Spyker langs de afgrond

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Spyker langs de afgrond"

Transcriptie

1

2 Spyker langs de afgrond De wereldwijde avonturen van een sportwagen uit Zeewolde Spyker André Hoogeboom

3 Een auto kan nooit kunst zijn, want kunst kan nooit een ander doel hebben dan zichzelf Jeremy Clarkson Top Gear Dit boek is gepubliceerd door Tirion Uitgevers BV Postbus AH Baarn Omslagontwerp: Hans Britsemmer, Kudelstaart Omslagfoto: Spyker-archief Foto s voor dit boek zijn beschikbaar gesteld door: Spyker Cars, Maarten de Bruijn, Peter van Egmond, Bert Westendorp en ANP ISBN NUR Tirion Uitgevers BV, Baarn Abonneer u nu op de nieuwsbrief van Tirion Uitgevers en ontvang informatie over de nieuwe nog te verschijnen boeken! Ga naar en meld u aan! Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. No part of this book may be reproduced in any form by print, photocopy, microfilm or any other means without prior written permission from the publisher. De uitgever heeft ernaar gestreefd de rechten van derden zo goed mogelijk te regelen. Degenen die desondanks menen zekere rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich tot de uitgever wenden.

4 Inhoudsopgave Proloog 5 Formule I Deel 1 I Frankrijk II Optimisme 14 III De aankoop 20 IV Dé Bank 23 V De Brandbrief 26 VI Silverstone 28 VII De teambaas 31 VIII De mol in de organisatie 35 Intermezzo: Van Gouden Koets tot Formule I 38 Silvestris I Maarten de Bruijn 43 II De kapschuur 46 III De Redding 49 IV Victor Muller 51 V Zeewolde 54 VI De ontmoeting 57 VII Verliefd 61 VIII Het Bedrijfsplan 64 IX Birmingham 71 X Top Gear 78 XI De fabriek 82 XII De eerste scheurtjes 87 XIII Pebble Beach 92 XIV De Beursgang 96 XV De barrel 100 XVI De Breuk 103

5 Sport I Avonturen in Le Mans 111 II Pionieren 115 III Hitte 120 IV Brand 128 V Trots 135 Intermezzo Jan Peter Balkenende 137 Formule I Deel 2 I Megalomaan? 141 II Het seizoen III Melbourne 153 IV De vuurdoop 155 V Een bloemlezing 159 VI Gilles Villeneuve 162 De media I Rumble in the jungle 169 II Victor is knettergek 174 III Altijd te laat betalen 176 IV De Belgische dealer 181 V Financiële geschillen 184 VI Feedingfrenzy 188 De modellen I Zagato 193 II Primeurs 196 III Aileron 199 IV Basic Instinct II Special Edition 202 V De verkoopcijfers 205 VI De dealers 208 VII De verliezen 212 De Peking-to-Paris D 12/8 I Mythische heroïek 215 II Glorieuze toekomst? 219 III De hybride 222

6 Proloog Op een mooie voorjaarsmiddag in het jaar 2002 mag ik plaatsnemen in de prachtige Spyker C8. Niet achter het stuur, jammer genoeg. Dat vindt Victor Muller, voormalig advocaat, bedrijvenredder, durfinvesteerder en de flamboyante leider van het concern, met wie ik enkele uren eerder een interview heb gehad toch te riskant. Dus neem ik plaats naast een van de werknemers, die mij in de cabrio door de Flevopolder zou rijden. Ik heb de middag doorgebracht met Victor Muller en coureur Tom Coronel om te praten over Le Mans, want daar zou Spyker gaan racen. Ik grijp die gelegenheid aan om de fonkelnieuwe fabriek in Zeewolde eens goed te gaan bekijken, met een persoonlijke rondleiding van de CEO himself. Met weidse gebaren en grote woorden vertelt Muller over de toekomst van zijn bedrijf. Er spreekt een daverend optimisme uit. Als we gedrieën over de werkvloer lopen ben ik onder de indruk van de vrijwel steriele ruimte, waar geen stofje, schroefje of olievlekje te zien is. Het is een operatiekamer, waar de patiënt inmiddels blakend van gezondheid staat te pronken. De eerste indruk van een Spyker C8 is overweldigend. Het glimmende zwart van de carrosserie is maagdelijk. Dit ontwerp had in 2000 een designprijs in Birmingham gewonnen, wat betekent dat de autowereld onder de indruk is van deze Hollandse puber, die over een schijnbare potentie beschikt om uit te groeien tot een nieuw talent op de overvol- 5

7 le markt van peperdure sportwagens. Onder de motorkap een Audi 4.2 liter V8 krachtbron van 400 pk. De topsnelheid is een beetje meer dan driehonderd kilometer per uur. En met z n 1100 kilo tamelijk licht, dus van 0 tot 100 in 4,3 seconde. Dat is snel. In de glimmende aluminium spaakwielen is het logo te herkennen van een vliegtuigpropeller, een designfoefje dat overal terugkeert. Het is een overblijfsel van de Spijkerbroers die honderd jaar geleden onder andere vliegtuigen maakten. De luchtinlaten aan de zijkant zijn van gepolijst aluminium. Gelukkig zit de hardtop er niet op. Zoveel lelijkheid verdraagt deze cabrio niet. Maar het interieur... Een Hollandse meester, een hogere vorm van kunst. Een kathedraal van goede smaak. Handmatig bewerkt leer in zacht lichtbruine, naar oranje neigende tinten. Autogordels in bijpassende kleuren. Ik zou er een halfuur of langer in kunnen zitten, stil genietend van al dat moois. Het glinsterend aluminium op het dashboard is op een zonnige dag alleen te temmen achter de donkere glazen van een dure Ray-Ban. En dan die knopjes. Te verleidelijk om af te kunnen blijven. Ik zou ze allemaal willen aanraken, omzetten en terug brengen in de originele stand. En dan twee keer het hele rijtje langs. Klokken en meters zijn in perfecte symmetrie rond het stuur gedrapeerd. De belangrijke klokken centraal; de snelheidsmeter en de toerenteller. Verder veel klokjes en metertjes die er wat mij betreft niet toe doen, maar het dashboard visueel vervolmaken. Als de wijzers maar in het midden staan, dan is alles meestal goed. Deze bolide ademt verstilde klasse uit, is een oase van goede smaak ver verwijderd van de ordinaire confectie van een productieauto. De open versnellingstransmissie bestaat uit twee lange chromen stangen, waarop losjes de pook is ge- 6

8 monteerd, die min of meer vrij beweegt. Hoe kom je erop! Stiekem probeer ik het systeem uit; snel voor de medewerker van de fabriek aan de andere kant is ingestapt en rommel een beetje met het pookje. Geweldig! Als je m in z n één zet, gaat de onderste stang naar buiten. Kun je zien wat er gebeurt bij het schakelen. In gewone auto s ligt het systeem verstopt in een veelal grijze tunnel, maar in deze Spyker is de transmissie onderdeel geworden van het design en dat draagt bij tot de algehele charme van het interieur. Het lijkt me wel een beetje kwetsbaar, dit systeem, maar ach, wat geeft het. Deze auto is niet gemaakt om er tweehonderdduizend kilometer mee te rijden. Nog altijd, en we hebben het over acht jaar na de introductie, zal het niet meevallen een Spyker te vinden die meer dan zesduizend kilometer heeft gereden. Als we het raceprogramma van Le Mans even buiten beschouwing laten. Starten doe je niet met een sleutel, maar met een knop die wordt afgeschermd met een klepje. Dat moet eerst omhoog geklapt worden, alvorens de auto kan beginnen. Een knipoog naar de luchtvaart, zoals de hele Spyker, zie het logo, refereert aan de luchtvaart. Het wachten is op het signaal van de luchtverkeersleiding. Okay Spyker C8, ready to roll. Runway four. Het vierspaaks-stuurwiel is van een innemende elegantie. Weer dat glanzend aluminium, optioneel voorzien van een bruin leren hoesje, tegen zweethanden. Geen overbodige luxe als je snoeihard door de polder rijdt op jacht naar de eerste bocht. Een iel knopje in het midden van het stuur is de claxon. Voor een airbag is natuurlijk geen ruimte. Wat doet veiligheid ertoe als de goede smaak eronder moet lijden? Het claxonnetje klinkt als een papieren toetertje op een kinderfeest. Er is geen airco, geen navigatie (die bestond trouwens nog niet eens), geen enkele digitale meter ontsiert het ambachtelijke koetswerk. Maar als eindelijk het klepje omhoog wordt gezet en de motor start, ben ik 7

