Behandeling van misselijkheid en braken bij patiënten in de palliatieve fase. Boudewijn van Etten, chirurg Frans Peters, mdl-arts

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Behandeling van misselijkheid en braken bij patiënten in de palliatieve fase. Boudewijn van Etten, chirurg Frans Peters, mdl-arts"

Transcriptie

1 Behandeling van misselijkheid en braken bij patiënten in de palliatieve fase. Boudewijn van Etten, chirurg Frans Peters, mdl-arts UMCG Cancer Center 16 september 2011

2 Misselijkheid & braken Bij benigne aandoening GI-tractus, neurologisch, zwangerschap, intoxicatie, idiopathisch, etc. Bij maligne aandoening Acuut / verwachte beperkte duur obstructie chemotherapie radiotherapie postoperatief Chronisch tgv ziekte tgv behandeling

3 misselijkheid Verschillende neurotransmitters en receptoren Dopamine Acetylcholine Serotonine (5HT3) Neurokinine Histamine

4 Misselijkheid & braken Misselijkheid bij 20-50% van ptn met vergevorderde kanker Braken bij 10-30% igv vergevorderde kanker Vaker bij vrouwen Vaker op jongere leeftijd Vooral bij mamma, gynaecologisch, maag, opioiden

5 Misselijkheid en braken etiologie Maagontlediging Anderszins abdominaal Chemisch/metabool Cerebraal/psychologisch Vestibulair

6 Misselijkheid en braken; etiologie Maagontlediging gastroparese (drug induced, paraneoplastisch) obstructie compressie/impressie -itis, ulcus (peptisch, NSAID, post-radiotherapie, etc.) Anderszins abdominaal obstructie peritonitis carcinomatosa ileus levermetastasen niet-maligne (pancreatitis, cholecystitis, ernstig de hik of hoesten) Chemisch/metabool opioiden (via dysmotiliteit, chemisch/metabool, vestibulair) chemotherapie nierinsufficientie, hyponatriaemie, hypercalciaemie Cerebraal/psychologisch intracraniele metastasering, meningitis pijn, angst, spanning anticipatoir Vestibulair

7 Misselijkheid & braken chronisch, palliatieve setting Anamnese Lichamelijk onderzoek Aanvullend onderzoek Vaak ook sprake van anorexie-cachexie syndroom

8 Misselijkheid & braken chronisch, palliatieve setting Mogelijke therapeutische maatregelen Algemene maatregelen Water- & zouthuishouding Medicamenteus Bestralen Opereren Endoscopische interventie

9 Misselijkheid & braken chronisch, palliatieve setting Mogelijke therapeutische maatregelen Algemene maatregelen Water- & zouthuishouding Medicamenteus Bestralen Opereren Endoscopische interventie

10 Chronische misselijkheid & braken in palliatieve setting Therapie zo oorzaakgericht mogelijk Dus: waarom misselijk en braken? Maagontlediging vertraagd Bijwerking opioiden Hypercalciaemie Uremie Gastro-enteritis Ileus / stenose GI-tractus Peritonitis carcinomatosa Intracraniele metastasen Coprostase Vestibulair Psychologisch / anticipatoir

11 Diagnostiek Anamnese Hoe erg op VAS. Gewichtsverlies Dieetanamnese Trismus, buikpijn, passageklachten, defecatie, etc. Medicatie en effect ervan Lichamelijk onderzoek Laboratorium Electrolyten, nierfunctie, leverenzymen, medicijnspiegels Echo, X-BOZ, CT, gastroscopie, coloscopie, MRI-brein

12 Algemeen medisch Kleine frequente maaltijden Mondverzorging Frisse lucht in kamer Voorkom ongewenste aanblik en geur van eten Bij heftig braken maaghevel of PEG Evt. suppletie vocht & electrolyten

13 Medisch Maagontlediging Metoclopramide, domperidon, haloperidol Evt. neus-maagsonde of PEG op afloop Opioïden misselijkheid Opioïdwissel Hypercalciëmie Hyperhydratie, APD-infuus Uremie Hydreren igv prerenaal; dubbel-j catheter igv postrenaal Ileus obv stenose Radiotherapie, chirurgie, stent; maaghevel; octreotide Peritonitis carcinomatosa Ascitesdrainage intermitterend of permanent; maaghevel; octreotide Coprostase Laxeren (altijd bij opioïden): Movicolon, magnesiumoxide, klysma, evt. methylnaltrexon s.c. igv opioïdcoprostase

14 Medisch, vervolg Intracraniële meta s Radiotherapie, neurochirurgie, dexamethason Vestibulair Cyclizine, cinnarizine, scopolamine Psychologisch Lorazepam Combineren igv onvoldoende effect Op verschillende aangrijpingspunten Metoclopramide & dexamethason Haloperidol & dexamethason Haloperidol & cyclizine Levopromazine p.o. of s.c. (of als oplossing in wangzak)

15

16

17 Palliatieve behandeling bij misselijkheid en braken agv ileus: opereren of niet?

18 inleiding Richtlijn palliatieve zorg Richtlijn ileus

19 inleiding Mechanische ileus Pseudo-obstructie (door tumor groei in darm musculatuur, meso, of plexus coeliacus, autonome dysfunctie ( DM, opoiden, paraneoplastisch)) Cave hoge ileus, andere presentatie

20 prevalentie Bij 3-15% van kankerpatiënten Mn ovarium, colorectale tumoren Metastasen van elders (mamma, bronchus, melanoom) Bij bekende maligniteit is oorzaak ca 75% door maligniteit 25 % benigne (streng, fibrose, fecal imp.)

21 diagnostiek Anamnese/lichamelijk onderzoek Aanvullend onderzoek: Echo: ascites CT :mn voor Perit. Carc., aard en lokalisatie van obstructie (sens. 93%) Gastroscopie/coloscopie (stentplaatsing?)

22 Beleid: integrale benadering Voorlichting Communicatie Ondersteunende zorg ( Continuïteit (overdracht huisarts e.a.)

23 communicatie Wat wil patiënt? Verwachtingen patiënt Verwachtingen/wil familie Bespreek zn levensverwachting Zin/onzin voeding en vocht

24 Operatieve benadering Darm resectie bypass (G-E, E-E) decompressie door ileo- of colostoma adhesiolysis

25 chirurgie Adequate selectie 4-32 % mortaliteit 12-55% morbiditeit (complicaties) succeskans ca 70-90%

26 Argumenten voor chirurgie levensverwachting van meer dan 2 maanden vermoeden op een benigne oorzaak (adhesies of fibrose) gelokaliseerde obstructie eerste episode met obstructie mogelijkheden tot systemische behandeling (bijvoorbeeld chemotherapie bij een patiënte met een ovariumcarcinoom)

27 Argumenten tegen chirurgie hogere leeftijd; ernstige comorbiditeit slechte algehele toestand en/of slechte voedingstoestand het bestaan van ascites op basis van een peritonitis carcinomatosa kort interval tussen laatste antitumorbehandeling en het optreden van de ileus geleidelijk ontstaan van de klachten met wisselend beloop eerdere periodes met obstructie eerdere radiotherapie van de buik multipele obstructies paralytische ileus palpabele tumor in de buik darmperforatie laag serum albuminegehalte

28 Alternatief voor chirurgie (1): stent Later in deze sessie komen we hier er uitgebreid op terug

29 Alternatief (2): chemotherapie Alleen bij CT gevoelige tumoren (ovarium/crc/mamma). Echter meestal al eerdere behandeling gehad, dus effect minimaal.

