Maatschappelijke Kosten Baten Analyse Waarheen met het Veen

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Maatschappelijke Kosten Baten Analyse Waarheen met het Veen"

Transcriptie

1 Maatschappelijke Kosten Baten Analyse Waarheen met het Veen Ernst Bos en Theo Vogelzang (LEI) Opgave LEI: Beoordeel peilstrategieën Groene Hart op basis van Maatschappelijke Kosten en Baten Opbouw presentatie: Waarom peilstrategieën? Wat houden peilstrategieën in? Maatschappelijke Kosten Baten Analyse peilstrategieën: wat en waarom? Peilstrategie uitgangspunt Vier Zwaluwen Model van Natuurmonumenten: illustratie methodiek MKBA Conclusies Waarom peilstrategieën? Uitdaging Groene Hart: functies natuur & landschap versterken, cultuurhistorie behouden en bodemdaling reduceren

2 Maatschappelijke Kosten Baten Analyse Waarheen met het Veen Wat houden peilstrategieën in? Waar? Veenweidegebied rond Zegveld als case studiegebied (tussen Woerden, Bodegraven en Nieuwkoop) Welke peilstrategieën? - Strategie 1: 2 peilvakken, slootpeil -30 cm (zomer) en -40 cm (winter) - Strategie 2: 1 peilvak, slootpeil -30 cm (zomer) en -40 cm (winter) - Strategie 3: 2 peilvakken, slootpeil -30 cm (zomer) en -40 cm (winter), met onderwaterdrains Effecten: verandering peil verandering arealen natuur, verbrede landbouw (SAN, zorg, recreatie) en productie landbouw diverse maatschappelijke voor -en nadelen

3 Maatschappelijke Kosten Baten Analyse Waarheen met het Veen Maatschappelijke Kosten Baten Analyse (MKBA): wat en waarom? Uitdaging: de diverse voor -en nadelen van peilstrategieën tegen elkaar afzetten en integraal beoordelen MKBA: in monetaire eenheden uitdrukken van in principe alle significante effecten, daarmee integrale beoordeling op maatschappelijk rendement Rol MKBA in de besluitvorming: i) Voor grote Rijksprojecten MKBA verplicht, uitkomst niet bindend ii) Vanuit beleid richtlijnen uitvoeren methodiek MKBA beschikbaar: OEI (2000) en OEI (2004) iii) En vanuit beleid Kentallen beschikbaar voor waardering Natuur, Water, Bodem en Landschap: Ministerie van LNV (2006)

4 Maatschappelijke Kosten Baten Analyse Waarheen met het Veen: stappenplan Methodiek: Algemeen stappenplan MKBA voor peilstrategieën Stap 1. De beschrijving autonome ontwikkeling Stap 2. De beschrijving van de peilstrategie Stap 3. De identificatie effecten Stap 4. Waarderen effecten in termen van kosten en baten: geldstromen en waarden, beiden in Stap 5. De verdiscontering van toekomstige kosten en batenstromen tot een netto contante waarde

5 MKBA Vier Zwaluwen Model (peilstrategie 2) Het Vier Zwaluwen Model in van Natuurmonumenten: illustratie MKBA Visie Natuurmonumenten: Natuurontwikkeling Groene Hart volgens Vier Zwaluwen Model, in aansluiting op peilstrategieën WmhV - Moeraszwaluw (zwarte stern): hoogwaardige moerasnatuur - Boerenzwaluw: veeteelt in combinatie met verbrede landbouw - Huiszwaluw: intensieve melkvee in een open landschap - Gierzwaluw: urbane natuur met wonen en recreatie Hoe implementeren?: Door middel van peilstrategie een zonering van de 4 natuurtypen veenweidegebied rond Zegveld Welke peilstrategie? 1 peilvak, slootpeil -30 cm (zomer) en -40 cm (winter)

6 MKBA Vier Zwaluwen Model (peilstrategie 2) Het Vier Zwaluwen Model in van Natuurmonumenten Moeraszwaluw: bestaand en nieuw veenmoeras Bodegraven Moeraszwaluw: bestaand en nieuw veenmoeras Boerenzwaluw: agrarisch natuur Gierzwaluw: bestaand dorpslandschap in combinatie met ontwikkeling nieuw woon recreatiegebied 4-zwaluwenmodel Huiszwaluw: intensieve melkveehouderij Woerden Gierzwaluw: bestaand dorpslandschap in combinatie met ontwikkeling nieuw woon recreatiegebied

7 MKBA: Stap 1, Beschrijving autonome ontwikkeling Stap 1. De beschrijving autonome ontwikkeling - Verdere bodemdaling - Ontwikkeling landbouw redelijk gunstig - Daling ecosysteem waarde - Plannen voor het gebied: - Watergebiedsplan Zegveld en Oud Kamerik

8 MKBA: Stap 2, Beschrijving scenario Stap 2: Beschrijving scenario in termen van verandering arealen grondgebruik ten gevolge van peilstrategie (ha) Autonome ontwikkeling Vier Zwaluwen Model Verandering Landbouwproductie Verbrede landbouw Natuur TOTAAL

9 MKBA: Stap 3, 4 en 5, Identificatie, waardering en verdiscontering effecten 4- zwaluwe nmodel Effecten Type Welvaartseffecten Onverdisconteerd (in ) Verdisconteerd (in ) Moeraszwaluw Toename biodiversiteit Toename niet-gebruiksbaten tot / jr. Extra fijnstof afvang Positieve gezondheidseffecten / jr. Afname CO2-uitstoot Positieve klimaateffecten groei / jr tot Toename CH4-uitstoot Negatieve klimaateffecten - P.M. - P.M. Boerenzwaluw Afname areaal verbrede landbouw Afname inkomsten verbrede landbouw / jr Huiszwaluw Afname areaal productielandbouw Afname inkomsten primaire landbouw / jr Toename waarde woningen / jr Gierzwaluw Toename winst recreatiesectoren / jr Toename muggenoverlast - -

10 MKBA: Stap 3, 4 en 5, Identificatie, waardering en verdiscontering effecten 4- zwaluwe nmodel Effecten Type Welvaartseffecten Onverdisconteerd (in ) Verdisconteerd (in ) Minder stank (mest) overlast + + Afname kosten waterbeheer per jaar tot eenmalig tot Vermeden kosten water-berging 0 0 Vermeden verzakking-schade 0 0 TOTAAL tot Totalen vergelijkbare MKBA peilstrategieën (kleiner studiegebeid): Peilstrategie 1: tot Peilstrategie 2: tot Peilstrategie 3: tot

11 MKBA: Conclusies Conclusies MKBA methodiek - MKBA heeft een centrale rol als beleidsondersteunend instrument voor het evalueren van (Rijks) projecten - MKBA maakt een integrale afweging mogelijk - Beleidsgeïnitieerde richtlijnen beschikbaar methodiek en data MKBA Peilstrategieën - Belangrijkste batenposten: meer biodiversiteit en positieve klimaatseffecten - Belangrijkste kostenposten: gederfde landbouwproductie - Van de 3 peilstrategieën voor de polder Zegveld zou Vier Zwaluwen Model (-30 cm / - 40 cm) tot hoogste maatschappelijke welvaart leiden (grootste areaal natuur) geen drains - De studie heeft laten zien dat het 4 zwaluwenmodel serieuze potenties heeft als leidend inrichtsprincipe voor het gehele Westelijke Veenweidegebied.