9 verkocht. De Spyker komt brullend tot leven en is vanaf dat moment geen dood voorwerp meer. Dit is het signaal voor de aanval. Praten heeft geen zin meer, niemand die het hoort. Daarom zit er in dit model geen radio. Wat moet je daar ook mee als het geronk van de motor als muziek in de oren klinkt? Maar dan wel Rammstein en geen Mark Knopfler. Alles is emotie aan die auto. Dat geluid is niet toevallig. Nee, het hoort bij het pakket. Dat móést van ontwerper Maarten de Bruijn, toen nog in volle glorie deel uitmakend van het grote succesverhaal. Van het rijden herinner ik me gek genoeg niet zoveel meer. Het ging vast geweldig. De wind door de haren, de geur van vers gemaaid gras in de neus, de lange rechte wegen door de polder in het vizier. We hebben niets tegen elkaar gezegd. Het lawaai van de motor en de storm die bij zoveel snelheid rond mijn hoofd raast, maakt een gesprek onmogelijk. Ik herinner me ook niets meer van de man die de auto bestuurde. Was-ie groot, klein, had-ie een snor, droeg-ie een bril, een overall of een pak? Geen idéé! M n hele bewustzijn zat in de Spyker en nergens anders. Als de fabriek in zicht komt, verdwijnt de roes. Het einde van de joyride nadert als we het parkeerterrein oprijden. Victor Muller staat in de open fabrieksdeuren en vraagt hoe ik het vond. Adembenemend, zeg ik. Ondertussen probeert de monteur achteruit in te parkeren. Het lukt niet. Hij kan de versnelling niet vinden. Wat hij ook probeert met dat kekke schakelsysteem, de Spyker weigert koppig om mee te werken. Victor Muller werpt een dodelijke blik op de man in de auto, die er verder ook niet zoveel aan kan doen. Uiteindelijk vindt de monteur z n vrij en duwen we de C8 handmatig de hal binnen. Of de achteruit ooit gevonden is? Laten we maar aannemen van wel. 8

10 FORMULE 1 DEEL 1

11 Deze bladzijde is met opzet leeg gelaten

12 I Frankrijk 2007 In de achtentwintigste ronde van de Grand Prix van Frankrijk op zondag 1 juli 2007 rond half drie rijdt Christijan Albers (CA) op het circuit van Magny Cours de pits in voor een reguliere servicebeurt. Dat is niet de bedoeling, want collega Adrian Sutil staat er al voor banden en benzine. Alsof hij een drukke BP-pomp op de A9 binnenrijdt, moet de Nederlander wachten tot zijn voorganger klaar en weg is. De frustraties komen zijn oren uit. Frustraties van niet betaalde rekeningen en teleurstellende prestaties. Hij is dan de langzaamste van het hele veld. Zelfs langzamer dan zijn teamgenoot die nota bene in de reserveauto van start is gegaan. Het duurt CA allemaal veel te lang. Hij speelt met het gaspedaal. Dit oponthoud is de druppel in een al overvolle emmer van teleurstellingen. Als Sutil dan eindelijk wegrijdt, voelt het oponthoud als een eeuwigheid. De Spyker van CA schuift op zijn plaats, maar elke tiende van een seconde voelt als een minuut. De lollipopman houdt z n stopbord omlaag, ten teken dat CA pas mag vertrekken als hij het signaal krijgt dat de auto is afgetankt, de banden zijn gemonteerd en alles klaar is voor de volgende run. CA is ongeduldig. Hij heeft haast en dan gaat het mis. In een vlaag van verstandsverbijstering geeft hij plots een dot gas en vertrekt. De lollipopman schrikt, het team is verbijsterd. De benzineslang hangt nog aan de auto als CA en zijn 11

13 Spyker de pitlane uitrijden. Als de coureur in de gaten heeft wat er is gebeurd, zal het koude zweet hem zijn uitgebroken. Hij is de doelman in een voetbalelftal die een bal door zijn benen laat gaan, of erger, de bal in eigen doel slingert. CA is een loser in Frankrijk. Blunders van dit kaliber, hoe verklaarbaar ook, worden niet vergeven. Met de slang en een deel van de tankinstallatie achter de auto aan bungelend, hobbelt de Spyker de baan op. Even later parkeert CA de bolide in het gras en stapt beschaamd uit. Zijn baas, Mike Gascoyne, is woedend: In een volwassen raceteam kun je deze fouten niet accepteren. Voormalig wereldkampioen F1 Niki Lauda noemt de actie van CA de domste die hij ooit heeft gezien. In dat ene moment valt het hele verhaal van Spyker samen. Het is een totale afgang. Het incident van Massa bij Ferrari in 2008 relativeert de blunder van CA enigszins. Niet helemaal. Massa sleurt in Singapore ook de tankslang mee, maar hem valt weinig te verwijten omdat de Braziliaan wél het signaal go krijgt van de computer. Bovendien kan de coureur zijn race afmaken, al verspeelt Ferrari met dit incident kostbare punten. De Hollandse renstal is de risee van het jaar Niet alleen vanwege die blunder, of omdat de auto s gewoon niet vooruit te branden zijn. Nee; het hele seizoen is een gekkenhuis, een pandemonium van ruziënde rijkaards, die zich van hun slechtste kant laten zien. Spyker heeft even gefigureerd op het grote toneel van de internationale autosport en druipt met de staart tussen de benen af. Het tankslangincident is letterlijk en figuurlijk heel ver verwijderd van de tuin in Joppe. Daar waar een jonge planoloog in de weldadige anonimiteit van de Gelderse bossen zijn droom gestalte probeert te geven. Het bouwen van een sportwagen. Maarten de Bruijn is zijn naam en de auto 12

14 heet dan nog de Silvestris, wat betekent afkomstig uit het bos. Die mooie, kleine droom verwordt binnen tien jaar tot een megalomaan project. Had hij ooit kunnen denken dat zijn Silvestris zich acht jaar na de geboorte als Spyker zou meten met de snelste auto s ter wereld? Hetzelfde Spyker dat in het grootste autosportcircus op aarde verantwoordelijk zou worden voor een verlies van een slordige 72 miljoen euro? Hij begint in de kapschuur bij het huis van zijn ouders met niets. Schraapt met heel veel moeite bedragjes bijeen van tienduizend gulden om onderdelen en gereedschappen te kunnen kopen om zijn droom te realiseren: het maken van een sportwagen. Als hem dat scenario was voorgespiegeld, daar en toen in Joppe, dan had hij de verteller aangekeken, waarschijnlijk hoofdschuddend voor gek verklaard en rustig aan het werk gegaan. Dit is Hét Verhaal van Spyker. Een nogal opmerkelijk verhaal, dat geen precedent kent in de Nederlandse autogeschiedenis. 13

15 II Optimisme Als op 5 februari 2007 de Nederlandse Formule 1-stal Spyker zich vol ingehouden trots presenteert op het roemruchte circuit van Silverstone, moeten alle hoofdrolspelers al sombere voorgevoelens hebben gehad. Achter die zorgvuldig gecreëerde façade van daverend optimisme broeien dan al gevaarlijke conflicten, die zich later zouden ontwikkelen tot een uitslaande brand. De afgang van Spyker in de eredivisie van de racesport is de anticlimax van alle avonturen van een drieste sportwagenfabrikant uit Zeewolde, avonturen die voeren langs Joppe, Birmingham en Moskou, Abu Dhabi en Le Mans, Sebring en Melbourne. Een rondgang over de globe, in gang gezet door de verkoop van ruim tweehonderd sportwagens in acht jaar en een directeur met grote ambities: Victor Muller. Van de Silvestris uit Joppe tot de Formule 1 van Bernie Ecclestone is een dollemansrit in de achtbaan van het grote geld; een scenario voor fantasten. Een stripverhaal als Michel Vaillant. Niet iets voor de keiharde werkelijkheid. Dat is het wel geworden. Met alle gevolgen van dien. Wie te dicht bij de zon komt, verbrandt zijn vleugels. Precies wat er met Silvestris, Spyker en de Formule 1-ambitie gebeurde. Ze zijn allemaal met een grote klap en zwaar beschadigd teruggekeerd op aarde. 14