30 Alternatief 3: conservatief Vocht parenteraal ja/nee Braken: medicamenteus/maaghevel Pijn bestrijding mondverzorging

31 "A good surgeon is a doctor who can operate and who knows when not to Theodoor Kocher ( )

32 Stenting in maagdarmkanaal

33 Obstruerende tumoren, palliatie orale intake mogelijk maken defecatie mogelijk maken beperkte levensverwachting quality of life veilig, efficiënt, humaan kosten-effectief

34 Stent = Endoprothese Stent starre endoprothese (voor slokdarm) Obsoleet plastic stent (galwegen) SEMS Self expandable metal stent Covered Non-covered Door de scoop (TTS, +/- Rö-controle) Over voerdraad (Rö-controle, +/- endoscopisch zicht) Plastic expandable stent

35 Obstruerende tumoren oesofagus / cardia maaguitgang / duodenum pancreas / papilregio galwegen intra- & extrahep dunne darm colon / rectum

36 slokdarmcarcinoom Inoperabel / incurabel Palliatief (brachy-)radiotherapie Palliatief stent Wanneer RTh? Wanneer stent? Mede afhankelijk van prognose.

37 Palliatie slokdarm-cardia ca. Dysfagie score na SEMS vs één dosis brachytherapie Met SEMS snelle verbetering RTh op termijn betere verlichting, minder complicaties Kosten identiek Homs MYV et al. Lancet 2004;364: NTvG 2005;149:2800-6

38 Palliatie slokdarm-cardia ca. Overall survival and dysphagia adjusted survival after treatment. Identiek voor beide Meer goede dagen na RTh Homs MYV et al. Lancet 2004;364: NTvG 2005;149:2800-6

39 Slokdarmca: (Chemo)RTh of Stent? Goede prognose: (Chemo)RTh Slechte prognose: stent WHO performance status (0-1-2 vs 3-4) Levensverwachting (>4 mnd vs <4 mnd) Tracheo-oesofageale fistel (- vs +)

40 New and desintegrated Celestin oesophageal tube, 8 months after placement sinds jaren obsoleet

41 Oesophageal expandable stents

42 Maligne maaguitgangobstructie palliatief Gastro-jejunostomie Komt soms slecht op gang! 72% effectief 9% blijvend obstructief Evt met biliodigestieve bypass Kost ongeveer 2x zo veel als stent-procedure Hoe langer overleving, hoe kleiner prijsverschil Stent pylorus / duodenum Plaatsing succesvol in 96% 89% effectief 8% blijvend obstructief Hoe lang doorgankelijk? Evt tevoren biliaire endoprothese Jeurnink SM et al. Stent vs gastrojejunostomy for the palliation of gastric outlet obstruction; a systematic review. BMC Gastroenterology 2007;7:18-28

43 Duodenum stent Wallstent irresectabel pancreasca, gastrojejunostomie. In tweede instantie stent in duodenum.

44 Duodenumstent, Wallstent gemetastaseerd mammacarcinoom

45 Niti-S enteral colonic stent flexibeler geen verkorting bij ontplooiïng Maetani I et al, Gastrointest Endosc 2007

46 Colorectale stent Palliatief bij obstructieklachten ipv definitief stoma Brug naar (curatieve) chirurgie bij (acute) obstructie ipv tijdelijk stoma vóór resectie Cave stenosering op meer dan 1 plek Cave te lage plaatsing in rectum

47 Colorectale stents in soorten en maten: diameters mm, lengtes mm Z-stent (Cook): over voerdraad stainless steel Wallstent (Boston Scientific): door de scoop uncovered, stainless steel alloy Ultraflex Precision (Boston Scientific): over voerdraad uncovered, woven nitinol Wallflex (Boston Scientific): door de scoop uncovered, woven nitinol Niti-S (Taewoong): over voordraad, door de scoop covered/uncovered nitinol Niti-S enteral colonic (Taewoong): door de scoop uncovered, woven nitinol Hanarostent colorectal (MI Tech Co): Covered/uncovered nitinol

48 Enteral Wallstent (a,b) Ultraflex precision (linksonder), Wallflex stent (rechtsonder)

49 Wallstent in colon

50 Colorectale stents: succes? Technische geslaagde plaatsing >90% Soms tweede stent nodig Perforatie risico 3-10% mede afhankelijk van soort stent en ervaring?, Perforatie 40% in Stent-in1study, niet in andere studies (Wallflex colonstent): voortijdig gesloten. Tbv Stent-in 2 study andere stent (Enteral Wallstent) gekozen. Hoe lang open? >50% minstens 6 maanden 75% t/m overlijden Fregonese D et al. Gastrointest Endosc 2008 Repici A et al. Gastrointest Endosc 2008 Van Hooft et al. Lancet 2006

51 Colorectale stents; waarom? Veel tijdelijke colostomas worden niet meer opgeheven. Quality of life met colostoma slechter dan na palliatieve resectie. Stoma eenvoudiger operatie dan resectie. Stentplaatsing minst ingrijpend. complicaties overall 16-67% Stent obstructie door faeces 10% Stent dislocatie (naar proximaal of distaal) 4-20% Tumor overgroei, tumor ingroei 7-35% Perforatie 2-17% Bloeding 0-5% Wasserberg N et al. Surgical Oncol 2007, Review Dharmadikhari R et al. Abdom Imaging 2008, Complications Jost RS et al. Cardiovasc Intervent Radiol 2007, Colorectal stenting Alcantara M et al. Tech Coloproctol 2007, Colorectal stenting

52 colonstent studies Colon/rectum: stent vs chirurgisch stoma Stent-in 1 study (palliatief) Voortijdig gesloten ivm perforaties Van Hooft et al. Endoscopy 2008 Stent-in 2 study ( bridge to surgery ) Voortijdig gesloten ivm meer morbiditeit en perforaties Van Hooft et al. Lancet Oncol 2011 Geen evident voordeel van stenting vóór OK t.o.v direct spoed-ok. Stent design? Onhandige endoscopist?

53 Palliatieve colonstenting ook voor tumoren buiten het colon? Maagca, pancreasca, blaasca, cervixca, galblaasca: succes 90%, gecoverde vaker migratie en obstructie. Retrospectieve studie, 39 ptn. Shin SJ et al. Dis Colon Rectum 2008 Gynaecologische tumoren: niet gelukt bij 23%, succes plaatsing 77% (1/3 alsnog operatie) Retrospectieve studie, 35 ptn. Caceres A et al. Gynecologic Oncology 2008

54 Recto-sigmoid stent, covered Ultraflex naadrecidief rectosigmoidcarcinoom, stent na eerdere laserbehandeling

55 Gemigreerde rectosigmoid stent (Ultraflex )

56 Colon stenting, samenvattend Voorkeur gaat naar chirurgie Alleen bij zeer zieke ptn of zeer korte verwachte levensduur stenting. Multidisciplinair overleg voor stentplaatsing altijd noodzakelijk

57 Stentplaatsing in Tr. Dig. palliatief? Multidisciplinair overleg voor stentplaatsing altijd noodzakelijk! Stent vs chirurgie Stent vs radiotherapie

58 Casus 1, Mw 55 jaar 2004 Gemetastaseerd carcinoid (vanuit ileum) met levermetastasen waarvoor Octreotide x Radioactief Lutetiumoctreotaat,: stabiel tot licht verbeterd beeld te zien Tricusspidaal- & pulmonaalklepvervanging Groei carcinoid in adnex waarvoor adnexextirpatie 2010 Groei tumor naast uterus > obstructie uteter & tumorhydronefrose rechts met nierfunctiestoornissen Ileusbeeld (3e keer).

59 Casus 1 Nu ernstige obstructie klachten Alleen vloeibaar dieet Pijnstilling Hoorbare peristaltiek Conditie redelijk ECOG 2

60 ECOG (Eastern Cooperative Oncology Group) ECOG 0: volledig actief ECOG 1: mobiel, licht werk mogelijk ECOG 2: beperkt mobiel, kan zich zelf verzorgen ECOG 3: ADL zorg behoeftig ECOG 4: zeer zorg afhankelijk, grotendeels bedlegerig

61 Casus 1 CT abdomen: 2 obstruerend momenten Terminale ileum Flexura lienalis

62

63

64 Casus 1 MDO: Eerste keus gezien co-morbiditeit: poging coloscopie met stentplaatsing: niet gelukt

65 Casus 1 Optie 2: proeflaparotomie. Ileostoma aangelegd, moeizame procedure Relap ivm ischemie stoma, en rechter hemicolon, Hemicolectomie rechts, dunnedarm resectie, eindst. ileostoma

66 Casus 1 Post-op 1 week IC Matige conditie Neuropathie Dyspnoe door overvulling Maar geen passagestoornis meer Uiteindelijk 2 weken later plotseling overleden, oorzaak niet bekend.