12 MKBA: Conclusies Opmerkingen: - Het betreft een regionaal economische analyse - Niet alle posten zijn gemonetariseerd. Toename CH4 uitstoot P.M. post, want kwantificering onzeker. - Indien toegepast op grotere schaal dan zelfde type effecten. Relatieve omvang effecten kan veranderen en batenposten verzakkingschade en waterberging kunnen relevant worden. Eindconclusie: Van de 3 peilstrategieën levert het Vier Zwaluwen Model (peilstrategie 2) maatschappelijk het hoogste rendement op

OVERZICHT WERKZAAMHEDEN EN PRODUCTEN 2006 PROJECT WAARHEEN MET HET VEEN

OVERZICHT WERKZAAMHEDEN EN PRODUCTEN 2006 PROJECT WAARHEEN MET HET VEEN OVERZICHT WERKZAAMHEDEN EN PRODUCTEN 2006 PROJECT WAARHEEN MET HET VEEN Stand van zaken 1. Berekeningen effecten van peilscenario s In 2005 is een 5000 ha groot pilot gebied rond polder Zegveld in het

Nadere informatie

Baten van Omgevingskwaliteit in euro s

Baten van Omgevingskwaliteit in euro s Baten van Omgevingskwaliteit in euro s Dr.ir. E.C.M. Ruijgrok Oog voor kwaliteit In het ruimtelijk planproces worden al meer hoogwaardige omgevingsvarianten ontworpen: Maar worden deze ook gekozen? Wat

Nadere informatie

Fact sheet Bodemdaling door veenoxidatie

Fact sheet Bodemdaling door veenoxidatie Fact sheet Bodemdaling door veenoxidatie Wat is bodemdaling door veenoxidatie? Bij de ontginning van het westelijke veenweidegebied zijn sloten gegraven om de moerassen van West Nederland geschikt te maken

Nadere informatie

STUREN MET WATER. over draagvlak en draagkracht in de westelijke veenweiden

STUREN MET WATER. over draagvlak en draagkracht in de westelijke veenweiden STUREN MET WATER over draagvlak en draagkracht in de westelijke veenweiden STUREN MET WATER Het ontwerp Sturen met water van het Veenweide Innovatiecentrum Zegveld (VIC) zet in op actief, dynamisch grondwaterbeheer

Nadere informatie

MKBA gewogen: voor- en nadelen. CE Delft, Martijn Blom Milieutafel, Den Haag12 november 2013

MKBA gewogen: voor- en nadelen. CE Delft, Martijn Blom Milieutafel, Den Haag12 november 2013 MKBA gewogen: voor- en nadelen CE Delft, Martijn Blom Milieutafel, Den Haag12 november 2013 CE Delft Onafhankelijk, non-profit research & consultancy Secties: Verkeer Ketens- en Milieu-analyse Energie

Nadere informatie

Bodem & Klimaat. Op weg naar een klimaatbestendig bodembeheer

Bodem & Klimaat. Op weg naar een klimaatbestendig bodembeheer Bodem & Klimaat Op weg naar een klimaatbestendig bodembeheer Jaartemperaturen en warmterecords in De Bilt sinds het begin van de metingen in 1706 Klimaatverandering KNMI scenarios Zomerse dagen Co de Naam

Nadere informatie

Klimaateffectschetsboek West-en Oost-Vlaanderen NATHALIE ERBOUT ZWEVEGEM, 5 DECEMBER 2014

Klimaateffectschetsboek West-en Oost-Vlaanderen NATHALIE ERBOUT ZWEVEGEM, 5 DECEMBER 2014 Klimaateffectschetsboek West-en Oost-Vlaanderen NATHALIE ERBOUT ZWEVEGEM, 5 DECEMBER 2014 Klimaateffectschetsboek Scheldemondraad: Actieplan Grensoverschrijdende klimaatbeleid, 11 september 2009 Interregproject

Nadere informatie

Maatschappelijke kosten baten analyse (MKBA)

Maatschappelijke kosten baten analyse (MKBA) Maatschappelijke kosten baten analyse (MKBA) Een introductie Inhoud Deel 1 - Theorie Wat is een MKBA? Hoe stel ik een MKBA op? Voor- en nadelen Deel 2 - Praktijk Praktijkvoorbeeld: bedrijventerrein t Heen

Nadere informatie

TOPSURFLAND. 1. Waterschappen

TOPSURFLAND. 1. Waterschappen TOPSURFLAND Hieronder wordt beschreven wat de toegevoegde waarde is van Topsurf voor de samenleving en wat de effecten zijn van het gebruik van Topsurfland voor alle belanghebbenden. 1. Waterschappen De

Nadere informatie

2 MKBA/Helder hulpmiddel voor economische afwegingen

2 MKBA/Helder hulpmiddel voor economische afwegingen 2 MKBA/Helder hulpmiddel voor economische afwegingen Voorwoord Besluiten nemen is afwegingen maken. Bij projecten in het waterbeheer is het maken van een zorgvuldige afweging van groot belang. Het gaat

Nadere informatie

Kosteneffectief werken met natuur: Ecologische versus technologische oplossingen. Rolinde Demeyer 5 december 2013

Kosteneffectief werken met natuur: Ecologische versus technologische oplossingen. Rolinde Demeyer 5 december 2013 Kosteneffectief werken met natuur: Ecologische versus technologische oplossingen Rolinde Demeyer 5 december 2013 Kosteneffectief werken met natuur In welke gevallen kan een groene oplossing (= natuur die

Nadere informatie

MKBA basiscursus. Ervaringen met de cursus uit het kennis en leerprogramma van de ontwikkelagenda MKBA

MKBA basiscursus. Ervaringen met de cursus uit het kennis en leerprogramma van de ontwikkelagenda MKBA MKBA basiscursus Ervaringen met de cursus uit het kennis en leerprogramma van de ontwikkelagenda MKBA Amersfoort, 2 oktober 2013 Niels Hoefsloot Doelen Ontwikkelagenda MKBA werken aan de MKBA werken met

Nadere informatie

Kringlooplandbouw: Meer verdienen met aandacht voor het natuurlijk systeem. Linda van der Weijden

Kringlooplandbouw: Meer verdienen met aandacht voor het natuurlijk systeem. Linda van der Weijden Kringlooplandbouw: Meer verdienen met aandacht voor het natuurlijk systeem Linda van der Weijden Opzet Inhoud: Hoe ontwikkel je met het natuurlijk systeem? Proces: Hoe pakken we dat aan? 2 Wat is kringlooplandbouw?

