Oude Versie (herzien per juli '15)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Oude Versie (herzien per juli '15)"

Transcriptie

1 De wettelijke verplichtingen van de accountant die de jaarrekening of de staten controleert van een financiële onderneming of een pensioenfonds 31 oktober

2 Versie 1.3 Datum: 31 oktober 2008 Herzien: - Onderwerp: Behulpzaam bij: Status: Ter toelichting: Achtergrond De wettelijke verplichtingen van de accountant die de jaarrekening of de staten controleert van een De uitvoering van controles van de jaarrekening of de staten van een financiële onderneming of een pensioenfonds Praktijkhandreiking, geen dwingende bepalingen (Hiermee komt Standaard 850N te vervallen) Deze praktijkhandreiking is eerder in concept gepubliceerd. Aanpassingen die zijn voortgevloeid uit afstemming van de praktijkhandreiking met de toezichthouders De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten zijn opgenomen in deze definitieve versie. Over het gebruik van e-line wordt u nog afzonderlijk geïnformeerd. Het overleg met DNB over e-line is nog niet afgerond. Dit overleg maakt deel uit van de ontwikkeling van beleid over de wijze waarop de accountant in de toekomst accountantsverklaringen digitaal kan aanleveren. In de toezichtwetgeving voor financiële ondernemingen zoals bedoeld in de Wet op het financieel toezicht (Wft) en pensioenfondsen zoals bedoeld in de Pensioenwet (Pw), zijn verplichtingen opgenomen voor de accountant die de jaarrekening of de staten van een controleert. In deze praktijkhandreiking wordt hierover uitleg gegeven. De praktijkhandreiking is niet bedoeld om een volledig overzicht te geven van de toezichtwetgeving voor financiële ondernemingen en pensioenfondsen. Evenmin wordt hiermee beoogd een handreiking te bieden voor alle controlewerkzaamheden van de accountant bij financiële ondernemingen of pensioenfondsen. De praktijkhandreiking is beperkt tot uitleg over de specifieke verplichtingen voor accountants die voortvloeien uit de toezichtwetgeving voor financiële ondernemingen en pensioenfondsen. Koninklijk NIVRA 2

3 Inhoud De volgende onderwerpen worden behandeld. 1 Inleiding 2 Toezicht en verantwoordelijkheden financiële onderneming, pensioenfonds, toezichthouder en accountant 3 Wettelijke verplichtingen accountant 4 Opdrachtbevestiging 5 Werkzaamheden van de accountant Meldingen en inlichtingen aan toezichthouders Toetsing en beoordeling organisatie-inrichting en risicobeheersing Controle staten Onderzoek vermogensscheiding beleggingsondernemingen Bijlage 1: Wegwijzer toepasselijke wetgeving Bijlage 2: Wettelijke bepalingen betreffende de accountant Bijlage 3: Themalijst beheerder Bijlage 4: Themalijst beleggingsinstelling Bijlage 5: Themalijst beleggingsonderneming Bijlage 6: Themalijst clearinginstelling Bijlage 7: Themalijst kredietinstelling Bijlage 8: Themalijst verzekeraar Bijlage 9: Themalijst pensioenfonds Bijlage 10: Voorbeelden van teksten 3

4 1. Inleiding 1.1 Het doel van deze praktijkhandreiking is om uitleg te geven over de wettelijke verplichtingen van de accountant die de jaarrekening of de staten ten behoeve van de toezichthouder (in vervolg staten ) controleert van een financiële onderneming die ingevolge de Wft, of een pensioenfonds dat ingevolge de Pw onder toezicht staat. 1.2 Onder financiële ondernemingen worden verstaan beheerders, beleggingsinstellingen, beleggingsondernemingen, bewaarders, clearinginstellingen, financiële dienstverleners, financiële instellingen, kredietinstellingen, verzekeraars en entiteiten voor risicoacceptatie 1 zoals bedoeld in de Wft. Hierna is aangeduid op welke financiële ondernemingen een en ander van toepassing is. 1.3 Deze praktijkhandreiking heeft uitsluitend betrekking op verplichtingen die voortvloeien uit de genoemde toezichtwetgeving voor de accountant die een opdracht uitvoert tot het controleren van de jaarrekening of de staten. Naast de verplichtingen die voortvloeien uit de toezichtwetgeving kunnen ook andere verplichtingen op de accountant van toepassing zijn. Deze worden in de praktijkhandreiking niet behandeld. 1.4 De wettelijke verplichtingen, die hierna worden toegelicht, betreffen: Meldingen en inlichtingen aan toezichthouders Toetsing en beoordeling organisatie-inrichting en risicobeheersing Controle staten Onderzoek vermogensscheiding beleggingsondernemingen 2 Toezicht en verantwoordelijkheden financiële onderneming, pensioenfonds, toezichthouder en accountant 2.1 Met toezicht wordt bedoeld het externe toezicht zoals dat is geregeld in de voor de financiële onderneming of het pensioenfonds geldende wet- en regelgeving. Voor de financiële onderneming is dit de Wft en voor het pensioenfonds de Pw. De toezichthouders zijn de Nederlandsche Bank N.V. (DNB) en de Stichting Autoriteit Financiële Markten (AFM). 2.2 In het kader van de relatie tussen de onderneming respectievelijk het pensioenfonds, de toezichthouder en de accountant worden de volgende verantwoordelijkheden onderscheiden: Het bestuur van de financiële onderneming of het pensioenfonds is verantwoordelijk voor de bedrijfsvoering en de externe rapportage (jaarrekening en staten) daarover, waarbij onder meer de eisen van wet- en regelgeving in acht moeten worden genomen. Zie hiervoor ook Standaard 250 Het belang van wet- en regelgeving bij de controle van financiële overzichten. De toezichthouder is verantwoordelijk voor de uitoefening van het toezicht. De accountant is verantwoordelijk voor de controle van de jaarrekening en/of de staten. Bij de controle van de jaarrekening of de staten van een gaat de accountant in het kader van Standaard 250 na of de financiële onderneming of het pensioenfonds aan de voor deze controle relevante wet- en regelgeving heeft voldaan (Zie paragraaf 3). 1 Met de aanpassing van de Wft in 2008 aan de Herverzekeringsrichtlijn is tevens de entiteit voor risicoacceptatie geïntroduceerd, een instelling, niet zijnde een verzekeraar, die door een verzekeraar overgedragen risico s accepteert en de acceptatie van die risico s uitsluitend financiert door van derden gelden aan te trekken terzake waarvan de terugbetalingsverplichtingen zijn achtergesteld bij de betalingsverplichtingen die ontstaan uit het accepteren van de overgedragen risico s. In Nederland kwamen dergelijke ondernemingen ten tijde van de wetswijziging niet of nauwelijks voor. Daarom is van afzonderlijke behandeling in deze Praktijkhandreiking afgezien. Waar het de bepalingen van het toezicht betreft worden entiteiten voor risicoacceptatie vrijwel gelijk behandeld als verzekeraars. Koninklijk NIVRA 4

5 2.3 De relatie tussen de financiële onderneming respectievelijk het pensioenfonds en haar accountant is een contractuele relatie, waarbij wettelijke bepalingen van belang kunnen zijn. In dit kader verstrekt de onderneming of het pensioenfonds de opdracht aan de accountant. De accountant richt zijn accountantsrapportage aan de financiële onderneming of het pensioenfonds. De accountant dient deze rapportage, op grond van wettelijke bepalingen, in veel gevallen ter kennis van de toezichthouder te brengen. 3 Wettelijke verplichtingen accountant 3.1 Meldingen en inlichtingen aan toezichthouders Voor de accountant die de jaarrekening of de staten controleert van een financiële onderneming en de accountant die de staten controleert van een pensioenfonds bestaat op basis van de Wft en de Pw de verplichting om de toezichthouders, DNB en AFM, van bepaalde omstandigheden op de hoogte te brengen en om de toezichthouders bepaalde inlichtingen te verstrekken De verplichting om de toezichthouders DNB en AFM van bepaalde omstandigheden bij financiële ondernemingen op de hoogte te stellen heeft betrekking op omstandigheden die: In strijd zijn met ingevolge deel 3 (melding aan DNB) respectievelijk deel 4 (melding aan AFM) van de Wft opgelegde verplichtingen; Het voortbestaan van de financiële onderneming bedreigen (melding aan DNB en AFM); Leiden tot weigering van het afgeven van een verklaring omtrent de getrouwheid of tot het maken van voorbehouden (kort gezegd: niet afgeven van een goedkeurende verklaring, melding aan DNB en AFM) De verplichting om DNB van bepaalde omstandigheden bij pensioenfondsen op de hoogte te stellen heeft betrekking op omstandigheden die: In strijd zijn met de Pw; De nakoming van de door het pensioenfonds aangegane verplichtingen bedreigen; Leiden tot weigering van het afgeven van een verklaring omtrent de getrouwheid of tot het maken van voorbehouden (kort gezegd: niet afgeven van een goedkeurende verklaring) De verplichting om de toezichthouder (alleen de primaire toezichthouder, DNB of AFM) bepaalde inlichtingen betreffende financiële ondernemingen te verstrekken heeft betrekking op: Het accountantsverslag aan de bestuurders en de raad van commissarissen; De directiebrieven (brieven van bevindingen of management letters); Overige correspondentie tussen de accountant en de financiële onderneming die rechtstreeks betrekking heeft op de verklaring omtrent de getrouwheid van de jaarrekening of de staten van de financiële onderneming De verplichting om DNB bepaalde inlichtingen betreffende pensioenfondsen te verstrekken heeft betrekking op alle inlichtingen die de toezichthouder redelijkerwijs nodig heeft voor het toezicht op de naleving van de Pw. 3.2 Toetsing en beoordeling organisatie-inrichting en risicobeheersing De opdracht tot onderzoek van de jaarrekening van een clearinginstelling, kredietinstelling, verzekeraar of bijkantoor aan de externe accountant dient te voorzien in een toetsing en beoordeling op hoofdlijnen met betrekking tot de toereikendheid van de organisatie-inrichting en risicobeheersing. 5

