Smart Energy Regions Green Deal Brabant. Green Deal Brabant. Pagina 1

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Smart Energy Regions Green Deal Brabant. Green Deal Brabant. Pagina 1"

Transcriptie

1 Smart Energy Regions Green Deal Brabant Green Deal Brabant Pagina 1

2 Smart Energy Regions Green Deal Brabant Smart Energy Regions Green Deal Brabant Algemeen Diverse overheden hebben een klimaatbeleid geformuleerd. Er zijn doelstellingen bepaald voor onder andere energiereductie, CO 2 reductie en de overgang van fossiele energiebronnen naar herwinbare energiebronnen. Het realiseren van deze energietransitie grijpt in op veel maatschappelijke activiteiten zoals wonen, werken en mobiliteit. Vanzelfsprekendheden die decennia golden, krijgen te maken met andere wijzen van verkrijgen, distribueren, opslaan en efficiënter gebruiken van energie. Deze verandering is een complexe maatschappelijke uitdaging en tegelijkertijd een grote economische kans. Het kan immers op lokaal niveau een enorme stimulans betekenen voor de bedrijvigheid. Door de maatschappelijke noodzaak en impact van de energietransitie is er een gedegen samenwerking nodig tussen kennisinstellingen, bedrijven, burgers en overheden op het snijvlak van mens, maatschappij en techniek. Visie De energietransitie zoals hierboven geschetst, heeft vele dimensies. Technologie, regelgeving, sociale en culturele normen, gedragsverandering en nieuwe verdienmodellen spelen een rol naast vele andere aspecten. Kortom, vernieuwende serviceconcepten en producten zijn nodig op vele fronten. De veelheid aan aandachtspunten vraagt dat alle hierboven genoemde betrokken partijen zelf én met elkaar hun rol spelen in het realiseren van deze energietransitie. Binnen het kader van de energietransitie kunnen de partijen elkaar vinden op een onderwerp dat gemeenschappelijk is, namelijk de infrastructuur. Oftewel: de verbindingen, de interconnectie tussen plaatsen waar sprake is van opwekking, opslag en efficiënt gebruik van energie. Het is te verwachten wanneer de bronnen zon en wind een substantieel aandeel vormen in de energievoorziening, dat gaat meespelen dat deze bronnen naar hun natuurlijke aard niet constant dezelfde hoeveelheid energie leveren. Dit betekent dat het energiegebruik en aanbod in een gebied optimaal met elkaar moeten kunnen meebewegen. Dit kunnen meebewegen heeft grote consequenties. Zowel technische consequenties tussen apparaten, als in de interactie tussen mensen en apparaten. Hier zijn nieuwe services en producten voor te ontwerpen, te implementeren en in de complexiteit van de werkelijkheid te ervaren. Dit vraagt om een open aanpak door vernieuwingsgezinde partijen. Deal De ondertekenende partijen onderschrijven bovengenoemde visie en willen individueel en in samenwerking een rol spelen in het tot stand brengen van vernieuwende energieserviceconcepten en producten van en door burgers, professionele gebruikers, bedrijven, kennisinstellingen en overheden in de provincie Noord-Brabant. Deze partijen zullen gericht werken aan het tot stand brengen van goede proposities en de bevindingen delen ter lering voor een volgend project. Het samenbindend element is het delen van informatie via een platform omtrent veranderingen in de infrastructuur van de energiehuishouding. Dit betreft zaken als waarom, hoe en wat er aan energie infrastructuur wordt Pagina 2

3 Smart Energy Regions Green Deal Brabant veranderd en wat de leerpunten en de resultaten hiervan zijn. Daaronder wordt ook de (verwachte) bijdrage aan economische bedrijvigheid in de provincie Noord-Brabant, CO 2 reductie en/of andere klimaatdoelstellingen verstaan. Concreet Wij zullen generieke diensten en productenpakketten uitwerken en iteratief verbeteren voor eigenaren en instanties met energieactiviteiten, op de volgende schaalniveaus: A1 - gebouwengroep en hun omgeving, B1 - campussen en/of bedrijfsterreinen. Waarin onder andere aandacht zal zijn voor: - Uitwisselingsmogelijkheden van restenergiestromen (waaronder warmte), - Diverse decentrale energieverkrijgingsmogelijkheden (warmte, gas, elektra), - Deelnamemogelijkheden in buurt energiecoöperatie(s); organisatorische en financiële varianten, - Gedragsvraagstukken, - Moderne energiezuinige openbare verlichting, - Mobiliteitsconcepten met elektrische aandrijving. Voorkomende casussen onder A1 en B1 worden als bijlagen bij deze Green Deal opgenomen. Ze kunnen separaat worden ondertekend door partijen die betrokken zijn bij de respectievelijke casussen. Deelnemers Deze verklaring wordt onderschreven door kennisinstellingen, onderwijsinstellingen, koepelorganisaties, bedrijven, overheden, cooperaties, en zo voort. Op de site wordt een actuele lijst van ondertekenaars en casussen bijgehouden. Pagina 3

4 Smart Energy Regions Green Deal Brabant Partij: onderschrijft hierbij de de Green Deal zoals verwoord op pagina 1, 2 en 3 van dit document. Namens deze ondertekend: Naam: Datum: Handtekening: Pagina 4

5 Smart Energy Regions Green Deal Brabant Bijlagen De bijlagen zijn geordend onder: A1 - casussen gebouwengroep en hun omgeving, B1 - casussen campussen en/of bedrijfsterreinen. Pagina 5

6 versie 2.0 van casus A1 ESCO Woonbedrijf Eindhoven Bijlage A1 - casus ESCO voor huurwoningengroep van Woonbedrijf te Eindhoven In deze bijlage leest u over een casus in de categorie A- groep gebouwen en hun omgeving. Het betreft een gebied/wijk/buurt in de gemeente Eindhoven met een groep huurwoningen in eigendom van woningcorporatie Woonbedrijf. Een groep instanties maakt hier de deal om een vernieuwend concept van een Energie Service Company (ESCO) (zie definitie hieronder) samen te stellen. Daarbij is de inzet om samen met de bewoners een learning community te worden als het gaat om slimme, groene energievoorziening en hoe hier mee wordt omgegaan. De casus omvat twee stappen: 1- Vorming vernieuwend ESCO concept. Het maken van plannen voor de renovatie van de Airey-wijk in Eindhoven is reeds gestart (stand van zaken november 2012). De architectonische en bouwkundige kaders en deelnemende partijen liggen grotendeels vast. Wat nog ontbreekt is de installatiekundige invulling op huis- en/of wijkniveau als het gaat om energie. Woonbedrijf heeft circa 5 verschillende concepten op het oog, echter nog geen enkel concept speelt volgens Woonbedrijf voldoende in op het creëren van een van-en-voor-bewoners ervaring. Diverse partijen uit het cluster Smart Energy Regions zijn bereid te klankborden met het Woonbedrijf en Gemeente Eindhoven om te komen tot een vernieuwend energie serviceconcept voor de Airey-wijk. Hierbij wordt bezien hoe de bewonersbehoeften centraal kunnen staan en duurzame energievoorzieningen kunnen bijdragen aan oplossingen voor diverse problemen en behoeften die huurders hebben om een goed leefbare wijk te hebben. De coöperatie MorgenGroeneEnergie (MGE) heeft reeds ervaring met het aanbieden van aantrekkelijke services voor eigenaar-bewoners. Zij stelden in de aanloop van de Green Deal - in dialoog met diverse partijen - ondertussen een indicatief pakket aan producten en diensten samen die ook geschikt zou kunnen zijn voor huurder-bewoners. Dit zou bij een collectief eigendom kunnen worden aangeboden waardoor zij ook kunnen profiteren van vernieuwende energieservices. Daarbij is sprake van energie van en voor bewoners georganiseerd via een buurt(energie)coöperatie en het tot stand brengen van een organisatorische entiteit die onder andere kapitaal en risico s op een professionele wijze exploiteert (werktitel Energie Service Company-VVB). Buurt(energie)coöperatie = organisatie waarin de bewoners van een wijk zijn verenigd en hun wensen bepalen met betrekking tot duurzame energie in de wijk en tevens acties uitzetten bij andere organisaties zoals bijv. een professionele organisatie die de investering (in o.a. apparatuur) en (exploitatie)risico s uitvoert. Energie Service Company (Van en Voor Bewoners (VVB)) = een instantie die de installatie investering doet, optimaal inregelt en de exploitatierisico s professioneel beheert. Het verzorgt de professionele levering en exploitatie van hetgeen collectief is gewenst (bijv. een collectieve opslag van warmte of elektra) en verzorgt dat de diverse individuele bewoners uit de buurt/wijk ieder naar eigen behoefte kan participeren. Figuur 1: Definities (vertrekpunten voor deze casus) Pagina 1

