Lagere lasten voor de doelgroep, hogere kosten voor de overheid? Het verband tussen administratieve lasten en beheerskosten. > Rapport 2009/10106/004

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Lagere lasten voor de doelgroep, hogere kosten voor de overheid? Het verband tussen administratieve lasten en beheerskosten. > Rapport 2009/10106/004"

Transcriptie

1 Lagere lasten voor de doelgroep, hogere kosten voor de overheid? Het verband tussen administratieve lasten en beheerskosten > Rapport 2009/10106/004 > Matthys Jeroen, Rommel Jan & Verhoest Koen

2 ii

3 Inhoudstafel Managementsamenvatting 9 1. Algemene inleiding Verschuivingen in de regelgeving 43 > 2.1. De regulerende overheid 43 > 2.2. Centrale concepten 45 > 2.3. De overheid en haar uitvoeringsinstellingen: sturing 46 > 2.4. Hervorming van de regelgeving 47 > Verschillende vormen van regelgeving en alternatieven 48 > Evolutie in de hervorming van regelgeving 49 > Waarom regelgeving hervormen? 52 > 2.5. Beleidsevaluatie en reguleringsmanagement Administratieve lasten vereenvoudiging 57 > 3.1. Inleiding 57 > 3.2. Het Standaardkostenmodel 58 > Inleiding 58 > Kostenbepaling 58 > Opbouw Standaardkostenmodel 59 > 3.3. Bevragingen 60 > 3.4. Groeperen van technieken voor administratieve vereenvoudiging 61 > De informatiestroom 61 > Het Standaardkostenmodel 62 > Kwantitatief-kwalitatief-organisatorisch 63 > Varia 63 > 3.5. Specifieke instrumenten 63 > Ontwerpen van regelgeving: elimineren, reduceren, samenvoegen en verbeteren van regelgeving 64 iii

4 > Vereenvoudiging van de toepassing en het opvolgen van naleving van de regelgeving De interne administratieve lasten binnen de overheid 75 > 4.1. OECD 75 > 4.2. Verenigd Koninkrijk 75 > 4.3. Nederland 76 > 4.4. Frankrijk 77 > 4.5. Inter-administratieve informatieverplichtingen De beheerskosten voor de overheid 81 > 5.1. De kosten van wetgeving: een taxonomie 81 > 5.2. Het Standaardkostenmodel van Montin 82 > Concepten 82 > De berekening 83 > De implementatie via een stappenplan 84 > Enkele bedenkingen 86 > 5.3. Het meetinstrument van Billiet, Rousseau & Proost 87 > Analyse-instrument en terminologie 87 > Kostenfactoren en kostenanalyse 88 > De implementatie via een stappenplan 92 > Besluit 94 > 5.4. Reguleringskosten: de administratieve verkeersboete 94 > Een beschrijving 94 > Een economische analyse 95 > 5.5. Een brede benadering van beheerskosten 96 > Algemeen 96 > Databronnen voor het meten van beheerskosten Beheerskosten in dit onderzoeksproject 99 > 6.1. Een verkenning van het begrip beheerskosten 99 > 6.2. De gebruikte methodologie 105 > Caseselectie 105 iv

5 > Dataverzameling Casestudie de ecologiepremie 109 > 7.1. Context van de ecologiesteunregeling 109 > Algemeen 109 > De doorgevoerde aanpassingen 109 > Huidige ecologiesteunregeling: een beschrijving 110 > 7.2. Analyse van de case 112 > Dataverzameling 112 > Algemene kenmerken 114 > Meting van administratieve lasten 115 > Effect van de aanpassingen op de doelgroep 118 > 7.3. De beheerskosten 119 > Effect op de afdeling economisch ondersteuningsbeleid 119 > Een procesanalyse 120 > Conclusie Casestudie de georganiseerde sportkampen 131 > 8.1. Context subsidiëring van sportkampen 131 > Algemeen 131 > Subsidiëringsvoorwaarden 132 > Aanbevelingen tot aanpassing van de regelgeving 133 > 8.2. Analyse van de case 134 > Dataverzameling 134 > Algemene kenmerken 135 > Meting van administratieve lasten 136 > Effect van de aanpassingen op de doelgroep 139 > 8.3. De beheerskosten 140 > Effect op de afdeling subsidiëring (Bloso) 140 > Een procesanalyse 141 > Conclusie Casestudie school- en studietoelagen 147 > 9.1. Context van de school- en studietoelagen 147 v

6 > Algemeen 147 > De doorgevoerde aanpassingen 148 > 9.2. Analyse van de case 148 > Dataverzameling 149 > Algemene kernmerken 149 > Effect van de aanpassingen op de doelgroep 151 > 9.3. De beheerskosten 152 > Effect op de afdeling studietoelagen 152 > Een procesanalyse 154 > Conclusie Casestudie - reisbureaus 163 > Context van het decreet reisbureaus 163 > Algemeen 163 > De doorgevoerde aanpassingen 164 > Huidig decreet reisbureaus: een beschrijving 165 > Analyse van de case 165 > Dataverzameling 165 > Algemene kenmerken 166 > Meting van administratieve lasten 167 > Effect van de aanpassingen op de doelgroep 169 > De beheerskosten 169 > Effect op de afdeling kwaliteitszorg 169 > Een procesanalyse 170 > Conclusie Casestudie reaffectatie 173 > Context van het uitvoeringsbesluit 173 > Algemeen 173 > De doorgevoerde aanpassingen 174 > Het huidige uitvoeringsbesluit: een beschrijving 174 > Analyse van de case 175 > Dataverzameling 175 > Algemene kenmerken 176 vi

7 > Meting van administratieve lasten 177 > Effect van de aanpassingen op de doelgroep 177 > De beheerskosten 177 > Effect op de afdeling AOP 177 > Een procesanalyse 178 > Conclusie Casestudie Doorlichting basisonderwijs 183 > Context van de doorlichting in het basisonderwijs 183 > Algemeen 183 > De doorgevoerde aanpassingen 183 > De huidige doorlichting: een beschrijving 184 > Analyse van de case 185 > Dataverzameling 185 > Algemene kenmerken 185 > Meting van administratieve lasten 186 > Effect van de aanpassingen op de doelgroep 187 > De beheerskosten 187 > Effect op de inspectie basisonderwijs 187 > Een procesanalyse 188 > Conclusie Algemeen besluit Bijlagen 205 > Bijlage 1: vragenlijst cases 205 > Bijlage 2: document voor & na Gecontacteerde personen en instellingen 211 > Algemeen 211 > Interviewgebonden 213 > Websites 214 vii

8 viii

9 Lijst tabellen Tabel 1: beheerskosten ecologiepremie ( ) Tabel 2: samenvattende tabel sportkampen Tabel 3: beheerskosten ICT dossierverwerking ( ) Tabel 4: beheerskosten personeel dossierverwerking ( ) Tabel 5: samenvattende tabel reisbureaus Tabel 6: samenvattende tabel Vlaamse reaffectatiecommissie Tabel 7: samenvattende tabel schooldoorlichting Tabel 8: samenvattende tabel beheerskosten cases Tabel 9: de verschillende sturingsmodellen (Van der Doelen F.C.J., 1993) 47 Tabel 10: overzicht van verschillende typen hervormingen (Hansen & Pedersen, 2006) Tabel 11: criteria OECD kwaliteitsvolle regelgeving Tabel 12: technieken voor administratieve vereenvoudiging. (aangepaste tabel SCM Network) Tabel 13: Eigenschappen van technieken voor administratieve vereenvoudiging (eigen tabel) Tabel 14: de kosten van wetgeving (Marneffe W. & Vereeck L., 2008) Tabel 15: de relatie tussen kostenfactoren en kosten (Billiet et al., 2001) 92 Tabel 16: de reguleringsketen Tabel 17: verschillende beheerskostentypes overheen de reguleringsketen (o.b.v. Dienst Wetsmatiging) Tabel 18: beschouwde fasen in de reguleringsketen (eigen tabel) Tabel 19: cases en gebruikte technieken Tabel 20: algemene kenmerken - ecologiepremie Tabel 21: verandering in administratieve lasten ecologiepremie Tabel 22: effect doelgroep - ecologiepremie Tabel 23: effect afdeling economisch ondersteuningsbeleid - ecologiepremie Tabel 24: procesanalyse - ecologiepremie (voor) Tabel 25: procesanalyse ecologiepremie (na) Tabel 26: loonkostberekening - ecologiepremie Tabel 27: beheerskosten ecologiepremie ( ) Tabel 28: algemene kenmerken - sportkampen Tabel 29: meting administratieve lasten - sportkampen (reguleringsimpactanalyse georganiseerde sportkampen) Tabel 30: effect doelgroep - sportkampen Tabel 31: effect afdeling subsidiëring sportkampen Tabel 32: procesanalyse - sportkampen Tabel 33: samenvattende tabel sportkampen Tabel 34: algemene kenmerken - school- en studietoelagen ix