6 3.3 Controle staten Clearinginstellingen, kredietinstellingen, verzekeraars en pensioenfondsen dienen periodiek staten te verstrekken aan DNB, die deze nodig heeft voor het toezicht op de naleving van het bij of krachtens de Wft of de Pw bepaalde. Deze staten moeten eenmaal per jaar worden voorzien van een verklaring omtrent de getrouwheid, afgegeven door een accountant. 3.4 Onderzoek vermogensscheiding beleggingsondernemingen Een beleggingsonderneming zoals bedoeld in artikel 4:87 eerste of tweede lid Wft (een beleggingsonderneming die financiële instrumenten respectievelijk gelden onder zich houdt die toebehoren aan een cliënt) dient eenmaal per jaar aan de AFM een verslag te overleggen van een externe accountant over de deugdelijkheid van de regelingen van de beleggingsonderneming voor de scheiding van gelden en financiële instrumenten die voor een cliënt worden aangehouden, gelden en financiële instrumenten die voor andere cliënten worden aangehouden en eigen gelden en financiële instrumenten. Veel kredietinstellingen zijn tevens als beleggingsonderneming actief. Alleen beleggingsondernemingen die tevens bank zijn houden financiële instrumenten of gelden onder zich die toebehoren aan cliënten. 3.5 Overzicht wettelijke verplichtingen accountant In bijlage 2 bij deze praktijkhandreiking zijn de verplichtingen voor de accountant ingevolge de Wft en de Pw in detail weergegeven. In het schema hierna zijn deze per soort onderneming gerecapituleerd. Koninklijk NIVRA 6

7 Overzicht verplichtingen voor de accountant ingevolge de Wft en de Pw Beheerder Beleggingsinstelling Beleggingsonderneming Clearinginstelling Kredietinstelling 2 Verzekeraar Melden DNB en AFM omstandigheid strijdig met deel 3 resp. deel 4 Wft (pensioenfonds: melden DNB omstandigheid strijdig met Pw) art. 3:88 1a Wft art. 4:27 1a Wft Melden DNB omstandigheid die voortbestaan bedreigt (pensioenfonds: die nakoming verplichtingen bedreigt) art. 3:88 1b Wft Melden DNB en AFM weigeren van verklaring of maken van voorbehouden (kort gezegd: niet afgeven van een goedkeurende verklaring) 7 Verstrekken inlichtingen aan DNB en AFM 1 Toetsing en beoordeling organisatieinrichting en risicobeheersing Controle staten Onderzoek vermogensscheiding art. 4:27 2 Wft art. 4:27 4 Wft art. 165d Besluit Gedragstoezicht financiële art. 3:72 7 Wft ondernemingen Wft art. 3:88 2 Wft art Wft art. 22 Besluit prudentiële regels Wft Pensioenfonds art a Pw art b Pw art c Pw art Pw art Pw 1 2 Ingevolge artikel 107 lid 2 Besluit gedragstoezicht financiële ondernemingen Wft bevatten directiebrieven met betrekking tot een beheerder en een beleggingsinstelling in ieder geval een verklaring van de accountant of en zo ja, in hoeverre hij de inrichting van de bedrijfsvoering heeft beoordeeld. Veel kredietinstellingen zijn tevens als beleggingsonderneming actief. De bepalingen voor beleggingsondernemingen zijn in dat geval ook van toepassing.

8 4 Opdrachtbevestiging 4.1 De additionele werkzaamheden voor de accountant die voortvloeien uit de toezichtwetgeving zijn andere dan de controle van de jaarrekening of de staten. De accountant legt deze additionele werkzaamheden bij voorkeur in een opdrachtbevestiging vast. De wettelijke verplichting voor de accountant tot meldingen en inlichtingen aan de toezichthouder vloeit voort uit de opdracht tot controle van de jaarrekening of de staten. De accountant zet bij voorkeur in de opdrachtbevestiging de aard van de wettelijke verplichting uiteen en vermeldt dat de werkzaamheden niet zijn gericht op een systematische vaststelling dat aan wet- en regelgeving wordt voldaan. De wettelijke verplichting voor de accountant tot het toetsen van de toereikendheid van de organisatie-inrichting en risicobeheersing vloeit voort uit de opdracht tot controle van de jaarrekening. Dit kan gebeuren als onderdeel van (c.q. aanvulling op) de opdrachtbevestiging die wordt gehanteerd voor de jaarrekeningcontrole of in een afzonderlijke opdrachtbevestiging. De opdracht aan de accountant moet, voor zover van toepassing, voorzien in controle van de staten. Dit kan een aparte opdracht zijn die niet rechtstreeks uit de controle van de jaarrekening voortvloeit. Deze opdracht kan in dat geval in een aparte opdrachtbevestiging worden weergegeven. De controle van de staten van kredietinstellingen valt uiteen in de controle van de Corep en de Finrep, waarbij een accountantsverklaring wordt afgegeven, en specifiek overeengekomen werkzaamheden betreffende de staten Rapportage concentratierisico op landen en Rapportage renterisico. De opdracht aan de accountant moet, voor zover van toepassing, voorzien in onderzoek van de vermogensscheiding door beleggingsondernemingen. Dit kan een separate opdracht zijn die niet rechtstreeks uit de controle van de jaarrekening voortvloeit. Deze opdracht kan in dat geval in een aparte opdrachtbevestiging worden weergegeven. Bijlage 10 bevat voorbeelden van teksten voor opdrachtbrieven. Koninklijk NIVRA 8

9 5 Werkzaamheden van de accountant 5.1 Meldingen en inlichtingen aan toezichthouders De controle van de jaarrekening en de staten van financiële ondernemingen en pensioenfondsen is gericht op de getrouwheid daarvan, respectievelijk opstelling in overeenstemming met de bepalingen van en ingevolge de Wft dan wel de Pw. Om die reden bestaat geen zekerheid dat de toezichthouder alle voor hem belangrijke omstandigheden (tijdig) krijgt gemeld De accountant ontleent zijn verantwoordelijkheid voor het melden van omstandigheden aan de toezichthouder aan de wettelijke meldingsplicht. Omdat deze verantwoordelijkheid voortvloeit uit een wettelijk voorschrift handelt de accountant niet in strijd met de Verordening Gedragscode (A a 1) De werkzaamheden van de accountant bij de controle van de jaarrekening of de staten worden op basis van de opdrachtbevestiging uitgevoerd in overeenstemming met de Nadere voorschriften controleen overige standaarden (NV COS) en de wet- en regelgeving die geldt voor de financiële onderneming of het pensioenfonds. De accountant hoeft op grond van de meldingsplicht geen andere werkzaamheden te verrichten dan de werkzaamheden die op grond van de opdracht tot controle van de jaarrekening of de staten zullen worden uitgevoerd. De accountant zal evenwel in elk geval kennis nemen van de relevante correspondentie met de toezichthouders en de rapportages van de toezichthouders De accountant dient zich bij de uitvoering van zijn werkzaamheden af te vragen of hij kennis heeft gekregen van omstandigheden die aan de toezichthouder moeten worden gemeld. De accountant zal dit met het bestuur van de financiële onderneming of het pensioenfonds bespreken en dit formeel laten bevestigen door in een paragraaf in de bevestigingsbrief bij de jaarrekening of de staten te laten opnemen dat het bestuur de accountant volledig op de hoogte gesteld heeft van omstandigheden die aanleiding geven tot melding en tevens van invloed kunnen zijn op de jaarrekening of de staten. Hiervoor wordt verwezen naar Standaard 580 Bevestigingen van het bestuur van de entiteit De accountant maakt, mede in verband met de vereiste zorgvuldigheid, de inhoud van zijn voorgenomen melding kenbaar aan de financiële onderneming of het pensioenfonds. Alvorens hij de melding doet stelt hij de financiële onderneming of het pensioenfonds in de gelegenheid deze melding zelf te verrichten. Deze verplichting laat onverlet de wettelijke eis om zo spoedig mogelijk tot melding over te gaan Er zijn themalijsten per type onderneming opgesteld. Deze themalijsten bevatten de relevante weten regelgeving waarvan de accountant wordt geacht bij (de planning van) zijn controle kennis te nemen. De accountant heeft een signalerende rol indien hij bij de uitvoering van de controle van de jaarrekening of de staten afwijkingen van de wet- en regelgeving constateert. De themalijsten zijn als bijlagen bij deze praktijkhandreiking opgenomen. Bijlage 10 bevat voorbeelden van teksten voor bevestigingen bij de jaarrekening of staten en brieven van bevindingen. 9