67 Casus 2 Mw 71 jaar 2010 dec.: stadium IIIc ovariumcarcinoom wv neoadjuvante chemotherapie. Na 4 kuren geen mogelijkheden tot intervaldebulking. Daarom verder met chemo in palliatieve setting. April 10 april: buikpijn bij ascites, 3.5 liter vocht gepuncteerd april: opname ivm abdominale pijn bij wisselende obstructie

68 Casus 2 Wisselende korte pijn aanvallen,met darmkrampen Misselijk +, braken- Wel ontlasting LO: bolle buik, ascites, geen ileus peristaltiek

69 Casus 2 CT mogelijk obstruerend moment colon ascendens, daarnaast zeer veel (therapie) resistente ascites en uitgebreide omental cake.

70

71 Casus 2 Geen syst. behandelopties meer. Waarschijnlijk meer pseudo-obstructie Chirurgische opties waarschijnlijk beperkt tot ileostoma Uitgebreid, meer malen, gesproken met patient, familie, oncoloog Beperkte levensverwachting, slechte conditie, verwachte succes vs.compl van chirurgie Besloten tot conservatief beleid

72 Casus 2 Met palliatieve thuis zorg ontslagen 2 weken later : gaat verder achter uit, 100% bedlegerig

Ileus in de palliatieve setting. Patricia Quarles van Ufford Internist-oncoloog Palliatief consult team Hagaziekenhuis

Ileus in de palliatieve setting. Patricia Quarles van Ufford Internist-oncoloog Palliatief consult team Hagaziekenhuis Ileus in de palliatieve setting Patricia Quarles van Ufford Internist-oncoloog Palliatief consult team Hagaziekenhuis Inleiding Richtlijn palliatieve zorg 2009 www.pallialine.nl Richtlijn ileus Praktijkervaring

Nadere informatie

Misselijkheid en braken in de palliatieve fase

Misselijkheid en braken in de palliatieve fase Misselijkheid en braken in de palliatieve fase Annemieke Delhaas: oncologie verpleegkundige hospice, consulent PTMN Franca Horstink-Wortel: Specialist ouderengeneeskunde/kaderarts palliatieve zorg, consulent

Nadere informatie

Misselijkheid en braken. Ellen de Nijs, verpleegkundig specialist palliatieve zorg Alexander de Graeff, internist-oncoloog, consulent PTMN

Misselijkheid en braken. Ellen de Nijs, verpleegkundig specialist palliatieve zorg Alexander de Graeff, internist-oncoloog, consulent PTMN Misselijkheid en braken Ellen de Nijs, verpleegkundig specialist palliatieve zorg Alexander de Graeff, internist-oncoloog, consulent PTMN Voorkomen van misselijkheid en braken bij patiënten met vergevorderde

Nadere informatie

Misselijkheid en braken

Misselijkheid en braken Misselijkheid en braken Regionaal symposium palliatieve zorg Ruud Schrauwen, MDL-arts GI klachten Table 3 Symptoms referred to during consultations (n=1,794) Symptoms during consultation Number (percentage)

Nadere informatie

Gastro intestinale problemen.

Gastro intestinale problemen. DE BEHANDELING VAN COMPLEXE LICHAMELIJKE PROBLEMEN IN DE PALLIATIEVE EN TERMINALE FASE Gastro intestinale problemen. DR. P. VANDECANDELAERE MDL - ARTS (SUB) OBSTRUCTIE PERSISTERENDE HIK DR. P. VANDECANDELAERE

Nadere informatie

Een patiënt met een gemetastaseerd colorectaal carcinooom. Datum Jordanië, 1 e -2 e lijn, 2011 Spreker Ronald Hoekstra Internist-oncoloog ZGT Almelo

Een patiënt met een gemetastaseerd colorectaal carcinooom. Datum Jordanië, 1 e -2 e lijn, 2011 Spreker Ronald Hoekstra Internist-oncoloog ZGT Almelo Een patiënt met een gemetastaseerd colorectaal carcinooom. Datum Jordanië, 1 e -2 e lijn, 2011 Spreker Ronald Hoekstra Internist-oncoloog ZGT Almelo Hr R 50 jaar VG schouderoperatie en operatie cervicale

Nadere informatie

Verpleegkundige Instructie Palliatieve Zorg Misselijkheid

Verpleegkundige Instructie Palliatieve Zorg Misselijkheid Verpleegkundige Instructie Palliatieve Zorg Misselijkheid 5-Folder misselijk.indd 1 15-07-2008 09:23:15 5-Folder misselijk.indd 2 15-07-2008 09:23:16 1. Hoe herkent u misselijkheid? Misselijkheid is een

Nadere informatie

Obstipatie & Ileus in de palliatieve fase. Jeroen Joosten & Bob Ekdom Consulenten PalliatieTeam Midden Nederland

Obstipatie & Ileus in de palliatieve fase. Jeroen Joosten & Bob Ekdom Consulenten PalliatieTeam Midden Nederland Obstipatie & Ileus in de palliatieve fase Jeroen Joosten & Bob Ekdom Consulenten PalliatieTeam Midden Nederland Vandaag Welke vraag wil je vandaag graag beantwoord zien? 1e deel casus voorleggen; obstipatie

Nadere informatie

Een patiënte met een dikke buik. Tumor werkgroep gynaecologische oncologie Henriette Arts, Boelo Poppema en Henriette van Geffen

Een patiënte met een dikke buik. Tumor werkgroep gynaecologische oncologie Henriette Arts, Boelo Poppema en Henriette van Geffen Een patiënte met een dikke buik Tumor werkgroep gynaecologische oncologie Henriette Arts, Boelo Poppema en Henriette van Geffen Een patiënte met een dikke buik Mevrouw X komt bij de huisarts. Sinds kort

Nadere informatie

Pancreascarcinoom en kansen voor de toekomst

Pancreascarcinoom en kansen voor de toekomst 18 mei 2006 Jaarbeurs Utrecht Pancreascarcinoom en kansen voor de toekomst Jan Ouwerkerk Research Coördinator Oncologie Leids Universitair Medisch Centrum Pancreas Carcinoom Incidencie: 33.730 nieuwe patiënten

Nadere informatie

Misselijkheid & Braken Jan de Heer Huisartsconsulent Palliatieve Zorg

Misselijkheid & Braken Jan de Heer Huisartsconsulent Palliatieve Zorg Misselijkheid & Braken Jan de Heer Huisartsconsulent Palliatieve Zorg Vragen bij de palliatieve helpdesks? Vragen bij de palliatieve helpdesks Pijn 43.5 % Obstipatie 15.1 % Misselijkheid 14.9 % Benauwdheid

Nadere informatie

Analyse en behandeling bij verdenking op maligniteit bij de oudste ouderen

Analyse en behandeling bij verdenking op maligniteit bij de oudste ouderen Dr. M.E. Hamaker Klinisch geriater mhamaker@diakhuis.nl Analyse en behandeling bij verdenking op maligniteit bij de oudste ouderen Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst

Nadere informatie

Low anterior resectie: vroege en late gevolgen van naadlekkage

Low anterior resectie: vroege en late gevolgen van naadlekkage Low anterior resectie: vroege en late gevolgen van naadlekkage Dr. Pieter J. Tanis, chirurg Academisch Medisch Centrum, Amsterdam Anatomische lokatie van CRC Coecum 14 % Colon ascendens 10 % Colon transversum

Nadere informatie

PALLIATIEVE (CHEMO)THERAPIE JA OF NEE?