Nadere informatie

Integraal Waterplan Haarlem. Erhard Föllmi afd. OGV/SZ 17 sept. 2014

Integraal Waterplan Haarlem. Erhard Föllmi afd. OGV/SZ 17 sept. 2014 Integraal Waterplan Haarlem Erhard Föllmi afd. OGV/SZ 17 sept. 2014 Inhoud presentatie 1. Enkele begrippen 2. Waterplan Haarlem Aanleiding en doel Gerealiseerde maatregelen Actualisatie Geplande maatregelen

Nadere informatie

rendement van cultureel erfgoed

rendement van cultureel erfgoed 29 januari 2013: Het effect van investeringsprojecten op het maatschappelijk rendement van cultureel erfgoed Floris Lazrak VU University RIGO Research en Advies Floris.Lazrak@rigo.nl Inleiding De bescherming

Nadere informatie

MKBA Windenergie Lage Weide Samenvatting

MKBA Windenergie Lage Weide Samenvatting MKBA Windenergie Lage Weide Delft, april 2013 Opgesteld door: G.E.A. (Geert) Warringa M.J. (Martijn) Blom M.J. (Marnix) Koopman Inleiding Het Utrechtse College en de Gemeenteraad zetten in op de ambitie

Nadere informatie

Module: Ontbrekende schakel in netwerk

Module: Ontbrekende schakel in netwerk Module: Ontbrekende schakel in netwerk Invullen In de onderstaande tabel staat een toelichting op de in te vullen gegevens. Onderdeel Invoervariabelen Investeringen Meerkosten beheer- en onderhoud Reductie

Nadere informatie

Is er nog hoop voor de natuur? Lancering Athena 10 april 2015

Is er nog hoop voor de natuur? Lancering Athena 10 april 2015 Is er nog hoop voor de natuur? Lancering Athena 10 april 2015 Jan Luiten van Zanden Universiteit Utrecht Historische kennis van de natuur Dramatische afname biodiversiteit Globio-model: Nl in 2000: 0,63

Nadere informatie

Module: Aanpassing kruispunt

Module: Aanpassing kruispunt Module: Aanpassing kruispunt Invullen van de tool In de onderstaande tabel staat een toelichting op de in te vullen gegevens. Onderdeel Invoervariabelen Meerkosten beheer- en onderhoud Reductie reistijd

Nadere informatie

MKBA van de EHS Een institutioneel-economische analyse

MKBA van de EHS Een institutioneel-economische analyse Voorlopige resultaten, niet voor publicatie zonder toestemming auteurs!! MKBA van de EHS Een institutioneel-economische analyse Roel Jongeneel, Louis Slangen en Nico Polman Wageningen, 29 oktober 2009

Nadere informatie

MKBA Windenergie binnen de 12-mijlszone

MKBA Windenergie binnen de 12-mijlszone MKBA Windenergie binnen de 12-mijlszone Den Haag, 3 november 2014 Niels Hoefsloot Ruben Abma Inhoud presentatie 1. Onderzoeksmethode en uitgangspunten 2. Directe effecten 3. Indirecte/externe effecten

Nadere informatie

Landschapsecologische visie op natuurontwikkeling bij vernatting van de Polder Zegveld

Landschapsecologische visie op natuurontwikkeling bij vernatting van de Polder Zegveld Touch Table Workshop Waarheen met het Veen? 11 december 2007 Landschapsecologische visie op natuurontwikkeling bij vernatting van de Polder Zegveld B.P. van de Riet A. Barendregt J.T.A. Verhoeven Middels

Nadere informatie

Ondersteuning interactieve planvorming Gouwe Wiericke

Ondersteuning interactieve planvorming Gouwe Wiericke Ondersteuning interactieve planvorming Gouwe Wiericke Datum: 26 maart 2007 Instituut voor Milieuvraagstukken Faculteit der Aard- en Levenswetenschappen Vrije Universiteit De Boelelaan 1087 1081 HV AMSTERDAM

Nadere informatie

Als bijlage bij dit voorstel is het communicatieplan voor de vier projecten bijgevoegd (bijlage 6).

Als bijlage bij dit voorstel is het communicatieplan voor de vier projecten bijgevoegd (bijlage 6). VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR AGENDAPUNT 10 Onderwerp: Kredietaanvraag projecten Nota Ruimte middelen Nummer: 447055 In D&H: 18-10-2011 / 13-12-2011 Steller: ir. J. van Zuijlen/W. van Buren In Cie:

Nadere informatie

Landschapswaaier Bouwstenen voor duurzame landbouw en natuur in het Groene Hart Henk Kloen en Rita Joldersma, CLM

Landschapswaaier Bouwstenen voor duurzame landbouw en natuur in het Groene Hart Henk Kloen en Rita Joldersma, CLM Landschapswaaier Bouwstenen voor duurzame landbouw en natuur in het Groene Hart Henk Kloen en Rita Joldersma, CLM Download rapport: www.clm.nl/publicaties/data/671.pdf In opdracht van Staatsbosbeheer en

Nadere informatie

Windenergie op zee discussiebijeenkomst Kivi. Annemiek Verrips

Windenergie op zee discussiebijeenkomst Kivi. Annemiek Verrips Windenergie op zee discussiebijeenkomst Kivi Annemiek Verrips 2 Discussie windenergie op Zee Kivi Stelling in MKBA Windenergie op Zee Duurzame energiesubsidies windenergie hebben geen effect op CO2- uitstoot

Nadere informatie

RESULTATEN WORKSHOP WAARHEEN MET HET VEEN 30 januari 2003 in Gouda

RESULTATEN WORKSHOP WAARHEEN MET HET VEEN 30 januari 2003 in Gouda RESULTATEN WORKSHOP WAARHEEN MET HET VEEN 30 januari 2003 in Gouda Doel van de bijeenkomst: 1. verzamelen van commentaar op concept projectvoorstel Waarheen met het veen? t.b.v. inzending aan ICES als