10 5.2 Toetsing en beoordeling organisatie-inrichting en risicobeheersing Gelet op de wettelijke bepalingen acht de wetgever de toetsing en beoordeling op hoofdlijnen met betrekking tot de toereikendheid van de organisatie-inrichting en risicobeheersing bij clearinginstellingen, kredietinstellingen en verzekeraars van belang. De bepalingen van en ingevolge de Wft geven geen nadere voorschriften voor de toetsing en beoordeling Volgens de toelichting op het Besluit prudentiële regels Wft richt de toetsing en beoordeling zich voornamelijk op de beheersing van die risico s die een materiële invloed kunnen hebben op de financiële prestaties, financiële positie en continuïteit van de clearinginstelling, de kredietinstelling of de verzekeraar. Belangrijk is volgens de wetgever dat de accountant aandacht besteedt aan IT-risico s. De accountant heeft, met inachtneming van zijn opdracht, een eigen taak en verantwoordelijkheid ter zake van de inrichting en uitvoering van zijn werkzaamheden. De toetsing door de accountant wordt zoveel mogelijk geïntegreerd binnen het kader van onderzoek van de jaarrekening. Dit betekent dat de accountant verslag uitbrengt van zijn onderzoek aan het bestuur en de raad van commissarissen in zijn directiebrief (brief van bevindingen of management letter). Daarin vermeldt de accountant ook zijn bevindingen met betrekking tot de organisatie-inrichting en risicobeheersing De wetgever gaat ervan uit dat de werkzaamheden die door de accountant in dit kader moeten worden verricht zoveel mogelijk worden geïntegreerd met de werkzaamheden die worden uitgevoerd in het kader van de controle van de jaarrekening. Praktisch gezien zal het wettelijke vereiste slechts tot aanvullende werkzaamheden leiden waar het onderzoek van de beheersing van de (materiële) risico s niet reeds bij de uitvoering van de jaarrekeningcontrole betrokken is De toevoeging op hoofdlijnen refereert enerzijds aan de diepgang van de beoogde toetsing en beoordeling, die in samenhang moet worden bezien met het door de onderneming tot stand te brengen niveau van risicobeheersing, namelijk de beheersing van die risico s die een materiële invloed kunnen hebben op de financiële prestaties, financiële positie, continuïteit of reputatie van de onderneming. Anderzijds geeft de toevoeging aan dat het hier een secundaire toetsing en beoordeling betreft. Immers, de primaire toetsing en beoordeling geschieden door de onderneming zelf, zowel binnen de lijn als mogelijkerwijs door de interne auditfunctie Van de accountant wordt verwacht dat hij zijn toetsing en beoordeling met name richt op de reikwijdte en diepgang van de door de onderneming uitgevoerde toetsing en beoordeling, op de uitkomsten daarvan, alsmede op de door de onderneming ingestelde vervolgprocedures Samengevat impliceert de toevoeging op hoofdlijnen dat de in dit kader te verrichten werkzaamheden zijn gericht op de toetsing en beoordeling van de toereikendheid van de opzet, alsmede van de feitelijke implementatie in de bedrijfsprocessen (het bestaan), van de desbetreffende organisatieinrichting en risicobeheersing, en derhalve niet op de (doorlopend goede) werking. Onverminderd het voorgaande is de werking, op onderdelen, vanzelfsprekend gewoonlijk wel van belang in de context van de jaarrekeningcontrole, maar de toetsing hiervan maakt geen onderdeel uit van de ingevolge de Wft te verrichten (additionele) werkzaamheden betreffende de organisatie-inrichting en risicobeheersing Mochten uit de jaarrekeningcontrole bevindingen over de werking voortvloeien, die van materieel belang zijn, dan worden deze gewoonlijk al in de directiebrief (brief van bevindingen of management letter) gerapporteerd aan het bestuur De concrete invulling van de te verrichten (additionele) werkzaamheden is sterk afhankelijk van de aard van de onderneming en moet daarom van geval tot geval worden vastgesteld. De onderneming dient zelf op grond van de toezichtwetgeving vast te stellen in hoeverre de bepalingen van en ingevolge de Wft worden nageleefd. De externe accountant maakt vanuit efficiëntieoogpunt gebruik van hetgeen aan interne analyses (onder meer door de interne accountantsdienst) is opgesteld. Koninklijk NIVRA 10

11 5.2.9 De toetsing en beoordeling kunnen worden uitgevoerd op basis van (onder meer): Eerdere ervaringen met de onderneming; Kennisnemen van verantwoordingen over interne onderzoeken door de onderneming; Gesprekken met bestuur, raad van commissarissen (of audit committee, indien aanwezig) en anderen van de onderneming; Gesprekken met de staf van de interne accountantsdienst en het kennisnemen en beoordelen van het auditplan, werkdossiers en rapportages van interne accountants; Kennisnemen van rapportages van toezichthouders; Kennisnemen van overige relevante interne (beleids-)documenten; Kennisnemen van notulen van relevante vergaderingen (zoals van bestuur, raad van commissarissen, risicobeheercommissies) De accountant zal bij zijn onderzoek waar mogelijk steunen op de werkzaamheden van de interne auditfunctie. Indien de interne auditfunctie is ingericht als een interne accountantsdienst, waar één of meerdere registeraccountants werkzaam zijn, is Standaard 610 Gebruikmaken van de werkzaamheden van de interne accountantsfunctie eveneens van toepassing De accountant hoeft geen algeheel oordeel te formuleren over de organisatie-inrichting en risicobeheersing. De accountant maakt ten minste melding van de bevindingen van materieel belang betreffende de beheersing van IT-risico s en andere geconstateerde majeure afwijkingen van de desbetreffende bepalingen van en ingevolge de Wft. Gesignaleerde majeure tekortkomingen en gebreken ter zake van de toereikendheid van de organisatie-inrichting en risicobeheersing worden derhalve door de accountant gerapporteerd. Deze rapportage kan plaatsvinden in de jaarlijks uit te brengen directiebrief (brief van bevindingen of management letter) Indien de uitkomsten in de directiebrief (brief van bevindingen of management letter) worden meegenomen, dan wordt aanbevolen hierin een afzonderlijke paragraaf over de toetsing en beoordeling van de organisatie-inrichting en risicobeheersing op te nemen. Hierin kan worden aangegeven dat de toetsing en beoordeling heeft plaatsgevonden en dat voor de uitkomsten, voor zover voortvloeiend uit de jaarrekeningcontrole, wordt verwezen naar de andere onderdelen van de brief. In deze afzonderlijke paragraaf kan dan worden ingegaan op de eventuele uitkomsten van de werkzaamheden die additioneel, dus los van de jaarrekeningcontrole, zijn uitgevoerd. Indien geen additionele bevindingen zijn geconstateerd, dan wordt dit vermeld. Bijlage 10 bevat voorbeelden van teksten voor brieven van bevindingen. 11

12 5.3 Controle staten Algemeen De accountant heeft, met inachtneming van zijn opdracht, een eigen taak en verantwoordelijkheid ter zake van de inrichting en uitvoering van zijn werkzaamheden voor de controle van de staten. Hij betrekt bij zijn overwegingen het feit dat de staten (met uitzondering van de openbaar te maken staten van verzekeraars) zijn bedoeld voor het toezicht dat door DNB wordt uitgeoefend. Het verdient de voorkeur, voor zover van toepassing, om de eindejaarsstaten (over het vierde kwartaal) te betrekken bij het onderzoek om aansluiting te houden met de controle van de jaarrekening Gelet op de aan de organisatie-inrichting en risicobeheersing gestelde eisen ligt het voor de hand dat de controle van de staten systeemgericht wordt uitgevoerd. Dat betekent dat de accountant bij zijn werkzaamheden mede aandacht geeft aan de organisatie rond de totstandkoming van de staten en over zijn bevindingen zo nodig rapporteert. Deze werkwijze ligt ook besloten in de vereiste toetsing en beoordeling op hoofdlijnen met betrekking tot de toereikendheid van de organisatie-inrichting en risicobeheersing bij clearinginstellingen, kredietinstellingen en verzekeraars De accountant zal bij zijn onderzoek waar mogelijk steunen op de werkzaamheden van de interne auditfunctie. Indien de interne auditfunctie is ingericht als een interne accountantsdienst, waar één of meerdere registeraccountants werkzaam zijn, is Standaard 610 Gebruikmaken van de werkzaamheden van de interne accountantsfunctie eveneens van toepassing Omdat de staten geen volledige set van financiële overzichten voor algemene doeleinden vormen, wordt over het onderzoek van de staten gerapporteerd met een accountantsverklaring conform Standaard Welke staten gecontroleerd moeten worden blijkt uit bepalingen van en ingevolge de Wft en de Pw. In de opdrachtparagraaf worden de gecontroleerde staten geïdentificeerd door verwijzing naar het unieke controlegetal dat door de applicatie E-line van DNB aan de te controleren staten wordt toegekend. Hiermee is voldaan aan de waarmerking van de staten zoals vereist in art. 133 lid 1 van het Besluit prudentiële regels Wft respectievelijk art. 147 lid 5 Pw. De controle beperkt zich, conform de wettelijke vereisten, tot de staten die de toezichthouder nodig heeft voor het toezicht op de naleving van het bij of krachtens deel 3 van de Wft bepaalde, respectievelijk de staten die de toezichthouder nodig heeft voor de juiste uitoefening van zijn toezichttaak, zoals bedoeld in artikel 151 Pw Bij gebruik van een intern model of meerdere interne modellen door kredietinstellingen en pensioenfondsen wordt aan het slot van de tweede alinea van de accountantsverklaring in de werkzaamhedenparagraaf de volgende zin toegevoegd: Onze controle omvat niet een zelfstandige validatie van de/het door (naam cliënt) gebruikte interne modellen/model. Deze/dit door De Nederlandsche Bank geaccepteerde interne modellen/model inclusief de daarbij behorende procesbeschrijvingen zijn/is in onze controle als norm gehanteerd In de oordeelparagraaf wordt aangegeven of de staten op alle van materieel belang zijnde aspecten in overeenstemming met de bepalingen van en ingevolge de Wft respectievelijk de Pw zijn opgesteld. Bij gebruik van een intern model of meerdere interne modellen door kredietinstellingen en pensioenfondsen wordt aan de oordeelparagraaf de volgende zin toegevoegd:, waaronder begrepen de/het door De Nederlandsche Bank geaccepteerde interne modellen/model inclusief de daarbij behorende procesbeschrijvingen. Koninklijk NIVRA 12