7 versie 2.0 van casus A1 ESCO Woonbedrijf Eindhoven Het Woonbedrijf definieerde reeds een benaderingswijze voor de renovatie van de Airey wijk (de Aireyraket). Met deze benaderingswijze beoogt zij bewoners actief te betrekken bij de renovatie en samen toe te werken naar een energieneutrale wijk. Dit sluit aan op de doelstelling van Gemeente Eindhoven om in 2035 energieneutraal te zijn. Deze casus legt vast dat het Woonbedrijf de coöperatie MorgenGroeneEnergie - en alle instanties die denken een bijdrage te kunnen leveren - uitnodigt om mee te denken over de totstandbrenging van een ESCO voor de Airey. Een onderdeel van dit proces kan zijn een call for ideas voor het te ontwikkelen ESCOconcept. Hierbij zullen de participanten effectief de koppeling leggen tussen de huidige aanpak van het Woonbedrijf in de Airey en eigen inzichten en expertise. Omdat de aanpak voor de Airey reeds is ontwikkeld en er tijdsdruk bestaat voor het inpassen van nieuwe plannen, kan het zijn dat slechts een gedeelte van dit vernieuwende ESCO- concept in deze wijk kan worden gerealiseerd. Met de hierboven aangegeven benaderingswijze voor de renovatie van de Airey wijk wordt gewerkt aan collectieve energievoorziening op buurtniveau. Deze brede aanpak van betrekken van de bewoners wordt de Buurttransformator genoemd en verwacht wordt dat hiermee in de Airey wijk tot aan het einde van 2013 ervaringen worden opgedaan. Met deze ervaringen wordt een volgende fase ingezet. 2- Toepassing vernieuwend ESCO-concept. Vanaf begin 2014 worden andere grote delen van het woningbezit te Eindhoven gerenoveerd. Hierbij is nu beoogd dat er in minstens 5 buurten verschillende benaderingen en energieconcepten worden toegepast. In deze Green Deal leggen woningcorporatie Woonbedrijf en Gemeente Eindhoven hun bereidheid vast om een vernieuwende ESCO-concept (dat voortkomt uit stap 1) ook in (minstens) 1 van deze buurten toe te passen. Voorwaarde hierbij is dat het Woonbedrijf voldoende vertrouwen heeft in het ontwikkelde nieuwe ESCO concept en er tevens voldoende commitment is met diverse andere randvoorwaardelijke partijen zoals de gemeente Eindhoven. Dit nieuwe ESCO concept wordt hierna genoemd ESCO van en voor bewoners (VVB). Daarbij brengen MorgenGroeneEnergie en een consortium van partners de beoogde ESCO-service in een valideerbare omgeving (Energy Living Lab) tot stand; dit wordt hieronder nader uitgelegd. Het doel daarvan is om bij bewezen succes een groter volume van uitrol mogelijk te maken. In figuur 2 staat aangegeven welke soorten partijen passen in het consortium. Pagina 2

8 versie 2.0 van casus A1 ESCO Woonbedrijf Eindhoven Figuur 2: Soorten partijen die nodig zijn voor vorming en validatie van vernieuwend ESCOconcept. Nadere beschrijving van deze casus De huurder-bewoners van de buurt met de ESCO VVB krijgen van het Woonbedrijf in stap 2 een beter geïsoleerd huis aangeboden. De ervaring die daarvoor nodig is doet het Woonbedrijf nu op in de Airey-wijk. Daarbij hebben bewoners een pakket aan keuzemogelijkheden die vooral bouwkundig van aard zijn. Dit betreft de mate van isolatie, veranderingen in de schil en/of het dak. Er zijn diverse keuzemogelijkheden voorzien, waardoor we ook wel spreken over een serie van 1. Het Woonbedrijf heeft de intentie om haar bezit aan woningen minimaal naar een isolatieniveau van label B te brengen. Als gevolg van de bouwkundige keuzen van de bewoner kunnen mogelijk tegelijkertijd installatieonderdelen worden aangebracht. Hierbij is bijvoorbeeld te denken aan zonnecollectoren (voor warmte) en zonnepanelen (voor elektriciteit) op het nieuwe dak. De intentie is dat iedere bewoner zijn eigen unieke combinatie kan kiezen van apparatuur (binnen bepaalde grenzen). Het leveren en optimaal functioneren van deze apparatuur wordt ondergebracht bij de Energy Service Company (ESCO-VVB). Daarbij is de gedachte dat ook de niet-individueel geclaimde delen van de installatie in beheer zijn van de ESCO-VVB. Tezamen vormt dit een moderne energiehuishouding in de wijk, waarin de bewoners de rol spelen die past bij hun behoeften en mogelijkheden. In deze casus is de deal dat onder aanvoering van MorgenGroeneEnergie een innovatieve groep van Triple Helix partijen meedenkt omtrent de stappen die nodig zijn om te komen tot een ESCO VVB. Met name de wijze van benaderen van bewoners om vanuit de eigen intrinsieke belangstelling meer zelf met energie te doen. Dit meedenken moet uiteindelijk resulteren in een Pagina 3

9 versie 2.0 van casus A1 ESCO Woonbedrijf Eindhoven ESCO met services en producten die gemakkelijk uit te rollen is in een andere wijken. De beoogde start van uitrol is begin De huurder-bewoners in huizen van Woonbedrijf betalen nu - in een standaardsituatie en vóór de renovatie - een maandhuur voor de standaard installatie-uitrusting van de woning. Dat is veelal een warmteleverende installatie: een ruimteverwarmingsinstallatie met een CV-ketel, eventueel in combinatie met een boiler voor warm tapwater. In de nieuwe situatie hebben zij naast mogelijkheden om zelf warmte uit de zon te verkrijgen als ook de mogelijkheid om zelf elektriciteit te produceren (en hiervan voordeel te genieten). Doel hierbij is dat de partijen uit figuur 2 leren hoe de producten en diensten gebruik makend van de feedback en gebruikservaringen steeds aantrekkelijker kunnen worden om ze uiteindelijk voor een groot publiek geschikt te maken. De huurder-bewoners in deze casus kunnen via de ESCO: 1 Zelf produceren en opslaan -zonnecollectoren (warmte) -zonnepanelen (elektriciteit) -micro warmtekrachtkoppeling (warmte en electriciteit) -opslaan warmte (o.a. zonne-boiler, warmte/koude opslag) -opslaan elektriciteit (o.a. accu elektrische auto) -evt. ook tzt zelf produceren/opslaan (regen)water 2 Gebruik terugbrengen/dashboard -inzicht in eigen gebruik -inzicht in eigen opwek en opslag/buffering -benchmarking/vergelijk met anderen -tips/mogelijkheden om (door anders handelen) het beter te doen Met deze aanvullende diensten en producten beoogt de ESCO de huurder-bewoner te helpen een nieuwe/andere installatie te verkrijgen die zorgt dat zij minder energie verbruiken en/of kosten besparen. Onder door het vergroten van door het vergroten van inzicht in wat, wanneer en hoeveelheid energieverbruik en wat de eigen mogelijkheden zijn om op te wekken en te bufferen. Dit geldt ook voor zaken waar de huurder-bewoner niet individueel over beschikt, maar die collectief in de wijk/de buurt aanwezig zijn. 3 Collectief produceren (en opslaan/bufferen) -zonnecollectoren (warmte) in wijk en wko buffering -zonnepanelen en/of windmolen (elektriciteit) in wijk en evt. collectieve buffering (diverse technische mogelijkheden) -micro warmtekrachtkoppeling (warmte en electriciteit) -solarroad/fietspad (warmte en evt. elektra) -watermolens in wijk/regio (elektra) -vergistingsinstallatie biomassa In feite wordt collectief (wijk-niveau) beoogd zoveel mogelijk zelfvoorzienend te zijn (met de warmte, de elektriciteit, het gas). Dus eerst de eigen opbrengst slim gebruiken en verdelen, maar het surplus ook weer verkopen. Mocht de gezamenlijk installatie (nog) niet toereikend zijn, dan kunnen leden van het collectief ook groene elektra en gas verkrijgen tegen scherpe tarieven. Pagina 4