Nadere informatie

Hatertse en Overasseltse Vennen

Hatertse en Overasseltse Vennen Hatertse en Overasseltse Vennen Maatregelplan aanpak verdroging en natuur Harro Kraal Waterschap Rivierenland Beleid Rijksbeleid TOP-gebieden EHS Provinciaal Waterhuishoudingsplan Actiegebieden Waterberging

Nadere informatie

Middelburg Polder Tempelpolder. Polder Reeuwijk. Reeuwijk. Polder Bloemendaal. Reeuwijksche Plassen. Gouda

Middelburg Polder Tempelpolder. Polder Reeuwijk. Reeuwijk. Polder Bloemendaal. Reeuwijksche Plassen. Gouda TNO Kennis voor zaken : Oplossing of overlast? Kunnen we zomaar een polder onder water zetten? Deze vraag stelden zich waterbeheerders, agrariërs en bewoners in de Middelburg-Tempelpolder. De aanleg van

Nadere informatie

Petra Berkhout. Onderzoeker, Onderzoeksinstituut LEI Wageningen UR GRONDONTWIKKELINGEN IN PERSPECTIEF

Petra Berkhout. Onderzoeker, Onderzoeksinstituut LEI Wageningen UR GRONDONTWIKKELINGEN IN PERSPECTIEF Petra Berkhout Onderzoeker, Onderzoeksinstituut LEI Wageningen UR GRONDONTWIKKELINGEN IN PERSPECTIEF Grondontwikkelingen in perspectief Grondgebonden Ondernemen, 17 november 2015 Petra Berkhout Structuur

Nadere informatie

Instrument: De maatschappelijke kostenbaten analyse van een warmteuitwisselingsproject. 1. Wat is een maatschappelijke kosten-batenanalyse?

Instrument: De maatschappelijke kostenbaten analyse van een warmteuitwisselingsproject. 1. Wat is een maatschappelijke kosten-batenanalyse? Instrument: De maatschappelijke kostenbaten analyse van een warmteuitwisselingsproject 1. WAT IS EEN MAATSCHAPPELIJKE KOSTEN-BATENANALYSE?...1 2. DE MAATSCHAPPELIJKE KOSTEN EN BATEN VAN EEN WARMTE-UITWISSELINGSPROJECT...2

Nadere informatie

Op weg naar een Watervisie Lauwersmeer (tussenbalans) Presentatie van de. keuze van uit te werken scenario s/beheersvarianten. 14/15 april 2005 BOWL

Op weg naar een Watervisie Lauwersmeer (tussenbalans) Presentatie van de. keuze van uit te werken scenario s/beheersvarianten. 14/15 april 2005 BOWL Op weg naar een Watervisie Lauwersmeer (tussenbalans) Presentatie van de keuze van uit te werken scenario s/beheersvarianten 14/15 april 2005 BOWL Waarom een watervisie? Toekomstig waterbeheer Lauwersmeer.

Nadere informatie

Meer doelbereik met minder geld

Meer doelbereik met minder geld Meer doelbereik met minder geld Hoe meet je dat? 28-10-2014, Vincent Linderhof Aanleiding Bron: Waterschap 2012 nr. 10, p. 22 23 Combineren: waarom? Synergievoordelen: goedkoper doelen realiseren Wegnemen

Nadere informatie

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth Stappenplan Social Return on Investment Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth 1 1. Inleiding Het succesvol implementeren van ehealth is complex en vraagt investeringen van verschillende

Nadere informatie

Notitie Effecten maaivelddaling veenweidegebied op grondwatersysteem Fryslân Inleiding Werkwijze

Notitie Effecten maaivelddaling veenweidegebied op grondwatersysteem Fryslân Inleiding Werkwijze Notitie Effecten maaivelddaling veenweidegebied op grondwatersysteem Fryslân Theunis Osinga, Wetterskip Fryslân Wiebe Terwisscha van Scheltinga, Wetterskip Fryslân Johan Medenblik, Provincie Fryslân Leeuwarden,

Nadere informatie

CT3011: Inleiding watermanagement

CT3011: Inleiding watermanagement CT3011: Inleiding watermanagement 3: Polders College 3: Waterbeheer 10 september 2007 Nick van de Giesen Ronald van Nooyen Olivier Hoes CT3011: Inleiding watermanagement Colleges: 1. Water in de wereld

Nadere informatie

Biodieselproductie uit palmolie en jatropha in Peru en impact voor duurzaamheid.

Biodieselproductie uit palmolie en jatropha in Peru en impact voor duurzaamheid. Biodieselproductie uit palmolie en jatropha in Peru en impact voor duurzaamheid. Een Levens Cyclus Duurzaamheids Analyse Auteur: Baukje Bruinsma November 2009 Samenvatting. Door het verbranden van fossiele

Nadere informatie

MKBA. maatschappelijke kostenbaten analyse. 2015/Matty de Wit Gebaseerd op presentaties en werk van LPBL

MKBA. maatschappelijke kostenbaten analyse. 2015/Matty de Wit Gebaseerd op presentaties en werk van LPBL MKBA maatschappelijke kostenbaten analyse 2015/Matty de Wit Gebaseerd op presentaties en werk van LPBL 1 juni 2015 Inhoud 1. Wat is een MKBA? 2. MKBA van het sociaal domein A dam Aanleiding Opbouw van

Nadere informatie

MKBA westelijke ontsluiting Amersfoort

MKBA westelijke ontsluiting Amersfoort MKBA westelijke ontsluiting Amersfoort Gemeente Amersfoort Eindrapport, woensdag 8 augustus 2012 Concept eindrapport 8 augustus 2012 pagina 1 Inhoudsopgave Samenvatting 3 1. Belangrijkste uitkomsten 3

Nadere informatie

WERELD. 5 havo 1 Globalisering 14-16

WERELD. 5 havo 1 Globalisering 14-16 WERELD 5 havo 1 Globalisering 14-16 Melkprijzen wereldwijde concurrentie Hoog: centrumlanden Middel, semi-periferie Laag, periferie Globalisering = concurrentie.. 3 factoren? 1. Opkomst MNO s, mondiale

Nadere informatie

Bestemmingsplan buitengebied Maartensdijk

Bestemmingsplan buitengebied Maartensdijk Bestemmingsplan buitengebied Maartensdijk Toetsingsadvies over het milieueffectrapport 2 december 2013 / rapportnummer 2839 48 1. Oordeel over het milieueffectrapport (MER) De gemeente De Bilt herziet

Nadere informatie

Versie 28 februari 2014. Tijd voor een grondige aanpak, Fundering voor een nationale strategie.