13 Omdat de staten en de verklaring daarbij alleen zijn bedoeld voor DNB wordt aan de verklaring een paragraaf Overige aspecten beperking in het gebruik en verspreidingskring toegevoegd Bepaalde staten bevatten informatie die door de accountant alleen marginaal kan worden getoetst (bijvoorbeeld het bestuursverslag). Het is niet noodzakelijk hiervan melding te maken in de verklaring omdat de reikwijdte en diepgang van de werkzaamheden per staat afdoende blijken uit de verwijzingen naar de Wft respectievelijk de Pw. Voorts wordt hieraan tegemoet gekomen door gebruik te maken van de formulering in de oordeelparagraaf dat de staten in alle van materieel belang zijnde aspecten zijn opgesteld in overeenstemming met de bepalingen van en ingevolge de Wft respectievelijk Pw Bij de openbaar te maken staten van verzekeraars moet ook een verklaring worden gevoegd. Deze verschilt op de volgende punten van de verklaring bij de staten voor DNB: In de verklaring wordt gerefereerd aan de openbaar te maken staten. De staten worden niet geïdentificeerd door verwijzing naar het unieke controlegetal dat door de applicatie E-line van DNB wordt toegekend. De staten worden gewaarmerkt en bij de verklaring gevoegd. In de verklaring wordt niet gerefereerd aan het gebruik van interne modellen. In de verklaring wordt geen paragraaf over de beperking in gebruik en verspreidingskring opgenomen In deze praktijkhandreiking wordt verder geen aandacht besteed aan de staten die beleggingsondernemingen opmaken ten behoeve van DNB. Deze staten worden alleen op verzoek van DNB door de accountant gecontroleerd. De staten van beleggingsondernemingen komen in opzet overeen met de staten van kredietinstellingen. In de praktijk zullen bepaalde staten en delen van staten niet van toepassing zijn op beleggingsondernemingen. Voor een nadere toelichting op de controle van de staten van beleggingsondernemingen zij verwezen naar de paragraaf Kredietinstellingen. Bijlage 10 bevat voorbeelden van teksten voor accountantsverklaringen Clearinginstellingen De bepalingen van en ingevolgde de Wft betreffende de (controle van de) staten van clearinginstellingen komen in opzet overeen met de bepalingen die gelden voor kredietinstellingen. In de praktijk zullen bepaalde staten en delen van staten niet van toepassing zijn op clearinginstellingen. Een clearinginstelling die tevens een beleggingsonderneming is, niet zijnde een bank, stelt de staten op conform een beleggingsonderneming. Voor een nadere toelichting op de controle van de staten van clearinginstellingen zij verwezen naar de paragraaf Kredietinstellingen Kredietinstellingen De staten betreffen: Finrep (financial reporting)-staten: Dit betreft de kwantitatieve gegevens van de balans, de winsten-verliesrekening en de toelichting, soms meer gedetailleerd dan de gegevens die in de jaarrekening moeten worden opgenomen. De controle van de Finrep-staten valt grotendeels samen met de controle van de jaarrekening. Corep (common reporting)-staten: Dit betreft de gegevens die als basis dienen voor de bepaling van de solvabiliteitsratio. Overige staten: Dit betreft de andere financiële gegevens onder meer betreffende landenrisico en renterisico. Er is geen directe relatie met de gegevens in de jaarrekening of de gegevens voor de berekening van de solvabiliteitsratio. Normaliter zal de accountant de eindejaarsstaten (over het vierde kwartaal) certificeren om aansluiting te houden met de controle van de jaarrekening. 13

14 Van een aantal van deze staten bestaat een versie voor kredietinstellingen die IFRS toepassen en een versie voor kredietinstellingen die BW 2 Titel 9 toepassen. Bij toepassing van IFRS dient bijzondere aandacht te worden gegeven aan de zogenoemde prudentiële filters. Met deze prudentiële filters worden de belangrijkste financiële gevolgen van de toepassing van IFRS ten opzicht van BW 2 Titel 9 gecorrigeerd, zodat de berekende solvabiliteit voor toezichtdoeleinden onder beide stelsels vergelijkbaar is Bij de bepaling van de materialiteit voor de controle van de Corep-staten is het effect van mogelijke onjuistheden op de solvabiliteitsratio van belang. De materialiteit zal hierbij ruimer bepaald kunnen worden naarmate de ratio verder afligt van het wettelijke of door DNB geaccepteerde minimum. Voorts is een te lage weergave van de ratio van minder belang voor het toezicht dan een te hoge weergave. Naast de solvabiliteitsratio kunnen andere informatie-elementen in de rapportage als van belang voor de toezichthouder worden aangemerkt Bij de bepaling van de solvabiliteitsratio kunnen banken een keuze maken uit eenvoudige methoden en meer geavanceerde methoden waarbij gebruik gemaakt wordt van interne modellen. Voor zover de gegevens in de Corep-staten gebaseerd zijn op interne modellen stelt de accountant vast dat deze modellen zijn gevalideerd en dat DNB met het gebruik ervan heeft ingestemd. Ter verkrijging van voldoende en geschikte controle-informatie stelt de accountant voorts vast dat de permanente goede werking van de modellen wordt gewaarborgd door adequate interne change management-procedures rond deze modellen. Hierbij spelen aspecten van geautomatiseerde gegevensverwerking een belangrijke rol. Voorts is deskundigheid met betrekking tot het doel van de modellen en de rekenregels en de parameters die de uitkomsten in belangrijke mate kunnen beïnvloeden, van belang. Het aantal gehanteerde modellen kan groot zijn, soms meer dan 100. De accountant betrekt bij zijn werkzaamheden in ieder geval die modellen die van belang zijn ter verkrijging van voldoende en geschikte controle-informatie. Controle van de modellen als zodanig is geen onderdeel van de controle van de staten, hetgeen expliciet in de accountantsverklaring wordt verwoord Er is een relatie tussen gegevens in de staten en de gegevens in de jaarrekening. Een deel van de controle van de staten of de informatie uit de modellen moet daarom al ten behoeve van de controle van de jaarrekening zijn uitgevoerd. De solvabiliteitsratio wordt in veel gevallen in de jaarrekening vermeld. Dit is niet verplicht onder IFRS maar wel onder RJ 600. Voorzieningen voor kredietverliezen en informatie over risico s en risicobeheersing zijn veelal gebaseerd op modellen die worden gebruikt voor de bepaling van de solvabiliteitsratio De Rapportage renterisico en de Rapportage concentratierisico op landen zijn geen onderdeel van Corep en Finrep. Deze risico s worden onder de tweede pilaar van Bazel II aan de orde gesteld. De gegevens in deze rapportages zijn niet van invloed op het toetsingsvermogen. De aard van de rapportages en het ontbreken van duidelijke normen voor de rapportages maken het de accountant onmogelijk om zekerheid te verschaffen over de vraag of deze rapportages zijn opgesteld in overeenstemming met de bepalingen van de Wft. Om deze reden is overeengekomen met DNB dat de accountant voor deze twee staten specifiek overeengekomen werkzaamheden uitvoert conform COS 4400 Opdrachten tot het verrichten van overeengekomen specifieke werkzaamheden met betrekking tot financiële informatie De gebruikers van de rapporten van feitelijke bevindingen zijn de kredietinstelling en DNB. De reikwijdte en de diepgang van de werkzaamheden dienen in overleg met de kredietinstelling en DNB te worden vastgesteld. Daarbij spelen de aard, de grootte en de complexiteit van de kredietinstelling een belangrijke rol. Op basis van een risicoanalyse zou DNB bijvoorbeeld kunnen concluderen dat niet alle landen waarin een internationaal opererende bank gevestigd is, binnen de reikwijdte van de werkzaamheden vallen. Bijlage 10 bevat een voorbeeld van een rapport van feitelijke bevindingen voor een grote complexe kredietinstelling, waaruit het raamwerk van de werkzaamheden kan worden afgeleid. Bij een niet-grote, niet-complexe kredietinstelling zal de reikwijdte en diepgang beperkter zijn. Koninklijk NIVRA 14