16 Op die vijfde februari van het jaar 2007 in Silverstone is er intern nog geen sprake van dit doemscenario. Het rommelt, er zijn al conflicten, te weinig geld en botsende ego s. Maar er is ook de sprankelende verwachting van een nieuw en fascinerend hoofdstuk in de geschiedenis van de Nederlandse autosport. Daardoor heeft optimisme nog even de overhand. Bovendien is er een zalige naïviteit. Slechts een deel van het team weet hoe de hazen lopen in de Formule 1. Een ander deel is volstrekt onwetend en verkijkt zich daardoor op de weerbarstige werkelijkheid van het racen op het allerhoogste niveau. Marketeer Victor Muller, die in dit relaas de hoofdrol speelt en die we omwille van de snelheid VM gaan noemen, weet eigenlijk van niets. Heeft nog nooit een Formule 1-race van zo nabij gezien of Bernie Ecclestone de hand geschud. Natuurlijk, als jonge raceliefhebber komt hij in Zandvoort, en later als Spyker zich manifesteert in Monaco is VM een bezoeker van de races. In de wereld van de Formule 1 gelden geen excuses, alleen de feiten tellen. De tijden, tot duizendsten van een seconde, het geld tot vele nullen achter de punt, en onweerlegbare computerdata van gigabits en bites. Dat weet teambaas Colin Kolles dondersgoed. Hij loopt al een tijdje mee in deze wereld. VM en de zijnen weten het niet. De belangen van de twee lopen weliswaar voor een deel parallel, maar de uitgangsposities zijn volstrekt tegengesteld. VM is een echte ondernemer, die in staat is ijskasten op de Noordpool te verkopen. Colin Kolles is een sportmanager, die slechts één doel heeft: presteren. Beiden gaan over lijken om hun doel te bereiken. Nog even terug naar 5 februari en laten we eens een poging doen om achter de coulissen van dit drama te komen. 15

17 De hoofdrolspelers zijn: Michiel Mol. Is de rijkste jonge Nederlander, of de jongste rijke Nederlander, dan kan ook. Mol (4 augustus 1969) is een liefhebber van autoracen en een jonge dynamische softwareondernemer. Zoon van de al even rijke Jan Mol, die in 1966 begon met software en door de verkoop van ICT-bedrijf Volmac een fortuin vergaarde. Michiel Mol gaat verder waar zijn vader ophoudt. Studeert af in de computerwetenschappen in Leiden. Hij is de oprichter van Lost Boys, gaat Jos Verstappen sponsoren en later CA. Overbodig te zeggen dat Michiel Mol zich thuisvoelt in de wereld van paddock en pitlane. Michiel is een wonderboy, voor wie alles in het leven lijkt mee te zitten. Goede looks, intelligent, mooie verhalenverteller, positieve uitstraling en een innemende charmeur, die in staat is mensen voor zich te winnen. In de Quote 500 staat hij in 2007 op de eerste plaats bij de junioren. Alles wat hij aanraakt, verandert in goud. Kortom, het leven lacht de jonge zakenman toe. Tot hij met Spyker in aanraking komt. Victor Muller (VM). Geboren op 13 september 1959 in Amsterdam. Hij studeert af in Leiden en treedt in dienst bij advocatenkantoor Caron & Stevens, met als specialisatie fusies en overnames. Zo komt hij in aanraking met het offshorebedrijf Heerema, waar hij als advocaat meewerkt aan de ontvlechting van het familievermogen en een joint venture met McDermott tot stand weet te brengen. VM kwijt zich bekwaam van deze ingewikkelde opdracht en krijgt een zetel in de directie van Heerema aangeboden. Na lang wikken en wegen keert hij de advocatuur de rug toe. Voornaamste argument: hij wil niet aan de zijlijn staan, maar beslissingen nemen die ertoe doen. Hij wil meespelen in plaats van lijnrechter zijn. Nu zegt hij, gekscherend: 16

18 Waarom ben ik eigenlijk niet lekker advocaat gebleven? Op z n 28e is VM directielid en baas over 5000 werknemers. En ik had aan nooit meer mensen leiding gegeven dan aan mijn secretaresse en dat ging ook niet zo lekker. Maar het is slechts de opmaat voor een fabelachtig financieel succes. Met Willem Cordia en Frits Kroymans (de laatste is de beroemde Ferrari-importeur) koopt hij in 1991 een belang van vijftig procent in bergingsbedrijf Wijsmuller uit IJmuiden, saneert de boel, maakt het winstgevend en verkoopt het tien jaar later. Opbrengst 274 miljoen gulden. VM is binnen, financieel volledig onafhankelijk, een man in bonis die voor de rest van zijn leven niet meer hoeft te werken. Zakelijk gezien had ik toen dat geld beter op deposito kunnen zetten. Hij verzamelt klassieke en moderne sportwagens en is gek van racen en rallyrijden. In 2001 begint hij de Spyker-autofabriek in Zeewolde. In 2006 stapt VM met Spyker in de Formule 1. Wat weinig mensen weten is dat VM, als contrapunt in zijn snelle leven, ook vogelaar is. Woonachtig in Breukeleveen, een buurtschap In Noord-Holland van 260 inwoners tussen de Loosdrechtse en de Breukeleveense plassen, leeft hij zijn liefhebberij uit. VM kan iedere vogelsoort in dit uitbundige natuurgebied duiden. Christijan Albers (CA). Dan 28 jaar. Nederlands Formule 1- coureur. Voor altijd getekend door het genoemde incident in Frankrijk, maar voordien best een verdienstelijk rijder. Duits Formule 3-kampioen, dat was Jos Verstappen ook. Is gedoemd in diens schaduw te blijven, waaruit hij juist via Spyker wilde ontsnappen. Hollands trots in de oranje renstal. Hij is niet populair, oogt arrogant en wordt gezien als een praatjesmaker. Hij is wel voorlopig de laatste Formule 1-coureur uit de vaderlandse geschiedenis. Maar waar de fanclub van Jos Verstappen de Kuip bijna vol 17

19 kreeg in zijn succesvolle jaren, houdt het bij CA wel op bij Stadion Woudestein van Excelsior. Colin Kolles. Zoals gezegd, teambaas. Kolles is een van oorsprong Roemeense tandarts, een beroep dat hij nog wel eens in de praktijk heeft gebracht op de paddock als ergens de nood aan de tand was. Ook Christijan Albers wordt een keer door hem behandeld. Vooral is hij de baas van een team dat in 2007 Spyker heet, in 2006 Midland en daarvoor Jordan. De man draait al jaren mee in het wereldje, maar kan niet bogen op aansprekende successen. Toch is hij verantwoordelijk voor een sportteam met een budget dat groter is dan dat van menig voetbalclub. Teambazen in de Formule 1 worden zelden ontslagen en Kolles mag lang blijven zitten. Bij Spyker, en in 2008 een heel seizoen bij Force India. Uiteindelijk wordt de tandarts toch op straat gezet. Nogal een unicum in de Formule 1. In de Spyker-kringen was al veel eerder aangedrongen op het vertrek van de man. Sterker, adviseurs rond VM en Mol willen eigenlijk niet eens beginnen met de omstreden en autocratische teambaas. Deze mannen voeren bij de presentatie van het nieuwe seizoen daar in Silverstone een volstrekt geloofwaardig toneelstukje op. Colin Kolles weet al dat het niets wordt dit jaar vanwege de financiële beperkingen, VM zit met het moederbedrijf in Zeewolde in de knoop, daar komt maar geen winst uit. Michiel Mol weet inmiddels dat hij minder te vertellen heeft dan hij op grond van zijn functie mag eisen, is een middle man, slechts leider in naam. CA heeft een moeizame relatie met zijn manager en de sponsors en weet dan niet of de rekeningen wel betaald kunnen worden. Alleen Sutil blijft buiten schot. Van de 18

20 Duitser weten we niets, behalve dan dat hij ook in 2008 en 2009 nog meedoet. Dat zegt wel iets. In hun hart moeten ze het allemaal al weten. Dit team, met deze auto s, gaat niet presteren. Het testprogramma in de winter heeft geen vooruitgang gebracht en is vooral kostbaar. Het budget is opgegaan aan dure motoren en overbetaald personeel en dan moet het seizoen nog beginnen. Eigenlijk begint het verhaal van Spyker F1 in september 2006 op het circuit van Monza in Noord-Italië. Meteen met een conflict. Uiteraard van financiële aard; geld is een van de essenties van de Formule 1. Spyker heeft de renstal Midland al in bezit en mag gaan rijden op Monza. Alle afspraken over de aankoop van de Russische renstal zijn klip en klaar en het contract is getekend. VM ziet meteen grote mogelijkheden om zijn Spyker voor een miljoenenpubliek in de etalage te plaatsen en laat de auto s van Midland vast stickeren met het beroemde propellerlogo. Dat vindt meneer Alex Shnaider, op papier dan nog steeds eigenaar van Midland, niet goed, omdat de betaling nog niet binnen is. Pas dan mogen de stickers erop. Het gaat tenslotte om veel geld. Wereldwijde exposure van de grootste televisiesport aller tijden is goud waard. Een ogenschijnlijk onschuldig en fraai vormgegeven logootje, met de propeller als eerbetoon aan het rijke verleden van de autofabriek, is dan plots tonnen waard. Het geschil wordt weggepoetst, maar het incident geeft al meteen aan welke kant het op gaat. Dit is de wereld waarin VM wil scoren, waarin hij zijn merk op de wereldkaart gaat zetten. Het zal allemaal héél anders lopen. 19