Versie 28 februari 2014. Tijd voor een grondige aanpak, Fundering voor een nationale strategie. Versie 28 februari 2014 Tijd voor een grondige aanpak, Fundering voor een nationale strategie. 250 miljoen euro per jaar wordt geraamd als extra onderhoudskosten voor infrastructuur (wegen en rioleringen)

Nadere informatie

Verslag van de projectgroepworkshop Waarheen met het Veen?

Verslag van de projectgroepworkshop Waarheen met het Veen? Verslag van de projectgroepworkshop Waarheen met het Veen? 11 december 2007, Instituut voor Milieuvraagstukken, Amsterdam 1 1. Inleiding Zowel in het onderzoek als in de beleidspraktijk staan de veenweidegebieden

Nadere informatie

Tijdelijke duurzame energie

Tijdelijke duurzame energie Tijdelijke duurzame energie Tijdelijk Uitgewerkte businesscases voor windenergie, zonne-energie en biomassa Anders Bestemmen Tijdelijke duurzame energie Inleiding In het Corporate Innovatieprogramma van

Nadere informatie

Economisch perspectief verdieping Nieuwe Waterweg / Botlek

Economisch perspectief verdieping Nieuwe Waterweg / Botlek Economisch perspectief verdieping Nieuwe Waterweg / Botlek Sigrid Schenk Irene Pohl Rotterdam, januari 2014 Aanleiding voor verdieping NWW / Botlek Page 2 BRON: HBR Het Botlekgebied / Pernis vormt het

Nadere informatie

Ervaringen met EC / Roet. Sef van den Elshout

Ervaringen met EC / Roet. Sef van den Elshout Ervaringen met EC / Roet Sef van den Elshout Overzicht Overzicht Waarom roet/ec Stand van zaken instrumentarium Voorbeelden van de inzet van roet voor analyses van maatregelen Bestuurlijke bruikbaarheid

Nadere informatie

Antwoord. van Gedeputeerde Staten op vragen van A.H.K. van Viegen (PvdD) (d.d. 20 juli 2015) Nummer 3060

Antwoord. van Gedeputeerde Staten op vragen van A.H.K. van Viegen (PvdD) (d.d. 20 juli 2015) Nummer 3060 van Gedeputeerde Staten op vragen van A.H.K. van Viegen (PvdD) (d.d. 20 juli 2015) Nummer 3060 Onderwerp Vervolgvragen afschaffen melkquotum Aan de leden van Provinciale Staten Toelichting vragensteller

Nadere informatie

MKBA Lokaal Energiek. Frequently Asked Questions. eerste versie 29 januari 2013 tweede versie 14 februari 2013

MKBA Lokaal Energiek. Frequently Asked Questions. eerste versie 29 januari 2013 tweede versie 14 februari 2013 MKBA Lokaal Energiek Frequently Asked Questions eerste versie 29 januari 2013 tweede versie 14 februari 2013 Wat is een MKBA? Een MKBA is een methode waarmee op gestructureerde wijze de maatschappelijke

Nadere informatie

Introductie over de Rotterdamse methode voor duurzame ontwikkeling van gebiedsprogramma s, plannen & projecten Presentatie voor Duurzaam GWW; Léon Dijk MSc, ir. Roland van Rooyen Inhoud van deze presentatie

Nadere informatie

ACTUALISATIE MKBA ASBESTDAKEN

ACTUALISATIE MKBA ASBESTDAKEN ACTUALISATIE MKBA ASBESTDAKEN Datum: 28januari 2015 Onze ref. NL221-30019 Deze rapportage geeft de resultaten weer van de actualisatie van de maatschappelijke kosten-baten analyse (MKBA) daken en gevelpanelen,

Nadere informatie

Gebruik van een interactieve kaarttafel in participatieve planprocessen

Gebruik van een interactieve kaarttafel in participatieve planprocessen Gebruik van een interactieve kaarttafel in participatieve planprocessen Ontwerp Ruimtelijke kennis, afgebeeld op kaarten en beschikbaar gemaakt via een interactieve kaarttafel, staat centraal in dit artikel.

Nadere informatie

Hoe benut ik maatschappelijke baten? Verdienmogelijkheden in het groen; Hoe gaan we het doen?

Hoe benut ik maatschappelijke baten? Verdienmogelijkheden in het groen; Hoe gaan we het doen? Hoe benut ik maatschappelijke baten? Verdienmogelijkheden in het groen; Hoe gaan we het doen? Martin van den Berg Hans Koot Velddag Follow the Money 7 september 2011 Wat komt er aan de orde Aanleiding

Nadere informatie

Wat is het Agroconvenant?

Wat is het Agroconvenant? Wat is het Agroconvenant? Nationale doelen Agroconvenant: 200 PJ Biomassa, 12 PJ Windenergie 2 %/jr Efficiencyverbetering 30 % Reductie broeikasgasemissies Gebaseerd op ambitieuze Schoon & Zuinig doelen,

Nadere informatie

Stand van zaken Omgevingsvisie 2040

Stand van zaken Omgevingsvisie 2040 Stand van zaken Omgevingsvisie 2040 1 april 2015 Gezamenlijke gemeenteraden van Katwijk, Noordwijk, Oegstgeest, Teylingen, Kaag en Braassem, Leiderdorp, Zoeterwoude, Voorschoten, Wassenaar en Leiden Het

Nadere informatie

Afweging op basis van probleemoplossend vermogen(bereikbaarheid en leefbaarheid) Ref C BTK, TBT, NBT BTL T2 T3 V2 B H M 0 0 ++ + ++ + ++ 0 ++ 0/+

Afweging op basis van probleemoplossend vermogen(bereikbaarheid en leefbaarheid) Ref C BTK, TBT, NBT BTL T2 T3 V2 B H M 0 0 ++ + ++ + ++ 0 ++ 0/+ 5. AFWEGING EN KEUZE Om tot een keuze van het voorkeursalternatief voor de nieuwe verbinding tussen de Centrale Zone en het rijkswegennet te kunnen komen, is de volgende werkwijze toegepast. Eerst zijn

Nadere informatie

Advies Langetermijnvisie Friese Veenweide. Van de belangenvertegenwoordigende adviesgroep