10 Tabel 35: effect doelgroep - school- en studietoelagen Tabel 36: aanvragen school- en studietoelagen (afdeling studietoelagen, 2008) Tabel 37: effect afdeling studietoelagen school- en studietoelagen Tabel 38: procesanalyse - school- en studietoelagen (voor) Tabel 39: procesanalyse - school- en studietoelagen (na) Tabel 40: tijdsinvestering - studietoelagen Tabel 41: beheerskosten personeel dossierverwerking ( ) Tabel 42: beheerskosten ICT dossierverwerking ( ) Tabel 43: algemene kenmerken - reisbureaus Tabel 44: meting administratieve lasten - reisbureaus Tabel 45: effect doelgroep reisbureaus Tabel 46: effect afdeling kwaliteitszorg reisbureaus Tabel 47: procesanalyse - reisbureaus Tabel 48: samenvattende tabel reisbureaus Tabel 49: algemene kenmerken - Vlaamse reaffectatiecommissie Tabel 50: effect doelgroep Vlaamse reaffectatiecommissie Tabel 51: effect afdeling AOP Vlaamse reaffectatiecommissie Tabel 52: procesanalyse - Vlaamse reaffectatiecommissie Tabel 53: samenvattende tabel Vlaamse reaffectatiecommissie Tabel 54: algemene kenmerken doorlichting basisonderwijs Tabel 55: effect doelgroep doorlichting basisonderwijs Tabel 56: effect inspectiedienst doorlichting basisonderwijs Tabel 57: procesanalyse doorlichting basisonderwijs (voor) Tabel 58: aanvulling procesanalyse - doorlichting basisonderwijs (na) Tabel 59: samenvattende tabel doorlichting basisonderwijs Tabel 60: effect ALV op eenmalige en operationele beheerskosten x

11 Lijst figuren Figuur 1: opbouw administratieve lasten Figuur 2: de totale reguleringskost Figuur 3: de regulator vs de gereguleerde xi

12

13 Managementsamenvatting 1. ALGEMENE INLEIDING Regelgeving is één van de beleidsinstrumenten waarover een overheid beschikt om economische en sociale activiteiten te sturen. Ze tracht het gedrag van burgers en bedrijven te beïnvloeden in haar streven naar de gewenste beleidsdoelstellingen. Het is evenwel zo dat het gebruik van regelgeving ook nadelige effecten met zich meebrengt. Naast de inhoudelijke verplichtingen van een regelgeving, dienen burgers of ondernemingen ook te voldoen aan bijkomende informatieve verplichtingen. Deze laatste groep brengt een extra kost met zich mee, die we als een overhead kunnen beschouwen, en best minimaal wordt gehouden. Voor de informatiestroom die een regelgeving met zich meebrengt worden er kosten gegenereerd, zowel voor de doelgroep (administratieve lasten) als voor de overheid (beheerskosten). De laatste jaren is er veel vooruitgang geboekt in het meten van administratieve lasten voor bedrijven, waarvoor het Standaardkostenmodel ontwikkeld werd. Er is echter nog maar weinig aandacht besteed aan de kosten die regulering veroorzaakt bij overheden, zodat de berekening van de administratieve lasten momenteel maar een gedeeltelijk beeld oplevert van de totale reguleringskost. De doelstelling van het onderzoek is om na te gaan wat de invloed is van een verlaging van de administratieve lasten voor de doelgroep op de beheerskosten voor de overheid. 2. VERSCHUIVINGEN IN DE REGELGEVING De voorbije twee decennia ondergingen de geïndustrialiseerde landen een verschuiving in de rol van de staat, nl. van een monopolistische welvaartsstaat naar een regulerende overheid. In het eerste geval neemt de overheid niet alleen een sturende taak op zich, maar voorziet ze tevens in de productie van (publieke) goederen. Door deze verschuiving is de overheid enkel nog verantwoordelijk voor het opleggen van regels, waarmee ze tracht het gedrag van de ondernemingen en de burgers te beïnvloeden. We onderscheiden drie belangrijke eigenschappen van een regulerende overheid: scheiding van de regelgeving en de productie, delegatie van bevoegdheden aan agentschappen en de formalisering van de controle op de 13

14 regelgeving met een toegenomen belang voor standaarden en prestaties (OECD, 2008a). De overheid beschikt over tal van instrumenten om een vooropgestelde beleidsdoelstelling te verwezenlijken. De OECD (OECD, 2002) geeft een overzicht van de verschillende vormen van regulering en de mogelijke alternatieven voor regulering. Verschillende reguleringsvormen hebben ook een verschillende invloed op de prikkels en de kosten van ondernemingen of burgers. De uitdaging voor beleidsmakers ligt dan ook in de keuze van het geschikte beleidsinstrument. Regulering is een volgehouden en gerichte inspanning om het gedrag van anderen te wijzigen volgens welbepaalde standaarden en die mechanismen kan omvatten van standaardzetting, toepassing op individuele gevallen, informatieverzameling en sanctionering. (Rommel & Verhoest, 2008) Elke regel veroorzaakt bepaalde kosten. Beleidskosten zijn rechtstreeks verbonden aan het doel van de regel (vb. verbouwingen in bedrijven om te beantwoorden aan nieuwe veiligheidsvoorschriften). Reguleringskosten zijn de kosten die bedrijven en overheid maken bij het opstellen, uitvoeren en toezien op de regels. We onderscheiden twee soorten reguleringskosten, één voor het veld (gereguleerde) en één voor de overheid (regulator) zelf. Nalevingskosten zijn de kosten voor bedrijven en omvatten de kosten van het verzamelen van informatie over de regels én van het verschaffen van informatie over de naleving aan de overheid (vb. invullen van formulieren), d.i. de administratieve lasten. Beheerskosten zijn de kosten voor de overheid als uitvoerder van regulering en omvatten kosten voor het opstellen van regels, het implementeren ervan en het toezien op de naleving. Het niveau van de beleidskosten is een politieke beslissing en wordt bepaald door het doel van de maatregel. De reguleringskost is echter een overhead en moet dan ook zo laag mogelijk gehouden worden (Verhoest & Rommel, 2007). Sinds de jaren 80 zijn er verschillende bewegingen ontstaan om regulering te hervormen. We kunnen deze hervormingen onderverdelen in vier types, nl. deregulering, betere regulering, alternatieve regulering en herregulering (Hansen & Pedersen, 2006). Het doel van deregulering bestaat erin om de hoeveelheid wetten en regels te verminderen. De achterliggende reden is het terugdringen van de rol van de staat en het beperken van de mate van 14

15 controle die ze uitoefent (vb. uitdovende regulering, administratieve vereenvoudiging). Betere regulering doelt op een verhoogde kwaliteit van nog te implementeren regelgeving. Betere regulering voorziet in maatregelen ter verbetering van de regelgeving op de verschillende niveaus (vb. reguleringsimpactanalyse & principes van betere regulering). Voor een korte schets rond de principes van betere regulering verwijzen we naar Verhoest en Rommel (2007). Herregulering beschrijft de verandering in de organisatie van de regelgeving en het invoeren van nieuwe technologieën (vb. E-government). Alternatieve regulering wordt toegepast om de klassieke op regels gebaseerde instrumenten uit te breiden. De instrumenten die hieronder vallen, worden als nieuwe, moderne en rationele alternatieven beschouwd (vb. vrijwillige overeenkomsten, sociale dialoog, zelfregulering). In een rapport geeft Van Humbeeck (2001) de evolutie weer van de verschillende fasen van reguleringshervorming. Aanvankelijk lag de nadruk voornamelijk op het terugdringen van de hoeveelheid regelgeving als reactie op klachten van een overmatig aantal van wettelijke verplichtingen en administratieve lasten bij de (kleine) ondernemingen. Initiatieven in de beginperiode hadden dan ook veelal betrekking op deregulering, of het verwijderen van overtollige en belemmerende regelgeving en het terugdringen van het aantal regels. Het achterliggend idee was om de omvang en het ingrijpen van de overheid te minimaliseren. In de jaren 90 kreeg de hervorming van de regelgeving dus vooral vorm door de afschaffing van de directe staatscontrole. De overgang van een staatsgeoriënteerde structuur naar een marktgedreven samenleving werd gerealiseerd door een liberalisering van de markt. Concreet werd een deel van de economische activiteit overgenomen door de private sector, werd de tussenkomst van de staat in markttoegang en uittreding teruggeschroefd en werd de prijszetting vrij van overheidsinmenging. Samengevat werd de hervorming van de regelgeving voornamelijk gerealiseerd door de afschaffing van regelgeving of deregulering. Jacobs (1999) stelt dat het proces van deregulering nog enkele decennia in opeenvolgende golven zal voortduren vooraleer ze wereldwijd overheen de verschillende landen en sectoren zal afgerond zijn. Toch leidde deze hervorming niet tot de verhoopte resultaten. Dit valt te verklaren door een gebrek aan aandacht voor een aangepaste regelgeving aan de huidige en toekomstige omstandigheden. Algemeen groeide het 15