PALLIATIEVE (CHEMO)THERAPIE JA OF NEE? PALLIATIEVE (CHEMO)THERAPIE JA OF NEE? Astrid Demandt Internist-hematoloog OMC 10 November 2011 CHEMOTHERAPIE/ TARGETED THERAPY Curatief (Neo)-adjuvant Palliatief: geen locale therapie mogelijk of gemetastaseerde

Nadere informatie

Hersenmetastasen. Jeroen van Eijk Neuroloog JBZ 2 oktober 2014 Symposium Palliatieve Zorg

Hersenmetastasen. Jeroen van Eijk Neuroloog JBZ 2 oktober 2014 Symposium Palliatieve Zorg Hersenmetastasen Jeroen van Eijk Neuroloog JBZ 2 oktober 2014 Symposium Palliatieve Zorg Hersenmetastasen (HM) + Introductie + Enkele cijfers. + Wanneer denken we aan HM? + Behandeling van HM (Landelijke

Nadere informatie

Onderstaande vragen zijn van toepassing op de periode 0-3 maanden postoperatief

Onderstaande vragen zijn van toepassing op de periode 0-3 maanden postoperatief Aantal maanden? Setting: O klinisch O poliklinisch Beoordelaar: (naam) Algemeen Onderstaande vragen zijn van toepassing op de periode 0- postoperatief Is de patient opgenomen geweest in een van de volgende

Nadere informatie

OPERATIES EN NOG VEEL MEER

OPERATIES EN NOG VEEL MEER OPERATIES EN NOG VEEL MEER Hoe heet deze operatie? Hoe heet deze operatie? Hoe heet deze operatie? Hoe heet deze operatie? Hoe heet deze operatie? Hoe heet deze operatie? Hoe heet deze operatie? Hoe heet

Nadere informatie

Palliatieve zorgen een verschuivend paradigma. Dr. Paul Pattyn Abdominale Oncologische Heelkunde H.Hart Ziekenhuis Roeselare 16 september 2010

Palliatieve zorgen een verschuivend paradigma. Dr. Paul Pattyn Abdominale Oncologische Heelkunde H.Hart Ziekenhuis Roeselare 16 september 2010 Palliatieve zorgen een verschuivend paradigma Dr. Paul Pattyn Abdominale Oncologische Heelkunde H.Hart Ziekenhuis Roeselare 16 september 2010 Palliatieve zorg spitst zich toe op het wegnemen van lijden

Nadere informatie

Colonstents: praktische vaardigheden. Construct training F. ter Borg

Colonstents: praktische vaardigheden. Construct training F. ter Borg Colonstents: praktische vaardigheden Construct training F. ter Borg Achtergrond Preoperatief stenten: decompressie en herstel van ileus DSCA data: acuut opereren bij ouderen mortalitieit 10-11----30%,

Nadere informatie

Chirurgie bij levermetastasen. Nail Al Saudi Ronald Saat Maarten Vermaas

Chirurgie bij levermetastasen. Nail Al Saudi Ronald Saat Maarten Vermaas Chirurgie bij levermetastasen Nail Al Saudi Ronald Saat Maarten Vermaas Heer C 67 jaar VG/ Angst-& paniekstoornis 2007 Tibiaplateaufractuur; weigerde opname 2013 gestoord glucosetolerantie bij 120kg 2014

Nadere informatie

Bijlage bij richtlijn Misselijkheid en braken, hoofdstuk inleiding en begripsbepaling

Bijlage bij richtlijn Misselijkheid en braken, hoofdstuk inleiding en begripsbepaling Bijlage bij richtlijn Misselijkheid en braken, hoofdstuk inleiding en begripsbepaling INLEIDING EN BEGRIPSBEPALING Misselijkheid is een subjectieve gewaarwording, die moeilijk valt te definiëren. Het is

Nadere informatie

Anorexie en gewichtsverlies

Anorexie en gewichtsverlies Anorexie en gewichtsverlies Marja Leermakers-Vermeer, diëtist, Universitair Medisch Centrum Utrecht j.leermakers@umcutrecht.nl Alexander de Graeff, internist-oncoloog/hospice-arts Universitair Medisch

Nadere informatie

ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN

ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN INTERLINE CHEMOTHERAPIE Concept dd 6 juli 2010 ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN Inleiding Deze werkafspraak met Interlineprogramma zijn gemaakt in 2010 met de Hardenbergse

Nadere informatie

Obstipatie. mw. N. Beelen, huisarts mw. B. van Merrienboer, verpleegkundig specialist mw. L. Schipper, MDL arts

Obstipatie. mw. N. Beelen, huisarts mw. B. van Merrienboer, verpleegkundig specialist mw. L. Schipper, MDL arts Obstipatie mw. N. Beelen, huisarts mw. B. van Merrienboer, verpleegkundig specialist mw. L. Schipper, MDL arts Palliatieve Zorg Symposium : Diversiteit en imperfectie in de dagelijkse praktijk 7 November

Nadere informatie

Palliatieve radiotherapie radiotherapie gericht op symptoombestrijding. Angela van Baardwijk radiotherapeut oncoloog MAASTRO clinic

Palliatieve radiotherapie radiotherapie gericht op symptoombestrijding. Angela van Baardwijk radiotherapeut oncoloog MAASTRO clinic Palliatieve radiotherapie radiotherapie gericht op symptoombestrijding Angela van Baardwijk radiotherapeut oncoloog MAASTRO clinic Werkgroep Oncologie Verpleegkundigen MUMC 3 oktober 2014 Inhoud Radiotherapie

Nadere informatie

Colorectaal carcinoom. Danielle de Jong, MDL arts Rutger-Jan Renger, chirurg Venetië, 10 november 2016

Colorectaal carcinoom. Danielle de Jong, MDL arts Rutger-Jan Renger, chirurg Venetië, 10 november 2016 Colorectaal carcinoom Danielle de Jong, MDL arts Rutger-Jan Renger, chirurg Venetië, 10 november 2016 Dokter, wat raadt u aan? Programma Indicaties coloscopie Cijfers IKR / regio Gorkum Organisatie BZ

Nadere informatie

Radiotherapie in de palliatieve setting. Bussels Barbara Dienst Radiotherapie H Hartziekenhuis Roeselare

Radiotherapie in de palliatieve setting. Bussels Barbara Dienst Radiotherapie H Hartziekenhuis Roeselare Radiotherapie in de palliatieve setting Bussels Barbara Dienst Radiotherapie H Hartziekenhuis Roeselare Radiotherapie in de palliatieve setting 25-30% van de radiotherapeutische behandelingen Toename te

Nadere informatie

Chirurgische aspecten bij het colorectaal carcinoom en (on)mogelijkheden bij voortgeschreden ziekte

Chirurgische aspecten bij het colorectaal carcinoom en (on)mogelijkheden bij voortgeschreden ziekte Chirurgische aspecten bij het colorectaal carcinoom en (on)mogelijkheden bij voortgeschreden ziekte Ernst Jan Spillenaar Bilgen, Gastro-intestinaal chirurg Ontwikkeling (colo)rectalechirurgie Kwaliteit

Nadere informatie

Nieuwe ontwikkelingen binnen de MDL-oncologie. Paul Fockens, MDL-arts AMC

Nieuwe ontwikkelingen binnen de MDL-oncologie. Paul Fockens, MDL-arts AMC Nieuwe ontwikkelingen binnen de MDL-oncologie Paul Fockens, MDL-arts AMC Nieuwe ontwikkelingen MDL-oncologie De termen van 2012: Minimally invasive Patient centered Multi-modality Ageing population (Neo-)adjuvant

Nadere informatie

Medische Workshop 2: De oncologische zorg: stap voor stap

Medische Workshop 2: De oncologische zorg: stap voor stap Medische Workshop 2: De oncologische zorg: stap voor stap Sara van Marle-Jeurissen, Huisarts Barbara van der Berg, Verpleegkundig specialist Danny Houtsma, Internist-Oncoloog Birgit Hollmann, Radiotherapeut-Oncoloog