Advies Langetermijnvisie Friese Veenweide. Van de belangenvertegenwoordigende adviesgroep Advies Langetermijnvisie Friese Veenweide Van de belangenvertegenwoordigende adviesgroep Leeuwarden, 1 september 2014 1 Voorwoord Het ontwikkelen van een Langetermijnvisie voor de Friese Veenweidegebieden

Nadere informatie

1. INVESTERINGSBESLISSINGEN, INVESTERINGSCALCULATIE EN

1. INVESTERINGSBESLISSINGEN, INVESTERINGSCALCULATIE EN INHOUD INLEIDING 13 1. INVESTERINGSBESLISSINGEN, INVESTERINGSCALCULATIE EN 15 KAPITAALBUDGETTERING 1.1 De aard van de investeringsbeslissing 15 1.2 Organisatorische context 17 1.2.1 Strategische context

Nadere informatie

(hoofdstuk uit Inspiratiegids Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit Provincie Utrecht)

(hoofdstuk uit Inspiratiegids Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit Provincie Utrecht) Bijlage: Projecten in de provincie Utrecht (hoofdstuk uit Inspiratiegids Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit Provincie Utrecht) Inleiding In de Provinciale Ruimtelijke Structuurvisie 2013-2028 en de Verordening

Nadere informatie

Schuivende panelen. Petra Berkhout

Schuivende panelen. Petra Berkhout Schuivende panelen Petra Berkhout Kerncijfers agrocomplex Nederland, 2012 2 Aandeel (%) van deelcomplexen in TW en werkgelegenheid, 2012 Deelcomplex Toegevoegde waarde Werkgelegenh eid 2012 2012 Akkerbouw

Nadere informatie

De bestuurlijke afweging van risico s tegen de maatschappelijke kosten en baten van een risicovolle activiteit. Beleidsinstrument Mal Groepsrisico

De bestuurlijke afweging van risico s tegen de maatschappelijke kosten en baten van een risicovolle activiteit. Beleidsinstrument Mal Groepsrisico De bestuurlijke afweging van risico s tegen de maatschappelijke kosten en baten van een risicovolle activiteit Beleidsinstrument Mal Groepsrisico Kennistafel buisleidingen, 1 juni 2010 Wim Brinker, Leo

Nadere informatie

Resultaten landbouwenquête. September 2013

Resultaten landbouwenquête. September 2013 Resultaten landbouwenquête September 2013 1 Landbouwenquête 2013 Inleiding In juni 2013 hebben de noordelijke Natuur en Milieufederaties en LTO Noord in samenwerking met het Dagblad van het Noorden en

Nadere informatie

'Boeren op hoog water' Een studie naar de toekomstperspectieven voor landbouw op natte veengronden in het Groene Hart

'Boeren op hoog water' Een studie naar de toekomstperspectieven voor landbouw op natte veengronden in het Groene Hart 'Boeren op hoog water' Een studie naar de toekomstperspectieven voor landbouw op natte veengronden in het Groene Hart Ir. T.A. Vogelzang Ir. M.A. Borgstein Ing. G.J.F. van den Elzen Drs. F.A.Geerling-Eiff

Nadere informatie

Verder verduurzamen melkveehouderij; Pro-actieve aanpak Route2020

Verder verduurzamen melkveehouderij; Pro-actieve aanpak Route2020 Verder verduurzamen melkveehouderij; Pro-actieve aanpak Route2020 0 Experts verwachten een volumegroei van ~20% tot 2020 door het afschaffen van de quota... Nederlandse melkproductie (mln kg/jaar) 14,000

Nadere informatie

Grondgebonden melkveehouderij

Grondgebonden melkveehouderij Duurzame landbouw Gezond voedsel - Vitaal platteland Grondgebonden melkveehouderij Frits van der Schans Eric Hees Carin Rougoor Nadere informatie: 06 5380 5381 / fvanderschans@clm.nl Vragen mbt grondgebondenheid

Nadere informatie

20-4-2015. Enkele resultaten van bemestingsproeven met verdunde en aangezuurde mest. Proefopzet. Proefopzet. Verdunde mest

20-4-2015. Enkele resultaten van bemestingsproeven met verdunde en aangezuurde mest. Proefopzet. Proefopzet. Verdunde mest 20-4-2015 Enkele resultaten van bemestingsproeven met verdunde en aangezuurde mest Project alternatieve mest aanwendingsmethoden Emissiemetingen verdunde mest Praktijknetwerk microvergisters 9 april 2015

Nadere informatie

voor veen Een haalbaarheidsstudie naar het vernatten van veengebieden en het verhandelen van hierdoor behaalde emissiereducties

voor veen Een haalbaarheidsstudie naar het vernatten van veengebieden en het verhandelen van hierdoor behaalde emissiereducties rapport valuta voor veen hoofdstuk 1 xxxxxxxxxxxxxxxxxx voor veen Een haalbaarheidsstudie naar het vernatten van veengebieden en het verhandelen van hierdoor behaalde emissiereducties publiekssamenvatting

Nadere informatie

Business case modelcasus

Business case modelcasus 1/5 Modelcasus Van Bleek fabriek - Business Case Business case modelcasus Inleiding De Business case geeft antwoord op de vraag of het financiële resultaat over de gehele levensduur van het project voldoende

Nadere informatie

N2000 Oostelijke Vechtplassen Utrecht

N2000 Oostelijke Vechtplassen Utrecht Programmabureau Utrecht-West Provinciehuis Utrecht Archimedeslaan 6 T (030) 258 38 71 www.utrecht-west.com N2000 Oostelijke Vechtplassen Utrecht Postadres: Postbus 194, 3500 AD Utrecht Aan de bewoners

Nadere informatie

Programma Nieuwe Natuur Flevoland. Projectvoorstel Noordwest Schokland - NFL04

Programma Nieuwe Natuur Flevoland. Projectvoorstel Noordwest Schokland - NFL04 Programma Nieuwe Natuur Flevoland Projectvoorstel Noordwest Schokland - NFL04 Aangepaste versie augustus 2014 Indiener De heer J.A. Schenk Zaakwaarnemer Agrivesta makelaardij en onteigening J.A.J.M. Huijbregts

Nadere informatie

Maatregelen actiegebied Overasseltsche en Hatertsche Vennen

Maatregelen actiegebied Overasseltsche en Hatertsche Vennen Maatregelen actiegebied sche en Hatertsche Vennen Het definitieve maatregelenscenario bestaat uit 2 pakketten: scenario A en B. Deze pakketten verschillen enkel in de mate van boskap. In scenario A is