10 versie 2.0 van casus A1 ESCO Woonbedrijf Eindhoven 4 Gericht op verkopen van (overschot) energie en/of scherp inkopen -100% duurzaam -prijs-/tijdafhankelijk De ESCO zorgt in feite voor een slimme lokale energiehuishouding waar meerdere apparaten (opwekking, opslag, doorgeven en gebruik) op elkaar zijn aangesloten en waar diverse mensen hun bedieningsacties uitvoeren om aan hun comfortwensen te voldoen. 5 Sturen op beschikbaarheid -benutten van beschikbare energie (warmte, elektra en gas) -individuele opslaan maar ook collectieve buffers -prijs-/tijdafhankelijk In figuur 2 zijn diverse partijen gegroepeerd aan de aanbodzijde. Zij vormen de partijen die de dienstverlening (c.q. leverantie en exploitatie van de eerste versie van het ESCO-concept) mogelijk maken. Omdat de ESCO een complexe set van techniekproducten en diensten inzet, zal de werking hiervan gevalideerd worden in een living lab. Een aparte organisatie zorgt voor een nauwkeurige validatie van vooral de interconnectie. Het Energy Living Lab-VVB omvat vijf partijen: A - gebruikers/deelnemers. Dit zijn huurder-bewoners in de te renoveren groep woningen die hebben aangegeven te willen participeren. De groep wordt samengesteld op uitnodiging van Woonbedrijf en Gemeente Eindhoven; B - leveranciers. MorgenGroeneEnergie brengt als aanvoerder diverse technische partijen, financierings- en conceptverbeteringspartijen bijeen voor vooral technische validatie; C - onderzoekers. Deze nog nader samen te stellen groep bestaat uit medewerkers en studenten van onder andere Universiteit, Hogeschool en beroepsopleidingen al dan niet in combinatie met professionele (organisatie)adviesbureau s; D - out of the box denkers onder aanvoering van een designer zal een groep uit de designcommunity van Eindhoven die diensten en producten analyseren op usability. Doel is om uiteindelijk te komen tot een grotere marktuitrol. Analyses gebeuren op basis van input van de gebruikers (en trend/gebruiksanalyse) en inzichten met betrekking tot nieuwe concepten en technieken uit de design-community; E - overheid. De overheid faciliteert het gebruik van deze nieuwe producten en diensten. Bijvoorbeeld door het creëren van een geschikte juridische context en/of het inbrengen van financiële zekerheden. Tevens zorgt de overheid voor communicatie naar de burger als bijdrage in de algemene bewustwording van de energietransitie. De casus omvat dat de partijen (zoals genoemd in figuur 1) samenwerken aan een vernieuwend ESCO- concept. Bij de realisatie van het concept, spelen ook de bewoners/gebruikers een belangrijke rol. Zo wordt er samen een goede functionele vraagstelling geformuleerd. Wat moet de installatie/de lokale gemoderniseerde energiehuishouding kunnen (inclusief o.a. CO 2 -uitstoot cijfers)? In dit kader kunnen de betrokken partijen ook werken aan een ontwerp van de ideale energiehuishouding voor deze groep woningen/deze wijk. Dit wordt dan in wisselwerking gedaan met het dimensioneren van bouwkundige en installatiekundige aanpassingen die bij de betreffende groep woningen/de locatie mogelijk zijn. Zie figuur 3 voor een visualisering van een nieuwe energiehuishouding van een groep woningen. Pagina 5

11 versie 2.0 van casus A1 ESCO Woonbedrijf Eindhoven Figuur 3: Voorbeeld weergave van een nieuwe energiehuishouding voor een groep woningen De groep die zich tijdens de vorming van deze Green deal voor deze casus zich bereid heeft verklaard bij te willen dragen aan het opstellen van het concept, eventueel aangevuld met andere expertises die nodig zijn, staan in figuur 4. Zij zullen werken aan de vraag hoe deze dienstverlening (producten en diensten) zijn op te zetten en hoe de organisatie van de Energy Living Lab- VVB functioneel kan worden ingericht. Brainport Development NV zal de activiteiten met betrekking tot stap 1 begeleiden. Mogelijk ook stap 2. Een en ander is afhankelijk van de ontwikkeling tijdens stap 1 en de mogelijkheden dat een andere partij deze verdere begeleiding op zich neemt. Hiervoor zal tijdens de looptijd contact worden gehouden met diverse partijen die actief zijn om de opschalingcapaciteit van de Energietransitie te vergroten zoals het SRE (voor de regio) en het KIC InnoEnergy (in het kader van Europa). Het Energy Living Lab-VVB kan eveneens worden opgesteld met belanghebbenden zoals Woonbedrijf (gebouweigenaar) en gemeente Eindhoven (gebiedseigenaar). Door samen te werken kan een aansprekende en win-win aanpak tot stand komen. Hierbij kan wellicht ook gebruik worden gemaakt van een combinatie van lokale (SRE- Stimuleringsfonds), provinciale (Energiefonds), nationale (AgenstchapNL; 'GreenInvestmentCompany GIC' initiatief van Holland Financial Centre HFC) en Europese gelden (EEI/KIC InnoEnergy, Elena, IEE, Smart Cities enzovoort). Pagina 6

12 versie 2.0 van casus A1 ESCO Woonbedrijf Eindhoven Slimme apparaten leveranciers: Heliox, Ecomakelaars, Suncycle, IRWIS, MTT Technieken leveranciers: Proxenergy Onderzoekskennisinbreng complexe aansturing apparaten en bediening: ESI Software voor aansturing: GPX Bouwkundige en installatiecombies: o.a. KAW-e architecten Herdesign van dienstverleningsconcepten: Capital D, en/of clicknl partijen oa GBO design Diverse installateurs, oa. verenigd in stichting KIEN Netbeheerder: Endinet/Alliander Aanvullend advies, o.a.: Smart Homes, ICSE, KIC InnoEnergy, KIC ICT Labs, SEC, Newness, Duneworks Juridische en financiële constructies: o.a. Rabobank Analyse en afstudeergroep(en) uit onderwijs: TUe, Avans, Fontys Producten en service samenbrenging: MorgenGroeneEnergie Figuur 4: Groep partijen die naar verwachting een bijdrage aan het nieuwe ESCO-VVB concept levert Pagina 7