21 III De aankoop Jan Lammers, de filosofisch ingestelde coureur uit Zandvoort en veteraan van de vaderlandse autosport, zegt over het Spyker-avontuur: Als je iets te graag wilt, gaat het geld kosten. Dan neemt het hart het over van het verstand. Nou, het heeft geld gekost. Bákken geld. Formule 1-racen gaat behalve geld ook over passie. Formule 1-racen is geen noodzaak, maar dat is voetbal ook niet. Toch is het de belangrijkste bijzaak in het leven. Voor velen althans. Voor Michiel Mol bijvoorbeeld. Hij zit als aandeelhouder in de Christijan Albers BV en heeft op een zondagmorgen in het zonnige en warme Bahrein een gesprek met Midlandbaas Colin Kolles. De Roemeen heeft het idee dat zijn huidige financier, Alex Shnaider, geen toekomst meer ziet in de F1 en zoekt naar andere investeerders. CA rijdt dan voor Midland en Kolles polst de Mol-familie, vader Jan is er ook bij betrokken, of ze wellicht zin hebben om in te stappen. Daar zit nog iemand tussen, ene Peter-Jan Rubingh, geldschieter bij CA. Hij is degene die Kolles en Mol bij elkaar heeft gebracht. Michiel is enthousiast. Er zit beweging in zijn loopbaan in de Formule 1. Eerst Jos Verstappen, dan CA en nu een heel team. Ja, dat lijkt hem wel wat. Mol koppelt de vraag terug naar zijn adviseurs. Hij wil de zaak wel eens aan een nader onderzoek onderwerpen. De adviseur kijkt hem geschrokken aan en vraagt zich even af 20

22 of de miljonair gek geworden is. Nee, serieus. Het team van Midland is te koop en daar wil ik wel even naar kijken. Midland is dan eigendom van de Canadese rijkaard met Russische roots Alex Shnaider. Het mondiale karakter van de Formule 1 verenigd in één persoon. Oliegigant Gazprom sponsort het team en Midland is een Russisch aluminiumbedrijf. Het team verliest jaarlijks 25 miljoen dollar, omdat er onvoldoende sponsorgeld binnenkomt. Volgens insiders omdat er een zweem van fout geld omheen hangt, waarmee legitieme bedrijven zich niet willen associëren. Ook in de onderhandelingen speelt dit een rol. Ze verlopen moeizaam als gevolg van juridische en financiële issues die nog aan de renstal hangen. De prijs is ook niet mis. Aanvankelijk vraagt Shnaider 125 miljoen, maar uiteindelijk krijgt Midland 106,6 miljoen dollar en over die prijs valt dan niet meer te onderhandelen. De adviseur denkt er even over na en is sceptisch. Formule 1, dat is toch ritueel geld verbranden? Dat is iets voor autofabrieken, die directe belangen hebben, voor teams die indirect het geld terughalen via sponsoring en andere activiteiten, niet voor privéondernemers die toevallig iets leuks met hun geld willen doen. Daarvoor is het te riskant en te duur. Toch duikt de adviseur eens in de boeken, zoekt vooral de waarheid áchter de cijfers en ziet tot zijn grote genoegen dat er best mogelijkheden zijn om een team winstgevend te maken met als prettige bijkomstigheid, even deel uit te mogen maken van een wereld waarin topsport met hoofdletters wordt geschreven. Zelfs in de lagere regionen. De adviseur ziet wel mogelijkheden nadat de renstal tot in detail is doorgelicht in de vorm van een due diligence, een minutieus uitgevoerd accountantsrapport. Goed, Midland bloedt, als een rund, maar verder is de stal wel in goede handen en dat bloeden valt wel te stelpen met een goed plan. En opportunity doesn t knock twice. Het komt zelden 21

23 voor dat een complete renstal, die al gepokt en gemazeld is in de Formule 1, met een complete inboedel en infrastructuur te koop staat. Het is een kans uit duizenden. Het is nu of misschien wel nooit. Bovendien zijn er renstallen die in staat zijn met alleen hun raceactiviteiten winst te maken. Beetje voorzichtig beginnen, langzaam nestelen in de paddock en groeien naar een mooie winstgevende raceonderneming. Alleen die vraagprijs van 106 miljoen, dat is wel een struikelblok. Mol wil liefst een stand-alone team, waarvan hij eigenaar is, maar dat blijkt iets te hoog gegrepen. Vader Jan Mol, die achter de schermen aan de touwtjes trekt, wil wel meewerken, maar stelt het vinden van een partner als een keiharde eis. 22

24 IV Dé Bank ABN Amro heeft Spyker Cars in 2004 begeleid bij de beursgang en adviseert Michiel Mol bij de overname van het Midland-team. In 2006 gaat het niet geweldig met de fabriek, en dat is zacht uitgedrukt. Dé Bank is nota bene net bevrijd van het Spyker-concern, dat is overgestapt naar de Frieslandbank. De bank is dan ook helemaal niet zo blij met de hereniging, maar is verbonden aan het kamp-mol. Er is de ABN alles aan gelegen om deze deal rond te krijgen, want er is veel geld mee te verdienen. VM en Mol vinden elkaar snel en beklinken de zaak bij een kopje koffie. Mol belt VM en die zegt: Goed dat je belt, ik was net van plan contact met je te zoeken. Jij hebt een Formule 1-team maar geen merk en ik heb een merk maar geen Formule 1-team. Waarom combineren we het niet? Dit is toch een droomscenario? Het enthousiasme kent geen grenzen, van beide kanten. Het is liefde op het eerste gezicht. Ik zweer het je, zegt VM nu. Het was een briljant plan. Met dit Formule 1-team op zak zouden we Spyker uitbouwen tot een wereldwijd erkend merk. Het is, beweert VM, de enige manier op dat moment in de tijd om zijn merk over het voetlicht te krijgen. Wereldwijd wel te verstaan. Het is niet de eerste keer in dit relaas dat VM rept over de enige manier. Michiel Mol is net zo blij. In theorie is het een prachtige propositie. Zijn adviseurs stellen nog voor om ook een 23

25 cijfermatige blik te werpen op Spyker Cars in Zeewolde. Welnee, is het advies van ABN Amro, dan nog ver weg van de Fortis-perikelen en de kredietcrisis. In het geheel niet nodig. Spyker Cars in Zeewolde, dat zit goed, daar hoeft geen due diligence op losgelaten te worden. Het is immers een beursgenoteerde onderneming met een controlerende Raad van Commissarissen. Nee hoor, Spyker Cars is een goede partij. Stom, stom, stom, zeggen de adviseurs na afloop van het dramatische avontuur. Hoe kun je nu samen gaan werken met een partij die van plan is zestig miljoen euro te investeren zonder een kijkje bij de gulle gever naar binnen te werpen. Dan ben je niet toerekeningsvatbaar, zegt een van de betrokkenen. Ja stom, zegt de adviseur achteraf, maar ook wel te verklaren. Als de dan nog grootste bank van Nederland verklaart dat alles goed zit, mag je het toch wel geloven. De recente geschiedenis leert anders, maar dat is in 2006 niet aan de orde. Dan groeien de bomen nog tot in de hemel en is er geen vuiltje aan de lucht. Dat de Mol-familie met de financiële constructie akkoord gaat, zonder een onderzoek in te stellen naar de staat van Spyker, is van een onthutsende naïviteit. Het M-consortium, de geldclub rond de familie Mol, wordt voor een deel eigenaar van een onderneming die nog nooit winst heeft gemaakt. VM schrijft een emissie uit voor 53 miljoen euro voor twintig euro per aandeel om de zaak te kunnen financieren en die emissie wordt voor het grootste gedeelte opgenomen voor Mol, die daardoor voor een derde de eigenaar wordt van een aandelenpakket dat gaandeweg het seizoen keldert tot onder de twee euro per stuk. Hij heeft een kat in de zak gekocht. Ook belooft VM aan M dat hij zelf nog investeerders zal vinden. Hij komt terecht bij een Amerikaanse zakenman, ene Bradley Kabash, die voor 7,5 miljoen euro heeft inge- 24

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Spyker Over Spyker Mijn spreekbeurt gaat over Spyker. Al een aantal jaren ben ik fan van de formule 1. Dat weten jullie wel. Nu is er een Nederlands autobedrijf dat vanaf 2007 ook gaat meedoen in de formule

