BIJLAGE 1 3/4. (c)2001 Roemers, Martin

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "BIJLAGE 1 3/4. (c)2001 Roemers, Martin"

Transcriptie

1 BIJLAGE 1 1/4

2 BIJLAGE 1 2/4

3 BIJLAGE 1 3/4 (c)2001 Roemers, Martin

4 BIJLAGE 1 4/4

5 BIJLAGE 2 4 KOFFIEMERKEN/10 LOGO S 5 De vier grootste koffi ebedrijven in de wereld zijn Sara Lee, Kraft, Nestlé en Procter & Gamble. Deze vier verkopen echter veel meer dan koffi e. Welk bekend (koffi e)merk behoort tot welk koffi ebedrijf?

6 BIJLAGE 3 6

7 BIJLAGE 4 6 FICHES VOOR EEN ROLLENSPEL 7 1. Nestor Osorio, de voorzitter van de Internationale Koffieorganisatie (ICO) (meer info: De 54-jarige Colombiaan Nestor Osorio werd op 1 maart 2002 directeur van de Internationale Koffieorganisatie (ICO). Van 1978 tot 1994 was Osorio al het hoofd van de delegatie van zijn land in de ICO. Daarnaast was hij een tijdlang directeur van het Europese bureau van de Colombiaanse Koffiefederatie (toen de tweede koffieproducent in de wereld) en ambassadeur van Colombia bij de Wereldhandelsorgan isatie. De Franse krant ʻLibération had een interview met deze koffiekenner met heel wat diplomatieke ervaring. Of is het omgekeerd? Hoe verklaar je de koffieoverschotten in de wereld? Tot het einde van de jaren tachtig golden afspraken tussen de koffieproducerende en - consumerende landen. Maar toen begon het vrijhandelsdenken het debat te domineren en is het systeem van markt- en prijsregulering gecrasht. De jongens van de vrije markt hielden er rekening mee dat een productieverhoging de prijzen zou drukken. Maar ze geloofden dat de markt na een tijdje de lage prijzen zou corrigeren en zo de ondergang van miljoenen boeren zou voorkomen. Maar in de praktijk is het omgekeerde gebeurd. Leidde de liberalisering tot anarchie? Zeker. Globaal gezien groeide de productie van koffie in de jaren negentig met 20 %, terwijl de consumptie met slechts 10 % vooruit ging. Het inkomen van de koffieproducerende landen viel in het laatste decennium terug van 12,5 miljard dollar tot 5,5 miljard dollar. In 50 landen zagen boerenfamilies hun inkomen uit de koffieoogst dramatisch verlagen. Maar de koffie-industrie heeft nooit grotere winsten gemaakt De enigen die er echt voordeel uit gehaald hebben, zijn de multinationals. Vijf multinationale ondernemingen controleren de helft van alle koffieverwerking en handel in de wereld. Ze hebben een echte oligopoliepositie. Hun winst bedraagt meer dan 60 miljard dollar, dubbel zoveel als tien jaar geleden. Ze zijn zo machtig dat ze de meeste toegevoegde waarde van hun koffieactiviteiten binnen de eigen onderneming kunnen houden. Wat zijn de gevolgen voor de koffieproducerende landen? Ethiopië, Uganda, Ruanda en de Centraal-Amerikaanse landen halen bijna al hun inkomsten uit de export van koffie. Dat ze daar momenteel zo weinig geld aan verdienen, betekent dat ze een pak minder kunnen besteden aan de invoer van noodzakelijke afgewerkte producten. In Colombia en sommige landen van Centraal- Amerika wagen de slachtoffers van de ingezakte koffieprijzen, en dan vooral de armsten, zich op de drugsmarkt. Ze gaan coca kweken. Wat kunnen de koffieproducenten daar aan doen? Ze zijn ervan overtuigd dat een betere koffiekwaliteit een uitweg uit de crisis kan zijn. Ze roepen de industrie dan ook op globale kwaliteitsnormen voor koffie te aanvaarden. Maar de oligopolisten zijn niet geïnteresseerd in kwaliteit. Ze kopen liever bonen van slechte kwaliteit, zo goedkoop mogelijk. En die mengen ze dan met andere bonen. Waarom organiseren de koffieproducerende landen zich niet zoals de olieproducenten (in de OPEC)? Ze hebben het geprobeerd, maar het is niet gelukt. Koffie vereist goede afspraken tussen producenten en consumenten. De spelregels voor een regulering van de markt moeten internationaal vastgelegd worden. Er moet aandacht zijn voor verbetering van de kwaliteit, geld voor wie wil diversifiëren of omschakelen, een fonds om het milieu meer te beschermen. Alleen zo kan je de koffieoverschotten wegwerken zonder nog meer armoede te creëren. Koffie moet op de internationale politieke agenda geplaatst worden. Dit zou de hoogdravende speeches over duurzame ontwikkeling een stuk geloofwaardiger maken. (Bron: Libération)

8 BIJLAGE 4 6 FICHES VOOR EEN ROLLENSPEL 8 2. De directie van een groot koffiebedrijf (voorbeeld: Je bent als directie natuurlijk verantwoordelijk voor de financiële resultaten die het bedrijf haalt en moet verantwoording afleggen bij de aandeelhouders. Je bent je bewust van de problemen in de koffiesector, maar vindt niet dat het jouw verantwoordelijkheid is, aangezien jij niet verantwoordelijk bent voor het overaanbod aan koffie. Het welzijn van de koffieboeren is nochtans belangrijk, omdat de kwaliteit van de bonen achteruit gaat als het voor de boeren niet meer de moeite loont om hun struiken te onderhouden. Je bent geen voorstander van prijsondersteunende maatregelen. De markt moet zelf een evenwicht vinden tussen vraag en aanbod. Er zullen dus onvermijdelijk een deel producenten moeten verdwijnen. Je doet al zeer veel moeite om de consumptie in het Noorden op te krikken. Wat niet evident is gezien de toenemende concurrentie van allerlei drankjes. Je investeert in een aantal projecten in koffieproducerende landen, met als doel boeren en hun families te helpen hun productiemethodes te verbeteren en zo de kwaliteit van de koffie te verbeteren. Daar pak je graag mee uit. De huidige situatie vraagt een structurele aanpak. Met initiatieven om zowel de koffieproductie als de stagnerende koffieconsumptie aan te pakken, zodat er opnieuw een evenwichtige marktsituatie komt. Je doet niet mee met het eerlijke handelskeurmerk (Max Havelaar). Je beschouwt dat als het subsidiëren van een beperkte groep koffieboeren, wat geen goede structurele oplossing is.