15 De accountant doet alleen verslag van de feitelijke bevindingen uit de overeengekomen werkzaamheden. De kredietinstelling en DNB zullen zich een oordeel moeten vormen over de werkzaamheden en de bevindingen die door de accountant in het rapport zijn weergegeven en hieruit zelf conclusies moeten trekken In het overzicht hierna is vermeld welke staten gecontroleerd moeten worden. Hierbij is onderscheid gemaakt tussen banken die IFRS toepassen en banken die BW 2 Titel 9 toepassen. Categorie IFRS BW Jaarverslag, jaarrekening, overige gegevens Balance sheet statement ja ja Income statement ja ja Information that can be required throughout the tables ja nvt AFS assets ja nvt Loans, Receivables, HTM investments ja ja Info on impairment and past due assets ja ja Fin liabilities design. at Fair value trough PL ja nvt Fin liab. measused at amortised cost ja ja Minority interest: revaluation res and other valuation differences ja ja Allowances movements for credit losses ja nvt Related party disclosures ja ja Loan commitments, fin guarantees, and other comm. (off balance) ja ja Analyses of equity ja ja Aanvullende financiële gegevens Geen Andere financiële gegevens Capital Adequacy ja ja Group Solvency Details ja ja Credit Risk SA ja ja Credit Risk F-IRB ja ja Credit Risk A-IRB ja ja Credit Risk Equity Simple Risk Weight ja ja Credit Risk Equity Internal Models ja ja Credit Risk Securitisations SA ja ja Credit Risk Securitisations IRB ja ja Credit Risk Sec Detailed SA ja ja Credit Risk Sec Detailed IRB ja ja Credit Risk Trading Book Settlements ja ja Market Risk TDI SA ja ja Market Risk Equities SA ja ja Market Risk FX SA ja ja Market Risk Commodities SA ja ja Market Risk Internal Models ja ja Market Risk Int Models Details ja ja Op Risk BIA ja ja Op Risk STA/ASA ja ja Op Risk AMA ja ja Landenrisico rapp ja ja Renterisico rapp ja ja Overige rapp nee nee 15

16 5.3.4 Verzekeraars Binnen E-line wordt een keuze gemaakt voor Levensverzekering, Schadeverzekering, Naturauitvaartverzekering of Herverzekering 1. Ook kan worden gekozen voor toepassing van Titel 9 BW2 of IFRS. DNB publiceert via haar website onder open boek toezicht MS-Excel versies van de in te vullen staten (één voor leven/schade/natura-uitvaart en één voor herverzekeraars). In het vervolg wordt niet specifiek op de staten van de herverzekeraars ingegaan. Bij de controle van de financiële positie dient de accountant zich ervan bewust te zijn dat de verzekeraar in bepaalde situaties aanpassingen (prudentiële filters) op de cijfers in de jaarrekening moet aanbrengen om te komen tot de voor het toezicht toegestane of vereiste voorzieningen en solvabiliteit, zoals deze in de staten tot uitdrukking komen. De werking van deze filters kan, afhankelijk van de gekozen verwerkingswijze en de gesloten verzekeringen, tamelijk complex zijn. Vooral verschillen in de waarderingsgrondslagen tussen de beleggingen en de technische voorzieningen zijn hierbij van belang. Een deel van de staten dient openbaar te worden gemaakt. Bij deze openbaar te maken staten wordt op grond van beroepsregels voor accountants ook een accountantsverklaring gevoegd Bij de bepaling van de materialiteit voor de controle van de staten kan aansluiting worden gezocht bij de controle van de jaarrekening. Voorts is het effect van mogelijke onjuistheden op de vereiste en aanwezige solvabiliteit van belang. Naast de solvabiliteitsratio kunnen andere informatie-elementen in de staten als van belang voor de toezichthouder worden aangemerkt. In het overzicht aan het eind van deze paragraaf is vermeld welke staten gecontroleerd moeten worden Jaarverslag, jaarrekening en overige gegevens (openbare staten) Alle staten in deze sectie worden in de controle betrokken. De controle van de staten Balans, Winst- en verliesrekening, een aantal toelichtende staten en de staat Jaarverslag valt grotendeels samen met de controle van de jaarrekening. De informatie in deze staten kan gelijk zijn aan de informatie in de jaarrekening, maar vaak zijn er verschillen. De toelichting is gebaseerd op de enkelvoudige staten hetgeen in de jaarrekening niet het geval is. De toelichtende staten zullen soms ook meer details bevatten dan de toelichting van de jaarrekening. Bij de wettelijke controlevereisten van de staten wordt geen onderscheid gemaakt tussen de jaarrekeningstaten en de staat Jaarverslag. De accountant stelt evenwel slechts vast dat de staat Jaarverslag de onderwerpen bevat die de wet voor het jaarverslag vereist en dat deze informatie niet in strijd is met de jaarrekeningstaten Aanvullende financiële gegevens (openbare staten) Alle staten in deze sectie worden in de controle betrokken, met uitzondering van de staat Actuarieel verslag Andere financiële gegevens (niet-openbare staten) In de controle worden betrokken de staten Solvabiliteit, Herverzekering, Standgegevens, Resultaten per te rapporteren groep, Schade- en afloopstatistiek, Aanvullende informatie zorgverzekeraars en Pakketwaarde. De overige staten worden marginaal getoetst en geanalyseerd waarbij de accountant vaststelt dat de informatie niet strijdig is met de jaarrekeningstaten. Indien de accountant daarbij vaststelt dat informatie onjuist of onvolledig is wordt dit aan de opdrachtgever gemeld. Indien aanpassing achterwege blijft besluit de accountant over eventuele verdere actie, na afweging van het belang van de onjuiste of onvolledige informatie in het kader van de staten. 1 Herverzekeraars zijn in de loop van 2008 onder de reikwijdte van de bepalingen van de Wft gebracht. Om deze reden heeft de toezichthouder ingestemd met indiening van de staten over 2008 door herverzekeraars op basis van best effort. Koninklijk NIVRA 16

17 De staat Organisatie en risico s wordt niet in de controle betrokken. De opdracht aan de accountant tot onderzoek van de jaarrekening dient ingevolge de Wft te voorzien in een toetsing en beoordeling op hoofdlijnen met betrekking tot de toereikendheid van de organisatie-inrichting en risicobeheersing. De accountant stelt slechts vast dat de uitkomsten van deze toetsing en beoordeling op hoofdlijnen niet in strijd zijn met de informatie in de staat Organisatie en risico s. In het overzicht hierna is vermeld welke staten gecontroleerd moeten worden. Categorie Leven IFRS/BW Jaarverslag, jaarrekening, overige gegevens Alle hier opgenomen tabbladen ja Aanvullende financiële gegevens Alle hier opgenomen tabs behalve actuarieel verslag ja Actuarieel verslag nee Andere financiële gegevens Solvabiliteit ja Herverzekering ja Standgegevens ja Alle andere tabs nee Schade Jaarverslag, jaarrekening, overige gegevens Alle hier opgenomen tabbladen ja Aanvullende financiële gegevens Resultatendeling en kortingen ja Actuarieel verslag nee Andere financiële gegevens Solvabiliteit ja Herverzekering ja Standgegevens ja Resultaten per te rapporteren groep ja Schade- en afloopstatistiek ja Aanvullende informatie zorgverzekeraars ja Alle andere tabs nee Natura-uitvaart Jaarverslag, jaarrekening, overige gegevens Alle hier opgenomen tabbladen ja Aanvullende financiële gegevens Alle hier opgenomen tabs behalve actuarieel verslag ja Actuarieel verslag nee 17