Nadere informatie

Betekenis van bos(beheer) in de Lage Landen? Kris Verheyen. Aanleiding

Betekenis van bos(beheer) in de Lage Landen? Kris Verheyen. Aanleiding Betekenis van bos(beheer) in de Lage Landen? Kris Verheyen Aanleiding Inhoud presentatie Betekenis van bos in de Lage Landen Betekenis van bosbeheer in de Lage Landen Uitdagingen voor het bosbeheer Uitdagingen

Nadere informatie

Reactie op SEO-studie naar welvaartseffecten van splitsing energiebedrijven

Reactie op SEO-studie naar welvaartseffecten van splitsing energiebedrijven CPB Notitie Datum : 6 juli 2006 Aan : Ministerie van Economische Zaken Reactie op SEO-studie naar welvaartseffecten van splitsing energiebedrijven 1 Inleiding Op 5 juli 2006 heeft SEO, in opdracht van

Nadere informatie

GroenGas InOpwerking. Kleinschalige biogasopwaardering met Bio-Up. Rene Cornelissen (CCS) 11 maart 2015

GroenGas InOpwerking. Kleinschalige biogasopwaardering met Bio-Up. Rene Cornelissen (CCS) 11 maart 2015 GroenGas InOpwerking Kleinschalige biogasopwaardering met Bio-Up Rene Cornelissen (CCS) 11 maart 2015 Kleinschalige biogasopwaardering met Bio-Up Inhoudsopgave CCS Inleiding Situatie kleinschalige vergisting

Nadere informatie

Notitie. Natuureffecten programma Hart van de Heuvelrug 1

Notitie. Natuureffecten programma Hart van de Heuvelrug 1 Notitie Aan : Bertus Cornelissen, Provincie Utrecht Van : Gerwin van der Meulen, Decisio Datum : 7 april 2014 Betreft : Natuureffecten programma Hart van de Heuvelrug Inleiding en vraagstelling In het

Nadere informatie

Update MKBA Spuiforum Den Haag

Update MKBA Spuiforum Den Haag Update MKBA Spuiforum Den Haag OPGESTELD IN OPDRACHT VAN: Gemeente Den Haag OPGESTELD DOOR: Adres: Valkenburgerstraat 212 1011 ND Amsterdam Telefoon: 020 67 00 562 Fax: 020 47 01 180 E-mail: info@decisio.nl

Nadere informatie

Ecosysteemdiensten t in kaart brengen en waarderen

Ecosysteemdiensten t in kaart brengen en waarderen Ecosysteemdiensten t in kaart brengen en waarderen Els Martens, Agentschap voor Natuur en Bos «Stakeholders dialoog biodiversiteit», 13 juni 2013, KBIN Ecosysteemdiensten in kaart brengen en waarderen

Nadere informatie

het 2OO7-2O13 ITVOERINGSPROGRAMMA icoon van Nederland SAMENVATTING

het 2OO7-2O13 ITVOERINGSPROGRAMMA icoon van Nederland SAMENVATTING het icoon van Nederland SAMENVATTING 2OO7-2O13 ITVOERINGSPROGRAMMA Het Groene Hart van de Randstad heeft het moeilijk. Veenbodems verzakken. Water verzilt. Boeren moeten hun bedrijf aanpassen aan de gewijzigde

Nadere informatie

Verkiezingsmanifest Groene Ruimte voor Provinciale Staten van Zuid-Holland

Verkiezingsmanifest Groene Ruimte voor Provinciale Staten van Zuid-Holland Verkiezingsmanifest Groene Ruimte voor Provinciale Staten van Zuid-Holland Op de bres voor de kwaliteit van het buitengebied! Ruimte Landschap Robuust watersysteem Natuur Recreatie om de stad Landbouw

Nadere informatie

3. NATUUR, DIEREN EN LANDBOUW

3. NATUUR, DIEREN EN LANDBOUW 3. NATUUR, DIEREN EN LANDBOUW Na de decentralisatie van overheidstaken heeft de provincie een nieuwe, belangrijke rol gekregen ten aanzien van natuur, ruimtelijke ordening, water en regionale economie.

Nadere informatie

College 3. Opgaven. Opgave 2

College 3. Opgaven. Opgave 2 College 3 Opgaven Opgave 2 Tabel bij opgave 2 Schepen Marg. kosten Totale kosten Tot. opbr. Marg. opbr. Netto opbr. 3 200 600 900 900 300 4 200 800 1600 700 800 5 200 1000 2000 300 1000 6 200 1200 2100

Nadere informatie

DUURZAME INFRASTRUCTUUR

DUURZAME INFRASTRUCTUUR DUURZAME INFRASTRUCTUUR wisselwerking van stad, spoor, snelweg en fietspad TON VENHOEVEN VENHOEVENCS architecture+urbanism Krimp werkgelegenheid Percentage 65+ Woon-werkverkeer Grondprijzen 2007, Toegevoegde

Nadere informatie

Overzicht MKBA s - Frontlijn- en MPG-aanpakken in het land - - LPBL: Veroni Larsen -

Overzicht MKBA s - Frontlijn- en MPG-aanpakken in het land - - LPBL: Veroni Larsen - Overzicht MKBA s - Frontlijn- en MPG-aanpakken in het land - - LPBL: Veroni Larsen - Agenda 1. Wat is een MKBA? 2. De opgave in het sociaal domein 3. Interventie & (beoogde) effecten 4. Overzicht verschillende

Nadere informatie

(autogas en propaan)

(autogas en propaan) Petitie Geen accijnsverhoging LPG (autogas en propaan) De Vereniging Vloeibaar Gas (VVG) vraagt u de voorgenomen accijnsverhoging op LPG met 0,07 per liter naar 0,18 per liter per 1 januari 2014 niet door

Nadere informatie

DERK-JAN VERHAAK KARIN MARKERINK OMGEVINGSVISIE & PROGRAMMA

DERK-JAN VERHAAK KARIN MARKERINK OMGEVINGSVISIE & PROGRAMMA DERK-JAN VERHAAK KARIN MARKERINK OMGEVINGSVISIE & PROGRAMMA Programma 1. introductie 2. programma 3. omgevingswaarden 4. omgevingsvisie 5. discussie Wat is een programma? instrument voor alle overheidslagen

Nadere informatie

Programma Hoogfrequent Spoor (PHS) Meteren - Boxtel Stand van zaken per 4 april 2014

Programma Hoogfrequent Spoor (PHS) Meteren - Boxtel Stand van zaken per 4 april 2014 Programma Hoogfrequent Spoor (PHS) Meteren - Boxtel Stand van zaken per 4 april 2014 Algemeen: PHS Om de groei van goederenverkeer en de toename van personenvervoer over het spoor tot en na 2020 het hoofd

Nadere informatie

Ministerie van LNV. Kentallen Waardering Natuur, Water, Bodem en Landschap Hulpmiddel bij MKBA s. Eerste editie. Witteveen+Bos. Heemraadssingel 319

Ministerie van LNV. Kentallen Waardering Natuur, Water, Bodem en Landschap Hulpmiddel bij MKBA s. Eerste editie. Witteveen+Bos. Heemraadssingel 319 Ministerie van LNV Kentallen Waardering Natuur, Water, Bodem en Landschap Hulpmiddel bij MKBA s Eerste editie Heemraadssingel 319 postbus 2397 3000 CJ Rotterdam telefoon 010 244 28 00 telefax 010 244 28

Nadere informatie

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl 12-11-2007Sheet nummer 1 Ontwikkelingen wereldwijd Heeft de Al Gore film impact?