9 BIJLAGE 4 6 FICHES VOOR EEN ROLLENSPEL 9 3. Oxfam-Wereldwinkels (meer info: en Betaal een leefbaar loon aan alle koffieboeren. Wat een leefbaar loon is, verschilt van land tot land. De lage koffieprijzen zijn een complex geheel met verschillende oorzaken. Grote bedrijven hebben zeker een verantwoordelijkheid. Hun enorme winsten vallen niet te ontkennen. Als zij een hogere prijs voor de koffie zouden betalen, zouden zij de boeren middelen kunnen geven om hun productie te diversifiëren naar andere teelten en meer kwaliteitsvolle en duurzame productietechnieken. Door voortdurend te stellen dat ze er niets aan kunnen veranderen, ontloopt de industrie haar ethische verantwoordelijkheid. Trouwens: de bedrijven zouden het maar minimaal voelen als ze de boeren méér zouden betalen, aangezien het stukje voor de producent zo klein is in de ganse keten. Meer koffiebranders zouden moeten participeren in eerlijke handel en het keurmerk. Eerlijke handel wil consumenten in staat stellen om de koffieboer een rechtvaardige prijs voor zijn koffie te betalen. De meerprijs die de koffieboer krijgt wordt betaald door de consument en is onderdeel van een ethische transactie. Doe mee aan het koffiefonds. Het is hoog tijd dat de koffiemultinationals minstens een deel van hun winsten delen met de koffieproducenten. Alle koffiebedrijven moeten samen een koffiefonds oprichten en sponsoren. Het fonds dient om de kwaliteit van de koffie te verbeteren en helpt boeren die willen overstappen naar biologische koffieteelt of andere teelten. Zo kan gewerkt worden aan het stoppen van de overproductie.

10 BIJLAGE 4 6 FICHES VOOR EEN ROLLENSPEL KCU, de koffiecoöperatie van John uit Tanzania Uit een interview met John Kanjagaile (van de video): Het systeem van ʻeerlijke koffie is er. De bedrijven moeten gewoon de stap doen om de juiste prijs te betalen voor hun koffie. Zij kunnen die voor mijn part doorrekenen naar de consumenten. De prijs van een pakje koffie is in Europa de voorbije jaren amper gedaald terwijl de grondstoffenprijs voor koffie een forse duik heeft gemaakt. Als het waar is wat ze zeggen, en de grondstoffen zo weinig doorwegen, kan een verhoging van de aankoopprijs van koffie voor de multinationals toch niet zoveel uitmaken. Het heeft veel met onwetendheid te maken. Weten ze bij koffiebranders wel wat het betekent koffieboer te zijn: keihard te moeten werken en onderbetaald te worden? Misschien moeten ze maar eens komen kijken, en zullen dan hun ogen open gaan. Dan zullen ze inzien dat we met een eerlijke prijs onze kinderen naar school zouden kunnen sturen, medicijnen en kleren zouden kunnen kopen. Er is natuurlijk ook het winstbejag. Sommige bedrijven kan het geen fluit schelen of hun koffietelers eerlijk betaald worden. Zolang de winstcijfers maar oké zijn. Ik wil die bedrijven een handje helpen: ze kunnen hun eerlijke handel toch ook als reclameargument gebruiken!? Ik ben ervan overtuigd dat de consument wel meer wil betalen voor een eerlijk kopje koffie. Eens hij weet waar eerlijke koffie voor staat, zal hij ook geneigd zijn ervoor te kiezen.

11 11 5. Een Belgische consumentenorganisatie Je volgt de koffiecrisis op de voet om te zien of dit geen nefaste invloed heeft op de kwaliteit van de koffie. Als koffieboeren te weinig geld voor hun koffie krijgen, dreigt de kwaliteit achteruit te gaan omdat het voor de boeren niet meer de moeite loont hun struiken te onderhouden. Met de huidige wereldmarktprijs lijkt het jou onlogisch dat de consumentenprijzen in België nauwelijks gedaald zijn. Dit zou moeten kunnen, gezien de winstcijfers van de grote koffiebranders.

12 BIJLAGE 4 6 FICHES VOOR EEN ROLLENSPEL Een groep kritische consumenten Jullie volgen de koffiecrisis op de voet om te zien of dit geen nefaste invloed heeft op de kwaliteit van koffie. Als koffieboeren te weinig krijgen voor hun koffie, dreigt de kwaliteit achteruit te gaan omdat het voor de boeren niet meer de moeite loont hun struiken te onderhouden. De winstmarges van de koffiebranders staan in schril contrast met de desastreuze situatie voor de koffieboeren. Dit is niet ethisch. De boeren moeten een prijs krijgen die hen in staat stelt te overleven. Bedrijven moeten hieraan meewerken.

13 BIJLAGE 5 BRIEF VAN JOHN KANJAGAILE 13 Moshi, juni 2003 Dear all, Mijn naam is John Kanjagaile. Ik woon in Kagera, een streek in het noordwesten van Tanzania, geklemd tussen Rwanda, Uganda en het Victoriameer. Het is een echte koffiestreek, al kweken de boeren ook bananen, maniok, bonen en maïs voor eigen gebruik of voor de lokale markt. Maar koffie is het enige gewas waar ze wat geld mee kunnen verdienen. Koffie telen is hard labeur voor een boerenfamilie: de koffiestruiken onderhouden, de bessen plukken, het vruchtvlees verwijderen, de bonen wassen en drogen en ze uiteindelijk getransporteerd krijgen. De koffieplant werd in de negentiende eeuw in Kagera geïntroduceerd door de Duitse koloniale overheid. Met de komst van de Engelsen na de Eerste Wereldoorlog veranderde er niet veel. De boeren die op hun velden wroetten, verkochten hun oogst aan Aziatische handelaars in Kagera. Wat er daarna met hun koffiebonen gebeurde, wisten ze niet. Bovendien werden ze vaak bedrogen door handelaars die te weinig betaalden of sjoemelden met weegschalen. In de jaren 50 kwam daar verandering in. Overal in de streek startten boeren met het verzamelen van de koffie in de dorpen. De Kagera Co-operative Union werd opgericht en overkoepelt vandaag 124 coöperaties met meer dan boerenleden. KCU slaagde erin een stuk van de handel zelf in handen te nemen. Dankzij de goede prijzen, die door de overheid werden gesubsidieerd, stroomde er veel geld naar de streek. Dat werd vooral geïnvesteerd in scholen. Ook ik heb kunnen studeren dankzij een beurs van de coöperatie. Maar toen kwam de vrije markt. Eerst vielen de overheidssubsidies weg, later werd het Internationaal Koffieakkoord opgeblazen en begonnen de prijzen te zakken. Toen kwamen we in de problemen. De voorbije jaren waren door de koffiecrisis niet makkelijk. Soms lieten boeren de bonen gewoon aan de struiken hangen. Het plukken was duurder dan de prijs die we ervoor kregen. Ik hoor je al denken: stop met koffie en begin iets anders. Maar dat is niet zo simpel. Er zijn nauwelijks alternatieven. Ofwel zijn de bodem en het klimaat niet geschikt, ofwel is er geen markt voor andere producten. Wij blijven afhankelijk van koffie. Gelukkig leerden we in 1990 de eerlijke handel kennen. We werden bezocht door mensen die met ons in zee wilden gaan omdat onze coöperatie opkomt voor de kleine boeren. Ik herinner me nog levendig de eerste container die we eerst per boot over het Victoriameer en dan per trein naar de haven van Tanga probeerden te krijgen. Alles liep mis. Maar de fairtradeorganisaties in Europa hadden geduld met ons en we leerden snel. Nu exporteren we jaarlijks 500 containers. Zelf ben ik de exportverantwoordelijke van KCU. Mijn opdracht is kopers vinden, zowel in de eerlijke handel als daarbuiten. Want rechtstreeks uitvoeren, ook al is het aan de huidige rampzalige voorwaarden van de wereldmarkt, is beter dan via tussenhandelaars verkopen. Daarom werk ik in Moshi, waar de koffieveiling van mijn land gelegen is. Iedereen die Tanzaniaanse koffie wil kopen,