Nadere informatie

LEEFSTIJL VOORTGEZET ONDERWIJS KLAS 1. Dit boek is van

LEEFSTIJL VOORTGEZET ONDERWIJS KLAS 1. Dit boek is van LEEFSTIJL VOORTGEZET ONDERWIJS KLAS 1 Dit boek is van Jaar Uitgeverij: Uitgeverij Edu Actief b.v., Meppel Auteurs: José Banens, Erwin Tielemans Redactie: Robert Slagt Inhoudelijke redactie: Alje Heinkens;

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

DINEREN IN DE HOFTRAMMM

DINEREN IN DE HOFTRAMMM DINEREN IN DE HOFTRAMMM De bijzondere creatie van Bobby van Galen en Pierre Wind Foto s en tekst: Martien Versteegh Eigenaar en gastheer Bobby van Galen heet u van harte welkom Het begon met een droom

Nadere informatie

Ik belde haar en. Ja leuk! Dat was de eerste reactie van mijn vriendinnetje Shira Fox. Ze kijkt in mijn gedachten en weet precies wat ik op de kaft

Ik belde haar en. Ja leuk! Dat was de eerste reactie van mijn vriendinnetje Shira Fox. Ze kijkt in mijn gedachten en weet precies wat ik op de kaft Ik belde haar en. Ja leuk! Dat was de eerste reactie van mijn vriendinnetje Shira Fox. Ze kijkt in mijn gedachten en weet precies wat ik op de kaft getekend wil zien. Wederom gaat mijn dank uit naar haar.

Nadere informatie

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou.

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou. JUST BE YOU.NL Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen Marian Palsgraaf - www.justbeyou.nl Het mooiste wat je kunt worden is jezelf. Mijn passie is mensen te helpen

Nadere informatie

Bibliotheek Mysterie

Bibliotheek Mysterie Bibliotheek Mysterie Eerste druk, 2014 2014 Nicole van Oudheusden isbn: 9789048432257 nur: 284 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

Het jaar 2018. Niet alleen an-

Het jaar 2018. Niet alleen an- MECC meer Met rug tegen het MECC Maastricht wordt, als de raad akkoord gaat, weer volledig eigenaar van het MECC. De tijd met de RAI aan het roer werd eigenlijk nooit wat er vooraf van werd verwacht. Het

Nadere informatie

Vlucht AVI AVI. Ineke Kraijo Veerle Hildebrandt. Kraijo - Hildebrandt Vlucht De Vier Windstreken. De Vier Windstreken AVI

Vlucht AVI AVI. Ineke Kraijo Veerle Hildebrandt. Kraijo - Hildebrandt Vlucht De Vier Windstreken. De Vier Windstreken AVI AVI E4* Alcoholisme, ruzie, bang zijn Midden in de nacht rinkelt de telefoon. Anna weet wat dat betekent. Ze moet vluchten, alweer. Ze rent de donkere nacht in. De volgende dag valt Anna in de klas in

Nadere informatie

Wat is Keuzeloos Gewaarzijn ofwel Meditatie?

Wat is Keuzeloos Gewaarzijn ofwel Meditatie? Wat is Keuzeloos Gewaarzijn ofwel Meditatie? door Nathan Wennegers Trefwoord: zelfkennis / meditatie 2015 Non2.nl Zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever mag niets uit deze uitgave

Nadere informatie

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten.

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten. Lekker ding Pas op!, roept Anita. Achter je zitten de hersendoden! Ik kijk achterom. Achter ons zitten twee jongens en drie meisjes hun boterhammen te eten. Ze zijn gevaarlijk, zegt Anita. Ze schudt haar

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+ Wortel van Glas 16+ Naast de reguliere producties is en blijft het werk met en voor moeilijke doelgroepen een absolute noodzaak voor Stefan Perceval. Binnen dat kader presenteren we ook Wortel van Glas,

Nadere informatie

LEEFSTIJL VOORTGEZET ONDERWIJS KLAS 2. Dit boek is van

LEEFSTIJL VOORTGEZET ONDERWIJS KLAS 2. Dit boek is van LEEFSTIJL VOORTGEZET ONDERWIJS KLAS 2 Dit boek is van Jaar Uitgeverij: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Auteurs: José Banens; Erwin Tielemans Redactie: Robert Slagt Inhoudelijke redactie: Alje Heinkens;

Nadere informatie

Familie aan tafel. Een werkvorm voor individuele coaching of intervisie.

Familie aan tafel. Een werkvorm voor individuele coaching of intervisie. Familie aan tafel. Een werkvorm voor individuele coaching of intervisie. De cliënt krijgt een groot vel papier en kleurkrijt. De opdracht is: Teken je gezin van herkomst rond de etenstafel. Een werkvorm

Nadere informatie

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n HANDIG ALS EEN HOND DREIGT OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN HIER LEES JE HANDIGE INFORMATIE OVER HONDEN DIE DREIGEN. JE KUNT

Nadere informatie

Charles den Tex VERDWIJNING

Charles den Tex VERDWIJNING Charles den Tex VERDWIJNING 3 Klikketik-tik-tik Het is halftwaalf s ochtends. Marja vouwt een hemd. En kijkt om zich heen. Even staat ze op haar tenen. Zo kan ze over de kledingrekken kijken. Die rekken

Nadere informatie

Basisvaardigheden Nederlands Deel 1 van 2

Basisvaardigheden Nederlands Deel 1 van 2 Basisvaardigheden Nederlands Deel 1 van 2 Colofon Auteur: Hanneke Molenaar Inhoudelijke redactie: Ina Berlet Redactie: Edu Actief b.v. Vormgeving: Crius Group Illustraties: Edu Actief b.v. Titel: Basisvaardigheden

Nadere informatie

Marcella Veldthuis Boven water

Marcella Veldthuis Boven water Boven water Marcella Veldthuis Boven water Uitgeverij De Arbeiderspers Amsterdam Antwerpen Copyright 2011 Marcella Veldthuis Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, door

Nadere informatie

Hoofdstuk 2. Contact maken, inlichtingen verstrekken en onderhandelen

Hoofdstuk 2. Contact maken, inlichtingen verstrekken en onderhandelen Hoofdstuk 2 Contact maken, inlichtingen verstrekken en onderhandelen 48 Gangbare uitdrukkingen bij contact maken en onderhandelen De meeste zinnen die in dit overzicht staan, zijn formeel. U kunt deze

Nadere informatie

MAXIMUM SPEED #2 14,95 RACING EDITION

MAXIMUM SPEED #2 14,95 RACING EDITION MAXIMUM SPEED #2 14,95 RACING EDITION 11 EEN VAN DE MEEST OPVALLENDE MOMENTEN DIE WE HEBBEN GEZIEN VAN MAX VERSTAPPEN, HEBBEN WE EIGENLIJK NIET GEZIEN. HET WAS NIET TE VOLGEN OP TELEVISIE, MAAR WEL TE

Nadere informatie

IN HET LAATSTE WEEKEINDE VAN AUGUSTUS

IN HET LAATSTE WEEKEINDE VAN AUGUSTUS 75 JAAR in autoraces ZANDVOORT BELEEF HET TIJDENS DE HISTORIC GRAND PRIX III III IN HET LAATSTE WEEKEINDE VAN AUGUSTUS draaien het circuit van Zandvoort en de Historische Auto Ren Club wederom drie dagen

Nadere informatie

Loopbaanoriëntatie -begeleiding

Loopbaanoriëntatie -begeleiding Ik, leren en werken Loopbaanoriëntatie en -begeleiding Loopbaanlogboek voor fase 1 Oriëntatie Colofon Auteur: Edu Actief b.v. Redactie: Edu Actief b.v. Vormgeving: Edu Actief b.v. Illustraties: Edu Actief

Nadere informatie

Eerste druk, februari 2011 2011 Elisabeth Nymus

Eerste druk, februari 2011 2011 Elisabeth Nymus Seksueel misbruik Eerste druk, februari 2011 2011 Elisabeth Nymus isbn: 978-90-484-1685-1 nur: 248 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

60 DAGEN Eva de Wit 1. INT. KLOKKENWINKEL. DAG

60 DAGEN Eva de Wit 1. INT. KLOKKENWINKEL. DAG 60 DAGEN Eva de Wit 1. INT. KLOKKENWINKEL. DAG We zien een drukke winkel volgestouwd met allerlei soorten klokken. Er klinkt luid getik. (70) staat naast een KLANT#1 en laat hem vol enthousiasme de ene