13 versie 2.0 van casus B1 Bedrijfsterreinen Bijlage B1 Casus Bedrijfsterreinen Vier bedrijfsterreinen vormen de basis waarop innovatieve modellen voor de verdere projectontwikkeling bij andere bedrijfsterreinen kunnen worden ontwikkeld. De resulterende kennis wordt via een uit te werken kennis(uitwisselings-)plein ingebracht voor brede toepassing in Brabant. Elk van de vier terreinen neemt een onderscheidende en complementaire rol. Als constellatie dekken zij een belangrijk deel van de innovatie die nodig is in de energietransitie. De casus van deze Green Deal bestaat uit vier terreinen: - B1.1 Bedrijvenpark Kraaiven/Tilburg en andere midden-brabantse bedrijventerreinen, als site voor de ontwikkeling van een MKB samenwerkingsmodel - B1.2 Duurzaam industriepark Cranendonck, als site voor de ontwikkeling van een parkbrede energieinfrastructuur - B1.3 Science Park Technische Universiteit Eindhoven, als testsite alvorens de ontwikkelingen verder worden geïmplementeerd in Brabantse bedrijfsterreinen en woningen. - B1.4 Strijp-S Smart Energy Business Cities & Buildings, als site voor de ontwikkeling van een Smart Energy Innovatie platform. Elk van de genoemde terreinen heeft een specifiek karakter, en is daarmee complementair binnen de Green Deal. Vier terreinen met verschillend karakter: groot industrieel (Cranendonck), MKB (Kraaiven), onderwijs/kennisinstellingen (TU/e) en Business City (Strijp-S) Pagina 1

14 versie 2.0 van casus B1 Bedrijfsterreinen B1.1 Bedrijvenpark Kraaiven/Tilburg en andere midden-brabantse bedrijventerreinen, als site voor de ontwikkeling van een MKB samenwerkingsmodel De doelstelling is om energie als focus in te brengen bij de bedrijven op bestaande bedrijventerreinen. Daartoe is momenteel een projectstructuur ingericht. Voor de aanpak is door MOED (Middenbrabantse Ontwikkelingsmaatschappij voor Energie en Duurzaamheid) een model ontwikkelt om bedrijven te helpen bij het nemen van energiemaatregelen. Toepassing van dtit model is in 2012 gestart op het bedrijventerrein Kraaiven in Tilburg. Inmiddels wordt het ook op andere bedrijventerreinen in Midden-Brabant uitgevoerd. Voor zowel de aanpak op Kraaiven als ook op andere middenbrabantse bedrijventerreinen zijn green deals getekend. Voor Kraaiven betreft het een samenwerking tussen enerzijds: BORT Kraaiven (Bedrijken Overleg Regio Tilburg), Stinchting Parkmanagement, Gemeente Tilburg en MOED en anderzijds MOED en MKB Nederland. Beide samenwerkingen zijn gelabeld als lokale Green Deals onder de naam KraaivEnergie. MOED brengt in deze samenwerking een systematiek, die bedrijven ondersteunt bij het identificeren van energie-efficiencyopties, duurzame energie en mogelijke financiering van investeringen door middel van een ESCO constructie. Zie ook het KraaivEnergie Menu hieronder. Ook een groepsgewijze energieaanpak behoort tot de mogelijkheden, zoals het onderling uitwisselen van warmte of het gezamenlijke opwekken van duurzame energie. De systematiek heeft tot doel om: 1. energie-efficiency en duurzame opties in kaart te brengen (SCAN) 2. keuzes af te stemmen met de betrokken bedrijven 3. implementatie te bewerkstelligen voor einde barrières in kaart te brengen, die implementatie in de weg staan 5. Over 3 en 4 aan MKB Nederland te rapporteren, zodat er generiek beleid kan worden ontwikkeld voor de doelgroep. De aanpak is in Tilburg zeer succesvol gebleken. Inmiddels hebben zich meer dan 30 bedrijven aangemeld. MKB Nederland heeft besloten om met MOED een 2e Green Deal af te sluiten voor andere gemeenten in Midden Brabant. Daarvoor hebben zich inmiddels 18 bedrijven aangemeld. In totaal kunnen zich 40 bedrijven aanmelden. Bij alle gescande bedrijven is besparing te realiseren van 10% - 35%, die binnen 5 jaar terug te verdienen is! MOED is bereid haar opgedane kennis en ervaring in te brengen in de een de Green Deal Brabant. Zij zou geholpen zijn als de Green Deal Brabant het financieel mogelijk maakt om meer (boven de huidige maximaal 40) bedrijven in Midden Brabant bij de aanpak te betrekken. Pagina 2

15 versie 2.0 van casus B1 Bedrijfsterreinen KraaivEnergie Menu 1 Klopt mijn energie rekening? Laat uw energierekening scannen Betaalt u niet te veel aansluit-of transportkosten, energiebelasting of een te hoge prijs per m3 of per kwh? Laat de scan nogmaals uitvoeren nadat u onderstaande maatregelen heeft genomen Deze scan kan ook in combinatie met andere scans worden uitgevoerd Kosten voor de scan: 0 2 Kan ik effectief energiekosten besparen? Is het gebouw behoorlijk geïsoleerd? Verwarming, ventilatie, airco, koeling, warm water en eventueel stoom effectief? Verlichting, perslucht en electromotoren? U kiest in overleg met de adviseur welke onderdelen het meest in aanmerking komen voor nader onderzoek Kosten scan: 0 3 Kan dat ook zonder te investeren? Heeft u geen eigen middelen om te investeren in energiemaatregelen dan schakelen wij voor u een ESCO (Energie Service Company) in. De ESCO ontzorgt u door de te nemen maatregelen voor zijn rekening te nemen. Zijn investeringen worden tegugbetaald met de te realiseren besparingen. Tijdens de terugverdienperiode betaalt u per saldo niet meer dan dat u gewend was. Daarna gaat u verdienen! Kosten scan: 0 4 Eigen duurzame energie. Wat levert dat op? Zonnepanelen op uw dak kunnen aantrekkelijk zijn als u 15 ct p kwh of meer betaalt. Heeft u geen ruimte om te investeren dan bieden wij een leaseconcept, waarin u tegen een gelijk blijvende elektriciteitsprijs de panelen least. Na 15 jaar zal u nog ruim 10 jaar profiteren van gratis zonnestroom! Zonnepanelen kunnen ook aantrekkelijk zijn icm collectiviteiten van omwonenden Gebruikt u veel heet water? Dan is deze uit lokale duurzame bronnen te leveren tegen mogelijk concurerende tarieven Wilt u (aandelen in) lokaal opgewekte windenergie? Kosten scan: 0 Pagina 3

16 versie 2.0 van casus B1 Bedrijfsterreinen B1.2 Duurzaam Industriepark Cranendonck Het Duurzaam Industriepark Cranendonck DIC is in potentie uniek in Nederland omdat het nog de enige lokatie is voor de productie van non-ferro metalen zoals zink en zilver. Het berust op twee pijlers. Ten eerste de energetische kant met onder andere een continue afname van elektriciteit, overeenkomend met 1% van het Nederlandse elektriciteitsverbruik. Ten tweede is het de laatste plek met unieke kennis van vitale schaarse grondstoffen zoals indium, germanium en thallium. Deze lijst kankan vanuit cradle to cradle denken verder verbreed worden. In de casus B1 is het daarom verstandig het DIC een prominente plaats te geven - ook in de regio - en daarbij de twee pijlers te benutten: Energie infrastructuur. Bij het DIC leven al ideeën om op de Jarosietvelden (70ha) zonnepanelen te plaatsen via investeringen van particulieren. Het grote voordeel is dat de opgewekte stroom zonder problemen altijd gebruikt kan worden in de electrolyse afdeling van de zinkfabriek van Nyrstar. Het is een mooie gelegenheid om een dergelijke actie met zonnepanelen gelijk op te schalen naar bijvoorbeeld 1 Gigawatt in Brabant, en daken in Cranendonck, de SRE regio, de rest van Oost Brabant en zo voort daarvoor te gaan benutten. Veiligstellen grondstoffen en kennis (cradle to cradle non-ferro metalen). Het DIC is voor de regio met veel bedrijven die non-ferro metalen gebruiken van strategische betekenis. Overwogen kan worden om op het DIC in samenwerking met de TU/e ruimte te reserveren, bijvoorbeeld 20 ha flexibel, om innovaties (door) te ontwikkelen in open samenwerking via het creëren van zogenaamde broedplaatsen voor kleine bedrijfjes. De aanwezigheid van veel kennis van non-ferro gebruikers in de regio werkt daarbij versterkend. De regio zal via de Belgische Kempen uiteindelijk kunnen worden doorgetrokken tot Drunen, de zogenaamde Metal Valley. B1.3 Science Park Technische Universiteit Eindhoven De doelstelling is tweeledig: verduurzaming van het Science Park, en de ontwikkeling van technologieën die elders geïmplementeerd kunnen worden in woningbouw alsook voor bedrijfsterreinen. Pagina 4