14 BIJLAGE 5 BRIEF VAN JOHN KANJAGAILE 14 moet naar die stad komen. In vogelvlucht ligt Moshi zo n 600 km van Kagera, maar over de weg heb ik twee dagen nodig om er te geraken. Ik mis mijn familie wel, maar de leden van KCU rekenen op mij. Momenteel is onze verkoop aan eerlijke handelsorganisaties in Europa goed voor 5 procent van onze omzet. De overige 95 % verkopen we aan tal van handelaars, in opdracht van grote multinationale koffiebedrijven. De fairtrademarkt is dus niet erg groot. Maar de voordelen helpen ons te overleven. In eerste instantie is er natuurlijk de vaste minimumprijs. Het verschil zie je het scherpst als je vergelijkt wat de koffieboer in Kagera zelf in handen krijgt voor een zak koffie. Wij verbouwen vooral robustakoffie. In 2002 kreeg een boer gemiddeld 28 dollar per zak, maar van de eerlijke handel kreeg hij gemiddeld 115 dollar. Dat zegt genoeg, niet? Maar eerlijke handel doet meer. Dankzij onze ervaring met eerlijke handel kunnen we nu ongeveer 20% van onze koffie in Moshi rechtstreeks aan klanten verkopen. Dat levert altijd een betere prijs op in vergelijking met de tussenhandelaars. Soms pusht de betere prijs van de eerlijke handel zelfs de gewone opkopers in Moshi om een hogere prijs te betalen. Tot slot wil ik het nog hebben over de projecten die KCU heeft kunnen realiseren met de fairtradepremie van 5$/zak. Die premie gaat naar de organisatie. Hij wordt betaald bovenop de eerlijke prijs, die naar de producent gaat. De omschakeling naar biokoffie is zo n project. Dankzij het opzetten van vormingsprogramma s om organische mest te gebruiken en de biobonen apart te bewaren, slaagde KCU erin de eerste Tanzaniaanse exporteur van biokoffie te worden. Met de premie betalen we onder andere de kosten voor de certificering van de biokoffie. Ook het onderwijsfonds van KCU werd de laatste jaren enkel met de fairtradepremie gespijsd. Dit fonds was lange tijd nodig om de secundaire scholen van KCU te kunnen openhouden. Gelukkig springt de overheid nu bij. En dan is er nog Tanica, één van de twee bedrijven in Afrika die oploskoffie maken. Tanica ligt in Kagera en was in handen van de Tanzaniaanse overheid. Maar die is volop aan het privatiseren. Dankzij de fairtradepremie konden we aandelen kopen. We bezitten momenteel 35 % van de aandelen. We hopen minstens 51% te verwerven. Dat is belangrijk omdat we vermoeden dat Nestlé maar al te graag deze fabriek zou kopen. Hoe meer aandelen we verwerven, hoe moeilijker voor Nestlé om er de handen op te leggen. Eerlijke handel is voor ons een handelsrelatie die kleine boeren een eerlijke prijs geeft. In ruil krijgen de consumenten koffie van topkwaliteit. Want onze beste koffie reserveren wij voor de eerlijke handel. Maar eerlijke handel is meer. Het is ook een partnerrelatie tussen Noord en Zuid. Dankzij eerlijke handel is er een band tussen producenten en consumenten, een brug tussen Kagera en België. Regards John

15 BIJLAGE 6 KAART VAN TANZANIA 15

Koffie. www.oww.be. Handel, uit respect. foto: Eric De Mildt

Koffie. www.oww.be. Handel, uit respect. foto: Eric De Mildt Koffie foto: Eric De Mildt > Handel, uit respect. www.oww.be De klacht van Multatuli Bij het begin van het vorige millennium was koffie zeer populair in de Arabische wereld. Hij werd er gedronken als een

Nadere informatie

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit DAAR PLUKKEN DE BOEREN DE VRUCHTEN VAN HET SUCCES VAN GRUPO HUALTACO Groenten en fruit zijn niet alleen gezond voor ons lichaam, maar ook voor de wereldeconomie. De groente- en fruitsector is een van de

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-BB 2004

Examenopgaven VMBO-BB 2004 Examenopgaven VMBO-BB 2004 tijdvak 2 dinsdag 22 juni 11.30 13.00 uur ECONOMIE CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit

Nadere informatie

Douwe Egberts poetst haar imago op Het is duidelijk: Douwe Egberts laat onze koffiecampagne. reactie van douwe egberts

Douwe Egberts poetst haar imago op Het is duidelijk: Douwe Egberts laat onze koffiecampagne. reactie van douwe egberts koffie gazet oktober 2002 verantw. uitgever: Marc Bontemps, Ververijstraat 17 B-9000 Gent 09-218 88 99 www.oww.be Enige jaargang Uniek nummer 12 pagina s prijs: gratis voor wereldwinkeliers(ters) 2 reactie

Nadere informatie

Chocomelk. van eerlijke handel, biologische landbouw en lokale boeren! www.oww.be. Handel, uit respect.

Chocomelk. van eerlijke handel, biologische landbouw en lokale boeren! www.oww.be. Handel, uit respect. Chocomelk van eerlijke handel, biologische landbouw en lokale boeren! > Handel, uit respect. We slaan de brug tussen boeren uit Noord & Zuid! www.oww.be > Kiezen Kiezen voor nóg meer duurzaamheid Oxfam

Nadere informatie

Watwaaromwiehoe. voorstelling. Handel, uit respect. oww.be

Watwaaromwiehoe. voorstelling. Handel, uit respect. oww.be Watwaaromwiehoe voorstelling > Handel, uit respect. oww.be 200 winkels van eerlijke handel Heb JIJ er s morgens al eens bij stilgestaan wie er achter die lekkere kop koffie zit? Of waar je vers gestreken

Nadere informatie

Stichting Max Havelaar Brochure 2011. De wereld van Fair Trade in één onafhankelijk keurmerk

Stichting Max Havelaar Brochure 2011. De wereld van Fair Trade in één onafhankelijk keurmerk Stichting Max Havelaar Brochure 2011 De wereld van Fair Trade in één onafhankelijk keurmerk INHOUDSOPGAVE Inhoudsopgave Pagina 2 Voorwoord Pagina 3 Geschiedenis van Stichting Max Havelaar Pagina 4 Assortiment

Nadere informatie

Antwoordenvel Handel en Wandel, primair onderwijs

Antwoordenvel Handel en Wandel, primair onderwijs ntwoordenvel Handel en Wandel, primair onderwijs Vraag 1: Zoek op de kaart van Nijmegen op welke straten er nog meer een naam hebben met een kolonie erin. Vraag 2a: Gezegde of spreekwoord met peper Vraag

