) Je bent van harte welkom in het Bijbelhuis Zevenkerken. Zo meteen

Nadere informatie

Een hoop genavelstaar. Rijmcanon van de Oosterse wijsbegeerte

Een hoop genavelstaar. Rijmcanon van de Oosterse wijsbegeerte Een hoop genavelstaar Rijmcanon van de Oosterse wijsbegeerte Schrijver: Jaap van den Born Coverontwerp: Jaap van den Born ISBN: 9789461933676 Uitgegeven via: mijnbestseller.nl Print: Printforce, Alphen

Nadere informatie

De Linkeroever. werkplaats voor levende spiritualiteit. Vier avonden over de vraag wat dat is, en wat ervoor nodig is om een spiritueel mens te zijn

De Linkeroever. werkplaats voor levende spiritualiteit. Vier avonden over de vraag wat dat is, en wat ervoor nodig is om een spiritueel mens te zijn Spiritualiteit? [Ralf Grossert] M1 Iets voor mensen die graag zweverig doen? Of moet je met je beide benen op de grond staan om spiritueel te kunnen zijn? En welke spiritualiteit past bij mij? Er is zoveel

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL 2006

Examen VMBO-GL en TL 2006 Examen VMBO-GL en TL 2006 tijdvak 1 maandag 29 mei 13.30-15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID-SCHRIJFVAARDIGHEID CSE GL EN TL Bij dit examen horen een tekstboekje en een uitwerkbijlage. Beantwoord alle

Nadere informatie

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 2 Dinsdag 21 juni 13.30 16.30 uur

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 2 Dinsdag 21 juni 13.30 16.30 uur Nederlands Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 2 Dinsdag 21 juni 13.30 16.30 uur 20 05 Vragenboekje Voor dit examen zijn maximaal 49 punten te behalen; het examen bestaat uit 19

Nadere informatie

Timemanagement? Manage jezelf!

Timemanagement? Manage jezelf! Timemanagement? Manage jezelf! Trefwoorden Citeren timemanagement, zelfmanagement, stress, overtuigingen, logische niveaus van Bateson, RET, succes citeren vanuit dit artikel mag o.v.v. bron: www.sustrainability.nl

Nadere informatie

waarmee de dichter naar zijn eigen activiteit verwijst.

waarmee de dichter naar zijn eigen activiteit verwijst. Tekst 1 Regel 321 Τὸν 1p 1 Noteer de naam van de persoon naar wie Τὸν verwijst. Regel 326 χόλον τόνδ In het vervolg van de tekst voert Paris een andere reden aan voor het feit dat hij niet deelneemt aan

Nadere informatie

18. Evangelist in eigen land 19. Onder Jezus zegen Een bereide plaats 20. Water 21. Een gebed om de Heilige Geest Doorwaai mijn hof 22.

18. Evangelist in eigen land 19. Onder Jezus zegen Een bereide plaats 20. Water 21. Een gebed om de Heilige Geest Doorwaai mijn hof 22. Inhoudsopgave Voorwoord 1. Een gebed bij het begin van het nieuwe jaar Ik ben met u 2. Gods hand 3. Zegen Vrede met God 4. In de kerk 5. Is Deze niet de Christus? Deze ontvangt zondaars 6. Echte vrienden

Nadere informatie

Bezinningsbijeenkomst H.A.: 25 juni 2015. We zingen: Ps. 25 : 2 en 4; Ps. 51:6 We lezen: Ps. 51 en vr. en antw. 78 HC

Bezinningsbijeenkomst H.A.: 25 juni 2015. We zingen: Ps. 25 : 2 en 4; Ps. 51:6 We lezen: Ps. 51 en vr. en antw. 78 HC Bezinningsbijeenkomst H.A.: 25 juni 2015. We zingen: Ps. 25 : 2 en 4; Ps. 51:6 We lezen: Ps. 51 en vr. en antw. 78 HC Beste mensen, hier en thuis: Wat besteedt de Heidelberger een aandacht aan het Heilig

Nadere informatie