Nadere informatie

24.4 Braken. Specifiek lichamelijk onderzoek. Specifieke anamnese. Probleemlijst. M. Eeftinck Schattenkerk

24.4 Braken. Specifiek lichamelijk onderzoek. Specifieke anamnese. Probleemlijst. M. Eeftinck Schattenkerk 55-Chirurgie 24.4 01-06-2005 11:47 Pagina 441 441 24.4 Braken M. Eeftinck Schattenkerk Een 55-jarige vrouw wordt door de huisarts naar de afdeling spoedeisende hulp van een ziekenhuis verwezen wegens buikpijn

Nadere informatie

Radiotherapie bij het gemetastaseerd niercelcarcinoom. Dr Nathalie Meireson Universitaire Radiotherapie Antwerpen 28/02/2013

Radiotherapie bij het gemetastaseerd niercelcarcinoom. Dr Nathalie Meireson Universitaire Radiotherapie Antwerpen 28/02/2013 Radiotherapie bij het gemetastaseerd niercelcarcinoom Dr Nathalie Meireson Universitaire Radiotherapie Antwerpen 28/02/2013 inleiding casus heden toekomst radiotherapie en new drugs Inleiding Wat doet

Nadere informatie

Interline augustus CHEMOTHERAPIE casusschetsen

Interline augustus CHEMOTHERAPIE casusschetsen Interline augustus 2010 CHEMOTHERAPIE casusschetsen INTERLINE CHEMOTHERAPIE d.d. 31 augustus 2010 ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN Inleiding Deze werkafspraak met Interlineprogramma

Nadere informatie

Acute buik The GE perspective. Hoe acuut is de acute buik? ATLS principes. C irculation stop the bleeding!!

Acute buik The GE perspective. Hoe acuut is de acute buik? ATLS principes. C irculation stop the bleeding!! Acute buik The GE perspective Disclosure belangenverstrengeling voor de sprekers van de AZO scholingsavond (potentiële) belangenverstrengeling Geen Basti Klarenbeek Gastrointestinaal en oncologisch chirurg

Nadere informatie

Hersenmetastasen. Jeroen van Eijk Neuroloog JBZ 4e Voorjaars Symposium V&VN Landelijk Netwerk Verpleegkundig Specialisten Oncologie 24 maart 2016

Hersenmetastasen. Jeroen van Eijk Neuroloog JBZ 4e Voorjaars Symposium V&VN Landelijk Netwerk Verpleegkundig Specialisten Oncologie 24 maart 2016 Hersenmetastasen Jeroen van Eijk Neuroloog JBZ 4e Voorjaars Symposium V&VN Landelijk Netwerk Verpleegkundig Specialisten Oncologie 24 maart 2016 Disclosures (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst

Nadere informatie

Diagnostiek van het afwijkende adnex: de rol van echografie. Dr. T. Van Gorp Gynaecoloog-Oncoloog MUMC+

Diagnostiek van het afwijkende adnex: de rol van echografie. Dr. T. Van Gorp Gynaecoloog-Oncoloog MUMC+ Diagnostiek van het afwijkende adnex: de rol van echografie. Dr. T. Van Gorp Gynaecoloog-Oncoloog MUMC+ Disclosures Geen onthullingen 10/11/2016 Symposium Het Ovariumcarcinoom 2 Casus 37 j. Zwelling in

Nadere informatie

Onderstaande vragen zijn van toepassing op de periode 6-12 maanden postoperatief

Onderstaande vragen zijn van toepassing op de periode 6-12 maanden postoperatief 9. Follow-up Aantal maanden? Datum: Setting: O klinisch O poliklinisch Beoordelaar: (naam) Algemeen Onderstaande vragen zijn van toepassing op de periode 6- postoperatief Is de patient opgenomen geweest

Nadere informatie

Darmoperatie bij Diverticulitis. Chirurgie Waregem O.L.V. van Lourdes Ziekenhuis

Darmoperatie bij Diverticulitis. Chirurgie Waregem O.L.V. van Lourdes Ziekenhuis Darmoperatie bij Diverticulitis Chirurgie Waregem O.L.V. van Lourdes Ziekenhuis Chirurgie Waregem_Versie 1_Feb 2016 Inleiding Deze folder geeft uitleg over een operatie van de dikkedarm bij diverticulitis.

Nadere informatie

Ed Schenk, MDL-arts Isalaklinieken Zwolle INDICATIE EN PLAATSING PEG (COMPLICATIES)

Ed Schenk, MDL-arts Isalaklinieken Zwolle INDICATIE EN PLAATSING PEG (COMPLICATIES) Ed Schenk, MDL-arts Isalaklinieken Zwolle INDICATIE EN PLAATSING PEG (COMPLICATIES) PEG Percutane Endoscopische Gastro-enterostomie 1980 1 e PEG plaatsing Vervanging van chirurgische gastro-enterostomie

Nadere informatie

Chirurgische behandeling darmcarcinoom

Chirurgische behandeling darmcarcinoom ONCOLOGISCH ZORGPROGRAMMA KEMPEN Regionale Vormingscel Oncologie Maandag 10 februari 2014 Dr. Maarten Michiels H.Hartziekenhuis Mol Chirurgische behandeling darmcarcinoom Fast facts Anatomie, fysiologie,

Nadere informatie

Exocriene pancreasinsufficiëntie

Exocriene pancreasinsufficiëntie Geen belangenverstrengeling Exocriene pancreasinsufficiëntie Annemarie Roele Verpleegkundig specialist HPB MDL scholing 27-03-2017 Inhoud Casuïstiek Exocriene pancreasinsufficiëntie Oorzaak Symptomen Gevolgen

Nadere informatie

Samenvatting in het Nederlands. Samenvatting

Samenvatting in het Nederlands. Samenvatting Samenvatting Dit proefschrift bevat de resultaten van enkele wetenschappelijke studies over magnetische resonantie (MR) enteroclyse en video capsule endoscopie (VCE). Deze twee minimaalinvasieve onderzoeksmethoden

Nadere informatie

De rol van voeding bij darmkanker

De rol van voeding bij darmkanker De rol van voeding bij darmkanker Stefanie Mortier Oncologisch centrum 26 maart 2015 Inhoud 1. Oorzaken 2. Preventie 3. De nog niet behandelde patiënt 4. Radio- en chemotherapie 5. Chirurgie 6. Herstel,

Nadere informatie

Darmfunctiestoornissen na low anterior resectie behandeling en preventie

Darmfunctiestoornissen na low anterior resectie behandeling en preventie Darmfunctiestoornissen na low anterior resectie behandeling en preventie Isala Dr. H.L. van Westreenen gastro-intestinaal chirurg ~9:00 uur ~16:00 uur Isala Titel van de presentatie 01-01-2013 pagina 2

Nadere informatie

CRF. Ladies trial. Randomisatienummer

CRF. Ladies trial. Randomisatienummer CRF de Ladies trial Laparoscopische peritoneale lavage of resectie voor gegeneraliseerde peritonitis voor geperforeerde diverticulitis: een landelijke multicentrum gerandomiseerde trial Sandra Vennix (AMC/Erasmus

Nadere informatie

Nadia Haj Mohammad Internist-oncoloog The Netherlands

Nadia Haj Mohammad Internist-oncoloog The Netherlands Maagcarcinoom Nadia Haj Mohammad Internist-oncoloog The Netherlands Inhoud Therapie Systemisch Gericht op klachten Nieuwe ontwikkelingen/toekomst Epidemiologie Verschil Europa en Noord-Amerika vs Azië,

Nadere informatie

Ouderen en kanker: epidemiologie en factoren van invloed op behandeling en overleving. Maryska Janssen-Heijnen Valery Lemmens

Ouderen en kanker: epidemiologie en factoren van invloed op behandeling en overleving. Maryska Janssen-Heijnen Valery Lemmens Ouderen en kanker: epidemiologie en factoren van invloed op behandeling en overleving Maryska Janssen-Heijnen Valery Lemmens Levensverwachting in jaren Nederlandse bevolking 2007 Leeftijd Mannen Vrouwen

Nadere informatie

Nieuwe ontwikkelingen binnen de MDL-oncologie. Paul Fockens, MDL-arts AMC

Nieuwe ontwikkelingen binnen de MDL-oncologie. Paul Fockens, MDL-arts AMC Nieuwe ontwikkelingen binnen de MDL-oncologie Paul Fockens, MDL-arts AMC Nieuwe ontwikkelingen MDL-oncologie De termen van 2012 2013: Minimally invasive Patient centered Multi-modality Ageing population

Nadere informatie

Betere kwaliteit = betere uitkomst van zorg?