17 versie 2.0 van casus B1 Bedrijfsterreinen Concrete ontwikkelingen die in deze aanpak passen zijn in de foto hieronder weergegeven. Projecten op het TU/e Science Park die bijdragen aan casus B1 Zowel voor woningen als bedrijfsterreinen is het daarnaast van belang om te bezien op welke wijze lokale utility centres een rol kunnen spelen. Ook distributed utility centres dienen te worden bekeken. De TU/e neemt dit onderwerp op. B1.4 Strijp-S Smart Energy Business City Het ICSE ontwikkelt vanuit Strijp-S Smart Energy Business Cities & Buildings in nauwe samenwerking met Park Strijp beheer. Rondom Strijp-S wordt hiervoor een Smart Energy Innovatie platform georganiseerd vanuit de bestaande programma s en zakelijke deelnemers van Strijp-S alsmede de Green Deal Brabant en de Smart Energy Regions Community. Er worden op Strijp-S concrete projecten gerealiseerd die op hoofdlijnen in de bijlage bij deze casus beschreven worden. Park Strijp Beheer is een Publiek Private Samenwerking tussen VolkerWessels en de Gemeente Eindhoven. Kerntaak van Park Strijp Beheer is het herontwikkelen van het voormalige Philips complex Strijp-S in Eindhoven tot een wervend woon-, werk- en verblijfsmilieu. Strijp-S heeft een oppervlak van 27 hectare en is herkenbaar door m2 industrieel erfgoed. Kernwoorden bij de transformatie zijn Innovatie, Technologie en Design. Het ICSE realiseert als innovatie coöperatie met bedrijven, kennis-, en overheidsinstellingen een vernieuwend energy service company (ESCO) concept. Via coöperatieve werkvormen wordt op basis van open innovatie en co-creatie gewerkt aan de ontwikkeling en implementatie van nieuwe energy service concepten. Strijp-S ontwikkelt zich hiermee tot een innovatief Smart Energy Business City met internationale uitstraling. Pagina 5

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk De Lokale Duurzame Energie Coöperatie EnergieCoöperatieBoxtel Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk WWW.ECBOXTEL.NL LDEC: Waarom en waartoe leidt het Samen met leden realiseren van betaalbare, duurzame,

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 1 Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 Inhoud 2 1. Innovatietafel aanloop naar TKI Switch2SmartGrids 2. Actieplan Duurzame Energievoorziening link naar E-akkoord 3. Toekomstbeelden

Nadere informatie

... Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045... Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst! Waarde creëren Stadhuisplein. Veranderende overheid

... Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045... Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst! Waarde creëren Stadhuisplein. Veranderende overheid Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045 Energieneutraal Veranderende overheid Waarde creëren Stadhuisplein Zichtbaar maken van innovatie Als duurzame stad Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst!

Nadere informatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie 1 Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie Wij willen Betaalbare, Duurzame, Eigen Energie in Oosterhout 3 Waarom ONE Betaalbaar Duurzaam Eigen Samen Goedkoper dan de markt Winsten

Nadere informatie

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Raymond Roeffel Directeur Trineco Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Agenda Waarom zonnestroom? Wet en regelgeving rondom zonnesystemen Salderingstarieven De meest voorkomende situaties

Nadere informatie

Bijlage: Green Deal Sun Share Breda

Bijlage: Green Deal Sun Share Breda 1. Breda DuurSaam Breda DuurSaam is een onafhankelijke coöperatie die projecten opzet, begeleidt en uitvoert die bijdragen aan een volhoudbare, leefbare en gezonde Bredase samenleving. Deze projecten richten

Nadere informatie

Lokale energiecoöperatie

Lokale energiecoöperatie Lokale energiecoöperatie Stuwende kracht achter de de duurzame energietransitie van onderaf 1 Inhoud I. Visie II. De Energie Coöperatie III. Eemflow Energie VOF 2 Van Klimaat beleid naar Energie transitie

Nadere informatie

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu ENERGIECONCEPTEN Advies op maat ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energiekosten zal dit in 10

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen Eneco Groep Duurzame energie voor iedereen Duurzame koploper Eneco is het grootste energiebedrijf van Nederland in publieke handen. Onze missie is betaalbare duurzame energie mogelijk maken die altijd,

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

Energieakkoord: Wij zijn aan zet!

Energieakkoord: Wij zijn aan zet! Energieakkoord: Wij zijn aan zet! Energieakkoord in het kort - Akkoord over energiebesparing binnen de SER tussen overheid, natuur- en milieuorganisaties, vakbonden, energieproducenten, netbeheerders,

Nadere informatie

Onderwerp: Kaders voor windenergie

Onderwerp: Kaders voor windenergie Aan het Algemeen Bestuur Datum: 02-10-2013 Onderwerp: Kaders voor windenergie Voorstel 1. Vaststellen van beleidskaders voor windenergie-initiatieven; 2. Kennis te nemen van het initiatief voor een windmolenpark

Nadere informatie

EEN DUURZAME ENERGIEVOORZIENING VOOR IEDEREEN

EEN DUURZAME ENERGIEVOORZIENING VOOR IEDEREEN A SUSTAINABLE ENERGY SUPPLY FOR EVERYONE A SUSTAINABLE ENERGY SUPPLY FOR EVERYONE o o o o Portaal (6x) Bo-Ex Stanleylaan Bo-Ex Livingstonelaan Isolatie Geen Wel Wel Glas enkel Dubbel Dubbel

Nadere informatie

Bio-energiecentrales Eindhoven

Bio-energiecentrales Eindhoven Bio-energiecentrales Eindhoven Frans Kastelijn Programmamanager Energie Gemeente Eindhoven December 2014 Inhoudsopgave 1. Algemeen 2. Duurzame energie en activiteiten op lokaal niveau 3. Bio-energie centrales

Nadere informatie

Probleemanalyse Vaststellen nul- alternatief Definitie beleidsalternatieven

Probleemanalyse Vaststellen nul- alternatief Definitie beleidsalternatieven Probleemanalyse De vuilstort van de AVRI in Geldermalsen is gesloten. Het idee is om op deze gesloten vuilstort alsmede op de gebouwen van de AVRI in totaal 9,3 MWp zonpv te realiseren. Daarnaast kunnen

Nadere informatie

KANSEN VOOR ENERGIE COÖPERATIES, VASTGOED ONDERNEMERS EN PARTICULIEREN

KANSEN VOOR ENERGIE COÖPERATIES, VASTGOED ONDERNEMERS EN PARTICULIEREN KANSEN VOOR ENERGIE COÖPERATIES, VASTGOED ONDERNEMERS EN PARTICULIEREN Ing. Robert Hemmen MBA, directeur De Groene Reus Coöperatie u.a. De Groene Reus Projecten b.v. 1 Wat streven wij na? Missie Wij streven

Nadere informatie

1 juni 2011 Minisymposium Groen Gas W. Deddens

1 juni 2011 Minisymposium Groen Gas W. Deddens 1 juni 2011 Minisymposium Groen Gas W. Deddens Agenda. Wie is RENDO Duurzaam? Voorbeeld project Toekomst duurzame energie projecten icm groen gas 2 RENDO Duurzaam. Aantal medewerkers : RENDO totaal ca.