Nadere informatie

STRAFFE KOFFIE METHODIEKENMAP BIJ DE VIDEO STRAFFE KOFFIE. 3 methodieken om jongeren of volwassenen te laten kennismaken

STRAFFE KOFFIE METHODIEKENMAP BIJ DE VIDEO STRAFFE KOFFIE. 3 methodieken om jongeren of volwassenen te laten kennismaken METHODIEKENMAP BIJ DE VIDEO STRAFFE KOFFIE met het verhaal van eerlijke handel 3 methodieken om jongeren of volwassenen te laten kennismaken STRAFFE KOFFIE INHOUD 2 S T R A F F E K O F F I E m e t h o

Nadere informatie

Koffie. www.oww.be. Handel, uit respect. foto: Eric De Mildt

Koffie. www.oww.be. Handel, uit respect. foto: Eric De Mildt Koffie foto: Eric De Mildt Handel, uit respect. www.oww.be Struik tussen Kreeft en Steenbok De klacht van Multatuli Bij het begin van het vorige millennium was koffie zeer populair in de Arabische wereld.

Nadere informatie

Fair Trade in Openbare Aanbestedingen

Fair Trade in Openbare Aanbestedingen Fair Trade in Openbare Aanbestedingen Workshop Duurzame voeding en catering, 22/11/2011 Inhoud workshop 1. Waarom een workshop van Max Havelaar? 2. Wat is Fair Trade en hoe herken je het? 3. Verschil met

Nadere informatie

HET ZWARTE GOUD. Concentratie in de koffieketen is nefast voor de producent én de consument 2 KOFFIE 3

HET ZWARTE GOUD. Concentratie in de koffieketen is nefast voor de producent én de consument 2 KOFFIE 3 KOFFIE VERKEERD 1 HET ZWARTE GOUD Ik sta op, nog niet wakker. Ik strompel door het huis als een stakker. Maar ondanks alles vind ik mijn doel, op het gevoel. Ja ik ben een gebruiker, het pure spul, dus

Nadere informatie

HELP HET FiKSEN. FiKS. Fairtrade in Koffie & Schone Lucht

HELP HET FiKSEN. FiKS. Fairtrade in Koffie & Schone Lucht HELP HET EN Elke dag lekkere koffie? Vandaag nog vanzelfsprekend, straks niet meer. Oogstverliezen doen zich nu al voor op een nieuwe, ongekende schaal. Klimaatverandering is voor kleine boeren een donkere

Nadere informatie

Great coffee just enjoy it

Great coffee just enjoy it Great coffee just enjoy it Ik zoek lekkere koffie, met keuze uit verschillende koffievariaties, die snel en gemakkelijk bereid wordt. Al uw wensen in één koffiemachine. Dat is de kracht van NESCAFÉ Alegria.

Nadere informatie

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade Wat is Fairtrade EERLIJKE HANDEL STAAT VOOROP KEURMERK INTERNATIONALE SAMENWERKING HANDEL GEMEENTE DUURZAAMHEID Een beter leven Veel boeren en arbeiders in arme landen (ook wel ontwikkelingslanden ) hebben

Nadere informatie

De Kracht van Cacao. Werkblaadjes voor de leerling. Hoe eerlijke handel het verschil maakt in de Dominicaanse Republiek

De Kracht van Cacao. Werkblaadjes voor de leerling. Hoe eerlijke handel het verschil maakt in de Dominicaanse Republiek De Kracht van Cacao Hoe eerlijke handel het verschil maakt in de Dominicaanse Republiek Werkblaadjes voor de leerling 1 www.oxfamwereldwinkels.be Wat zie je op deze foto s? Wat zou het verband hiertussen

Nadere informatie

Fair Trade: hoe zit dat ook alweer?

Fair Trade: hoe zit dat ook alweer? Fair Trade: hoe zit dat ook alweer? Meer dan 200 gemeenten en 5 provincies maken werk van de campagne FairTradeGemeente. Ze willen op een heel concrete manier bijdragen aan een waardig bestaan voor de

Nadere informatie

Les 1 Van koffieboon tot pakje koffie

Les 1 Van koffieboon tot pakje koffie Les 1 Van koffieboon tot pakje koffie VAKKEN PAV, Humane Wetenschappen, Aardrijkskunde DOELSTELLINGEN EN EINDTERMEN Gemeenschappelijke stam De leerlingen brengen belangrijke elementen van communicatief

Nadere informatie

Vergelijking van drie koffie labels:

Vergelijking van drie koffie labels: Vergelijking van drie koffie labels: Fairtrade Rainforest Alliance UTZ Certified Juli 2010 1 Vergelijkende tabel voor koffielabels 1 Beheerder Startpunt/ Concept Fairtrade Rainforest Alliance UTZ CERTIFIED

Nadere informatie

De bananenteelt. Kleinschalige boeren. Grote plantages

De bananenteelt. Kleinschalige boeren. Grote plantages De bananenteelt Geen product ter wereld wordt meer verhandeld dan bananen. Jaarlijks produceren tropische landen als Colombia, Dominicaanse Republiek en Peru meer dan 100 miljoen ton bananen. Bananen worden

Nadere informatie

Factsheet. Ooit gedacht dat je met een potje pindakaas de wereld kunt veranderen? Of met een banaan? Het kan. Dankzij fairtrade.

Factsheet. Ooit gedacht dat je met een potje pindakaas de wereld kunt veranderen? Of met een banaan? Het kan. Dankzij fairtrade. Elke dag π± Factsheet Initiatief fairbezig.nl Fairbezig.nl is een initiatief van Fair Trade Original, de Landelijke Vereniging van Wereldwinkels en Stichting Max Havelaar met steun van de Nationale Postcode

Nadere informatie

LEVEN ZONDER KOFFIE? HELP HET FiKSEN

LEVEN ZONDER KOFFIE? HELP HET FiKSEN LEVEN ZONDER KOFFIE? HELP HET FiKSEN KOFFIE IN GEVAAR Elke dag lekkere koffie? Vandaag nog vanzelfsprekend, straks niet meer. Oogstverliezen doen zich nu al voor op een nieuwe, ongekende schaal. Klimaatverandering

Nadere informatie

STRAFFE KOFFIE. methodiekenmap bij de video straffe koffie. www.oww.be

STRAFFE KOFFIE. methodiekenmap bij de video straffe koffie. www.oww.be STRAFFE KOFFIE methodiekenmap bij de video straffe koffie > Methodieken om jongeren of volwassenen te laten kennismaken met het verhaal van eerlijke handel. www.oww.be INHOUD 2 S T R A F F E K O F F I

Nadere informatie

Hoe een coalitiecampagne uitwerken om kinderarbeidvrije cacao te bevorderen?