Nadere informatie

door Sebastiaan Heins

door Sebastiaan Heins door Sebastiaan Heins 3 2 e druk november 2012 Sebastiaan J.R. Heins - 23 mei 2012 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze opgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen De ezel van Bethlehem Naar een verhaal van Jacques Elan Bewerkt door Koos Stenger Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen over iets wat er met me gebeurd is. Het

Nadere informatie

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Eerste druk 2015 R.R. Koning Foto/Afbeelding cover: Antoinette Martens Illustaties door: Antoinette Martens ISBN: 978-94-022-2192-3 Productie

Nadere informatie

Apostolische rondzendbrief

Apostolische rondzendbrief oktober 9, 2011 Jaargang 1, nummer 1 Lieve mensen, Zo bent u een voorbeeld voor alle gelovigen in Macedonië en Achaje geworden. Wij zijn nu al weer een tijdje hier in het zuiden van Griekenland, in de

Nadere informatie

Elk seizoen een nieuw interieur

Elk seizoen een nieuw interieur 52 Stijlvol Wonen B i n n e n k i j k e n Elk seizoen een nieuw interieur De kans dat Anke en Geert ooit uitgekeken raken op hun interieur, is wel heel erg klein. De inrichting wordt namelijk regelmatig

Nadere informatie

Laura zelf heeft bijna nooit ruzie met haar moeder. De moeder van Laura komt uit Peru. Yasmina vindt haar lief, zacht en zorgzaam.

Laura zelf heeft bijna nooit ruzie met haar moeder. De moeder van Laura komt uit Peru. Yasmina vindt haar lief, zacht en zorgzaam. 1. Yasmina doet het tuinhekje achter zich dicht. Hoe kan ze zo stom zijn niet aan de verjaardag van haar moeder te denken? Haar moeder blijft woedend achter. Yasmina voelt zich even rot, maar na drie stappen

Nadere informatie

Er was eens een heel groot bos. Met bomen en bloemen. En heel veel verschillende dieren. Aan de rand van dat bos woonde, in een grot, een draakje. Dat draakje had de mooiste grot van iedereen. Lekker vochtig

Nadere informatie

Taal op niveau Luisteren Op weg naar niveau

Taal op niveau Luisteren Op weg naar niveau Taal op niveau Luisteren Op weg naar niveau 1F Naam: Groep: Uitgeverij: Edu Actief b.v. Meppel Auteur: Annemieke Struijk Redactie: Edu Actief b.v. Meppel Vormgeving: Edu Actief b.v. Meppel Illustraties:

Nadere informatie

Vraag aan de zee. Vraag aan de tijd. wk 3. wk 2

Vraag aan de zee. Vraag aan de tijd. wk 3. wk 2 Bladzijde negen, Bladzijde tien, Krijg ik het wel ooit te zien? Ander hoofdstuk, Nieuw begin.. Maar niets, Weer dicht, Het heeft geen zin. Dan probeer ik achterin dat dikke boek. Dat ik daar niet vaker

Nadere informatie

OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF--

OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF-- OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF-- Confrontatie scene Written by Loïs Vehof Genre: Avontuur Locatie: De oude tempel Protagonist: Wachter Antagonist: Dief Conflict:

Nadere informatie

Lodewijk het lieve beestje

Lodewijk het lieve beestje Lodewijk het lieve beestje Uitgeverij, training en diensten Colofon Uitgeverij: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Redactie: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Vormgeving: Force digitale producties Illustraties:

Nadere informatie

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Eropuit!

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Eropuit! PrOmotie Cultuur en Maatschappij Werkboek Eropuit! Colofon Auteurs: Onder redactie van: Met dank aan: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Mieke van Wieringen, Caroline van den Kommer, Mary Korten, Ruud

Nadere informatie

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Regels en wetten

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Regels en wetten PrOmotie Cultuur en Maatschappij Werkboek Regels en wetten Colofon Auteurs: Onder redactie van: Met dank aan: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Gerda Verhey, Caroline van den Kommer, Mary Korten, Ruud

Nadere informatie

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Huur een huis

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Huur een huis PrOmotie Cultuur en Maatschappij Werkboek Huur een huis Colofon Auteurs: Onder redactie van: Met dank aan: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Gerda Verhey, Ruud Drupsteen, Caroline van den Kommer, Mary

Nadere informatie

Rona Jaffe Van alles het beste

Rona Jaffe Van alles het beste Van alles het beste Rona Jaffe Van alles het beste Vertaald door Petra C. van der Eerden Uitgeverij De Arbeiderspers Amsterdam Antwerpen Copyright 1958 Rona Jaffe Copyright Nederlandse vertaling 2011

Nadere informatie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Ervaringen, belevenissen, vragen in woorden gevangen om die woorden weer vrij te laten in nieuwe ervaringen, belevenissen, vragen. Marcel Zagers www.meerstemmig.nl

Nadere informatie

BE HAPPY. 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma

BE HAPPY. 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma BE HAPPY 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma Alle rechten voorbehouden. Geen deel van dit boek mag worden gereproduceerd op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever.

Nadere informatie

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Rondkomen

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Rondkomen PrOmotie Cultuur en Maatschappij Werkboek Rondkomen Colofon Auteurs: Mieke van Wieringen, Ruud Schinkel Onder redactie van: Ina Berlet (SLO), Enschede en Sluiter boekproductie, Lelystad Met dank aan: Aveline

Nadere informatie

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus.

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 1 Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 2 Het verhaal De Goede Week Trouw, Hoop en Spijt Ik wil jullie vandaag vertellen over de Goede Week. Dat

Nadere informatie

De Nederlandse geschiedenis vanuit een onverwachte hoek. Willem van Oranje

De Nederlandse geschiedenis vanuit een onverwachte hoek. Willem van Oranje De Nederlandse geschiedenis vanuit een onverwachte hoek Willem van Oranje Willem van Oranje Wij brengen een muzikaal theaterstuk over prins Willem van Oranje. Tijdens deze familievoorstelling blikt de

Nadere informatie

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Zelfstandig wonen

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Zelfstandig wonen PrOmotie Cultuur en Maatschappij Werkboek Zelfstandig wonen Colofon Auteurs: Onder redactie van: Met dank aan: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Gerda Verhey, Caroline van den Kommer, Mary Korten, Ruud

Nadere informatie

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen.

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen. Outback Australië Voor mij is Australië een heel bijzondere plek. Waarom? Dat zal ik uitleggen. Het begon al toen ik voor het eerst in Australië kwam. Ik stapte uit het vliegtuig. Meteen merkte ik dat

Nadere informatie

3 Bijna ruzie. Maar die Marokkanen en Turken horen hier niet. Ze moeten het land uit, vindt Jacco.

3 Bijna ruzie. Maar die Marokkanen en Turken horen hier niet. Ze moeten het land uit, vindt Jacco. 1 Het portiek Jacco ruikt het al. Zonder dat hij de voordeur opendoet, ruikt hij al dat er tegen de deur is gepist. Dat gebeurt nou altijd. Zijn buurjongen Junior staat elke avond in het portiek te plassen.

Nadere informatie

En? zegt mijn moeder, die haar nieuwe zomerjurkje laat zien: Wat vind je ervan? Mooi. Ik zeg niets meer dan dat, want ik weet dat ik er geen verstand

En? zegt mijn moeder, die haar nieuwe zomerjurkje laat zien: Wat vind je ervan? Mooi. Ik zeg niets meer dan dat, want ik weet dat ik er geen verstand En? zegt mijn moeder, die haar nieuwe zomerjurkje laat zien: Wat vind je ervan? Mooi. Ik zeg niets meer dan dat, want ik weet dat ik er geen verstand van heb. De vorige keer zei ik dat de nieuwe broek

Nadere informatie

Door het raam ziet ze Bea, de benedenbuurvrouw. Ze veegt de sneeuw weg van het pad voor de flat. Uitslover, denkt Alice.

Door het raam ziet ze Bea, de benedenbuurvrouw. Ze veegt de sneeuw weg van het pad voor de flat. Uitslover, denkt Alice. Alice ligt in bed. Heel langzaam wordt ze wakker. Haar lichaam ontspannen, haar hoofd leeg. De vertrouwde geur van haar man Jules hangt in de slaapkamer. Een geur van alcohol, nootmuskaat en oude man.