16 besef dat de hoeveelheid regelgeving geen rechtstreeks verband heeft met de kwaliteit ervan. Geleidelijk kwam er een evolutie naar maatregelen waarbij een kwaliteitsvolle regelgeving, om de relatie tussen de overheid en haar ondernemingen en haar burgers te sturen, centraal komt te staan. We merken dan ook een verschuiving op van kwantiteit naar kwaliteit, van ex post naar ex ante evaluatie (reguleringsimpactanalyse) en een toenemende aandacht voor output (de eigenlijke wettekst) in plaats van input. Deze fase wordt algemeen aangeduid met de term regulatory reform. Centraal hierbij staat de ontwikkeling van een efficiënte en doeltreffende regelgeving, ongeacht de hoeveelheid regelgeving die noodzakelijk is om het doel te bereiken (Van Humbeeck, 2001). Het centrale argument om overheidsingrijpen in de samenleving te rechtvaardigen is het ondersteunen van het sociale en economische welzijn van haar burgers en ondernemingen. Hiervoor kunnen een hele resem aan doelstellingen vooropgesteld worden: de macro-economische stabiliteit en groei, de tewerkstelling ondersteunen, de onderwijskwaliteit optimaliseren, een gelijkekansenbeleid voeren, het ondernemerschap en de innovatie stimuleren, het opleggen van milieustandaarden, een veiligheidsbeleid uitstippelen en een gezondheidszorgsysteem uitbouwen. Regelgeving is één van de instrumenten die de overheid kan aanwenden om de bovenvermelde doelstellingen in de gewenst richting te sturen. Aangezien de sociale en economische context, waarin de vermelde doelstellingen kaderen, onderhevig is aan continue veranderingen moet de regelgeving tevens aangepast worden aan die steeds wijzigende omstandigheden. Een gedateerde of slecht opgebouwde regelgeving kan een obstakel vormen om op een efficiënte en effectieve wijze te beantwoorden aan de geformuleerde beleidsdoelstellingen (OECD, 1997). Het belangrijkste doel van een hervorming van de regelgeving is dus om de efficiëntie van de economie te verbeteren en om een vlotte aanpassing aan veranderingsprocessen te bewerkstelligen. 3. ADMINISTRATIEVE LASTEN - VEREENVOUDIGING In de discussie over de verbetering van de regelgeving wordt er voornamelijk gefocust op de groei en de competitiviteit van het bedrijfsleven. Een belangrijk onderdeel hiervan is het minimaliseren van de administratieve lasten voor bedrijven. Een eerste stap om dit doel te 16

17 bereiken, bestaat erin om de administratieve lasten te bepalen. Wanneer deze lasten gekwantificeerd worden, is het mogelijk om doelgericht maatregelen te nemen voor het reduceren van de administratieve lasten. Het Standaardkostenmodel (SCM Network, 2005; Kenniscel Wetsmatiging, 2006) is een methode om de administratieve lasten voor bedrijven, organisaties en burgers ten gevolge van overheidsregulering te bepalen. Het betreft een kwantitatieve methode die overheen verschillende landen en op verscheidene niveaus kan gebruikt worden, en dit voor een enkele wet, een bepaald domein van wetten en regels of de gehele regelgeving van een land. Ze wordt tevens toegepast om voorstellen tot administratieve vereenvoudiging te toetsen en om de administratieve gevolgen van nieuwe regelgeving te bepalen. Het model meet de kosten die bedrijven maken om te voldoen aan de informatieverplichtingen die de overheid oplegt. De technieken voor administratieve vereenvoudiging zijn zeer talrijk en divers van aard. We hebben ervoor geopteerd om ze op te delen in twee grote groepen, nl. het ontwerpen van regelgeving en het vereenvoudigen van de naleving van regelgeving. Het ontwerpen van regelgeving heeft betrekking op het elimineren, reduceren, samenvoegen en verbeteren van regelgeving. Deze wijzigingen kunnen zowel betrekking hebben op de inhoudelijke aanpassing van de regelgeving als op het toepassingsgebied van de regelgeving, nl. de grootte van de doelgroep. Een vereenvoudigde naleving veronderstelt dat de regelgeving niet inhoudelijk wordt gewijzigd. We maken hier een opdeling in drie groepen van technieken. Ten eerste is er de toepassing van informatie- en communicatietechnologie bij de interactie tussen de doelgroep en de overheid, vb. intelligente formulieren. Daarnaast zijn er de aanpassingen die gebeuren binnen één organisatie, vb. de kwaliteit verbeteren van de formulieren en selectie binnen de doelgroep voor het uitvoeren van inspecties en het opleggen van informatieverplichtingen door risicoanalyse en statistisch onderbouwde steekproeven. Tenslotte onderscheiden we de technieken die aangewend worden voor een vlottere data-uitwisseling tussen meerdere organisaties, vb. elektronische databanken en het samenvoegen van inspecties. 4. DE INTERNE ADMINISTRATIEVE LASTEN BINNEN DE OVERHEID Hoewel regulering kosten veroorzaakt bij bedrijven én bij overheden, werd het Standaardkostenmodel ontworpen om lasten bij bedrijven te meten. Het 17

18 meten van lasten bij overheden is erg nieuw. Het is tevens van belang een zicht te krijgen op de interne administratieve lasten, d.i. de kosten die een overheid x heeft voor het nakomen van informatieverplichtingen die opgelegd zijn door overheid y. Verschillende proefprojecten in de OECD, UK, Nederland en Frankrijk zijn eerder beperkt omdat ze enkel kijken naar de lasten die een overheid A oplegt aan overheid B. We onderscheiden deze lasten van de beheerskosten voor de overheid, die focussen op de kosten die de overheid heeft als uitvoerder van regulering. Om te bestuderen welke lasten overheden aan elkaar opleggen, ontwikkelde Kienbaum Management Consultants (2007: 22-24) in opdracht van de Duitse Bertelsmann Stiftung een typologie van informatieverplichtingen waarmee overheidsorganisaties geconfronteerd worden. De relevantie van deze typologie is dat het aantoont dat interne administratieve lasten samenhangen met complexe relaties tussen instanties. Eén organisatie kan steeds verschillende types informatieverplichtingen hebben. Door deze in kaart te brengen, kan nagegaan worden welke administratieve lasten er aan die organisatie worden opgelegd. 5. DE BEHEERSKOSTEN VOOR DE OVERHEID Beheerskosten zijn de kosten voor de overheid als uitvoerder van regulering en omvatten de kosten voor het opstellen van regels, het implementeren ervan en het toezien op de naleving. In dit rapport belichten we enkele onderzoeken die reeds gebeurd zijn op dit terrein. De methodologie die Montin (2007) voorstelt, is een variant van het Standaardkostenmodel dat werd ontwikkeld in Nederland. Het model, dat hier wordt toegepast op een overheidsinstantie, wordt door Montin uitgebreid met twee extra kostenelementen, n.l. de cost of delays en de costs arising within the administration. De cost within the administration, d.i. de beheerskosten, omvat de kosten die de overheid moet maken om dossiers te behandelen. Montin neemt deze kosten op om de verschuiving van lasten van de ondernemingen naar de overheid in kaart te brengen bij een administratieve vereenvoudiging. We formuleren enkele bedenkingen bij de benadering die Montin in zijn onderzoek. 18

19 Het gebruikte analyse-instrument heeft een juridisch-technische basis waarin Billiet et al. (2001) drie grote fasen onderscheiden, d.i. normstelling, normtoepassing en normhandhaving. De analyse van de kostenstructuur van de instrumenten gebeurt in drie fasen. In een eerst fase worden de kostenbepalende factoren in kaart gebracht. Hier wordt een onderscheid gemaakt tussen de kostenfactoren die het gevolg zijn van de randvoorwaarden die voortvloeien uit de rechtscontext en de kostenfactoren die rechtstreeks verbonden zijn aan de aard van het instrument. Vervolgens wordt de relatie bepaald tussen elke kostenfactor en de kosten. Deze relatie wordt geduid voor elk onderdeel van de reguleringsketen en kan een kostenverhogend, kostenverlagend of een neutraal karakter hebben. Tot slot wordt de kostenanalyse toegepast op de bestudeerde instrumenten. Dit wordt geconcretiseerd door het opstellen van kostenroosters per kostenfactor. Er worden geen absolute niveaus berekend, maar wel een relatieve waardering. De benadering van Billiet et al. (2001) is breder dan deze van Montin. In het Standaardkostenmodel van Montin wordt er enkel rekening gehouden met de informatieverplichtingen. Billiet et al. berekenen daarentegen de volledige kost van een bepaald instrument, voor zowel bedrijven, burgers en overheden. Ze zien de reguleringsketen ook ruimer en nemen ook de normstelling en de toepassingsfase van de regulering op. Op basis van de taxonomie van Marneffe en Vereeck (2008), werd een gevalstudie uitgewerkt, nl. de reguleringskosten van de administratieve verkeersboete (Deben L. et al., 2008). In de gevalstudie (Deben L. et al., 2008) wordt het gehele kostenplaatje van de administratieve verkeersboete behandeld. Hier worden enkel de beheerskosten, d.i. de kosten in de uitvoeringsfase zonder de handhavingskosten, belicht. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen de opstartkosten en de operationele kosten. Het onderscheid tussen opstart- en operationele kosten is niet inhoudelijk, maar veeleer beperkt tot de periode en de periodiciteit. Om gegevens over beheerskosten te verzamelen hoeft niet noodzakelijk een complex, nieuw meetsysteem ontwikkeld te worden. Volgens Langer (Langer T., 2008; zie ook Kienbaum Management Consulting, 2007) is het mogelijk om de data te halen uit reeds bestaande bronnen die meestal voor andere managementdoelstellingen zijn ontworpen. We bespreken drie belangrijke bronnen aan informatie. Een kostenanalytische boekhouding (cfr. comptabiliteitsdecreet) maakt het mogelijk de link te leggen tussen 19