Hoe een coalitiecampagne uitwerken om kinderarbeidvrije cacao te bevorderen? Hoe een coalitiecampagne uitwerken om kinderarbeidvrije cacao te bevorderen? Oxfam Wereldwinkels en Fairtrade Campagne Kindslavernij lust ik niet! Doelgroepen Partners: hoe elkaar versterken? En nu? Oxfam

Nadere informatie

Geschreven door Max Havelaar donderdag 06 maart 2008 10:53 - Laatst aangepast vrijdag 12 september 2008 15:16

Geschreven door Max Havelaar donderdag 06 maart 2008 10:53 - Laatst aangepast vrijdag 12 september 2008 15:16 www.maxhavelaar.nl 05-03-2006 In dit artikel wordt ingegaan op de achtergronden van de koffieteelt en de problemen die de kleine koffieboeren arm houden. Initiatieven om deze boeren een eerlijker prijs

Nadere informatie

Eindexamen m&o havo 2005-II

Eindexamen m&o havo 2005-II Formuleblad Bij dit examen zijn geen formules gegeven. www. - 1 - 1 Resultatenrekeningen van Rigter Sport van 2000 tot en met 2004 Bedragen 1.000 euro Jaar 2004 2003 2002 2001 2000 geschat Omzet 1) 487,0

Nadere informatie

Koffie. Inhoud. 1.Waar komt koffie vandaan. 1. Waar komt koffie vandaan

Koffie. Inhoud. 1.Waar komt koffie vandaan. 1. Waar komt koffie vandaan Koffie Inhoud 1. Waar komt koffie vandaan 2. Hoe groeit koffie 3. Oogsten 4. Het mengen en branden 5. 10 uur koffietijd 6. Volksdrank 7. De verpakking 8. Cafeïne en cafeïnevrije koffie 9. Koffiemolens

Nadere informatie

HANDLEIDING VOOR TREKKERSGROEPEN

HANDLEIDING VOOR TREKKERSGROEPEN HANDLEIDING VOOR TREKKERSGROEPEN 2,34 Euro of meer, zoveel denkt een Belg te moeten betalen voor 1 kilogram bananen in de supermarkt 1. De realiteit toont echter iets anders. Je hoeft niet veel moeite

Nadere informatie

PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA

PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA 0 Lesschema 1 WAT IS PLANTAGELANDBOUW? 1.1 Bestudeer de afbeeldingen en satellietbeelden van plantages 1.2 Input, proces en output 2 WAAR DOET MEN AAN PLANTAGELANDBOUW?

Nadere informatie

Change the world shopping

Change the world shopping Change the world shopping V.U./E.R.: Erik Devogelaere, Hoogstraat 35 E, 3360 Bierbeek, België - Belgique Op een plezierige manier de wereld veranderen Kies voor eerlijke kwaliteitsproducten Het hoeft

Nadere informatie

Duurzaamheid van boon tot kop

Duurzaamheid van boon tot kop Duurzaamheid van boon tot kop Inhoud Wat is Het Waarom zijn wij Het Plan? Het Plan in de praktijk verantwoorde landbouw verantwoorde productie verantwoorde consumptie Plan gestart? Elk kopje koffie vertelt

Nadere informatie

Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners.

Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners. EC 01. EEN KAMER HUREN IN LEIDEN. Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners. Vermoedelijk blijft het aanbod van kamers achter bij de vraag, waardoor er gemakkelijk prijsopdrijving

Nadere informatie

Les 1: Kinderarbeid. Bedelende jongen

Les 1: Kinderarbeid. Bedelende jongen Les 1: Kinderarbeid Les 1: Kinderarbeid Het fenomeen kinderarbeid Kinderarbeid bestaat al net zolang als de mensheid bestaat. In de prehistorie gingen kinderen vaak mee op jacht of hielpen ze bij het verzamelen

Nadere informatie

Werkboekje. Natuur en milieu educatie. Groep 7. Naam: Fruit in de mix. Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna

Werkboekje. Natuur en milieu educatie. Groep 7. Naam: Fruit in de mix. Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Werkboekje Natuur en milieu educatie Naam: Groep 7 Fruit in de mix Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Werkblad 1 Waar komt ons fruit vandaan? Vul 1. Teken het klassikale woordenweb die

Nadere informatie

tony s chocolonely Crazy about chocolate, serious about people

tony s chocolonely Crazy about chocolate, serious about people tony s chocolonely Crazy about chocolate, serious about people Inhoud 1. Geschiedenis 2. Visie & Missie 3. Routekaart 4. Tony s & Fairtrade 5. Bean-to-Bar 6. Impact in Ghana 7. Impact in Ivoorkust 8. Chocolonely

Nadere informatie

Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling. Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur

Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling. Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur Agenda 25 jaar Fairtrade: van de boer in het Zuiden tot op ons bord - Evolutie van 1989 tot 2014 - Trade not aid

Nadere informatie

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade Wat is Fairtrade EERLIJKE HANDEL STAAT VOOROP KEURMERK INTERNATIONALE SAMENWERKING HANDEL GEMEENTE DUURZAAMHEID Een beter leven Met Fairtrade krijgen boeren en arbeiders in ontwikkelingslanden een eerlijke

Nadere informatie

Wie heeft de macht? DE KOFFIEKETEN DOORGELICHT

Wie heeft de macht? DE KOFFIEKETEN DOORGELICHT Wie heeft de macht? DE KOFFIEKETEN DOORGELICHT 2DE KOFFIEKETEN DOORGELICHT Oxfam-Wereldwinkels 2013 DE KOFFIEKETEN DOORGELICHT Wie heeft de macht? Een ketenanalyse brengt de verdeling van macht en inkomen/

Nadere informatie

Som eens op welke kosten jullie allemaal zullen maken.

Som eens op welke kosten jullie allemaal zullen maken. De prijs De prijs van het product dat je verkoopt is een erg belangrijk marketinginstrument. De prijs geeft immers de waarde van iets weer. Als je op restaurant gaat en je bestelt een menu van 50,00 EUR,

Nadere informatie

De Kracht van Cacao. Hoe eerlijke handel het verschil maakt in de Dominicaanse Republiek

De Kracht van Cacao. Hoe eerlijke handel het verschil maakt in de Dominicaanse Republiek De Kracht van Cacao Hoe eerlijke handel het verschil maakt in de Dominicaanse Republiek Lesmethodiek voor de tweede en derde graad Secundair Onderwijs Werkblaadjes voor de leerkracht Britt Hamblok en Loes

Nadere informatie

foto: Tineke D haese Prijsopbouw Handel, uit respect. Handel, uit respect.

foto: Tineke D haese Prijsopbouw Handel, uit respect. Handel, uit respect. De relativiteit van een prijsopbouw De prijsopbouw van een Oxfam Fairtradeproduct publiceren is een moeilijke evenwichtsoefening. Ten eerste zijn prijsopbouwen erg tijdsgebonden. De marktprijs van een

Nadere informatie

De groene kant van de zwarte motor. maas coffee. your green selection.