18 Andere financiële gegevens Solvabiliteit ja Herverzekering ja Standgegevens ja Pakketwaarde ja Alle andere tabs nee Herverzekering (nog niet beschikbaar) Pensioenfondsen De rapportageverplichting van pensioenfondsen is uitgewerkt in het Rapportagekader pensioenfondsen. De accountant dient volgens paragraaf 1.3 van het Rapportagekader pensioenfondsen de gehele set jaarstaten (niet de kwartaalstaten) te waarmerken (zie ook paragraaf Controle staten, Algemeen hiervoor). DNB heeft volgens paragraaf 1.1 e van het Rapportagekader pensioenfondsen naast de toezichttaak, ook een informatietaak. Daarom wordt in de jaarstaten ook gevraagd naar de belangrijkste kenmerken van het pensioenfonds en de pensioenregelingen. De controle beperkt zich, conform de Pw, evenwel tot de staten die de toezichthouder nodig heeft voor de juiste uitoefening van de toezichttaak Bij bepaling van de materialiteit voor de controle van de staten kan aansluiting worden gezocht bij de controle van de jaarrekening. Voorts is het effect van mogelijke onjuistheden op de dekkingsgraad en het (minimaal) vereiste eigen vermogen van belang. Naast de dekkingsgraad en het (minimaal) vereiste eigen vermogen kunnen andere informatie-elementen in de rapportage als van belang voor de toezichthouder worden aangemerkt Algemeen en Governance, Bestuursverslag De staten in de sectie Algemeen en Governance bevatten onder meer informatie over een eventueel lopend herstelplan en over uitbesteding. De staat Bestuursverslag bevat ook een beschrijving van de voornaamste risico s en onzekerheden waarmee het pensioenfonds wordt geconfronteerd. De accountant zal deze informatie marginaal toetsen Balans, Rekening van baten en lasten en bijbehorende secties De staten in deze secties worden opgemaakt op basis van de gangbare grondslagen voor jaarverslaggeving. De controle van deze staten valt grotendeels samen met de controle van de jaarrekening. De informatie in deze staten kan gelijk zijn aan de informatie in de jaarrekening, maar vaak zijn er verschillen. De staten zullen soms meer details bevatten dan de jaarrekening Solvabiliteit In deze sectie zijn staten opgenomen over de solvabiliteit, de dekkingspositie en het (minimaal) vereiste eigen vermogen. Een pensioenfonds past het voorgeschreven standaardmodel toe, tenzij de toezichthouder een intern model heeft goedgekeurd. Voor zover de gegevens zijn gebaseerd op een intern model stelt de accountant vast dat dit model is getest en dat DNB met het gebruik ervan heeft ingestemd. De accountant stelt vast dat de permanente goede werking van het model wordt gewaarborgd door adequate interne change management-procedures rond dit model. Hierbij spelen aspecten van geautomatiseerde gegevensverwerking een belangrijke rol. Voorts is deskundigheid met betrekking tot het doel van het model en de rekenregels en de parameters die de uitkomsten in belangrijke mate kunnen beïnvloeden van belang. Controle van het model als zodanig is geen onderdeel van de controle van de staten, hetgeen expliciet in de accountantsverklaring wordt verwoord Actuariële staten In de aanwijzingen bij de staten is vermeld dat het wenselijk is dat het bestuur van het fonds, de accountant, en andere betrokkenen kunnen beschikken over een inzichtelijke analyse van de ontwikkeling van de technische voorzieningen. Daartoe dient één van de staten in deze sectie. Koninklijk NIVRA 18

19 Deelnemers en regelingen, Herverzekeringen en Overige De staten in deze sectie worden aan DNB verstrekt in het kader van de informatietaak van de toezichthouder. 5.4 Onderzoek vermogensscheiding beleggingsondernemingen De accountant dient jaarlijks de deugdelijkheid van de door de beleggingsonderneming ingevolge artikelen 165 tot en met 165 c Besluit Gedragstoezicht financiële ondernemingen Wft getroffen regelingen (ten dele nader uitgewerkt in artikelen 6:14 tot en met 6:20 Nadere regeling gedragstoezicht financiële ondernemingen Wft) te onderzoeken. Het onderzoek betreft de opzet en het bestaan van de regelingen. Het besluit vereist geen onderzoek van de doorlopend goede werking van regelingen. Het onderzoek van de accountant naar de deugdelijkheid van de regelingen voor de vermogensscheiding, dient ingevolge de Wft uit te monden in een verslag. Uit het verslag dient te blijken of de door de beleggingsonderneming ingevolge artikelen 165 tot en met 165 c getroffen regelingen deugdelijk zijn De accountant heeft, met inachtneming van zijn opdracht, een eigen taak en verantwoordelijkheid ter zake van de inrichting en uitvoering van zijn werkzaamheden. Het onderzoek door de accountant wordt bij voorkeur zoveel mogelijk geïntegreerd binnen het kader van het onderzoek van de jaarrekening De accountant zal bij zijn onderzoek waar mogelijk steunen op de werkzaamheden van de interne auditfunctie. Indien de interne auditfunctie is ingericht als een interne accountantsdienst, waar één of meerdere registeraccountants werkzaam zijn, is Standaard 610 Gebruikmaken van de werkzaamheden van de interne accountantsfunctie eveneens van toepassing Ingevolge de wettelijke bepalingen dienen de resultaten van het onderzoek naar de vermogensscheiding in een separaat verslag te worden vastgelegd dat door de beleggingsonderneming aan de AFM dient te worden overlegd Met de AFM is afgestemd dat het onderzoek naar de vermogensscheiding dient uit te monden in een assurance-rapport conform COS 3000, betreffende de naleving van wet- en regelgeving. De gebruiker van het rapport is de AFM. Het object van onderzoek is kwalitatief van aard en heeft betrekking op het laatst verstreken boekjaar. Bijlage 10 bevat een voorbeeld van een rapport. 19

20 Bijlage 1: Wegwijzer toepasselijke wetgeving Wet op het financieel toezicht De wet bestaat uit de volgende delen: Algemeen deel; Deel Markttoegang financiële ondernemingen; Deel Prudentieel toezicht financiële ondernemingen; Deel Gedragstoezicht financiële ondernemingen; Deel Gedragstoezicht financiële markten; Deel Toezicht afwikkelondernemingen. Het Algemeen deel vormt de basis van het wettelijke kader waarop de bijzondere delen over de toegang tot de markten en het feitelijke toezicht voortbouwen. In dit deel wordt een groot aantal begrippen gedefinieerd, de uitgangspunten voor de inrichting van het toezicht worden bepaald en de instrumenten die de toezichthouders ter beschikking staan. Het Deel Markttoegang financiële ondernemingen bevat de bepalingen die de toegang tot de financiële markten regelen (vergunning) en de voorwaarden waaronder een Nederlandse financiële onderneming toegang tot buitenlandse markten kan verkrijgen. Het Deel Prudentieel toezicht financiële ondernemingen bevat de regels voor het prudentiële toezicht op financiële ondernemingen: kunnen partijen op de financiële markten aan hun financiële verplichtingen voldoen? Het Deel Gedragstoezicht financiële ondernemingen bevat de regels voor het gedragstoezicht op financiële ondernemingen: worden consumenten op de financiële markten correct geïnformeerd en gedragen de financiële ondernemingen zich netjes? Het Deel Gedragstoezicht financiële markten bevat de regels voor het aanbieden van effecten, het houden van een beurs, het melden van kapitaalbelangen en zeggenschap, alsmede regels ter voorkoming van marktmisbruik. Het Deel Toezicht afwikkelondernemingen bevat de regels voor het toezicht op de afwikkelondernemingen voor betalingsverkeer en effectentransacties. De bepalingen van de Wft worden uitgewerkt in een aantal Besluiten (Algemene Maatregelen van Bestuur). Voorts hebben de toezichthouders (nadere) regelingen opgesteld om verdere uitwerking te geven aan hetgeen in de wet en de besluiten is bepaald. De Nederlandsche Bank heeft uitwerking gegeven aan de prudentiële regels in een aantal regelingen die vooral de toetsing van de solvabiliteit betreffen (Bazel II, toezichtrapportage). De gedragsregels zijn door de Autoriteit Financiële Markten op detailniveau uitgewerkt in de Nadere Regeling gedragstoezicht financiële ondernemingen. Veelal wordt op het niveau van artikelen van de wet, de besluiten of de regelingen aangeduid voor welk type onderneming een bepaling van toepassing is. De structuur en de inhoud van de Wft, de besluiten en de regelingen kunnen als volgt globaal worden weergegeven. Koninklijk NIVRA 20

De wettelijke verplichtingen van de accountant die de jaarrekening of de staten controleert van een financiële onderneming of een pensioenfonds

De wettelijke verplichtingen van de accountant die de jaarrekening of de staten controleert van een financiële onderneming of een pensioenfonds De wettelijke verplichtingen van de accountant die de jaarrekening of de staten controleert van een financiële onderneming of een pensioenfonds 31 oktober 2008 1 Versie 1.3 Datum: 31 oktober 2008 Herzien:

Nadere informatie

Wijziging Regeling staten financiële ondernemingen Wft

Wijziging Regeling staten financiële ondernemingen Wft DNB Wijziging Regeling staten financiële ondernemingen Wft Regeling van de Nederlandsche Bank NV van 10 december 2007, nr. Juza/2007/01900/kve, houdende wijziging van de Regeling staten financiële ondernemingen

Nadere informatie

Aanhef. De Nederlandsche Bank N.V., Na raadpleging van de betrokken representatieve organisaties;

Aanhef. De Nederlandsche Bank N.V., Na raadpleging van de betrokken representatieve organisaties; Aanhef De Nederlandsche Bank N.V., Na raadpleging van de betrokken representatieve organisaties; Gelet op de artikelen 131, eerste lid, 133, eerste lid, en artikel 135, tweede en vijfde lid, van het Besluit

Nadere informatie

Afspraken tripartiet overleg financiële onderneming, externe accountant, De Nederlandsche Bank