20 enerzijds de activiteiten en prestaties en anderzijds de middelen. De boekhoudkundige gegevens uit de economische boekhouding worden per kostensoort verzameld. Het belangrijkste probleem van deze databron is dat ze nog niet algemeen wordt toegepast in overheidsinstellingen, en dus veelal schaars zijn. Bij personeelsplanning (vb. PIP/PEP) wordt voor elke taak de personeelsbehoefte bepaald. Het gaat zowel om het aantal medewerkers (volume) als de tijd die nodig is om een bepaalde taak uit te voeren. Het kan bijdragen tot het meten van beheerskosten door voor een bepaalde regulering (vb. erkenningsprocedure, inspectie) de specifieke taken met de bijhorende werktijden, hoeveelheden en toelagen te selecteren (Langer, 2007). Door middel van proces-analyse kunnen bedrijfsprocessen in kaart gebracht en geoptimaliseerd worden. Wanneer het proces verband houdt met een regulerende activiteit, kan uit de procesanalyse informatie gehaald worden voor de berekening van beheerskosten. Het gaat o.a. om informatie over de verschillende taken die in het proces vervat zijn, de betrokken afdelingen en het aantal medewerkers per afdeling, tijdsduur van het proces, 6. BEHEERSKOSTEN IN DIT ONDERZOEKSPROJECT Wanneer we de beheerskosten beschouwen, is het van belang om aan te duiden welke fasen van de reguleringsketen worden meegenomen in het onderzoek. We beperken ons tot de twee fasen toepassing en handhaving. Beheerskosten worden gelinkt aan de regulator en de administratieve lasten aan de gereguleerde doelgroep, d.i. de burgers, de bedrijven en overheden. In het geval dat de overheid de gereguleerde partij is, spreken we van interne administratieve lasten. De opzet van het onderzoek is om na te gaan wat de invloed is van een verlaging van de administratieve lasten voor de doelgroep op de beheerskosten voor de overheid. Het is immers mogelijk dat een administratieve lastenverlaging een kostenverhogend effect heeft op de beheerskosten zodat het (initieel positief) effect wordt opgeheven. Het is dus belangrijk om de totale reguleringskost te beschouwen, aangezien deze door de hele samenleving wordt gedragen. Het onderzoek is gebaseerd op de behandeling van meerdere retrospectieve cases om op die manier vergelijking mogelijk te maken. Belangrijkste redenen zijn een gebrek aan voldoende informatie en een te recente status van de administratieve lastenverlaging. De belangrijkste informatie werd verkregen via documentenanalyse en interviews met betrokkenen. Bij de 20

21 selectie van de cases werd getracht een zo divers mogelijke set samen te stellen om de betrouwbaarheid van het onderzoek te verhogen. Er is dus gezocht naar een evenwicht van verschillende factoren. Ten eerste werd gekozen voor een optimale spreiding van de verschillende technieken die werden toegepast om de lastenverlaging door te voeren. Daarnaast zijn er gevalstudies waarbij criteria wijzigen, maar evenzeer gevallen met gelijkblijvende criteria. Als laatste punt wijzen we op een evenwicht in het aantal eenvoudige cases (binnen één organisatie) en het aantal complexe cases (meerdere betrokken organisaties). Omdat databronnen zoals een procesanalyse of kostenanalytische boekhouding meestal niet aanwezig waren, werden de data verzameld via interviews, op basis waarvan de onderzoeker dan de schattingen maakte. De interviews waren gericht op het verzamelen van volgende gegevens, zowel voor als na de lastenverlaging voor gereguleerden: de specifieke regulering (criteria en voorwaarden die beschreven worden in decreten en uitvoeringsbesluiten), de informatieverplichtingen van gereguleerden, de bedrijfsprocessen (lijst van alle taken in de volgorde van het proces, betrokken afdelingen, tijdsduur en personeelsinzet per taak), het aantal te verwerken dossiers (vb. erkenningsaanvragen), de tijdsduur van een activiteit, de tarieven (bepaald door het functieniveau van de medewerker en de tijdsduur die deze aan de activiteit besteedt) en andere werkingskosten (vb. ICT). Het wordt interessant wanneer we de kosten voor het personeel, de ICT en de algemene werking kunnen bepalen. Op die manier kan men de metingen van de administratieve lasten naast de resultaten van de opgebouwde procesanalyse leggen. Samengevat kunnen we dus stellen dat er verschillende niveaus van informatie met betrekking tot de cases zijn. 1. informatie over de richting van het effect (positief of negatief) 2. ruwe schatting van het effect (bv. aantal FTE s meer of minder) 3. meer gedetailleerde schatting of berekening van beheerskosten 7. CASESTUDIES Hieronder worden de verschillende conclusies uit de cases weergegeven. Voor een meer gedetailleerde beschrijving verwijzen we naar de respectievelijke hoofdstukken. 21

Reguleringsmanagement in Vlaanderen. Beheerskosten van regelgeving

Reguleringsmanagement in Vlaanderen. Beheerskosten van regelgeving Reguleringsmanagement in Vlaanderen Beheerskosten van regelgeving Dienst Wetsmatiging Ellen Vermoesen coördinator dienst Wetsmatiging Departement Bestuurszaken De dienst Wetsmatiging zorgt voor de beleidsvoorbereiding

Nadere informatie

Less is more: burden reduction is beneficial for governments cases

Less is more: burden reduction is beneficial for governments cases 4 Instance Congres 2014 Synergy and cooperation for a more efficient Government Less is more: burden reduction is beneficial for governments cases Jo Steyaert partner Indiville Prof. Dr. Wim Marneffe Universiteit

Nadere informatie

1 Introductie... 3 2 Uitgevoerde meting... 4 3 Algemene kerncijfers... 5 3.1 Uurtarief... 5 3.2 Aantal... 5 4 Kerncijfers en benaderingen per fase...

1 Introductie... 3 2 Uitgevoerde meting... 4 3 Algemene kerncijfers... 5 3.1 Uurtarief... 5 3.2 Aantal... 5 4 Kerncijfers en benaderingen per fase... Digitale bouwaanvraag Bevraging van de Orde van Architecten 1 Introductie... 3 2 Uitgevoerde meting... 4 3 Algemene kerncijfers... 5 3.1 Uurtarief... 5 3.2 Aantal... 5 4 Kerncijfers en benaderingen per

Nadere informatie

Indien u vragen hebt over deze controle, kunt u contact opnemen met uw inspecteur via

Indien u vragen hebt over deze controle, kunt u contact opnemen met uw inspecteur via Aan de Voorzitter van het OCMW van Dilbeek Itterbeeksebaan 210 1701 Itterbeek Geïntegreerd inspectieverslag POD MI Inspectiedienst POD MI Aantal 1 OCMW / W65B / 2016 Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag

Nadere informatie

Het beleid rond administratieve lasten kritisch bekeken

Het beleid rond administratieve lasten kritisch bekeken Het beleid rond administratieve lasten kritisch bekeken Prof. dr. Frankie Schram Gastprofessor Faculteit Politieke en Sociale Wetenschappen UA Gastprofessor Instituut voor de Overheid K.U.Leuven Medewerker

Nadere informatie

KLANTENTEVREDENHEIDSONDERZOEK FACULTATIEVE OPDRACHT PRIORITEITENBELEID. Resultaten

KLANTENTEVREDENHEIDSONDERZOEK FACULTATIEVE OPDRACHT PRIORITEITENBELEID. Resultaten KLANTENTEVREDENHEIDSONDERZOEK FACULTATIEVE OPDRACHT PRIORITEITENBELEID Resultaten Dienstverlening m.b.t. de facultatieve opdracht prioriteitenbeleid in het kader van het decreet van 13 juli 2001 en het

Nadere informatie

Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag. Geachte Voorzitter,

Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag. Geachte Voorzitter, Aan de Voorzitter van het OCMW van Kalmthout Heuvel 39 2920 Kalmthout Geïntegreerd inspectieverslag POD MI Inspectiedienst POD MI KALMTHOUT/RMIB-STOF/2015 2 Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag Geachte

Nadere informatie

REKENHOF. Consolideren en motiveren om vooruitgang te boeken

REKENHOF. Consolideren en motiveren om vooruitgang te boeken REKENHOF Consolideren en motiveren om vooruitgang te boeken STRATEGISCH PLAN 2010-2014 2 Inleiding Dit document stelt de resultaten voor van de strategische planning van het Rekenhof voor de periode 2010-2014.