De groene kant van de zwarte motor. maas coffee. your green selection. De groene kant van de zwarte motor. maas coffee. your green selection. Uw footprint met MAAS International Duurzame koffie Introductie Het onderwerp duurzaamheid is zo breed dat velen door de bomen het

Nadere informatie

Koffie & Bedrijf Eerlijke koffie is een keuze HET KEURMERK VOOR FAIRTRADE

Koffie & Bedrijf Eerlijke koffie is een keuze HET KEURMERK VOOR FAIRTRADE Koffie & Bedrijf Eerlijke koffie is een keuze HET KEURMERK VOOR FAIRTRADE Wist u dat l Max Havelaar geen koffiemerk is maar het Keurmerk voor Fairtrade (eerlijke handel) l Max Havelaar geen koffie verkoopt

Nadere informatie

Examen VMBO-KB. economie CSE KB. tijdvak 1 vrijdag 16 mei 13.30-15.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VMBO-KB. economie CSE KB. tijdvak 1 vrijdag 16 mei 13.30-15.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VMBO-KB 2014 tijdvak 1 vrijdag 16 mei 13.30-15.30 uur economie CSE KB Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 39 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 50 punten te behalen. Voor

Nadere informatie

Makers van biodiesel en bioethanol

Makers van biodiesel en bioethanol De Standaard Makers van biodiesel en bioethanol verzuipen donderdag 12 maart 2009 Auteur: BRUSSEL - Verscheidene biodiesel- en bioethanolbedrijven dreigen over de kop te gaan. Hun installaties draaien

Nadere informatie

Kenneth Wyffels 2L2 19 JAARTAAK SEI 2011-2012

Kenneth Wyffels 2L2 19 JAARTAAK SEI 2011-2012 Kenneth Wyffels 2L2 19 JAARTAAK SEI 2011-2012 April- 30/04/ 12 Artikel 1. Jean-Luc Dehaene van de CD&V kan bijna 3 miljoen euro opstrijken. Door een aantal jaar geleden een pakket aandelenopties te kopen

Nadere informatie

4 Zijn heerlijke producten ook eerlijke producten?

4 Zijn heerlijke producten ook eerlijke producten? 4 Zijn heerlijke producten ook eerlijke producten? Deze zomer was ik op familiebezoek in Honduras. Geheel onverwacht liep ik er twee oude bekenden tegen het lijf. Ze stonden pardoes voor mijn neus. Ik

Nadere informatie

Aanwezig: 21 leden van de Fairtrade Gemeente campagne (zie DVD) Drie trainers en Melinda Choo

Aanwezig: 21 leden van de Fairtrade Gemeente campagne (zie DVD) Drie trainers en Melinda Choo Verslag Fair Trade van Binnen naar buiten Vrijdag 10 januari 2014 Aanwezig: 21 leden van de Fairtrade Gemeente campagne (zie DVD) Drie trainers en Melinda Choo Welkom en kennismaking Na het invullen van

Nadere informatie

Van boon tot koffie.

Van boon tot koffie. Van boon tot koffie. Legende. Rond 300 V.Ch. Ontdekte geitenhoeder Kaldi dat zijn geiten, na het eten van bessen van een bepaalde struik, opvallend energiek waren. Een monnik ving dit op en maakte een

Nadere informatie

Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO

Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO De grote exportlanden (Ecuador, Costa Rica en Colombia) hebben je een contract aangeboden om nieuwe plantages te bouwen in hun landen. Je kan nu meer bananen telen en verkopen. Je winst stijgt enorm en

Nadere informatie

HANDLEIDING VOOR TREKKERSGROEPEN

HANDLEIDING VOOR TREKKERSGROEPEN HANDLEIDING VOOR TREKKERSGROEPEN 2 Euro of meer, zoveel denkt een Belg te moeten betalen voor 1 kilogram bananen in de supermarkt. De realiteit toont echter iets anders. Je hoeft niet veel moeite te doen

Nadere informatie

Stichting FOTAS, Fotas staat voor Fonds Tanzaniaanse Studenten is sinds 1989 actief met het bieden van hulp aan studenten uit Tanzania.

Stichting FOTAS, Fotas staat voor Fonds Tanzaniaanse Studenten is sinds 1989 actief met het bieden van hulp aan studenten uit Tanzania. Beleidsplan Stichting FOTAS 2012-2015 1.1 Wie we zijn Stichting FOTAS, Fotas staat voor Fonds Tanzaniaanse Studenten is sinds 1989 actief met het bieden van hulp aan studenten uit Tanzania. De studenten

Nadere informatie

Tekst 1 Goede voornemens voor 2013 Vrouwen willen meer voor zichzelf opkomen, mannen willen vaker bij hun familie zijn.

Tekst 1 Goede voornemens voor 2013 Vrouwen willen meer voor zichzelf opkomen, mannen willen vaker bij hun familie zijn. Actuele opdracht leesvaardigheid Goede voornemens januari - 2013 2 vmbo Opdracht 1 Veel mensen maken goede voornemens aan het begin van een nieuw jaar. Ze bedenken dan wat ze in het nieuwe jaar anders

Nadere informatie

De prijs van betaalbare bananen www.fairtradegemeenten.nl

De prijs van betaalbare bananen www.fairtradegemeenten.nl Yellowpaper De prijs van betaalbare bananen www.fairtradegemeenten.nl Yellowpaper De prijs van betaalbare bananen Inhoudsopgave Inleiding...3 Bananen in Nederland...3 De bananenteelt...5 Fairtrade bananen...7

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 havo 2000-I

Eindexamen economie 1 havo 2000-I Opgave 1 Meer mensen aan de slag Het terugdringen van de werkloosheid is in veel landen een belangrijke doelstelling van de overheid. Om dat doel te bereiken, streeft de overheid meestal naar groei van

Nadere informatie

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten Arm en Rijk Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten 2.1 Rijk en arm in de Verenigde Staten De rijke Verenigde Staten Je kunt op verschillende manieren aantonen dat de VS een rijk land is. Het BNP

Nadere informatie

Kleine boeren oogsten succes dankzij zaden op krediet

Kleine boeren oogsten succes dankzij zaden op krediet Kleine boeren oogsten succes dankzij zaden op krediet Bestemd voor: Wim Klein Nagelvoort, ZWO Ontmoetingskerk te Rijssen Aansluitend bij het thema: voedselzekerheid, landbouw, duurzaamheid en klimaat.

Nadere informatie

1,6 miljoen. Fairtrade in het Zuiden 87,7% 12,3% leden. kleinschalige boeren. arbeiders. kleinschalige boeren en arbeiders binnen Fairtrade.