Nadere informatie

Gebieden Energie Neutraal

Gebieden Energie Neutraal Gebieden Energie Neutraal Kennismaken met het programma GEN Liesbeth Schipper 27 september 2012 Inhoud Achtergrond Opzet GEN programma GEN Nieuwbouw Energieconcept Ontwikkel en businessmodel Omgeving GEN

Nadere informatie

Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens

Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens MeppelEnergie Lokaal Duurzaam EnergieBedrijf MeppelEnergie Openingshandeling op 26-1-2012 Duurzame energie voor de woonwijk Nieuwveense

Nadere informatie

Mogelijkheden voor energie coöperaties. Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195

Mogelijkheden voor energie coöperaties. Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195 Mogelijkheden voor energie coöperaties Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195 Inhoud Samen sterker Belang van gezamenlijke projecten Variant 1: alles achter de meter Variant 2: korting

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Enexis: energie in goede banen Even if you doubt the evidence, providing incentives for energy-efficiency and clean energy are the right thing to do

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

Lokale Duurzame Energie Bevlogen business. Zaterdag 9 maart 2013 Henk Stormink

Lokale Duurzame Energie Bevlogen business. Zaterdag 9 maart 2013 Henk Stormink Lokale Duurzame Energie Bevlogen business Zaterdag 9 maart 2013 Henk Stormink Wat is LochemEnergie? Een lokale duurzame energie coöperatie (LDE) Van, voor en door inwoners van de gemeente Lochem (een echt

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

Lindenhove. Renovatie & Transformatie. Informatie vanuit Renovatieteam Lindenhove

Lindenhove. Renovatie & Transformatie. Informatie vanuit Renovatieteam Lindenhove Lindenhove Renovatie & Transformatie Informatie vanuit Renovatieteam Lindenhove ' Duurzaam & Comfortabel Met slimme combinaties van energiebesparende maatregelen en opwekking van duurzame energie komen

Nadere informatie

Wat betekenen de SDE+, Salderen, en postcoderoos voor de netbeheerder?

Wat betekenen de SDE+, Salderen, en postcoderoos voor de netbeheerder? Wat betekenen de SDE+, Salderen, en postcoderoos voor de netbeheerder? Enexis: Wij brengen energie waar mensen licht en warmte nodig hebben. Enexis: Een rijke historie IJsselmij Frigem EGD Ruil verzorgingsgebied

Nadere informatie

s-hertogenbosch, juni 2013 Samenwerkingsovereenkomst Brabantse Pilot Publieke Laadinfrastructuur Provincie Noord-Brabant en Enexis

s-hertogenbosch, juni 2013 Samenwerkingsovereenkomst Brabantse Pilot Publieke Laadinfrastructuur Provincie Noord-Brabant en Enexis Samenwerkingsovereenkomst Brabantse Pilot Publieke Laadinfrastructuur Provincie Noord-Brabant en Enexis INHOUD 1. Inleiding 2. Pilot laadinfrastructuur Brabant 3. Overwegingen 4. Doelstellingen 5. Gefaseerde

Nadere informatie

Energie neutrale Gebiedsontwikkeling

Energie neutrale Gebiedsontwikkeling Energie neutrale Gebiedsontwikkeling Dag van de Projectontwikkeling Pieter Hameetman, directeur 23 mei 2013 Koninklijke BAM Groep nv Energie neutrale gebiedsontwikkeling Energienota = 0 Betekend communiceren

Nadere informatie

Waarom zonnestroom? 21 maart 2013 1

Waarom zonnestroom? 21 maart 2013 1 Waarom zonnestroom? De zon is ruim voorradig. Je eigen stroom duurzaam zelf opwekken. Verwachte levensduur panelen ca. 30 jaar. Minder afhankelijk van de grote maatschappijen Minder invloed van wat ver

Nadere informatie

De Energietransitie van Onderaf

De Energietransitie van Onderaf De Energietransitie van Onderaf Rapportage WP3 - Handelingsperspectieven DEEL 0 Inleiding 1 Auteurs Roelien Attema & Geerte Paradies Uitgegeven voor Titel Versie 1.0 STEM programma Rapportage WP3 Handelingsperspectieven

Nadere informatie

Steek Energie in je huis

Steek Energie in je huis Steek Energie in je huis 9 oktober 2012 Breda 1 Bouwbedrijf Boot B.V. Bouwbedrijf Boot is actief in de woningbouw (particulier, ontwikkeling), zorg huisvesting en utiliteit (scholen, kantoren, bedrijfsgebouwen).

Nadere informatie

TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid. Programmalijnen en speerpunten 2014

TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid. Programmalijnen en speerpunten 2014 TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid Programmalijnen en speerpunten 2014 Programmalijnen en aandachtspunten 1. Energiemanagement voor fleibiliteit van energiesysteem 2. Informatie en control

Nadere informatie

Zonder Energieopslag geen Energietransitie. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013

Zonder Energieopslag geen Energietransitie. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013 Zonder Energieopslag geen Energietransitie Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013 Duurzame Energie Koepel 6 brancheorganisaties (wind, zon, bodemenergie, bio, warmtepompen,

Nadere informatie

Informatieavond 25 januari

Informatieavond 25 januari Informatieavond 25 januari Waarom is BoeN opgericht? Doelstellingen: lokaal Duurzaam Bewustwording Betaalbaar Onafhankelijk Wat wil BoeN? Werkgroepen: 1. Marketing en communicatie 2. Zonne energieprojecten

Nadere informatie

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT De overheid wil duurzame energie stimu leren en innovatie van duurzame energietechnieken bevor deren: meer duurzame energie in de toekomst. Doel is 16% duur

Nadere informatie

Bouwen is Vooruitzien

Bouwen is Vooruitzien Bouwen is Vooruitzien Energie van visie tot projecten Peter Op t Veld Inhoud Waar staan we? Europees energie en klimaatbeleid Tegenstelling collectief belang individueel belang Waar gaan we naar toe?

Nadere informatie

Voorlichtingsbijeenkomst Coöperatie Waalre Energie Lokaal. Waalre, 28 november 2012

Voorlichtingsbijeenkomst Coöperatie Waalre Energie Lokaal. Waalre, 28 november 2012 Voorlichtingsbijeenkomst Coöperatie Waalre Energie Lokaal Waalre, 28 november 2012 Pieter Brouwers Voorzitter Agenda Doel van deze avond Hoe is de coöperatie geboren Wat kan er momenteel op het gebied

Nadere informatie

WORKSHOP ENERGIEVISIE

WORKSHOP ENERGIEVISIE WORKSHOP ENERGIEVISIE STELLING 1 Wij werken al vanuit een energievisie WAT ZIT ER IN EEN ENERGIEVISIE Hoe gaan we om met energie in bestaande bouw en in nieuwbouw, in zowel woningbouw als utiliteit en

Nadere informatie

Energie Exploitatie Ontwikkelingen in Nederland

Energie Exploitatie Ontwikkelingen in Nederland Energie Exploitatie Ontwikkelingen in Nederland Leo Brouwer Programma adviseur Duurzame Energie en Energietransitie 16 oktober 2007 donderdag 18 oktober 2007 1 Daan van Vliet Directeur Unica Bestuurslid

Nadere informatie

Duurzaam Sportcomplex De Tukkers Albergen

Duurzaam Sportcomplex De Tukkers Albergen Duurzaam Sportcomplex De Tukkers Albergen Voorbeeldproject voor een gecombineerde inzet van duurzame energiebronnen voor de productie van warmte en elektriciteit Presentatie 18 dec. VV. Berkum Eddy Bramer

Nadere informatie

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst!

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst! Accountants controleren over het algemeen niet de energierekening van hun cliënten op fouten! Controleert u de energierekening op fouten? Uit onderzoek van de NMa blijkt dat meer dan 20% van energierekeningen

Nadere informatie

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland BIObased logistiek maintenance hightech systems agrofood overheden RIS3 innovatiebevordering duurzaamheid schone energie welzijn samenwerking gezondheid

Nadere informatie

ENERGIE. besparen. vandorp.eu

ENERGIE. besparen. vandorp.eu ENERGIE besparen ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energieprijzen zal dit in 10 jaar al gauw

Nadere informatie

STEM Bedrijventerreinen. Proposities voor duurzame energie op bedrijventerreinen: Stem op uw favoriete propositie!