Betere kwaliteit = betere uitkomst van zorg? Betere kwaliteit = betere uitkomst van zorg? Symposium (Over)leven na Kanker Tilburg, 8 maart 2013 Dr. V. Lemmens Hoofd Sector Onderzoek, Integraal Kankercentrum Zuid Eindhoven Kwaliteit Kwaliteit: definitie?

Nadere informatie

Onderstaande vragen zijn van toepassing op de periode 4-6 maanden postoperatief

Onderstaande vragen zijn van toepassing op de periode 4-6 maanden postoperatief Aantal maanden? Datum: Setting: O klinisch O poliklinisch Beoordelaar: (naam) Algemeen Onderstaande vragen zijn van toepassing op de periode 4- postoperatief Is de patient opgenomen geweest in een van

Nadere informatie

De rol van enterale stents bij oncologische aandoeningen

De rol van enterale stents bij oncologische aandoeningen 7 De rol van enterale stents bij oncologische aandoeningen Role of enteral stents in oncological diseases M.W. van den Berg en J.E. van Hooft Samenvatting Onder enterale stents worden stents verstaan die

Nadere informatie

Oncologie, oncogenese en kankerzorg. Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 27 september 2014

Oncologie, oncogenese en kankerzorg. Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 27 september 2014 Oncologie, oncogenese en kankerzorg Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 27 september 2014 Oncologie Deel van de geneeskunde dat kanker bestudeert en probeert te genezen Medische wetenschap

Nadere informatie

Casus oncologie minisymposium dd. 22-03-2012

Casus oncologie minisymposium dd. 22-03-2012 Casus oncologie minisymposium dd. 22-03-2012 Dhr. Braakman, 21-10-1933 fictief Medische voorgeschiedenis: Jaren 90 pijn op de borst e.c.i. waarvoor starten Ascal. Geen cardiologische onderliggende ziekte

Nadere informatie

Casus uit palliatief team

Casus uit palliatief team Casus uit palliatief team In kaart brengen situatie Diagnose: ossaal gemetastaseerd urotheelcelcarcinoom (2011) nu opgenomen met pijnklachten en incontinentie voor ontlasting: ingroei plexus door tumor?

Nadere informatie

Onderstaande vragen zijn van toepassing op de periode maanden postoperatief

Onderstaande vragen zijn van toepassing op de periode maanden postoperatief 9. Follow-up Aantal maanden? Datum: Setting: O klinisch O poliklinisch Beoordelaar: (naam) Algemeen Onderstaande vragen zijn van toepassing op de periode 12- postoperatief Is de patient opgenomen geweest

Nadere informatie

Volgens de Dutch Surgical Colorectal Audit (DSCA)

Volgens de Dutch Surgical Colorectal Audit (DSCA) Stand van zaken Stent, stoma of acute resectie bij colonobstructie? Emo E. van Halsema, Pieter J. Tanis, Frank ter Borg, Esther C.J. Consten, Willem A. Bemelman en Jeanin E. van Hooft Bij de keuze voor

Nadere informatie

Classificatie Post-Operatieve Pancreas Fistel (POPF) vanaf 2016

Classificatie Post-Operatieve Pancreas Fistel (POPF) vanaf 2016 Classificatie Post-Operatieve Pancreas Fistel (POPF) vanaf 2016 POPF: amylase-gehalte in elke hoeveelheid drainvocht > 3x bovengrens van bovengrens normaalwaarde serum (dus normaal 0-220, dan verhoogd

Nadere informatie

Palliatieve zorg in het ZGT

Palliatieve zorg in het ZGT 30 oktober 2014 Mw. Dr. I.M. Oving Internist-Oncoloog Palliatieve zorg in het ZGT Op het juiste moment en de juiste plaats Namens het palliatief consult team Palliatieve zorg, op het juiste moment en de

Nadere informatie

Mail: of Fax: t.a.v. Emo van Halsema

Mail: of Fax: t.a.v. Emo van Halsema Datum: Beloop na aanleggen decomprimerend stoma Ja Nee Zijn er complicaties opgetreden in het traject na aanleggen van het decomprimerende stoma? Ο Ο ZO JA, VULT U SVP EEN COMPLICATIEFORMULIER IN Hebben

Nadere informatie

Twee handen op een buik

Twee handen op een buik Twee handen op een buik Zorgprogramma coloncarcinoom in MZH Herbert van der Heide / Steffan Rödel Traject colorectale tumoren. Compagnonsgedachte Zorgprogramma coloncarcinoom in het Martini Ingang, diagnostiek,

Nadere informatie

Inclusie criteria Ja Nee

Inclusie criteria Ja Nee In- en exclusie criteria Visite datum: 2 0 In- en exclusie criteria Inclusie criteria Ja Nee 1. Naadlekkage na LAR tot maximaal 5 cm vanaf de anus. O O 2. Naadlekkage bevestigd op CT-scan OF endoscopie.

Nadere informatie

Richtlijn bespreking Anorexie en gewichtsverlies

Richtlijn bespreking Anorexie en gewichtsverlies Richtlijn bespreking Anorexie en gewichtsverlies Louise van der Knaap Eric-Jan Wissink Michael van t Hoff Renske Boogaard www.netwerkpalliatievezorg.nl/rotterdam Indeling Welkom Inleiding richtlijn - Renske

Nadere informatie

Klinische redeneren in de Palliatieve Zorg De consulent kan me nog meer vertellen.

Klinische redeneren in de Palliatieve Zorg De consulent kan me nog meer vertellen. Klinische redeneren in de Palliatieve Zorg De consulent kan me nog meer vertellen. Marc Eyck, kaderhuisarts PZ Florien van Heest, Marleen van Venrooij beide kaderhuisarts en consulent NHG Voorjaarscongres

Nadere informatie

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Endoscopic treatment of gastrointestinal strictures van Hooft, J.E. Link to publication

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Endoscopic treatment of gastrointestinal strictures van Hooft, J.E. Link to publication UvA-DARE (Digital Academic Repository) Endoscopic treatment of gastrointestinal strictures van Hooft, J.E. Link to publication Citation for published version (APA): van Hooft, J. E. (2010). Endoscopic

Nadere informatie

De eerste stapjes van de Geriatric Navigator: ervaring van de specialist en verpleegkundige

De eerste stapjes van de Geriatric Navigator: ervaring van de specialist en verpleegkundige De eerste stapjes van de Geriatric Navigator: ervaring van de specialist en verpleegkundige G. Boonstra-Lezwijn, gespecialiseerd verpleegkundige F. van den Berkmortel, internist oncoloog Geriatric Navigator:

Nadere informatie

BVO Darmkankerscreening in de spreekkamer van de huisarts Nazorg darmkanker in de huisartsenpraktijk. Dokter de kanker is nu weg wat nu verder?