1,6 miljoen. Fairtrade in het Zuiden 87,7% 12,3% leden. kleinschalige boeren. arbeiders. kleinschalige boeren en arbeiders binnen Fairtrade. Jaarcijfers Fairtrade in het Zuiden arbeiders en Dit zijn cijfers die verzameld zijn in op basis van auditrapporten van FLO Cert. Ze zijn verwerkt door Fairtrade International in en gepubliceerd begin

Nadere informatie

Inhoud INLEIDING. Inleiding 03 Onze producenten 04 Van bes tot kop 09 Koffie voor iedereen 11 De koffiekaart 14 Ons assortiment 15

Inhoud INLEIDING. Inleiding 03 Onze producenten 04 Van bes tot kop 09 Koffie voor iedereen 11 De koffiekaart 14 Ons assortiment 15 KOFFIEGIDS Inhoud INLEIDING Inleiding 03 Onze producenten 04 Van bes tot kop 09 Koffie voor iedereen 11 De koffiekaart 14 Ons assortiment 15 Koffie is meer dan louter een grondstof. Voor kleinschalige

Nadere informatie

De markt voor eerlijke handel in België 2006

De markt voor eerlijke handel in België 2006 De markt voor eerlijke handel in België 26 Samenvatting studie uitgevoerd in opdracht van BTC-CTB September 27 1. Inleiding De groeiende belangstelling van de Belgische consument voor eerlijke handel is

Nadere informatie

Bronnenboekje. Eindronde Nationale Aardrijkskunde Olympiade 2012

Bronnenboekje. Eindronde Nationale Aardrijkskunde Olympiade 2012 Bronnenboekje Eindronde Nationale Aardrijkskunde Olympiade 2012 B Cacao Bron 1 Cacao De cacaoboom komt oorspronkelijk uit Middenen Zuid-Amerika en kan uitsluitend verbouwd worden in gebieden met een tropisch

Nadere informatie

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS)

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Gemeenteraadsverkiezingen 2012 Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Als erkende adviesraad van het gemeentebestuur groepeert de

Nadere informatie

Eindexamen economie compex vmbo gl/tl 2004 - I

Eindexamen economie compex vmbo gl/tl 2004 - I TELEFOON Bij de beantwoording van de vragen 25 tot en met 30 moet je soms gebruikmaken van informatie 8 in de bijlage. Gebruik de map Telefoon om het vergelijkend warenonderzoek over draadloze telefoons

Nadere informatie

Koffie. Inhoud. 1.Waarom ik heb gekozen voor dit onderwerp. 2.Geschiedenis van de koffie. 1. Waarom ik dit onderwerp heb gekozen

Koffie. Inhoud. 1.Waarom ik heb gekozen voor dit onderwerp. 2.Geschiedenis van de koffie. 1. Waarom ik dit onderwerp heb gekozen Koffie Inhoud 1. Waarom ik dit onderwerp heb gekozen 2. Geschiedenis van koffie 3. De koffieplant 4. Verbouwen van koffie 5. De koffieplantage 6. De koffiebranderij 7. Koffiesoorten 8. Cafeine 9. Manieren

Nadere informatie

Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen

Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen Informatie voor basisschoolleerlingen uit groep 5 t/m 8 Wat kun je hier vinden? 1. Jouw spreekbeurt over de Millenniumdoelen 2. Waarom zijn er Millenniumdoelen 3.

Nadere informatie

GREAT COFFEE MADE EASY

GREAT COFFEE MADE EASY GREAT COFFEE MADE EASY HÉt koffieconcept dat iedereen perfect past Dat is de uitdaging! We hebben goed naar uw wensen geluisterd 1... Wisselende kwaliteit De vraag naar variatie Afval Tijdrovend Ingewikkelde

Nadere informatie

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering.

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering. Top 100 vragen. De antwoorden! 1 Als de lonen stijgen, stijgen de productiekosten. De producent rekent de hogere productiekosten door in de eindprijs. Daardoor daalt de vraag naar producten. De productie

Nadere informatie

VOOR EEN BETER EN EERLIJKER KLIMAAT

VOOR EEN BETER EN EERLIJKER KLIMAAT VOOR EEN BETER EN EERLIJKER KLIMAAT EEN BETER EN EERLIJKER KLIMAAT Het klimaatprobleem treft ons allemaal. Maar huishoudens en kleine boeren in ontwikkelingslanden hebben meer last van klimaatverandering

Nadere informatie

Een nieuwe bank. Lesvoorbereiding Crisis graad 2. Verwondering

Een nieuwe bank. Lesvoorbereiding Crisis graad 2. Verwondering Een nieuwe bank Lesvoorbereiding Crisis graad 2 Voorzie speelgoed - geld, echte kleine muntstukken of print het blad met de centen. Op elk blad staan 100 centen in rijen van 10. Zo kan je gemakkelijk het

Nadere informatie

.6. Foto s. Deze foto s vindt u op de bijgevoegde CD-rom. Bij publicatie graag vermelden: Tim Dirven voor Oxfam Fairtrade

.6. Foto s. Deze foto s vindt u op de bijgevoegde CD-rom. Bij publicatie graag vermelden: Tim Dirven voor Oxfam Fairtrade Foto s Deze foto s vindt u op de bijgevoegde CD-rom. Bij publicatie graag vermelden: Tim Dirven voor Oxfam Fairtrade Foto 1. Bichera Ntamwinsa (23) heeft goede hoop voor de toekomst: Sinds de coöperatie

Nadere informatie

De kritische consument

De kritische consument De kritische consument Inleiding Om producten te kunnen maken heb je grondstoffen nodig. Mensen werken met deze grondstoffen en maken er producten van die we consumeren. Een ondernemer is tevreden als

Nadere informatie

FAIR TRADE IN EEN NOTENDOP

FAIR TRADE IN EEN NOTENDOP FAIR TRADE IN EEN NOTENDOP BTC / Dieter Telemans WAT IS FAIR TRADE? Fair trade (eerlijke handel) is een handelssysteem dat benadeelde producenten, voornamelijk uit het Zuiden, de kans geeft op duurzame

Nadere informatie

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder?

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Net als we vorig jaar meerdere keren hebben gezien, zijn de beurzen wederom bijzonder nerveus en vooral negatief. Op het moment van schrijven noteert de AEX 393

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB 2004 ECONOMIE CSE KB ECONOMIE VBO-MAVO-C. tijdvak 1. 400009-1-639-545b

Bijlage VMBO-KB 2004 ECONOMIE CSE KB ECONOMIE VBO-MAVO-C. tijdvak 1. 400009-1-639-545b Bijlage VMBO-KB 2004 tijdvak 1 ECONOMIE CSE KB ECONOMIE VBO-MAVO-C 400009-1-639-545b EVEN VERDER SURFEN informatie 1 Van de website van een postorderbedrijf SET-AANBIEDING breedbeeld TV bijpassend tv-meubel

Nadere informatie

DE GRENS BEREIKT. De worsteling van pomphouders in de grensstreek

DE GRENS BEREIKT. De worsteling van pomphouders in de grensstreek DE GRENS BEREIKT De worsteling van pomphouders in de grensstreek Emile Roemer, voorzitter SPTweede Kamerfractie Februari 2014 INHOUD INLEIDING 3 ACHTERGROND 4 STEEKPROEF 5 RESULTATEN 6 REACTIES POMPHOUDERS

Nadere informatie

De klacht van Multatuli

De klacht van Multatuli De klacht van Multatuli In de achttiende eeuw maakte Europa kennis met een nieuw koloniaal product:. Vooral de Hollanders pionierden in de bonen en deden gouden zaken op hun plantages in Java. In de negentiende

Nadere informatie

Internationale handel H7 1. Internationale handel. Waarom importeren: 25-2-2013. Waar komt het vandaan?