Afspraken tripartiet overleg financiële onderneming, externe accountant, De Nederlandsche Bank Afspraken tripartiet overleg financiële onderneming, externe accountant, De Nederlandsche Bank Wft: Wet op het financieel toezicht Bpr: Besluit prudentiële regels Wft Wta: Wet toezicht accountantsorganisaties

Nadere informatie

NBA-handreiking 1104 Specifieke wettelijke verplichtingen van de interne auditfunctie en de externe accountant van een financiële onderneming, een

NBA-handreiking 1104 Specifieke wettelijke verplichtingen van de interne auditfunctie en de externe accountant van een financiële onderneming, een Specifieke wettelijke verplichtingen van de interne auditfunctie en de externe accountant van een financiële onderneming, een elektronisch-geldinstelling, een premiepensioeninstelling en een pensioenfonds

Nadere informatie

Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controleen overige standaarden Vastgesteld 18 december 2008

Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controleen overige standaarden Vastgesteld 18 december 2008 Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controleen overige standaarden Vastgesteld 18 december 2008 1 Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controle- en overige standaarden Vastgesteld

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Na raadpleging van de betrokken representatieve organisaties;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Na raadpleging van de betrokken representatieve organisaties; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 12186 8 juli 2011 Regeling van De Nederlandsche Bank N.V. van 28 juli 2011 tot wijziging van de Regeling staten financiële

Nadere informatie

HOEBERT HULSHOF & ROEST

HOEBERT HULSHOF & ROEST Inleiding Artikel 1 Deze standaard voor aan assurance verwante opdrachten heeft ten doel grondslagen en werkzaamheden vast te stellen en aanwijzingen te geven omtrent de vaktechnische verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering van Nederlandse Waterschapsbank N.V. Verklaring over de jaarrekening 2014 Ons oordeel Wij hebben de jaarrekening 2014 van

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 1432 18 nuari 2016 Regeling van De Nederlandsche Bank N.V. van 7 nuari 2016 houdende regels met betrekking tot het prudentieel

Nadere informatie

Richtlijnen voor rapportering door de certificerend actuaris van een verzekeringsinstelling

Richtlijnen voor rapportering door de certificerend actuaris van een verzekeringsinstelling Richtlijnen voor rapportering door de certificerend actuaris van een verzekeringsinstelling Hoofdindeling: Beroepsreglementering Categorie: Overige standaarden Opgesteld door: AG werkgroep Actuariële Governance

Nadere informatie

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring maart 2012 Concept Praktijkhandreiking 1119 Inleiding Binnen de huidige wet- en regelgeving kan de accountant reeds uitdrukkelijk inspelen op

Nadere informatie

NBA-handreiking 1104 Specifieke wettelijke verplichtingen van de interne auditor en de externe accountant in de financiële sector Maart 2015

NBA-handreiking 1104 Specifieke wettelijke verplichtingen van de interne auditor en de externe accountant in de financiële sector Maart 2015 Dit document maakt gebruik van bladwijzers. NBA-handreiking 1104 Specifieke wettelijke verplichtingen van de interne auditor en de externe accountant in de financiële sector Maart 2015 Consultatieperiode

Nadere informatie

Controleprotocol Jaarrekening Gemeente De Bilt 2014

Controleprotocol Jaarrekening Gemeente De Bilt 2014 Behoort bij raadsbesluit d.d. 29 januari 2015 tot vaststelling van het 'Controleprotocol 2014'. Controleprotocol Jaarrekening 2014 Inhoudsopgave 1. Samenvatting... 3 2. Inleiding... 3 2.1 Doelstelling...

Nadere informatie

NBA-handreiking 1128 De betrokkenheid van de accountant bij de publicatie van persberichten over jaarcijfers Oktober 2014

NBA-handreiking 1128 De betrokkenheid van de accountant bij de publicatie van persberichten over jaarcijfers Oktober 2014 Dit document maakt gebruik van bladwijzers. NBA-handreiking 1128 Oktober 2014 NBA-handreiking 1128 NBA-handreiking 1128 publicatie van persberichten over jaarcijfers Van toepassing op: Accountants die

Nadere informatie

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Koninklijk Nederlands Instituut van Registeraccountants Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Het begrip assurance en maatschappelijke ontwikkelingen

Nadere informatie

Praktijkhandleiding Wft, PW en WvB

Praktijkhandleiding Wft, PW en WvB Praktijkhandleiding Wft, PW en WvB De wettelijke verplichtingen van de actuaris die het actuarieel verslag van een verzekeraar of (beroeps)pensioenfonds certificeert. Deze Praktijkleidraad is uitgevaardigd

Nadere informatie

Accountantsprotocol declaratieproces. revalidatiecentra fase 2 : bestaan en

Accountantsprotocol declaratieproces. revalidatiecentra fase 2 : bestaan en Accountantsprotocol declaratieproces revalidatiecentra fase 2 : bestaan en werking Versie 29 september 2015 Inhoud 1. Inleiding en uitgangspunten 3 2. Onderzoeksaanpak accountant 4 2.1 Doel en reikwijdte

Nadere informatie

Stichting Bewaarder Robeco

Stichting Bewaarder Robeco Stichting Bewaarder Robeco Jaarrekening over het boekjaar 2013 Stichting Bewaarder Robeco INHOUDSOPGAVE Pagina Algemene informatie 1 Verslag van het Bestuur 2 Algemeen 2 Ontwikkelingen gedurende het verslagjaar

Nadere informatie

Dit document maakt gebruik van bladwijzers.

Dit document maakt gebruik van bladwijzers. Dit document maakt gebruik van bladwijzers. NBA-handreiking 1104 Specifieke wettelijke verplichtingen van de interne auditor en de externe accountant in de financiële sector 24 juli 2015 NBA-handreiking

Nadere informatie

Regeling staten financiële ondernemingen Wft

Regeling staten financiële ondernemingen Wft DNB Regeling staten financiële ondernemingen Wft Regeling van de Nederlandsche Bank N.V. van 12 december 2006, nr. Juza/2006/02470/IH, houdende uitvoering van de artikelen 131, eerste lid, 133, eerste

Nadere informatie

Overzicht van markttoegang regelgeving Wft BANKEN met zetel in Nederland

Overzicht van markttoegang regelgeving Wft BANKEN met zetel in Nederland Overzicht van markttoegang regelgeving BANKEN met zetel in Nederland Deel 2 Deel Markttoegang Financiële Ondernemingen Art. 1:1 definities a. een afwikkelonderneming; b. een bank; financiële onderneming

Nadere informatie

van van feitelijke bevindingen OPDRACHT Wij hebben een aantal specifieke Werkzaamheden verricht met betrekking tot het (financieel)

van van feitelijke bevindingen OPDRACHT Wij hebben een aantal specifieke Werkzaamheden verricht met betrekking tot het (financieel) van Aan: opdrachtgever van feitelijke bevindingen Betreft: Rapport van feitelijke bevindingen inzake onderzoek (financieel) jaarverslag en additionele informatie van (naam lokale mediainstelling te...

Nadere informatie

Audit Assurance bij het Applicatiepakket Interne Modellen Solvency II

Audit Assurance bij het Applicatiepakket Interne Modellen Solvency II Confidentieel 1 Audit Assurance bij het Applicatiepakket Interne Modellen Solvency II 1 Inleiding Instellingen die op grond van art. 112, 230 of 231 van de Solvency II richtlijn (richtlijn 2009/139/EC)

Nadere informatie

Controleprotocol. geriatrische revalidatiezorg (GRZ) 2013. - Nacalculatie DBC s GRZ. - Oude parameters. - vaststelling verrekenbedrag 2013

Controleprotocol. geriatrische revalidatiezorg (GRZ) 2013. - Nacalculatie DBC s GRZ. - Oude parameters. - vaststelling verrekenbedrag 2013 Controleprotocol geriatrische revalidatiezorg (GRZ) 2013 - Nacalculatie DBC s GRZ - Oude parameters - vaststelling verrekenbedrag 2013 Ten behoeve van de uit te voeren controle door externe accountant

Nadere informatie

Vast te stellen het volgende in artikel 14 van de Subsidieverordening Rotterdam 2014 bedoelde SVR2014-subsidiecontroleprotocol.