BVO Darmkankerscreening in de spreekkamer van de huisarts Nazorg darmkanker in de huisartsenpraktijk. Dokter de kanker is nu weg wat nu verder? BVO Darmkankerscreening in de spreekkamer van de huisarts Nazorg darmkanker in de huisartsenpraktijk Dokter de kanker is nu weg wat nu verder? Disclosure belangen spreker Jan Wind (potentiële) belangenverstrengeling

Nadere informatie

Voorspellende waarde van HE4 bij een complexe ovarium cyste ROELIEN VAN DE VRIE ARTS ONDERZOEKER

Voorspellende waarde van HE4 bij een complexe ovarium cyste ROELIEN VAN DE VRIE ARTS ONDERZOEKER Voorspellende waarde van HE4 bij een complexe ovarium cyste ROELIEN VAN DE VRIE ARTS ONDERZOEKER 16-06-2016 INHOUD Achtergrond Ovarium carcinoom HE4 Retrospectieve studie AvL & AMC Opzet van prospectieve

Nadere informatie

Galwegcarcinoom: ontwikkeling van een multidisciplinair, ziekenhuis overstijgend zorgpad 7 oktober 2016

Galwegcarcinoom: ontwikkeling van een multidisciplinair, ziekenhuis overstijgend zorgpad 7 oktober 2016 Galwegcarcinoom: ontwikkeling van een multidisciplinair, ziekenhuis overstijgend zorgpad 7 oktober 2016 Annuska Schoorlemmer, Verpleegkundig Specialist Academisch Medisch Centrum, Amsterdam Inhoud Het

Nadere informatie

Verpleegkundige Instructie Palliatieve Zorg Obstipatie

Verpleegkundige Instructie Palliatieve Zorg Obstipatie Verpleegkundige Instructie Palliatieve Zorg Obstipatie 5-Folder Obstipatie.indd 1 15-07-2008 09:30:32 1. Hoe herkent u obstipatie? 1.1. Definities Obstipatie: Het weinig frequent (minder dan 3x p.w.) en

Nadere informatie

Wel of Niet starten?

Wel of Niet starten? Chemotherapie in de palliatieve setting van het pancreascarcinoom Wel of Niet starten? Dick Richel AMC / MST 3 e Verpleegkundig Congres 10 januari 2014 Pancreascarcinoom feiten Incidentie in Nederland

Nadere informatie

- incidentele bevinding zonder klachten - weigering van chirurgische behandeling - slechte algehele conditie waardoor chirurgie niet verantwoord is

- incidentele bevinding zonder klachten - weigering van chirurgische behandeling - slechte algehele conditie waardoor chirurgie niet verantwoord is Auteur Soort studie Aantal patiënten Lee 2013 Qurashi Systematic review 1999-2011 Systematic review 1999-2011 Radiotherapie / Chirurgie (meestal gevolgd door ) 377 Conservatief waaronder Inclusiecriteria

Nadere informatie

Galblaascarcinoom. Landelijke richtlijn, Versie: 1.1

Galblaascarcinoom. Landelijke richtlijn, Versie: 1.1 Galblaascarcinoom Landelijke richtlijn, Versie: 1.1 Datum Goedkeuring: 10-05-2004 Methodiek: Consensus based Verantwoording: Landelijke werkgroep GI-tumoren Inhoudsopgave Algemeen...1 Screening...2 Diagnostiek...3

Nadere informatie

Darm chirurgie. Nascholing huisartsen Istanbul 2012. Anke Smits Gastrointestinaal Chirurg St Antonius ziekenhuis Nieuwegein

Darm chirurgie. Nascholing huisartsen Istanbul 2012. Anke Smits Gastrointestinaal Chirurg St Antonius ziekenhuis Nieuwegein Darm chirurgie Nascholing huisartsen Istanbul 2012 Anke Smits Gastrointestinaal Chirurg St Antonius ziekenhuis Nieuwegein Colorectale chirurgie Anke Smits, chirurg Sint Antonius Ziekenhuis Nieuwegein/Utrecht

Nadere informatie

Adjuvante systeemtherapie Patiënte: DM type 2

Adjuvante systeemtherapie Patiënte: DM type 2 Take home messages Een 59 jarige vrouw met mammacarcinoom en diabetes. An Reyners Internist-oncoloog UMCG Kankerbehandeling: houd rekening met bijwerkingen op korte en langere termijn Stem af wie waarvoor

Nadere informatie

VROEGER NU LATER DEZE STUDIE ONDERZOEKT DE BATEN VAN INNOVATIES BIJ MDL ZIEKTEN TERUGKIJKEND NAAR MAAGZWEREN EN VOORUITKIJKEND NAAR DARMKANKER

VROEGER NU LATER DEZE STUDIE ONDERZOEKT DE BATEN VAN INNOVATIES BIJ MDL ZIEKTEN TERUGKIJKEND NAAR MAAGZWEREN EN VOORUITKIJKEND NAAR DARMKANKER DEZE STUDIE ONDERZOEKT DE BATEN VAN INNOVATIES BIJ MDL ZIEKTEN TERUGKIJKEND NAAR MAAGZWEREN EN VOORUITKIJKEND NAAR DARMKANKER FOCUS OP BATEN VAN INNOVATIES KAN HELPEN BIJ BESLISSING DARMKANKERSCREENING

Nadere informatie

Net de diagnose gekregen

Net de diagnose gekregen Net de diagnose gekregen Vragen die u kunt stellen Hieronder vindt u een lijst met vragen die in verschillende stadia van het onderzoek, de behandeling en de verzorging van patiënten van pas komen. Deze

Nadere informatie

Targeted Therapy Casus Oesofaguscarcinoom. Dokter, dit is mijn tumor. Marion Stevense AIOS Interne Oncologie 31-3-2015

Targeted Therapy Casus Oesofaguscarcinoom. Dokter, dit is mijn tumor. Marion Stevense AIOS Interne Oncologie 31-3-2015 Targeted Therapy Casus Oesofaguscarcinoom Dokter, dit is mijn tumor Marion Stevense AIOS Interne Oncologie 31-3-2015 Disclosure Belangen (Potentiële) Belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante

Nadere informatie

Pijn als verzorg -probleem

Pijn als verzorg -probleem Pijn als verzorg -probleem Mimmie Wouters Netwerk Palliatieve Zorg Aalst Dendermonde Ninove Pijnbestrijding bij palliatieve patiënten De huidige versie richtlijn Pijn werd in de periode van 2010-2013 geschreven

Nadere informatie

Radiotherapie in de palliatieve zorg

Radiotherapie in de palliatieve zorg Radiotherapie in de palliatieve zorg Radiotherapie bij myelumcompressie Karin Kleynen 24-11-2011 Casus: Dhr B 58 jaar Consult Urologie 21-7-2011 Patiënt had sinds 3 weken buik- en rugklachten, met name

Nadere informatie

Behandelmogelijkheden bij Gastrointestinale kanker. Jan Ouwerkerk Research Coördinator Oncologie Leids Universitair Medisch Centrum

Behandelmogelijkheden bij Gastrointestinale kanker. Jan Ouwerkerk Research Coördinator Oncologie Leids Universitair Medisch Centrum Behandelmogelijkheden bij Gastrointestinale kanker Jan Ouwerkerk Research Coördinator Oncologie Leids Universitair Medisch Centrum pidemiology: Estimated New Cancer Cases,* United States, 1999 Prostate

Nadere informatie

Nederlandse introductie en samenvatting voor niet-ingewijden

Nederlandse introductie en samenvatting voor niet-ingewijden Nederlandse introductie en samenvatting voor niet-ingewijden 157 Introductie In de Westerse wereld is het aantal mensen dat slokdarmkanker krijgt de laatste jaren sterk toegenomen. In 1989 werd de diagnose

Nadere informatie

Vroegstadium borstkanker Medicamenteuze behandeling. Jan Drooger Internist-oncoloog Huisartsensymposium 20 september 2017

Vroegstadium borstkanker Medicamenteuze behandeling. Jan Drooger Internist-oncoloog Huisartsensymposium 20 september 2017 Vroegstadium borstkanker Medicamenteuze behandeling Jan Drooger Internist-oncoloog Huisartsensymposium 20 september 2017 Disclosures spreker (potentiële) belangenverstrengeling Nothing to disclose Voor

Nadere informatie

Maagkanker Multimodale behandeling anno 2014. Henk Boot, MDL-arts 10 januari 2014

Maagkanker Multimodale behandeling anno 2014. Henk Boot, MDL-arts 10 januari 2014 Maagkanker Multimodale behandeling anno 2014 Henk Boot, MDL-arts 10 januari 2014 Prognose bij maagkanker Prognose maagkanker : TNM 7 (2010) Marelli 2012 In: de Manzoni et al. Surgery in the multimodal

Nadere informatie

Dutch Surgical Colorectal Audit (DSCA)

Dutch Surgical Colorectal Audit (DSCA) Dutch Surgical Colorectal Audit (DSCA) Beschrijving Dit overzicht toont de kwaliteitsindicatoren welke per 1 april 2014 ontsloten zullen worden in het kader van het getrapte transparantiemodel van DICA.