Nadere informatie

Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag. Geachte Voorzitter,

Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag. Geachte Voorzitter, Aan de Voorzitter van het OCMW van Kinrooi Breeërsesteenweg 146 Postcode en plaats Geïntegreerd inspectieverslag POD MI Inspectiedienst POD MI Kinrooi/W65B-SFGE/2016 2 Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Evaluatie van de Dag van de Klant

Evaluatie van de Dag van de Klant Evaluatie van de Dag van de Klant Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030 Brussel Maart 2011 Samenvatting De Dag van de Klant

Nadere informatie

SBOV B-project. 18 januari SBOV II Instituut voor de Overheid KUL B-project «Slagkrachtige Overheid» 1

SBOV B-project. 18 januari SBOV II Instituut voor de Overheid KUL B-project «Slagkrachtige Overheid» 1 SBOV B-project Slagkrachtige Overheid 18 januari 2011 Projectcoördinator: Projectuitvoering: Prof. Dr. Geert Bouckaert Jesse Stroobants SBOV II Instituut voor de Overheid KUL B-project «Slagkrachtige Overheid»

Nadere informatie

Bijdrage Regeerakkoord (seminarie Alden Biesen) MOVI Colloquium Beter Besturen, Beter Regeren Woensdag 13 mei 2009

Bijdrage Regeerakkoord (seminarie Alden Biesen) MOVI Colloquium Beter Besturen, Beter Regeren Woensdag 13 mei 2009 Bijdrage Regeerakkoord (seminarie Alden Biesen) MOVI Colloquium Beter Besturen, Beter Regeren Woensdag 13 mei 2009 Aanzet > Bijdrage regeerakkoord voor aantredende regering na 7 juni > Horizontale thema

Nadere informatie

Service Datasheet. Audit Scanstraat / Digital Mailroom Audit

Service Datasheet. Audit Scanstraat / Digital Mailroom Audit / Digital Mailroom Audit Service Datasheet 1 Open Docs richt zich op verbetering van samenwerking binnen organisaties door invoering van digitaal werken. Wij ervaren dagelijks dat digitaal werken grote

Nadere informatie

Kosten- en batenmodellen voor. Timber Haaker, Novay Kanalen in Balans Seminar 2 December 2009

Kosten- en batenmodellen voor. Timber Haaker, Novay Kanalen in Balans Seminar 2 December 2009 Kosten- en batenmodellen voor grip op kanaalefficiëntie Timber Haaker, Novay Kanalen in Balans Seminar 2 December 2009 Inhoud Kanalen en kosten Kosten en batenmodellen in de praktijk Voorbeelden van kosten-

Nadere informatie

Expertisecentra kraamzorg

Expertisecentra kraamzorg Expertisecentra kraamzorg Financiële inspecties 2013 26 februari 2014 adres Koning Albert II-laan 35 bus 31 1030 Brussel telefoon 02 553 34 34 fax 02 553 34 35 mail contact@zorginspectie.be web www.zorginspectie.be

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 5.1 Lager kader

FUNCTIEFAMILIE 5.1 Lager kader Doel van de functiefamilie Leiden van een geheel van activiteiten en medewerkers en input geven naar het beleid teneinde een kwaliteitsvolle, klantgerichte dienstverlening te verzekeren en zodoende bij

Nadere informatie

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting xvii Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting Samenvatting IT uitbesteding doet er niet toe vanuit het perspectief aansluiting tussen bedrijfsvoering en IT Dit proefschrift is het

Nadere informatie

Extern standpunt. Workshop FOD Economie 22/5/13. Zakenrecht & zakelijke zekerheden 2011-12 1. Prof.Dr. R. Feltkamp

Extern standpunt. Workshop FOD Economie 22/5/13. Zakenrecht & zakelijke zekerheden 2011-12 1. Prof.Dr. R. Feltkamp Extern standpunt Workshop FOD Economie 22/5/13 Prof. Dr. K. Byttebier Hoogleraar VUB (Vz. PREC) Advocaat (Everest) Prof. Dr. R. Feltkamp Docent VUB (PREC-BuCo) Advocaat (MODO) Zakenrecht & zakelijke zekerheden

Nadere informatie

IMPRESSIE ICT BENCHMARK GEMEENTEN 2011

IMPRESSIE ICT BENCHMARK GEMEENTEN 2011 IMPRESSIE ICT BENCHMARK GEMEENTEN 2011 Sparrenheuvel, 3708 JE Zeist (030) 2 270 500 offertebureau@mxi.nl www.mxi.nl Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1 Zevende ronde ICT Benchmark Gemeenten 2011 3 1.2 Waarom

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 19108 10 juli 2015 Regeling van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 2 juli 2015, nr. PO/SenO/747922,

Nadere informatie

Vertrouwen boven verantwoording. Wat doet de Vlaamse overheid? Wat mogen Verenigingen verwachten?

Vertrouwen boven verantwoording. Wat doet de Vlaamse overheid? Wat mogen Verenigingen verwachten? Vertrouwen boven verantwoording Wat doet de Vlaamse overheid? Wat mogen Verenigingen verwachten? Vertrouwen, Verbinden, Vooruitgaan Vertrouwen en verbinden slaat vanzelfsprekend ook op het verenigingsleven

Nadere informatie

Indien u vragen hebt over deze controle, kunt u contact opnemen met uw inspecteur via

Indien u vragen hebt over deze controle, kunt u contact opnemen met uw inspecteur via Aan de Voorzitter van het OCMW van Diksmuide Ijzerheemplein 4 8600 Diksmuide Inspectieverslag POD MI Inspectiedienst POD MI Aantal 1 OCMW/ RMID/2014 Betreft: Inspectieverslag Geachte Voorzitter, Hierbij

Nadere informatie

Vlaamse Toezichtcommissie voor het elektronische bestuurlijke gegevensverkeer SHOPT-IT 2013. Informatieveiligheid omdat het moet!

Vlaamse Toezichtcommissie voor het elektronische bestuurlijke gegevensverkeer SHOPT-IT 2013. Informatieveiligheid omdat het moet! voor het elektronische bestuurlijke gegevensverkeer SHOPT-IT 2013 Informatieveiligheid omdat het moet! Caroline Vernaillen 25 april 2013 Wie zijn wij o adviseurs van de VTC o De voor het elektronische

Nadere informatie

Handboek EnergieManagementSysteem

Handboek EnergieManagementSysteem Handboek EnergieManagementSysteem Bedrijfsgegevens: Naam ALFEN bv Adres Hefbrugweg 28 Plaats 1332AP Almere Tel 036 549 3400 website www.alfen.com KvK nr. 3903 7364 Pagina 1 van 6 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING...

Nadere informatie

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol. Datum: dd-mm-jj

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol. Datum: dd-mm-jj BUSINESS CASE: Versie Naam opdrachtgever Naam opsteller Datum: dd-mm-jj Voor akkoord: Datum: LET OP: De bedragen in deze business case zijn schattingen op grond van de nu beschikbare kennis en feiten.

Nadere informatie

Vlaamse overheid Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35, bus 10 1030 Brussel

Vlaamse overheid Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35, bus 10 1030 Brussel Evaluatie van beleid en beleidsinstrumenten Protocol tussen de entiteit 1 verantwoordelijk voor de (aansturing van de) evaluatie en (de instelling verantwoordelijk voor) het beleidsinstrument Vlaamse overheid

Nadere informatie

Presentatie 4 februari 2010

Presentatie 4 februari 2010 Presentatie 4 februari 2010 Een snelle, efficiënte en effectieve locale overheid met behulp van Lean Thinking Methodiek om bedrijfsprocessen snel, efficiënt en effectief in te richten Erik Faber Inhoud

Nadere informatie

Verloop beoordeling opmaak overeenkomst

Verloop beoordeling opmaak overeenkomst Verloop beoordeling opmaak overeenkomst De Ambrassade 13 september 2016 Wat komt er aan bod in deze sessie? Beoordelingsfase + timing Verloop beoordeling, criteria en resultaat Subsidieovereenkomst: elementen

Nadere informatie

ONDERNEMERSCHAP IN DE LANDBOUW. Agentschap voor Landbouw en Visserij

ONDERNEMERSCHAP IN DE LANDBOUW. Agentschap voor Landbouw en Visserij ONDERNEMERSCHAP IN DE LANDBOUW Agentschap voor Landbouw en Visserij ALV Agentschap voor Landbouw en Visserij Missie Tijdig correct en efficiënt steunmaatregelen uitvoeren om duurzame landbouw te stimuleren

Nadere informatie

Audit Vlaanderen & de Leidraad Organisatiebeheersing

Audit Vlaanderen & de Leidraad Organisatiebeheersing Wat u zeker moet weten over Audit Vlaanderen & de Leidraad Organisatiebeheersing VOOR LOKALE BESTUREN AUDIT VLAANDEREN www.auditvlaanderen.be 1 Inhoud AUDIT VLAANDEREN 5 INTERNE CONTROLE OF ORGANISATIEBEHEERSING?