Nadere informatie

Ik mis je in alle kleuren

Ik mis je in alle kleuren Ik mis je in alle kleuren Ik mis je in alle kleuren Met gedichten van Margreet Jansen en illustraties van Angelique Bosman Voor... een lotgenotengroep van de Stichting Jonge Helden Ik schrijf je vandaag

Nadere informatie

Loopbaanoriëntatie -begeleiding

Loopbaanoriëntatie -begeleiding Ik, leren en werken Loopbaanoriëntatie en -begeleiding Loopbaanlogboek voor fase 2 Voorbereiding Colofon Auteur: Edu Actief b.v. Redactie: Edu Actief b.v. Vormgeving: Edu Actief b.v. Illustraties: Edu

Nadere informatie

Ronald Reng. Robert Enke. Een al te kort leven. vertaald door peter claessens. uitgeverij de arbeiderspers amsterdam antwerpen

Ronald Reng. Robert Enke. Een al te kort leven. vertaald door peter claessens. uitgeverij de arbeiderspers amsterdam antwerpen Robert Enke Ronald Reng Robert Enke Een al te kort leven vertaald door peter claessens uitgeverij de arbeiderspers amsterdam antwerpen De vertaling van dit werk werd ondersteund door een subsidie van

Nadere informatie

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Fit voor de stage

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Fit voor de stage PrOmotie Cultuur en Maatschappij Werkboek Fit voor de stage Colofon Auteur: Onder redactie van: Met dank aan: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Gerda Verhey Ina Berlet (SLO), Enschede en Sluiter boekproductie,

Nadere informatie

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Tijd voor jezelf

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Tijd voor jezelf PrOmotie Cultuur en Maatschappij Werkboek Tijd voor jezelf Colofon Auteurs: Onder redactie van: Met dank aan: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Mieke van Wieringen, Caroline van den Kommer Ina Berlet

Nadere informatie

8c Sollicitatietraining. Solliciteren. Zo ben ik nou eenmaal Theorieboek. TFG Hellegers WWWW

8c Sollicitatietraining. Solliciteren. Zo ben ik nou eenmaal Theorieboek. TFG Hellegers WWWW 8c Sollicitatietraining Solliciteren Goed nieuws: Nu je hier op de zelfstandigheidstraining zit mag, nee moet je gaan werken. Dat klinkt misschien als een grote uitdaging, maar solliciteren is bijna een

Nadere informatie

Ga zitten of liggen zodat je je hand op je buik kan leggen, ter hoogte van je navel.

Ga zitten of liggen zodat je je hand op je buik kan leggen, ter hoogte van je navel. DE TECHNIEKEN) Alle technieken doe je zittend of liggend. Liefst waar het stil of rustig is, of waar je je voor je gevoel even kunt terugtrekken uit gesprekken. Wanneer je je ogen kunt sluiten werkt het

Nadere informatie

Eerste druk, augustus 2012 2012 chamo C.C. Paetzhold, C.C.Mozer. Foto s en cover: Hamo

Eerste druk, augustus 2012 2012 chamo C.C. Paetzhold, C.C.Mozer. Foto s en cover: Hamo Dé Afkickmethode Eerste druk, augustus 2012 2012 chamo C.C. Paetzhold, C.C.Mozer. Foto s en cover: Hamo isbn: 978-90-484-2558-7 nur: 751 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel

Nadere informatie

PrOmotie. Cultuur en maatschappij. Werkboek Ik betaal!

PrOmotie. Cultuur en maatschappij. Werkboek Ik betaal! PrOmotie Cultuur en maatschappij Werkboek Ik betaal! Colofon Auteur: Onder redactie van: Met dank aan: Tekstredactie: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Ruud Schinkel, Mieke van Wieringen Ina Berlet (Atlas

Nadere informatie

Nooit had zijn moeder over haar vader gesproken en nu hij dood was, moest ze de hele dag huilen.

Nooit had zijn moeder over haar vader gesproken en nu hij dood was, moest ze de hele dag huilen. 9-12 jaar De villa van Spoek De villa van Spoek was een grote villa aan de Tapijtweg nummer elf in het stadje Sonsbeek. Het huis stond aan een brede rivier en had een lange oprijlaan van glimmende witte

Nadere informatie

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer.

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer. Psalmen Psalm 119 Heer, ik wil leven volgens uw wetten 1 Gelukkig zijn mensen die altijd het goede doen, die leven volgens de wet van de Heer. 2 Gelukkig zijn mensen die altijd denken aan de woorden van

Nadere informatie

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl 13 Acquisitietips AngelCoaching Coaching en training voor de creatieve sector Tip 1 Wat voor product/dienst ga je aanbieden? Maak een keuze, niemand kan alles! Tip 1 Veel ondernemers zijn gezegend met

Nadere informatie

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen Geloven, wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen pagina 10 Hoe is de wereld ontstaan? pagina 26 Waarom bestaat de mens? pagina 42 Wat is geloven? pagina 58 Wie is God? pagina 74 Waarom heeft

Nadere informatie

SLOTSCÈNE VAN ISOLA. Hij draait zich om en wil vertrekken. BERNARD Wij doen het niet! Verbruggen draait zich verbaasd om.

SLOTSCÈNE VAN ISOLA. Hij draait zich om en wil vertrekken. BERNARD Wij doen het niet! Verbruggen draait zich verbaasd om. SLOTSCÈNE VAN ISOLA Arnold blijft staan. Achter hem gaat de deur open. Arnold ziet aan de gezichten van Diana en Bernard dat ze iemand achter hem zien. Hij draait zich om en doet geschrokken een stap achteruit.

Nadere informatie

Het. beste. deel komt nog. Troost in tijden van ziekte en verdriet CORRIE TEN BOOM

Het. beste. deel komt nog. Troost in tijden van ziekte en verdriet CORRIE TEN BOOM Corrie ten Boom Het beste deel komt nog Troost in tijden van ziekte en verdriet CORRIE TEN BOOM Het beste deel komt nog Copyright 2013 Corrie ten Boom Fonds Original Copyright 1977 by Corrie ten Boom

Nadere informatie

PrOmotie. Nederlands. Werkboek 4 Lezen

PrOmotie. Nederlands. Werkboek 4 Lezen PrOmotie Nederlands Werkboek 4 Lezen Colofon Auteur: Onder redactie van: Met dank aan: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Mirjam Koop, Jos Lange, Gerda Verhey, Ria Peelen Sluiter boekproductie, Lelystad,

Nadere informatie

Colofon. Titel: Xact groen Wiskunde deel 2 ISBN: 978 90 3720 834 4 NUR: 124 Trefwoord: Wiskunde groen

Colofon. Titel: Xact groen Wiskunde deel 2 ISBN: 978 90 3720 834 4 NUR: 124 Trefwoord: Wiskunde groen Colofon 1 Colofon Titel: Xact groen Wiskunde deel 2 ISBN: 978 90 3720 834 4 NUR: 124 Trefwoord: Wiskunde groen Uitgeverij: Edu Actief b.v. Meppel Auteurs: E. Benthem, J. Broekhuizen, H. La Poutré, J. Bruinsma,

Nadere informatie

De trein van het leven

De trein van het leven De trein van het leven Eerste druk, december 2009 2009 Hans Cieremans isbn: 978-90-484-0933-4 nur: 306 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd,

Nadere informatie

Ik ben blij dat ik nu voor u lijd Ik ben blij dat ik voor mijn geloof mag lijden Ik ben blij dat ik mag lijden voor de Kerk van Jezus Christus

Ik ben blij dat ik nu voor u lijd Ik ben blij dat ik voor mijn geloof mag lijden Ik ben blij dat ik mag lijden voor de Kerk van Jezus Christus AVONDMAALSVIERING KONINGSKERK 13-09 - 2009 door ds. L. Krüger Schriftlezing: Koloss. 1: 24-29 (NBV) Ik ben blij dat ik nu voor u lijd Ik ben blij dat ik voor mijn geloof mag lijden Ik ben blij dat ik mag

Nadere informatie

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden zijn ouders hem, maar alle andere konijntjes noemden

Nadere informatie

Nederlands. Schrijven. voor 1F Deel 1 van 5

Nederlands. Schrijven. voor 1F Deel 1 van 5 Nederlands Schrijven voor 1F Deel 1 van 5 Colofon Auteur: Mieke Lens Inhoudelijke redactie: Ina Berlet Redactie: Edu Actief b.v. Vormgeving: PPMP Prepress, Wolvega Illustraties: Edu Actief b.v. Titel:

Nadere informatie

De volgende race is op 28 augustus, na afloop kun je de Formule 1 race op het circuit van Spa-Francorchamps blijven kijken! Graag tot dan!