Nadere informatie

Zelfexpanderende stent bij obstruerend colorectaal carcinoom als palliatie of als overbrugging naar electieve chirurgie

Zelfexpanderende stent bij obstruerend colorectaal carcinoom als palliatie of als overbrugging naar electieve chirurgie oorspronkelijke stukken Zelfexpanderende stent bij obstruerend colorectaal carcinoom als palliatie of als overbrugging naar electieve chirurgie R.J.I.Bosker, E.H.Eddes, F.ter Borg, M.Ledeboer, M.M.J.J.R.Jaspers

Nadere informatie

Wat doet het palliatieve zorgteam en wat kan dit team voor u betekenen? An Reyners

Wat doet het palliatieve zorgteam en wat kan dit team voor u betekenen? An Reyners Wat doet het palliatieve zorgteam en wat kan dit team voor u betekenen? An Reyners Pieper 77144 Overzicht Achtergrond Werkwijze van het team Overzicht 2010 Casuïstiek Samenvatting Sterfteoorzaak Maligniteit

Nadere informatie

Darmcarcinoom. visie van de radiotherapeut. Dr Sarah Roels

Darmcarcinoom. visie van de radiotherapeut. Dr Sarah Roels Darmcarcinoom visie van de radiotherapeut Dr Sarah Roels Overzicht Inleiding Radiotherapie bij rectumcarcinoom rectaal carcinoom bestralingstechniek effect op tumor neveneffecten Radiotherapie bij darmcarcinoom

Nadere informatie

In- en exclusiecriteria Ja Nee

In- en exclusiecriteria Ja Nee Datum: In- en exclusiecriteria Ja Nee Inclusiecriteria 1 Symptomatische colonobstructie (vereist interventie < 24 uur) 2 Obstructie veroorzaakt door stenose in het linker colon - flexura lienalis, colon

Nadere informatie

Richtlijn Misselijkheid en braken Versie: 4 Datum: juli 2013 Richtlijn Misselijkheid en braken Versie juli 2013

Richtlijn Misselijkheid en braken Versie: 4 Datum: juli 2013 Richtlijn Misselijkheid en braken Versie juli 2013 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 Richtlijn Misselijkheid en braken Versie: 4 Datum: juli 2013 Richtlijn Misselijkheid en braken Versie juli 2013 Richtlijn

Nadere informatie

Casus. Trudy, 62 jaar. Gemetastaseerd mammacarcinoom

Casus. Trudy, 62 jaar. Gemetastaseerd mammacarcinoom Casus Trudy, 62 jaar Gemetastaseerd mammacarcinoom Fysiotherapie in de palliatieve fase, een uitdaging van betekenis Marion van den Boogaard Oedeem- en oncologiefysiotherapeut Manuele en Fysiotherapie

Nadere informatie

Richtlijn Ileus. Richtlijn ileus, 23-9-2008 1

Richtlijn Ileus. Richtlijn ileus, 23-9-2008 1 Richtlijn Ileus Colofon De eerste versie van de richtlijn ileus werd in 1996 geschreven als onderdeel van de richtlijnen palliatieve zorg van het Integraal Kankercentrum Midden-Nederland. De richtlijn

Nadere informatie

Gastro-Intestinale Tumoren Ontwikkelingen in de diagnostiek en behandelingen

Gastro-Intestinale Tumoren Ontwikkelingen in de diagnostiek en behandelingen 22 mei 2007 Jaarbeurs Utrecht Gastro-Intestinale Tumoren Ontwikkelingen in de diagnostiek en behandelingen Erik van Muilekom MANP Verpleegkundig specialist Nederlands Kanker Instituut-Antoni van Leeuwenhoek

Nadere informatie

Behandelen in de palliatieve fase zin of onzin?

Behandelen in de palliatieve fase zin of onzin? Behandelen in de palliatieve fase zin of onzin? Palliatieve chemotherapie Birgit Mispelaere Algemene medisch oncologie 16.09.2010 Palliatieve therapie Behandelen en voorkomen van symptomen en klachten

Nadere informatie

Datum diagnose peritoneaal recidief: d d m m m j j j j. Laparotomie met biopten (eventueel in kader van CR/HIPEC) Gebruik onderstaand figuur.

Datum diagnose peritoneaal recidief: d d m m m j j j j. Laparotomie met biopten (eventueel in kader van CR/HIPEC) Gebruik onderstaand figuur. Peritonitis carcinomatosa Datum diagnose peritoneaal : Modaliteit waarmee diagnose is gesteld? Alleen beeldvorming Percutaan cytologisch biopt Percutaan histologisch biopt Diagnostische laparoscopie met

Nadere informatie

Darmkanker Presentatie voor Marikenhuis

Darmkanker Presentatie voor Marikenhuis Darmkanker Presentatie voor Marikenhuis Franka Alofs, verpleegkundig specialist oncologie Linda Geurts, verpleegkundig specialist heelkunde 26 mei 2016 Inhoud Darmkanker Symptomen Diagnose Behandeling

Nadere informatie

Sarcoma State of the art deel 2

Sarcoma State of the art deel 2 19 mei 2009 Jaarbeurs Utrecht Sarcoma State of the art deel 2 Jan Ouwerkerk Research Coördinator Oncologie Leids Universitair Medisch Centrum Osteosarcoom Osteosarcoom is een primaire botkanker die zijn

Nadere informatie

De laatste levensfase: over stervensscenario s. Iridium, 16 maart 2011. Dr. Gert Huysmans

De laatste levensfase: over stervensscenario s. Iridium, 16 maart 2011. Dr. Gert Huysmans De laatste levensfase: over stervensscenario s Iridium, 16 maart 2011. Dr. Gert Huysmans Oorzaak overlijden Dementie, frailty Orgaanfalen Acuut Kanker - de laatste levensfase - 2 kanker F U N C T I E OVERLIJDEN

Nadere informatie

Colorectaalcarcinoom en herstel

Colorectaalcarcinoom en herstel Colorectaalcarcinoom en herstel KRING BIJEENKOMST 2 OKTOBER 2017 Chantal den Bakker Colorectaal carcinoom 15.000 nieuwe patiënten / jaar ca. 1/3 rectumcarcinoom (4500 per jaar) Mannen > vrouwen Nederland:

Nadere informatie

Casus de heer X. José Jacobs van Leur VS palliatieve zorg UMCN

Casus de heer X. José Jacobs van Leur VS palliatieve zorg UMCN Casus de heer X José Jacobs van Leur VS palliatieve zorg UMCN Start palliatieve fase Overlijden Ziektegerichte behandeling Klachtengerichte behandeling Ondersteuning in de stervensfase Nazorg rouw PALLIATIEVE

Nadere informatie

Darmkanker screening zin of onzin? Lisette Saveur, Verpleegkundig specialist MDL-oncologie Antoni van Leeuwenhoek Amsterdam

Darmkanker screening zin of onzin? Lisette Saveur, Verpleegkundig specialist MDL-oncologie Antoni van Leeuwenhoek Amsterdam Darmkanker screening zin of onzin? Lisette Saveur, Verpleegkundig specialist MDL-oncologie Antoni van Leeuwenhoek Amsterdam Agenda Colorectaal carcinoom algemeen Voortraject darmkanker screening Bevolkingsonderzoek

Nadere informatie