Nadere informatie

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Belgisch voorzitterschap van de Europese Unie: Conferentie over Biodiversiteit in een veranderende wereld 8-9 september 2010 Internationaal Conventiecentrum

Nadere informatie

Evaluatie van Open Bedrijvendag

Evaluatie van Open Bedrijvendag Evaluatie van Open Bedrijvendag Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030 Brussel April 2011 Samenvatting De Open Bedrijvendag

Nadere informatie

Administratievelastenmeting. Provincie Gelderland 2010-2014. Michel Bloemheuvel, Rob Blank en Stefan Prij 20 mei 2015

Administratievelastenmeting. Provincie Gelderland 2010-2014. Michel Bloemheuvel, Rob Blank en Stefan Prij 20 mei 2015 Administratievelastenmeting Provincie Gelderland 2010-2014 Michel Bloemheuvel, Rob Blank en Stefan Prij 20 mei 2015 Inhoudsopgave Achtergrond Werkwijze en productselectie Administratievelastenontwikkeling

Nadere informatie

Agentschap Onroerend Erfgoed

Agentschap Onroerend Erfgoed Agentschap Onroerend Erfgoed Klantentevredenheidsbarometer 2015 Management Samenvatting 07/12/2015 Achtergrond De klantentevredenheidsbarometer van het agentschap Onroerend Erfgoed betreft het meten van

Nadere informatie

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97 Wanneer gebruiken we kwalitatieve interviews? Kwalitatief interview = mogelijke methode om gegevens te verzamelen voor een reeks soorten van kwalitatief onderzoek Kwalitatief interview versus natuurlijk

Nadere informatie

over het ontwerp van besluit betreffende het elektronisch indienen van een milieuvergunningsaanvraag

over het ontwerp van besluit betreffende het elektronisch indienen van een milieuvergunningsaanvraag Brussel, 6 juli 2007 Advies SERV en Minaraad Advies op hoofdlijnen over het ontwerp van besluit betreffende het elektronisch indienen van een milieuvergunningsaanvraag Contactpersoon Minaraad: Francis

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 4.2 Beleidsthemabeheerder

FUNCTIEFAMILIE 4.2 Beleidsthemabeheerder Doel van de functiefamilie Het beleidsthema vanuit theoretische en praktische deskundigheid implementeren en uitbouwen teneinde toepassingen omtrent het thema te initiëren, te stimuleren en te bewaken

Nadere informatie

Beheersing van de totale logistieke kost in de healthcare supply chain

Beheersing van de totale logistieke kost in de healthcare supply chain Beheersing van de totale logistieke kost in de healthcare supply chain Krist l Krols 24-05-2012 Uitgangspunten 1. Handelingen/werkwijze van de leverancier beïnvloeden de eigen kostenstructuur. Transparantie

Nadere informatie

4.1 Simulatie in de analysefase

4.1 Simulatie in de analysefase 1 Bijlage 4 Simulatietechnieken Simulatie is een toetstechniek waarmee door middel van het nabootsen van een bepaalde situatie (bijvoorbeeld een herontworpen bedrijfsproces) in een afgeschermde omgeving

Nadere informatie

Klantgericht Betrouwbaar Veilig Efficiënt Doeltreffend Integraal Wendbaar Open Digitaal Inclusief Duurzaam

Klantgericht Betrouwbaar Veilig Efficiënt Doeltreffend Integraal Wendbaar Open Digitaal Inclusief Duurzaam Overzicht basisprincipes Klantgericht Betrouwbaar Veilig Efficiënt Doeltreffend Integraal Wendbaar Open Digitaal Inclusief Duurzaam De klant staat centraal in alles wat we doen. We zijn betrouwbaar voor

Nadere informatie

Arbeidsproductiviteit in MKB en grootbedrijf

Arbeidsproductiviteit in MKB en grootbedrijf M21221 Arbeidsproductiviteit in MKB en groot Verklaring van verschillen tussen MKB en groot en ontwikkelingen 1993-29 Anne Bruins Ton Kwaak Zoetermeer, november 212 Arbeidsproductiviteit in MKB en groot

Nadere informatie

Conclusies en aanbevelingen standaardisatie. Danny Vandenbroucke

Conclusies en aanbevelingen standaardisatie. Danny Vandenbroucke Conclusies en aanbevelingen standaardisatie Danny Vandenbroucke Staten-Generaal 1 December 2011 Overzicht Het case onderzoeksopzet Standaarden en standaardisatie gedrag GDI-Performantie Conclusies en aanbevelingen

Nadere informatie

Indien u vragen hebt over deze controle, kunt u contact opnemen met uw inspecteur via

Indien u vragen hebt over deze controle, kunt u contact opnemen met uw inspecteur via Aan de Voorzitter van het OCMW van Menen Noorderlaan 1 8930 Menen Geïntegreerd inspectieverslag POD MI Inspectiedienst POD MI Aantal Menen/W65B-RMID-SCP/2015 Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag Geachte

Nadere informatie

Administratieve interacties tussen de Vlaamse overheid en gemeentebesturen vanop de werkvloer bekeken

Administratieve interacties tussen de Vlaamse overheid en gemeentebesturen vanop de werkvloer bekeken Administratieve interacties tussen de Vlaamse overheid en gemeentebesturen vanop de werkvloer bekeken Staten-Generaal lokale besturen Oost-Vlaanderen 1. Toelichting project 1. Situering 2. Focus 3. Doelstellingen

Nadere informatie

Digitale Platforms: een analytisch kader voor het identificeren en evalueren van beleidsopties

Digitale Platforms: een analytisch kader voor het identificeren en evalueren van beleidsopties TNO-rapport TNO 2015 R11271 NL Samenvatting Digitale Platforms: een analytisch kader voor het identificeren en evalueren van beleidsopties Earth, Life & Social Sciences Anna van Buerenplein 1 2595 DA Den

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Wereldwijd zijn meer dan 3 miljard mensen afhankelijk van biomassa brandstoffen zoals hout en houtskool om in hun dagelijkse energie behoefte te voorzien. Het gebruik van deze

Nadere informatie

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Verschillende factoren bepalen het aantal arbeidsongevallen. Sommige van die factoren zijn meetbaar. Denken we daarbij

Nadere informatie

PROJECTPLAN REGISTRATIESYSTEEM PRIVATE VOORZIENINGEN BIJZONDERE JEUGDZORG

PROJECTPLAN REGISTRATIESYSTEEM PRIVATE VOORZIENINGEN BIJZONDERE JEUGDZORG PROJECTPLAN REGISTRATIESYSTEEM PRIVATE VOORZIENINGEN BIJZONDERE JEUGDZORG Stefaan VIAENE Johan PEETERS 30 maart 2007 1 A. CONTEXT VAN HET PROJECT - Doelstelling 32 van het Globaal Plan bepaalt: We geven

Nadere informatie

Digitale Bouwaanvraag Bevraging van Lokale Besturen

Digitale Bouwaanvraag Bevraging van Lokale Besturen Bevraging van Lokale Besturen 1 INTRODUCTIE... 3 2 UITGEVOERDE METING... 4 2.1 DEELNEMENDE LOKALE BESTUREN... 4 3 ALGEMENE KERNCIJFERS... 5 3.1 UURTARIEF... 5 3.2 AANTAL... 5 4 KERNCIJFERS EN BENADERINGEN

Nadere informatie

Bouwstenen om te komen tot een coherent en efficiënt adaptatieplan voor Vlaanderen

Bouwstenen om te komen tot een coherent en efficiënt adaptatieplan voor Vlaanderen 2. BOUWSTENEN VOOR EEN ADAPTATIEPLAN Deze bouwstenen zijn gericht op de uitwerking van een adaptatieplan vanuit een Vlaams beleidsdepartement of beleidsveld. Het globale proces kan eveneens door een ander

Nadere informatie

Werklastmeting in het Openbaar Ministerie 11 DECEMBER 2007

Werklastmeting in het Openbaar Ministerie 11 DECEMBER 2007 COLLEGE VAN PROCUREURS-GENERAAL COLLÈGE DES PROCUREURS GÉNÉRAUX Werklastmeting in het Openbaar Ministerie 11 DECEMBER 2007 Ernest Allardstraat, 42 1000 Brussel Tel. : 02/500 86 12 Fax : 02/500 86 13 E-mail

Nadere informatie

Onderzoeksvoorstel Voorbeelden van Taakherschikking in de Zorg

Onderzoeksvoorstel Voorbeelden van Taakherschikking in de Zorg Onderzoeksvoorstel Voorbeelden van Taakherschikking in de Zorg De Verpleegkundig Specialist: De invloed op zorgpraktijken, kwaliteit en kosten van zorg in Nederland Iris Wallenburg, Antoinette de Bont,

Nadere informatie

Inhoudsopgave SAMENVATTING 9 INLEIDING 11

Inhoudsopgave SAMENVATTING 9 INLEIDING 11 Inhoudsopgave SAMENVATTING 9 INLEIDING 11 HOOFDSTUK I POLITIEK EN WETGEVEND KADER VOOR DE BEVORDERING VAN ENERGIE-EFFICIËNTIE 13 1. Energie-efficiëntie als instrument van het energiebeleid 13 1.1. Doelstellingen

Nadere informatie

Evaluatie van de steunverlening voor bedrijventerreinmanagement. Netwerkbijeenkomst

Evaluatie van de steunverlening voor bedrijventerreinmanagement. Netwerkbijeenkomst Evaluatie van de steunverlening voor bedrijventerreinmanagement Netwerkbijeenkomst AGENDA Doel en werkwijze van de onderzoeksopdracht De beleidstheorie ontrafeld De evaluatie resultaten: - Kwantitatieve

Nadere informatie

FUNCTIEBESCHRIJVING. Het afdelingshoofd Technische Zaken staat in voor de algemene leiding van de afdeling technische zaken.