STEM Bedrijventerreinen. Proposities voor duurzame energie op bedrijventerreinen: Stem op uw favoriete propositie! STEM Bedrijventerreinen Proposities voor duurzame energie op bedrijventerreinen: Stem op uw favoriete propositie! 2 Consortium 3 STEM regeling De STEM (Samenwerken Topsector Energie en Maatschappij) regeling

Nadere informatie

Het kan minder! ing. P. Hameetman

Het kan minder! ing. P. Hameetman Het kan minder! ing. P. Hameetman manager innovatie BAM Vastgoed bv Inleiding Afbakening: Presentatie is toegespitst op woningbouw Verdieping van technische mogelijkheden 2 Klimaatakkoord Gemeenten en

Nadere informatie

Energie Atlas Rotterdam

Energie Atlas Rotterdam Energie Atlas Rotterdam WERKEN AAN ONZE STEDELIJKE AMBITIES DOOR SAMENWERKING MET STAKEHOLDERS ODE DUURZAME ENERGIE SPOOR 3, SESSIE 2 GEMEENTE ROTTERDAM, ROLAND VAN DER HEIJDEN, 11 JUNI 2014 foto: www.barthoogveld.nl

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

VAN HARTE WELKOM INFORMATIE AVOND PV- PROJECT NAMENS WETHOUDER TON ANCION OP DE. Duurzame Verlichting Landgraaf

VAN HARTE WELKOM INFORMATIE AVOND PV- PROJECT NAMENS WETHOUDER TON ANCION OP DE. Duurzame Verlichting Landgraaf 1 NAMENS WETHOUDER TON ANCION VAN HARTE WELKOM OP DE INFORMATIE AVOND PV- PROJECT Duurzame Verlichting Landgraaf PROJECTLEIDER GEMEENTE LANDGRAAF: RONALD BOUWERS ALGEMEEN Een van de milieu ambities van

Nadere informatie

Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen

Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen 6 december 2011 Albert Hulshoff Ede 22 maart 2012 Prestatiecontracten - Prestatiecontracten - ESCo-eigenschappen

Nadere informatie

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Inleiding Energiesprong is een programma dat de Stichting Experimenten Volkshuisvesting (SEV) uitvoert in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken

Nadere informatie

Concept Development Opdracht 1B Battle of Concepts Enexis. Niels Joormann - 0819811 - CMD2a

Concept Development Opdracht 1B Battle of Concepts Enexis. Niels Joormann - 0819811 - CMD2a Concept Development Opdracht 1B Battle of Concepts Enexis Niels Joormann - 0819811 - CMD2a Inhoudsopgave Debriefing 03 Onderzoek 03 Omgevingsanalyse 04 Concept: Opgewekt! 05 Business Model Canvas 11 Pitch-presentatie

Nadere informatie

Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp

Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp JBR Organisatie-adviseurs bv Energiebedrijven kunnen vóór 2020 in 4 mln. woningen 30% energie besparen Energiebedrijven

Nadere informatie

Mijnwater 2.0 Heerlen. Hybride Duurzame Energie infrastructuur. Mijnwater 2.0 Heerlen

Mijnwater 2.0 Heerlen. Hybride Duurzame Energie infrastructuur. Mijnwater 2.0 Heerlen infrastructuur Mijnwater 2.0 Heerlen infrastructuur Structuurplan Duurzame Energie - Business plan Mijnwater Energiebesparing CO 2 reductie 1 Inhoudsopgave Mijnwater 1.0 Terugblik- Hoe zijn wij zover gekomen

Nadere informatie

Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven. Plaats voor een heading

Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven. Plaats voor een heading Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven Plaats voor een heading Jean Paul Kroese 26 april 2012 Opbouw presentatie 1. Kenmerken Regio Eindhoven 2. Regionale ambitie en inhoudelijke opgave 3. Governance

Nadere informatie

Advies en projectrealisatie in energiebesparing en verduurzaming

Advies en projectrealisatie in energiebesparing en verduurzaming ! Advies en projectrealisatie in energiebesparing en verduurzaming Elemental Generation is Partner in de verduurzaming van bestaande bouw en in de realisatie van energie-neutrale nieuwbouw Expert in de

Nadere informatie

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen.

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. Inhoud De warmtemarkt Warmtevraag woningen Warmtemarkt voor woningen Gasdistributie en CV ketel Elektriciteitsdistributie

Nadere informatie

Naar een klimaatneutrale sportvereniging

Naar een klimaatneutrale sportvereniging Naar een klimaatneutrale sportvereniging Leidraad voor het maken van een eigen projectplan of Plan van Aanpak Inleiding Steeds meer sportverenigingen met een eigen accommodatie komen in actie om energie

Nadere informatie

Samenvatting. Een Ecovat INFRASTRUKTUUR is een plug and play :

Samenvatting. Een Ecovat INFRASTRUKTUUR is een plug and play : Introductie Aris de Groot Energie-, Installatie- en Bouw BV Postbus 2 5400 AA Uden Ing. A.W. (Aris) de Groot. Directeur/eigenaar Bezoekadres: Loopkantstraat 7a Uden Mobiel 0651.386511 Samenvatting Een

Nadere informatie

Persoonlijke offerte voor Dhr. S. Sent

Persoonlijke offerte voor Dhr. S. Sent Persoonlijke offerte voor Dhr. S. Sent Zonlaan 265 1234 AB Zelfstad 1 augustus 2014, s-hertogenbosch Geachte heer Sent, Hartelijk dank dat we u een aanbod op maat mogen doen voor Zelfstroom Alles-in-1

Nadere informatie

Gas geven voor duurzame energie

Gas geven voor duurzame energie Gas geven voor duurzame energie Programma Programma Thema Thema Workshops Workshops Lokatie Lokatie Gelders Gelders netwerk netwerk voor voor duurzame duurzame energie energie Uitnodiging Netwerkbijeenkomst

Nadere informatie

DEventer Energieke Verbinding Pilot ESCo

DEventer Energieke Verbinding Pilot ESCo DEventer Energieke Verbinding Pilot ESCo Inhoud 1. Inleiding 2. Wat is een ESCo? 3. Wat is de meerwaarde van een ESCo? 4. Organisatie en positionering 5. Belemmeringen en risico s 1.1 DEventer Energieke

Nadere informatie

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN ENERGIEAKKOORD Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN 2 - Wie zijn wij? - Visie Ekwadraat - Beleid - Doelstellingen - Middelen - Financiering Inhoud - Conclusies en aanbevelingen 3 INLEIDING

Nadere informatie

LED & de integratie in slimme netwerken met diverse sensoren, bieden nieuwe kansen voor openbare verlichting,

LED & de integratie in slimme netwerken met diverse sensoren, bieden nieuwe kansen voor openbare verlichting, / solution partner of the at TU/e De vraag Samenhangende vraagstellingen mbt openbare verlichting: Mogelijke vervanging van 21.000 lichtmasten in de stad Strategie die breder kijkt dan energiebesparing

Nadere informatie

2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014

2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014 2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014 Inleiding Het doel van het project Energie Besparen Gooi en Vecht is om in drie jaar tijd 2.500 tot 4.000 woningen te verduurzamen.