Nadere informatie

Scenario's. Economische analyse

Scenario's. Economische analyse Geschreven door Leerstoelgroep Milieusysteemanalyse, Wageningen University, Wereld Natuur Fonds Nederland Wanneer het Haringvliet een open verbinding krijgt met de Noordzee, levert dat naar verwachting

Nadere informatie

Vraag en antwoord Ecologische Hoofdstructuur

Vraag en antwoord Ecologische Hoofdstructuur Vraag en antwoord Ecologische Hoofdstructuur Maart 2013 Wat is de ecologische hoofdstructuur (EHS)? De ecologische hoofdstructuur is een samenhangend netwerk van bestaande en nog te ontwikkelen belangrijke

Nadere informatie

De positieve aanpak. Ruud Hanou - MHHNH Vereniging tot Behoud van het OpenLandschap van Kaag en Braassem e.o 5 maart 2015

De positieve aanpak. Ruud Hanou - MHHNH Vereniging tot Behoud van het OpenLandschap van Kaag en Braassem e.o 5 maart 2015 De positieve aanpak Ruud Hanou - MHHNH Vereniging tot Behoud van het OpenLandschap van Kaag en Braassem e.o 5 maart 2015 It starts with a Why : het juiste beheer van milieu, natuur en het openlandschap

Nadere informatie

Drs. C.B.F. Kuijpers, DGR De heer H.W.J. Ovink, directeur NRO. Datum 4 mei 2011 Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte

Drs. C.B.F. Kuijpers, DGR De heer H.W.J. Ovink, directeur NRO. Datum 4 mei 2011 Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte > Retouradres Drs. C.B.F. Kuijpers, DGR De heer H.W.J. Ovink, directeur NRO Atelier Rijksbouwmeester College van Rijksadviseurs Oranjebuitensingel 90 2511 VE Den Haag Contactpersoon drs. B. Verhave T 070

Nadere informatie

2.1.6 Grasland zonder klaver: Natrium

2.1.6 Grasland zonder klaver: Natrium 2.1.6 Grasland zonder klaver: Natrium Het natriumadvies voor grasland is niet gericht op verhoging van de opbrengst, maar wordt uitsluitend gegeven met het oog op de gezondheidstoestand van het rundvee

Nadere informatie

PRAKTIJKDAG INTEGRAAL REKENEN BIJ PROJECT- EN GEBIEDSONTWIKKELING. Door: Bucaris Vastgoed- en planeconomie

PRAKTIJKDAG INTEGRAAL REKENEN BIJ PROJECT- EN GEBIEDSONTWIKKELING. Door: Bucaris Vastgoed- en planeconomie PRAKTIJKDAG INTEGRAAL REKENEN BIJ PROJECT- EN GEBIEDSONTWIKKELING Door: Bucaris Vastgoed- en planeconomie Inleiding Introductie: Bucaris Vastgoed- en planeconomie Financiële regie van ontwikkelingen (incl.

Nadere informatie

Presentatie Ruimtelijk Beleidskader BP Buitengebied Neerijnen

Presentatie Ruimtelijk Beleidskader BP Buitengebied Neerijnen Presentatie Ruimtelijk Beleidskader BP Buitengebied Neerijnen Ir. E. de Groot Croonen Adv. 073-52.33.900 Dhr. J. Janssen Neerijnen, 07-03-2013 Doel en opzet presentatie 1. 2. 3. 4. 5. 6. Vraagstelling/Opgave

Nadere informatie

Biodiversiteit: kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven. Seminar 5 september 2012

Biodiversiteit: kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven. Seminar 5 september 2012 Biodiversiteit: kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven Seminar 5 september 2012 Introductie Doel Inzichtelijk maken (financieel) economische waarde van ecosysteemdiensten en biodiversiteit voor individuele

Nadere informatie

- Op gebouwen en machines die op 1 januari 2008 aanwezig zijn wordt in 2008 respectievelijk 30.000,- en 20.000,- afgeschreven.

- Op gebouwen en machines die op 1 januari 2008 aanwezig zijn wordt in 2008 respectievelijk 30.000,- en 20.000,- afgeschreven. Management en Organisatie VWO 6 Herhaling CE Begrotingen nummer 2 Opgave 1 Gegeven is de volgende balans van Fitna bv: Balans per 1/1 2008 --------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Leergang Maatschappelijk Rendement Woningcorporaties

Leergang Maatschappelijk Rendement Woningcorporaties Leergang Maatschappelijk Rendement Woningcorporaties Data 14 juni 2012 28 juni 2012 Locatie Hoog Brabant, Utrecht Begrippen MAATSCHAPPELIJKE EFFECTEN MAATSCHAPPELIJK RENDEMENT KOSTEN BATEN ANALYSES ALLOCATIE

Nadere informatie

Samenvatting ... 7 Samenvatting

Samenvatting ... 7 Samenvatting Samenvatting... Concurrentie Zeehavens beconcurreren elkaar om lading en omzet. In beginsel is dat vanuit economisch perspectief een gezond uitgangspunt. Concurrentie leidt in goed werkende markten tot

Nadere informatie

Kennisinnovaties slappe bodems

Kennisinnovaties slappe bodems Kennisinnovaties slappe bodems Agenda 10 min 15 min 15 min 5 min Introductie Enrico Moens (program manager Climate and Sustainability bij Grontmij) Leon van Paassen (assistant professor Geo- Engineering

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 woensdag 21 mei 9.00-11.30 uur. Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 woensdag 21 mei 9.00-11.30 uur. Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Examen HAVO 2008 tijdvak 1 woensdag 21 mei 9.00-11.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 58 punten

Nadere informatie