FUNCTIEBESCHRIJVING. Het afdelingshoofd Technische Zaken staat in voor de algemene leiding van de afdeling technische zaken. FUNCTIEBESCHRIJVING Functie Graadnaam: AFDELINGSHOOFD Afdeling TECHNISCHE ZAKEN Functienaam: AFDELINGSHOOFD Dienst TECHNISCHE ZAKEN Functionele loopbaan: A4a A4b Omschrijving van de afdeling en dienst

Nadere informatie

Europese best practices Inspirerende modellen voor Brussel. Christophe BARBIEUX

Europese best practices Inspirerende modellen voor Brussel. Christophe BARBIEUX Duurzame renovatie Problematiek van het verdelen van de winst onder eigenaar en huurder Europese best practices Inspirerende modellen voor Brussel Christophe BARBIEUX AFDELING Energie 25 maart 2014 Chronologie

Nadere informatie

Brussel, 17 september 2008 Advies ecologiesteunregeling. Advies

Brussel, 17 september 2008 Advies ecologiesteunregeling. Advies Brussel, 17 september 2008 Advies ecologiesteunregeling Advies Voorontwerp van besluit van de Vlaamse regering tot wijziging van het besluit van de Vlaamse regering van 16 mei 2007 tot toekenning van steun

Nadere informatie

Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag. Geachte Voorzitter,

Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag. Geachte Voorzitter, Aan de Voorzitter van het OCMW van WEMMEL de Limburg Stirumlaan 116 1780 WEMMEL Geïntegreerd inspectieverslag POD MI Inspectiedienst POD MI WEMMEL/W65B-STOF/2016 2 Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag

Nadere informatie

Handboek EnergieManagementSysteem

Handboek EnergieManagementSysteem Legal Entity Department Handboek EnergieManagementSysteem Bedrijfsgegevens : Naam International Paint (Nederland) bv Adres Kleidijk 88 Plaats 3160 AB Rhoon Tel 010-5033566 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING...

Nadere informatie

Interne controlesysteem OCMW Ninove. Rapport aan de ocmw-raad over Voorstel van planning voor Raad van 09 juni 2011

Interne controlesysteem OCMW Ninove. Rapport aan de ocmw-raad over Voorstel van planning voor Raad van 09 juni 2011 www.ocmwninove.be Interne controlesysteem OCMW Ninove Rapport aan de ocmw-raad over 2010-2011 Voorstel van planning voor 2011-2013 Raad van 09 juni 2011 Rapport Interne controlesysteem 1. Inleiding Het

Nadere informatie

Toelichting 01: Praktische richtlijnen voor de uitvoering van de energiebeleidsovereenkomsten

Toelichting 01: Praktische richtlijnen voor de uitvoering van de energiebeleidsovereenkomsten COMMISSIE ENERGIEBELEIDSOVEREENKOMST Toelichting 01: Praktische richtlijnen voor de uitvoering van de energiebeleidsovereenkomsten 1 Inleiding De energiebeleidsovereenkomst (kortweg EBO) voor VER-bedrijven

Nadere informatie

TITEL I OPRICHTING VAN EEN INTERN VERZELFSTANDIGD AGENTSCHAP "INTERNE AUDIT VAN DE VLAAMSE ADMINISTRATIE"

TITEL I OPRICHTING VAN EEN INTERN VERZELFSTANDIGD AGENTSCHAP INTERNE AUDIT VAN DE VLAAMSE ADMINISTRATIE Besluit van de Vlaamse Regering tot oprichting van het intern verzelfstandigd agentschap Interne Audit van de Vlaamse Administratie en tot omvorming van het auditcomité van de Vlaamse Gemeenschap tot het

Nadere informatie

AuditchArter VAn het AGentSchAp Audit VLAAnderen 1 / 9

AuditchArter VAn het AGentSchAp Audit VLAAnderen 1 / 9 Auditcharter Van HET AGENTSChap AUDIT VLAANDEREN 1 / 9 Inhoudsopgave MISSIE VAN HET AGENTSCHAP AUDIT VLAANDEREN... 3 ONAFHANKELIJKHEID... 4 OBJECTIVITEIT EN BEKWAAMHEID... 5 KWALITEIT VAN DE AUDITWERKZAAMHEDEN...

Nadere informatie

Impressie Benchmark Medische Technologie 2013

Impressie Benchmark Medische Technologie 2013 Impressie Benchmark Medische Technologie 2013 Impressie Benchmark Medische Technologie 2013 Inzicht in prestaties door benchmarking van kosten en kwaliteit van medische technologie met andere ziekenhuizen.

Nadere informatie

Indien u vragen hebt over deze controle, kunt u contact opnemen met uw inspecteur via mi.inspect_office@mi-is.be.

Indien u vragen hebt over deze controle, kunt u contact opnemen met uw inspecteur via mi.inspect_office@mi-is.be. Aan de Voorzitter van het OCMW van Wervik Steenakker 30 8940 WERVIK Geïntegreerd inspectieverslag POD MI Inspectiedienst POD MI Aantal 2 OCMW/ STOF-SCP/2015 Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag Geachte

Nadere informatie

ARUP studie Groningen 2013

ARUP studie Groningen 2013 ARUP studie Groningen 2013 Strategie voor structurele versteviging van gebouwen Nederlandse samenvatting Issue 17 januari 2014 Nederlandse samenvatting 1 Inleiding Dit rapport omvat een samenvatting van

Nadere informatie

Indien u vragen hebt over deze controle, kunt u contact opnemen met uw inspecteur via mi.inspect_office@mi-is.be.

Indien u vragen hebt over deze controle, kunt u contact opnemen met uw inspecteur via mi.inspect_office@mi-is.be. Aan de Voorzitter van het OCMW van Knokke-Heist Kraaiennestplein 1 bus 2 8300 Knokke-Heist Geïntegreerd inspectieverslag POD MI Inspectiedienst POD MI Aantal 2 OCMW / RMIB-SFGE / 2015 Betreft: Geïntegreerd

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist

FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist Doel van de functiefamilie Vanuit de eigen technische specialisatie voorbereiden en opmaken van plannen, ontwerpen of studies en de uitvoering ervan opvolgen specialistische

Nadere informatie

Toelichting bij de raadpleging over de tariefmethodologie voor de transmissie van elektriciteit

Toelichting bij de raadpleging over de tariefmethodologie voor de transmissie van elektriciteit Toelichting bij de raadpleging over de tariefmethodologie voor de transmissie van elektriciteit I. DOEL VAN HET RAADPLEGINGSPROCES Met het ontwerp van tariefmethodologie dat nu voorligt, zet de CREG een

Nadere informatie

De evaluatie van het instrument watertoets Filip Raymaekers Voorzitter CIW Werkgroep Watertoets

De evaluatie van het instrument watertoets Filip Raymaekers Voorzitter CIW Werkgroep Watertoets De evaluatie van het instrument watertoets Filip Raymaekers Voorzitter CIW Werkgroep Watertoets De evaluatie van het instrument watertoets 1. Situering van de watertoets 2. Eerste evaluatie in 2010 en

Nadere informatie

Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID. (inwerkingtreding: 1 januari 2015)

Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID. (inwerkingtreding: 1 januari 2015) Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID (inwerkingtreding: 1 januari 2015) 2 1. Doelstellingen, proces- & risicomanagement Subthema kwaliteitsbeleid

Nadere informatie

Decreet van 17 oktober 2003 betreffende de kwaliteit van de gezondheids- en welzijnsvoorzieningen

Decreet van 17 oktober 2003 betreffende de kwaliteit van de gezondheids- en welzijnsvoorzieningen Decreet van 17 oktober 2003 betreffende de kwaliteit van de gezondheids- en welzijnsvoorzieningen (B.S. 10.11.2003) HOOFDSTUK I. - Algemene bepalingen Artikel 1. Dit decreet regelt een gemeenschapsaangelegenheid.

Nadere informatie

Horizontale planning - integratie in de gehele olie-en gas supply chain

Horizontale planning - integratie in de gehele olie-en gas supply chain Managementsamenvatting Horizontale planning - integratie in de gehele olie-en gas supply chain Neem planningsbesluiten voor maximale winst, meer veiligheid en minimalenadelige gevolgen voor het milieu

Nadere informatie

De vragenlijst van de openbare raadpleging

De vragenlijst van de openbare raadpleging SAMENVATTING De vragenlijst van de openbare raadpleging Tussen april en juli 2015 heeft de Europese Commissie een openbare raadpleging gehouden over de vogel- en de habitatrichtlijn. Deze raadpleging maakte

Nadere informatie

Impactmeting: een 10 stappenplan

Impactmeting: een 10 stappenplan Impactmeting: een 10 stappenplan Stap 1: De probleemanalyse De eerste stap in een impactmeting omvat het formuleren van de zogenaamde probleemanalyse welke tot stand komt door antwoord te geven op de volgende

Nadere informatie

Bewijs van Goede Dienst: verbetering dienstverlening aan bedrijven

Bewijs van Goede Dienst: verbetering dienstverlening aan bedrijven Bewijs van Goede Dienst: verbetering dienstverlening aan bedrijven Bedrijven hebben vaak te maken met complexe gemeentelijke regelgeving. Door vertrouwen te geven aan bedrijven zijn minder regels nodig

Nadere informatie

Hoeveel dragen onze bedrijven bij aan de schatkist en de sociale zekerheid?