Internationale handel H7 1. Internationale handel. Waarom importeren: 25-2-2013. Waar komt het vandaan? Internationale handel H7 1 Waar komt het vandaan? Economie voor het vmbo (tot 8,35 m.) Internationale handel Importeren = invoeren (betalen) Exporteren = uitvoeren (verdienen) Waarom importeren: Meer keuze

Nadere informatie

En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig)

En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) In een rollenspel ervaren de deelnemers de invloed van beleidsbeslissingen in het ene land op het leven van mensen in een ander land. De meerderheid

Nadere informatie

TRADE FOR DEVELOPMENT EERLIJKE EN DUURZAME HANDEL IN TANZANIA

TRADE FOR DEVELOPMENT EERLIJKE EN DUURZAME HANDEL IN TANZANIA TRADE FOR DEVELOPMENT EERLIJKE EN DUURZAME HANDEL IN TANZANIA 1 Verantwoordelijke uitgever Carl MICHIELS COÖRDINATIE Piezo - Samuel Poos (BTC) REDACTIE Dan AZRIA CONCEPT Julie RICHTER Foto cover Max HAVELAAR

Nadere informatie

Prinsjesdag 2015: 10 wijzigingen voor je portemonnee

Prinsjesdag 2015: 10 wijzigingen voor je portemonnee Prinsjesdag 2015: 10 wijzigingen voor je portemonnee Prinsjesdag 2015: wijzigingen voor je portemonnee Op Prinsjesdag presenteert het kabinet in de Miljoenennota zijn financiële toekomstplannen voor 2016.

Nadere informatie

Marktbeeld appels en peren

Marktbeeld appels en peren Afzet appels en peren door Russische boycot in de verdrukking Productie De appelproductie in de EU bedroeg in 215 ruim 12 miljard kilo. Dit was de op één na grootste EUoogst ooit. Bijna een derde van de

Nadere informatie

De biologische veehouderij

De biologische veehouderij oerwafels meergranenbolletjes Biologisch boeren meergranen olijfolie De biologische veehouderij Wij vinden het belangrijk dat onze klanten verantwoorde producten kunnen kopen. Bij de inkoop van onze producten

Nadere informatie

De economische wereldcrisis

De economische wereldcrisis Opdrachtenblad Inleiding In 1929 brak een crisis uit die in korte tijd de economie in een groot deel van de wereld aantastte. De economische crisis zou jaren duren, tot aan het begin van de Tweede Wereldoorlog.

Nadere informatie

Recente evolutie van de koffiesector in Burundi. Steun van het Trade for Development Centre aan de koffiecoöperaties

Recente evolutie van de koffiesector in Burundi. Steun van het Trade for Development Centre aan de koffiecoöperaties 01 Recente evolutie van de koffiesector in Burundi 02 Steun van het Trade for Development Centre aan de koffiecoöperaties Koffie in Burundi (p.4) Een sector in crisis (p.5) Een omstreden privatisering

Nadere informatie

Fair Trade. ontwikkelingsstrategie. Oxfam-Wereldwinkels 20 oktober 2011

Fair Trade. ontwikkelingsstrategie. Oxfam-Wereldwinkels 20 oktober 2011 Fair Trade als duurzame economische ontwikkelingsstrategie Oxfam-Wereldwinkels 20 oktober 2011 SITUERING OXFAM-WERELDWINKELS Oxfam-Wereldwinkels Deel van Oxfam-in-België en Oxfam International Deel van

Nadere informatie

Voorbeeld van mensen die een tweedehands wagen wensen aan te kopen die ouder is dan 2 jaar met een lening bij ING.

Voorbeeld van mensen die een tweedehands wagen wensen aan te kopen die ouder is dan 2 jaar met een lening bij ING. Voorbeeld van mensen die een tweedehands wagen wensen aan te kopen die ouder is dan 2 jaar met een lening bij ING. Bij deze data moeten we het 1 en ander uitleggen. Jouw geld dat je hebt ontvangen, maakt

Nadere informatie

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten.

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten. Helaas Wanneer besloot Bert om Lizzy te vermoorden? Vreemd. Hij herinnert zich het niet precies. Het was in ieder geval toen Lizzy dat wijf leerde kennen. Dat idiote wijf met haar rare verhalen. Bert staat

Nadere informatie

V.U. Carl Michiels, Hoogstraat 147, 1000 Brussel - Foto cover : BTC / Tim Dirven FaiR TRaDe in een notendop

V.U. Carl Michiels, Hoogstraat 147, 1000 Brussel - Foto cover : BTC / Tim Dirven FaiR TRaDe in een notendop Fair trade in een notendop BTC / Dieter Telemans Wat is Fair trade? Fair trade (eerlijke handel) is een handelssysteem dat benadeelde producenten, voornamelijk uit het Zuiden, de kans geeft op duurzame

Nadere informatie

(Update uit: Rechtvaardig, menswaardig, een educatief pakket rond economische, sociale en culturele rechten)

(Update uit: Rechtvaardig, menswaardig, een educatief pakket rond economische, sociale en culturele rechten) Ganzenbordspel: Behaal een diploma (1 ste -2 de graad) (Update uit: Rechtvaardig, menswaardig, een educatief pakket rond economische, sociale en culturele rechten) Doelstellingen: Kennismaken met het recht

Nadere informatie

H1: Economie gaat over..

H1: Economie gaat over.. H1: Economie gaat over.. 1: Belangen Geld is voor de economie een smeermiddel, door het gebruik van geld kunnen we handelen, sparen en goederen prijzen. Belangengroep Belang = Ze komen op voor belangen

Nadere informatie

Trading our health away Handeltje in gezondheid?

Trading our health away Handeltje in gezondheid? Trading our health away Handeltje in gezondheid? Inhoud I. Is het erg, dokter? 1. Neem de pols : Begrippen definiëren 2. Documentaire : Helse visserij 3. Quiz : De beweegredenen voor vrijhandel 4. Sprekende

Nadere informatie

Smoothiegoodness De introductie

Smoothiegoodness De introductie Smoothiegoodness De introductie Hoera!! Hier begint jouw groene smoothieavontuur. Dit betekent een geweldige stap vooruit in je gezondheid en energieniveau, fantastisch dat je eraan gaat beginnen. Misschien

Nadere informatie

MDG. Eerst en tweede graad. Te lezen zinnen (in willekeurige volgorde!)

MDG. Eerst en tweede graad. Te lezen zinnen (in willekeurige volgorde!) MDG Eerst en tweede graad De leerkracht leest één van de volgende stellingen en de groep bekijkt de acht millenniumdoelstellingen om te achterhalen met welke doelstelling de zin overeenkomt. Ze leggen

Nadere informatie

Ons economische zelf. Over leven in een verdeelde wereld en hoe we samen ongedwongen naar huis kunnen gaan

Ons economische zelf. Over leven in een verdeelde wereld en hoe we samen ongedwongen naar huis kunnen gaan Ons economische zelf Over leven in een verdeelde wereld en hoe we samen ongedwongen naar huis kunnen gaan Plaatjes invoegen Contrast tussen overvloed en gebrek Contrast tussen genieten van materie en uitbuiten

Nadere informatie