Nadere informatie

Zon, wind, water... Ontdek je eigen energie

Zon, wind, water... Ontdek je eigen energie Zon, wind, water... Ontdek je eigen energie Groen Duurzame energie komt voort uit schone en onuitputtelijke bronnen zoals de bodem, zon, wind of water. U kunt deze op kleine schaal zelf opwekken. De energie

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

Alphen aan den Rijn, Boskoop, Rijnwoude Samen, lokaal en duurzaam! ENERGIEK ALPHEN AAN DEN RIJN

Alphen aan den Rijn, Boskoop, Rijnwoude Samen, lokaal en duurzaam! ENERGIEK ALPHEN AAN DEN RIJN Alphen aan den Rijn, Boskoop, Rijnwoude Samen, lokaal en duurzaam! ENERGIEK ALPHEN AAN DEN RIJN Energiek Alphen aan den Rijn AGENDA 1. Opening 2. Wie en wat is Energiek Alphen aan den Rijn 3. Gemeente

Nadere informatie

Zon op VVE. Wormerveer Eric de Lange 19 mei 2016

Zon op VVE. Wormerveer Eric de Lange 19 mei 2016 Zon op VVE Wormerveer Eric de Lange 19 mei 2016 Waarom doen we dit? Wereldwijde klimaatcrisis Klimaat top Parijs Energie Akkoord Nederland Klimaatzaak Urgenda Maar er gebeurt nog steeds te weinig en te

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

Bezwaren en oplossingen analyse van de denktanksessies installatiebranche

Bezwaren en oplossingen analyse van de denktanksessies installatiebranche Bezwaren en oplossingen analyse van de denktanksessies installatiebranche Bezwaren / Opmerkingen uit de Yellow paper sessie van 25-06-2014 Omvang 1. Alleen voor grote bedrijven met grote projecten 2. Te

Nadere informatie

Bio energiecentrales Eindhoven

Bio energiecentrales Eindhoven Bio energiecentrales Eindhoven Frans Kastelijn Projectmanager Gemeente Eindhoven Maart 2009 Inhoudsopgave 1. Duurzame energie op lokaal niveau 2 Activiteiten op lokaal niveau 3. Bio energiecentrales in

Nadere informatie

Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015

Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015 Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015 Krijn Ratsma (architect en voorzitter Stichting Energieke Regio) inhoud: ontstaan Energieke Regio opzet van het project ook in

Nadere informatie

Energietransitie en schaalvoordelen

Energietransitie en schaalvoordelen Energietransitie en schaalvoordelen Samenvatting McKinsey-onderzoek Oktober 2013 CONTEXT Recent is door McKinsey, in opdracht van Alliander, een onderzoek uitgevoerd naar de vraag: Wat zijn de voordelen

Nadere informatie

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18 1 Voorstel aan de raad Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18 Voor raadsvergadering d.d.: 19-03-2013 Agendapunt: 06 Onderwerp:

Nadere informatie

Gaat kosten efficiency voor verduurzaming bij bestaande bouw?

Gaat kosten efficiency voor verduurzaming bij bestaande bouw? Gaat kosten efficiency voor verduurzaming bij bestaande bouw? Workshop Energie Besparen blok 2: 13:20 u- 14:10 u Agenda Welkom Even Voorstellen De CO 2 -ladder Verduurzaming woningbouw in de praktijk Oplossingsrichting

Nadere informatie

Ontwikkelingen Zonne-energie

Ontwikkelingen Zonne-energie Ontwikkelingen Zonne-energie : Energieke Samenleving onderweg naar morgen Bert Bakker NIEUW: Bezuidenhoutseweg 50 2594 AW Den Haag 070 3040114 De oorsprong van (duurzame) energie De zon als energieleverancier

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

Energieke Zorgbouw. 5 oktober 2011. Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO)

Energieke Zorgbouw. 5 oktober 2011. Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO) Energieke Zorgbouw 5 oktober 2011 Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO) Introductie Wijnanda Willemse adviseur NL Energie & Klimaat - Agentschap NL Voorheen SenterNovem Energiebesparing

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie januari 2011 Alle tuinders in Gelderland kunnen besparen Wilt u uw energiekosten verlagen? Door energie te

Nadere informatie

ECO Oostermoer in oprichting

ECO Oostermoer in oprichting Samen sterk voor een leefbaar en duurzaam platteland ECO Oostermoer in oprichting Nieuwsbrief 18 juni 2012 Voor u ligt de eerste nieuwsbrief van ECO Oostermoer, waarin wij u nader informeren over de stand

Nadere informatie

De rol van biomassa in de energietransitie.

De rol van biomassa in de energietransitie. De rol van biomassa in de energietransitie. Bert de Vries Plaatsvervangend directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, Ministerie van Economische Zaken Inhoud 1. Energieakkoord 2. Energietransitie

Nadere informatie

Energie van ons allemaal

Energie van ons allemaal VNO-NCW Themabijeenkomst Energietransitie Michael Fraats Trianel Energie B.V. 28 November 2011 1 Energie van ons allemaal 30-11-2011 2 Energie van ons allemaal is de essentie van Trianel Energie: Gericht

Nadere informatie

CO 2 - en energiereductiedoelstellingen t/m 2012. Alfen B.V. Auteur: H. van der Vlugt Versie: 2.4 Datum: 16-aug-2011 Doc.nr: 10.

CO 2 - en energiereductiedoelstellingen t/m 2012. Alfen B.V. Auteur: H. van der Vlugt Versie: 2.4 Datum: 16-aug-2011 Doc.nr: 10. CO 2 - en energiereductiedoelstellingen t/m 2012 Alfen B.V. Auteur: H. van der Vlugt Versie: 2.4 Datum: Doc.nr: 10.A0320 CO 2 -reductierapport Distributielijst Naam B.Bor (Alf) M. Roeleveld (ALF) Accorderingslijst

Nadere informatie

6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken

6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken 6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken 6.1 Aanpassingen van de infrastructuur in Nederland De energietransitie kan ingrijpende gevolgen hebben voor vraag en aanbod van energie en voor de netwerken

Nadere informatie

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam Context Klimaatprobleem Er is sprake van een wereldwijd klimaatprobleem, waarbij de temperatuur over de afgelopen decennia structureel is opgelopen. Deze trend wordt veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgas,

Nadere informatie

Greenspread. realising sustainable connections

Greenspread. realising sustainable connections Greenspread realising sustainable connections Greenspread, het Energieakkoord en CoopDeZon Inleiding Inleiding Greenspread richt zich op het ontwikkelen van lokale duurzame-energieproductiemiddelen. Greenspread

Nadere informatie

Smart Grids proeftuinen. Innovatieprogramma Intelligente Netten (IPIN)

Smart Grids proeftuinen. Innovatieprogramma Intelligente Netten (IPIN) Smart Grids proeftuinen Innovatieprogramma Intelligente Netten (IPIN) Smart Grids proeftuinen Innovatieprogramma Intelligente Netten (IPIN) Smart Grids proeftuinen Innovatieprogramma Intelligente Netten

Nadere informatie

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen SMART CITY UTRECHT Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen Brigitte Hulscher Program Manager Smart Cities, Marketing & Innovation Utrecht Jong en hoog opgeleid 334.862 inwoners, 20 % < 17, 18% 18-26,

Nadere informatie

Energie voor morgen, vandaag bij GTI

Energie voor morgen, vandaag bij GTI Energie voor morgen, vandaag bij GTI Jet-Net docentendag 5 juni 2008 GTI. SMART & INVOLVED GTI is in 2009 van naam veranderd: GTI heet nu Cofely SLIMME ENERGIENETWERKEN, NU EN MORGEN 2008 2010 Centrale

Nadere informatie

Hartelijk Welkom! Gemeentehuis Capelle aan den IJssel 26 november 2013

Hartelijk Welkom! Gemeentehuis Capelle aan den IJssel 26 november 2013 Hartelijk Welkom! Gemeentehuis Capelle aan den IJssel 26 november 2013 Agenda 20.00 uur Opening door wethouder (introductie zonatlas) Jouke van Winden 20.20 uur Introductie Energie Collectief Capelle (ECC)

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

Eerste resultaten verduurzaming bedrijfsterreinen Regio Hart van Brabant

Eerste resultaten verduurzaming bedrijfsterreinen Regio Hart van Brabant Eerste resultaten verduurzaming bedrijfsterreinen Regio Hart van Brabant Op het terrein van energietransitie 17 september 2014 Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Doel... 3 3. Resultaten... 4 3.1. Update resultaten

Nadere informatie

NAAR EEN DUURZAAM ENERGIESYSTEEM

NAAR EEN DUURZAAM ENERGIESYSTEEM MAART 2014 NAAR EEN DUURZAAM ENERGIESYSTEEM HOE ENEXIS BIJDRAAGT AAN DE REALISATIE VAN DE ENERGIEDOELSTELLINGEN TOEKOMSTVAST MAKEN VAN DE ENERGIENETTEN Enexis neemt haar verantwoordelijkheid om, vanuit

Nadere informatie