Hoeveel dragen onze bedrijven bij aan de schatkist en de sociale zekerheid? vbo-analyse Hoeveel dragen onze bedrijven bij aan de schatkist en de sociale zekerheid? September 2014 I Raf Van Bulck 39,2% II Aandeel van de netto toegevoegde waarde gegenereerd door bedrijven dat naar

Nadere informatie

Slimme IT. Sterke dienstverlening. E-START ONDERSTEUNING OP MAAT VAN LOKALE BESTUREN BIJ E-GOVERNMENT EN ORGANISATIEONTWIKKELING

Slimme IT. Sterke dienstverlening. E-START ONDERSTEUNING OP MAAT VAN LOKALE BESTUREN BIJ E-GOVERNMENT EN ORGANISATIEONTWIKKELING Slimme IT. Sterke dienstverlening. 1 E-START ONDERSTEUNING OP MAAT VAN LOKALE BESTUREN BIJ E-GOVERNMENT EN ORGANISATIEONTWIKKELING 2Dienstverlenende vereniging E-START WAAROM? 3 Lokale besturen komen steeds

Nadere informatie

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer)

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer) Vergadering: 11 december 2012 Agendanummer: 12 Status: Besluitvormend Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 E mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der

Nadere informatie

Verandering zal niet volstaan, een totale ommekeer is noodzakelijk!

Verandering zal niet volstaan, een totale ommekeer is noodzakelijk! in miljoen euro Verandering zal niet volstaan, een totale ommekeer is noodzakelijk! Sp.a analyseerde de jaarrekeningen van 2004 tot en met 2011 en de begrotingsvooruitzichten voor 2012, 2013 en 2014. Het

Nadere informatie

Digitale (r)evolutie in België anno 2009

Digitale (r)evolutie in België anno 2009 ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 9 februari Digitale (r)evolutie in België anno 9 De digitale revolutie zet zich steeds verder door in België: 71% van de huishoudens in

Nadere informatie

Methodologie voor onderzoek in de verpleegkunde. Foeke van der Zee

Methodologie voor onderzoek in de verpleegkunde. Foeke van der Zee Methodologie voor onderzoek in de verpleegkunde Foeke van der Zee Inhoudsopgave 1. Onderzoek, wat is dat eigenlijk... 1 1.1 Hoe is onderzoek te omschrijven... 1 1.2 Is de onderzoeker een probleemoplosser

Nadere informatie

02/02/2001. 1. Aanwijzing van Belgacom Mobile NV als operator met een sterke marktpositie

02/02/2001. 1. Aanwijzing van Belgacom Mobile NV als operator met een sterke marktpositie ADVIES VAN HET BIPT OVER DE AANWIJZING VAN BELGACOM MOBILE NV ALS OPERATOR MET EEN STERKE POSITIE OP DE MARKT VOOR OPENBARE MOBIELE TELECOMMUNICATIENETWERKEN EN OP DE NATIONALE MARKT VOOR INTERCONNECTIE

Nadere informatie

MINISTER-PRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING VLAAMS MINISTER VAN BESTUURSZAKEN, BUITENLANDS BELEID, MEDIA EN TOERISME

MINISTER-PRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING VLAAMS MINISTER VAN BESTUURSZAKEN, BUITENLANDS BELEID, MEDIA EN TOERISME MINISTER-PRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING VLAAMS MINISTER VAN BESTUURSZAKEN, BUITENLANDS BELEID, MEDIA EN TOERISME VLAAMS MINISTER VAN FINANCIEN EN BEGROTING EN RUIMTELIJKE ORDENING NOTA AAN DE VLAAMSE

Nadere informatie

Deze centrale vraag leidt tot de volgende deelvragen, die in het onderzoek beantwoord zullen worden.

Deze centrale vraag leidt tot de volgende deelvragen, die in het onderzoek beantwoord zullen worden. Aan: Gemeenteraad van Druten Druten, 27 juli 2015 Geachte voorzitter en leden van de gemeenteraad, In de eerste rekenkamerbrief van 2015 komt inkoop en aanbesteding aan bod. Dit onderwerp heeft grote relevantie,

Nadere informatie

Research & development

Research & development Research & development Publishing on demand Workflow ondersteuning Typesetting Documentproductie Gespecialiseerd document ontwerp Web ontwerp en onderhoud Conversie Database publishing Advies Organisatie

Nadere informatie

Werksessie verantwoording

Werksessie verantwoording Studiedag Beschermd Wonen Werksessie verantwoording Jan Ruiter controller RIBW Overijssel Remco Bels adviseur KPMG Gezondheidszorg Agenda Introductie Korte inleiding zorglandschap en -uitgaven Korte inleiding

Nadere informatie

Notitie effect- en inzetstudie wijkcoaches Velve Lindenhof

Notitie effect- en inzetstudie wijkcoaches Velve Lindenhof Notitie effect- en inzetstudie wijkcoaches Velve Lindenhof Pieter-Jan Klok Bas Denters Mirjan Oude Vrielink Juni 2012 Inleiding Onderdeel van het onderzoek zou een vergelijkende studie zijn naar de effectiviteit

Nadere informatie

Evaluatie Vlaamse Jonge Ondernemingen vzw

Evaluatie Vlaamse Jonge Ondernemingen vzw 7 oktober 2013 Evaluatie Vlaamse Jonge Ondernemingen vzw Managementsamenvatting www.technopolis-group.com Evaluatie Vlaamse Jonge Ondernemingen vzw Managementsamenvatting technopolis group, oktober 2013

Nadere informatie

Samenwerkingsovereenkomst Ondernemingsdossier

Samenwerkingsovereenkomst Ondernemingsdossier Samenwerkingsovereenkomst Ondernemingsdossier Aanleiding De horeca in Eindhoven werkt al een jaar samen met de gemeente aan het terugdringen van administratieve lasten en kosten bij het aanvragen en verlenen

Nadere informatie

Werken met kwaliteitsindicatoren

Werken met kwaliteitsindicatoren Werken met kwaliteitsindicatoren Dag van de Kwaliteitszorg Affligem, 10 Juni 2011 Wouter Van den Berghe, Studie- en Adviesbureau Tilkon Overzicht Wat zijn indicatoren? Wanneer zijn indicatoren nuttig?

Nadere informatie

Samenvatting. Verkenning Prioriteiten e Justitie

Samenvatting. Verkenning Prioriteiten e Justitie Verkenning Prioriteiten e Justitie De Raad Justitie en Binnenlandse zaken van de EU heeft in november 2008 het eerste Meerjarenactieplan 2009 2013 voor Europese e justitie opgesteld. Op 6 december 2013

Nadere informatie

Statistieken over bezettingsgraden: enkele methodologische beschouwingen

Statistieken over bezettingsgraden: enkele methodologische beschouwingen Statistieken over bezettingsgraden: enkele methodologische beschouwingen Inleiding Sinds een drietal jaar kunnen hotels maandelijks cijfers doorgeven aan het steunpunt over het aantal verhuurde kamers,

Nadere informatie

Brussels plan voor administratieve vereenvoudiging

Brussels plan voor administratieve vereenvoudiging Brussels plan voor administratieve vereenvoudiging Inleiding Administratieve lasten zijn alle administratieve formaliteiten en verplichtingen opgelegd aan burgers, ondernemingen en non-profitorganisaties,

Nadere informatie

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000 Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 11 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER...

Nadere informatie

Advies. Besluit haalbaarheidsstudie alternatieve energiesystemen

Advies. Besluit haalbaarheidsstudie alternatieve energiesystemen Brussel, 12 september 2007 091207 Advies besluit haalbaarheidsstudie alternatieve energie Advies Besluit haalbaarheidsstudie alternatieve energiesystemen Inhoud Inhoud... 2 1. Inleiding en krachtlijnen...

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Het voornaamste doel van dit proefschrift is nieuwe methoden te ontwikkelen en te valideren om de effectiviteit van customization te kunnen bepalen en hoe dataverzameling kan worden verbeterd. Om deze

Nadere informatie

Aan de minister van Economische Zaken De heer H.G.J. Kamp Postbus EK DEN HAAG. Geachte heer Kamp,

Aan de minister van Economische Zaken De heer H.G.J. Kamp Postbus EK DEN HAAG. Geachte heer Kamp, Aan de minister van Economische Zaken De heer H.G.J. Kamp Postbus 20401 2500 EK DEN HAAG Datum 17-03-2014 Onderwerp Regeldruk door verandering van weten regelgeving Uw kenmerk Ons kenmerk JtH/RvZ/JT/TZ/2014/018

Nadere informatie