De volgende race is op 28 augustus, na afloop kun je de Formule 1 race op het circuit van Spa-Francorchamps blijven kijken! Graag tot dan! Race 7; 31-07-2016 Deze race waren er maar 3 deelnemers, iedereen wist dus vooraf al dat ze op het podium zouden eindigen. Alleen de plekken moesten nog verdeeld worden. De volgorde van de kwalificatie

Nadere informatie

Avondsluiting Relaxatie

Avondsluiting Relaxatie Avondsluiting Relaxatie Auteur: Pieter Dejaeger Geschikte leeftijd: Alle Duur activiteit: 20 minuten Terrein: Rustig zaaltje, zonder lawaai! Benodigde begeleiders: Min 2 (Eén lezer en iemand die tussen

Nadere informatie

Hallo, ik ben Leo! Leuk om kennis met je te maken! Ik ben lang en dun en ik heb heel veel krullen. Ik moet eerlijk zeggen...ik mag er best wezen!

Hallo, ik ben Leo! Leuk om kennis met je te maken! Ik ben lang en dun en ik heb heel veel krullen. Ik moet eerlijk zeggen...ik mag er best wezen! Hallo, ik ben Leo! Leuk om kennis met je te maken! Ik ben lang en dun en ik heb heel veel krullen. Ik moet eerlijk zeggen...ik mag er best wezen! Maar om nog eerlijker te zijn, gisteren zag ik er heel

Nadere informatie

Jezus vertelt, dat God onze Vader is

Jezus vertelt, dat God onze Vader is Eerste Communieproject 26 Jezus vertelt, dat God onze Vader is Jezus als leraar In les 4 hebben we gezien dat Jezus wordt geboren. De engelen zeggen: Hij is de Redder van de wereld. Maar nu is Jezus groot.

Nadere informatie

Tekst: Lucas 24: 46-53 Thema: Grote vreugde Hemelvaartsdag

Tekst: Lucas 24: 46-53 Thema: Grote vreugde Hemelvaartsdag Tekst: Lucas 24: 46-53 Thema: Grote vreugde Hemelvaartsdag Liturgie: Welkom EL 142: Majesteit, groot is zijn majesteit Begroeting Psalm 47: 2,3 Gedicht Luisterlied Gebed Lezen: Lucas 24: 36-53 Psalm 93:

Nadere informatie

Zeesteen. Janneke Holwarda. roman

Zeesteen. Janneke Holwarda. roman Zeesteen Janneke Holwarda roman De wereld verzaakt; in het dorp van mijn ouders zijn de bladeren rood. Buson 1980 Ze is de jongste. En de vreemdste. Moeder had het zelf gezegd toen de tantes op bezoek

Nadere informatie

Magie voor het verkopen van je huis Leer hoe je in korte tijd je huis kunt verkopen en ook nog voor een gunstige prijs. Desirée

Magie voor het verkopen van je huis Leer hoe je in korte tijd je huis kunt verkopen en ook nog voor een gunstige prijs. Desirée Life Coach Désirée Snelling Berg Magie voor het verkopen van je huis Leer hoe je in korte tijd je huis kunt verkopen en ook nog voor een gunstige prijs. Desirée 2011 Magie voor het verkopen van je huis

Nadere informatie

1 e zondag van de herfst Geroepen als Abraham? Bij Genesis 11 : 27 12, 9

1 e zondag van de herfst Geroepen als Abraham? Bij Genesis 11 : 27 12, 9 1 e zondag van de herfst Geroepen als Abraham? Bij Genesis 11 : 27 12, 9 Geslachtsregisters zijn niet echt populair. Behalve misschien voor degenen die er hun hobby van maken om de familiesporen zo ver

Nadere informatie

nederlands Schrijven voor 1F Deel 2 van 5

nederlands Schrijven voor 1F Deel 2 van 5 nederlands Schrijven voor 1F Deel 2 van 5 Colofon Auteur: Mieke Lens Eindredactie: Ina Berlet Redactie: Edu Actief b.v. Vormgeving: Crius Group Illustraties: Edu Actief b.v. Nederlands - Schrijven voor

Nadere informatie

Auteur: Mirjam Wind, docent en coördinator NT2, Educatie Video s: Gabe Dijkstra en Rick Biemolt, studenten Alfa-college, MultiMedia en Design

Auteur: Mirjam Wind, docent en coördinator NT2, Educatie Video s: Gabe Dijkstra en Rick Biemolt, studenten Alfa-college, MultiMedia en Design Woord voor Woord is een programma mondelinge vaardigheden NT2 voor analfabete beginners. Het omvat 12 lessen. De ontwikkeling van het programma en de daarbij behorende video s is mogelijk gemaakt door

Nadere informatie

PrOmotie. Cultuur en maatschappij. Werkboek Waar woon je?

PrOmotie. Cultuur en maatschappij. Werkboek Waar woon je? PrOmotie Cultuur en maatschappij Werkboek Waar woon je? Colofon Auteur: Adviezen: Onder redactie van: Tekstredactie: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Leon Resowidjojo, Gerda Verheij Vera Vermey, Jacqueline

Nadere informatie

Weer kijkt Kees in zijn binnenspiegel. Naar de man op de achterbank. De lifter. Slaapt die man nou? Kees heeft hem al een uur niet meer gehoord.

Weer kijkt Kees in zijn binnenspiegel. Naar de man op de achterbank. De lifter. Slaapt die man nou? Kees heeft hem al een uur niet meer gehoord. Gevaarlijke tijd Soms moet Kees hard remmen. De bochten in Frankrijk zijn lang. Het waait hard. Af en toe waait er iets over de snelweg. En er liggen zelfs takken op de weg. Kees is al een paar keer erg

Nadere informatie

GETUIGENIS BOAZ VAN LUIJK

GETUIGENIS BOAZ VAN LUIJK GETUIGENIS BOAZ VAN LUIJK 8 september 2003 Baptistengemeente Dordrecht Beste gemeente, hierbij wil ik getuigenis doen van het reddend werk van God in mijn leven. Ik hoop dat het een duidelijk en bemoedigend

Nadere informatie

De MS van Tess Als elke dag onzeker is

De MS van Tess Als elke dag onzeker is Morgen gaan we naar de huisarts, zegt haar moeder s middags. Ik weet niet wat er met je is. Je bent zo moe de laatste tijd. En nu heb je ook nog last van je oog. De juf zegt dat ik misschien een bril moet,

Nadere informatie

Liederen solozang Prijs: 7,= euro per stuk

Liederen solozang Prijs: 7,= euro per stuk Liederen solozang Prijs: 7,= euro per stuk GEWASSEN IN WATER Inhoud: Vanuit de dopeling gezien een statement dat hij in het watergraf alles wat oud is achter zich laat. Hij weet niet alles, kent nog niet

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

PrOmotie. Nederlands. werkboek 1 lezen

PrOmotie. Nederlands. werkboek 1 lezen PrOmotie Nederlands werkboek 1 lezen Colofon Auteur: Onder redactie van: Met dank aan: Tekstredactie: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Jos Lange, Rob van der Horst, Gerda Verheij, Nelleke Bokhove Lisette

Nadere informatie

Hoe lang duurt geluk?

Hoe lang duurt geluk? Hoe lang duurt geluk? Op dit moment ben ik gelukkig. Na veel pech ben ik dan eindelijk een vrolijke schrijver. Mijn roman is goed gelukt. En ik verdien er veel geld mee. En ik heb ook nog eens een mooie,

Nadere informatie

Alsof daar buiten iets interessants te zien is. Zwart zwart zwart, lampje, zwart zwart zwart. De metro raast onder de stad door.

Alsof daar buiten iets interessants te zien is. Zwart zwart zwart, lampje, zwart zwart zwart. De metro raast onder de stad door. Een gekke naam Rudsel?? Jims mond valt open van verbazing. Is dat een naam? Hij kijkt met grote ogen naar de jongen die naast hem zit. Ja, op Aruba is het een heel gewone naam, antwoordt de jongen. De

Nadere informatie

module keukencalculaties mbo koksopleiding Barend Bakkenes

module keukencalculaties mbo koksopleiding Barend Bakkenes module keukencalculaties mbo koksopleiding Barend Bakkenes colofon Uitgeverij: Auteur: Eindredactie: Foto s: Vormgeving: Drukwerk: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Barend Bakkenes Uitgeverij Edu Actief

Nadere informatie

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl.

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Chatten Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Colofon Een uitgave van Eenvoudig Communiceren

Nadere informatie

Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders. Tekstboek. DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34

Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders. Tekstboek. DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34 Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders Tekstboek DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34 Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders P.J. Meijer A.G. Sciarone Tekstboek Herziene editie

Nadere informatie

Spreken en gesprekken voor 1F

Spreken en gesprekken voor 1F NEDERLANDS Spreken en gesprekken voor 1F Deel 2 van 5 Colofon Auteur: Hanneke Molenaar Inhoudelijke redactie: Ina Berlet Redactie: Edu Actief b.v. Vormgeving: Crius Group Illustraties: Edu Actief b.v.

Nadere informatie