Vast te stellen het volgende in artikel 14 van de Subsidieverordening Rotterdam 2014 bedoelde SVR2014-subsidiecontroleprotocol. Bijlage bij Subsidieverordening Rotterdam 2014 Het college van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Rotterdam, Gelet op artikel 14 van de Subsidieverordening Rotterdam 2014; Besluiten: Vast te stellen

Nadere informatie

Controleprotocol provincie Utrecht

Controleprotocol provincie Utrecht Controleprotocol provincie Utrecht Controleprotocol voor de accountantscontrole bij door de provincie Utrecht gesubsidieerde instellingen Januari 2010 Controleprotocol provincie Utrecht 1 van 7 Controleprotocol

Nadere informatie

Ingetrokken voor 2013

Ingetrokken voor 2013 NIVRA Audit Alert 2 augustus 2001 Audit Alert 11: werkzaamheden accountant in het kader van de Regeling Organisatie en Beheersing (ROB) van De Nederlandsche Bank Inleiding De Sectorcommissie Banken en

Nadere informatie

- 1 - De Nederlandsche Bank NV (DNB) legt een bestuurlijke boete als bedoeld in artikel 1:80 en 1:81 van de Wft, op aan:

- 1 - De Nederlandsche Bank NV (DNB) legt een bestuurlijke boete als bedoeld in artikel 1:80 en 1:81 van de Wft, op aan: - 1 - Beschikking tot het opleggen van een bestuurlijke boete aan Matrix Asset Management B.V. als bedoeld in artikel 1:80 van de Wet op het financieel toezicht Gelet op artikel 1:80, 1:81, 1:98 en 3:72,

Nadere informatie

Overzicht beschikbare (Clarity) voorbeeldteksten

Overzicht beschikbare (Clarity) voorbeeldteksten 1 Controleverklaring Aantal Nederlands Engels 1.1 Goedkeurende controleverklaring 10 Gereed Gereed Nieuw: 1.1.3 Voorbeeldtekst igv jaarrekening obv IFRS for SMEs (geen geconsolideerde jaarrekening opgesteld)

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 259 4 januari 2012 Regeling vaststelling bedragen 2012 ex artikelen 2 en 3 Besluit bekostiging financieel toezicht 23

Nadere informatie

d. Het controleprotocol is geen werkprogramma, maarde geeft een aantal minimale eisen ten aanzien van de verplicht uit te voeren controlepunten.

d. Het controleprotocol is geen werkprogramma, maarde geeft een aantal minimale eisen ten aanzien van de verplicht uit te voeren controlepunten. CONTROLEPROTOCOL AANGAANDE HET GEVEN VAN AANWIJZINGEN OVER DE REIKWIJDTE EN INTENSITEIT VAN DE ACCOUNTANTSCONTROLE IN HET KADER VAN INVESTERINGPROGRAMMA S AGENDA VAN TWENTE EN INNOVATIE PROGRAMMA TWENTE

Nadere informatie

Dit document maakt gebruik van bladwijzers. NBA-handreiking 1123 Gecombineerde verklaring bij financiële en mvoverslagen

Dit document maakt gebruik van bladwijzers. NBA-handreiking 1123 Gecombineerde verklaring bij financiële en mvoverslagen Dit document maakt gebruik van bladwijzers NBA-handreiking 1123 Gecombineerde verklaring bij financiële en mvoverslagen 31 januari 2014 NBA-handreiking 1123 Gecombineerde verklaring bij financiële en mvo-verslagen

Nadere informatie

1. AUDITINSTRUCTIE SCORECARD COPRO 8120

1. AUDITINSTRUCTIE SCORECARD COPRO 8120 1. AUDITINSTRUCTIE SCORECARD COPRO 8120 1.1. Inleiding DTe vraagt ter verificatie van de aangeleverde cijfers een assurance-rapport van een externe accountant. Een assurance-rapport dient eenmaal per jaar

Nadere informatie

Amsterdam, 3 juli 2015. Betreft: Reactie VV&A aan MinFin inzake MiFiD II. Geachte heer, mevrouw,

Amsterdam, 3 juli 2015. Betreft: Reactie VV&A aan MinFin inzake MiFiD II. Geachte heer, mevrouw, Amsterdam, 3 juli 2015 Betreft: Reactie VV&A aan MinFin inzake MiFiD II Geachte heer, mevrouw, Namens de Vereniging van Vermogensbeheerders & Adviseurs (hierna: VV&A ) willen wij graag van de gelegenheid

Nadere informatie

De Nederlandsche Bank N.V. Consultatie. CRD II Implementatie (nieuwe) Regeling Hybride kapitaalinstrumenten banken 2010

De Nederlandsche Bank N.V. Consultatie. CRD II Implementatie (nieuwe) Regeling Hybride kapitaalinstrumenten banken 2010 De Nederlandsche Bank N.V. Consultatie CRD II Implementatie (nieuwe) Regeling Hybride kapitaalinstrumenten banken 2010 28 juni 2010 1 Regeling van De Nederlandsche Bank NV van [datum], tot vaststelling

Nadere informatie

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013 Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM Rapport inzake de jaarrekening 2013 Inhoudsopgave Pagina Opdracht 1 Algemeen 1 Resultaten 1 Financiële positie 2 Kengetallen

Nadere informatie

Controleprotocol Projecten Partnership STW KWF Technology for Oncology. Versie d.d. 2 september 2015

Controleprotocol Projecten Partnership STW KWF Technology for Oncology. Versie d.d. 2 september 2015 Controleprotocol Projecten Partnership STW KWF Technology for Oncology Versie d.d. 2 september 2015 1 UITGANGSPUNTEN 3 2 ONDERZOEKSAANPAK 4 3 ACCOUNTANTSPRODUCT 6 2 1 UITGANGSPUNTEN Achtergrond STW en

Nadere informatie

Praktijkhandreiking Voorlichtingsbijeenkomst 6 november 2012

Praktijkhandreiking Voorlichtingsbijeenkomst 6 november 2012 Praktijkhandreiking 1104 Voorlichtingsbijeenkomst 6 november 2012 Hans Moison Voorzitter werkgroep actualisering PH 1104 Programma Opening en introductie Hans Moison - voorzitter werkgroep actualisering

Nadere informatie

Praktijkhandreiking 1108. Toegang tot relevante informatie voor de opvolgende accountant in het kader van een controle

Praktijkhandreiking 1108. Toegang tot relevante informatie voor de opvolgende accountant in het kader van een controle Toegang tot relevante informatie voor de opvolgende accountant in het kader van een controle Versie 1.0 Datum: 10 februari 2010 Herzien: Onderwerp: Van toepassing op: Status: Relevante wet en regelgeving:

Nadere informatie

STICHTING BEWAARDER COMMODITY DISCOVERY FUND. (Voorheen Stichting Bewaarder Gold & Discovery Fund) AMERSFOORT JAARREKENING 2012

STICHTING BEWAARDER COMMODITY DISCOVERY FUND. (Voorheen Stichting Bewaarder Gold & Discovery Fund) AMERSFOORT JAARREKENING 2012 (Voorheen Stichting Bewaarder Gold & Discovery Fund) JAARREKENING 2012 INHOUDSOPGAVE Bestuursverslag Balans Winst- en verliesrekening Toelichting behorende tot de jaarrekening Overige gegevens Controleverklaring

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering en de directie van Hanzevast capital N.V. Verklaring betreffende de jaarrekening Wij hebben de in dit rapport opgenomen

Nadere informatie

Verordening 217 Concept aangeboden aan de Provinciale Staten

Verordening 217 Concept aangeboden aan de Provinciale Staten Verordening 217 Concept aangeboden aan de Provinciale Staten Controleverordening Randstedelijke Rekenkamer De Randstedelijke Rekenkamer besluit: overwegende dat: op grond van de wet van 2 juli 2003, Stb.

Nadere informatie

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2014

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2014 Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM Rapport inzake de jaarrekening 2014 Inhoudsopgave Pagina Opdracht 1 Algemeen 1 Resultaten 1 Financiële positie 2 Kengetallen

Nadere informatie

Gelet op de artikelen 5, tweede en derde lid, 6, derde lid, en artikel 21, tweede lid, van het Besluit prudentieel toezicht financiële groepen Wft;

Gelet op de artikelen 5, tweede en derde lid, 6, derde lid, en artikel 21, tweede lid, van het Besluit prudentieel toezicht financiële groepen Wft; Regeling van De Nederlandsche Bank N.V. van [datum] houdende regels met betrekking tot het prudentieel toezicht op verzekeraars met beperkte risico-omvang (Regeling prudentieel toezicht verzekeraars met

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de directie en de raad van toezicht van Stichting Paradiso Amsterdam Verklaring betreffende de jaarrekening Wij hebben de in dit rapport opgenomen

Nadere informatie

MPC PRIVATE EQUITYFONDS

MPC PRIVATE EQUITYFONDS MPC PRIVATE EQUITYFONDS GLOBAL 8 CV GRONINGEN Financieel verslag 2011 MPC Private Equityfond Global 8 CV Groningen JAARVERSLAG Hierbij bieden wij u het jaarverslag 2011 aan van MPC Private Equityfonds

Nadere informatie

Stichting Bewaarbedrijf Guestos. te Amsterdam. Jaarrekening 2010 - 1 -

Stichting Bewaarbedrijf Guestos. te Amsterdam. Jaarrekening 2010 - 1 - te Amsterdam Jaarrekening 2010-1 - - 2 - Stichting Bewaarbedrijf Guestos Inhoudsopgave Jaarrekening 2010 Balans 4 Staat van baten en lasten 5 Toelichting 6 Accountantsverklaring 8 Amsterdam, 12 april 2011-3

Nadere informatie

Zicht op toezicht. Nieuwe (toezicht)wetgeving voor accountants in de financiële sector

Zicht op toezicht. Nieuwe (toezicht)wetgeving voor accountants in de financiële sector Zicht op toezicht Nieuwe (toezicht)wetgeving voor accountants in de financiële sector NIVRA-debatbijeenkomsten 2009 1. Inleiding In de afgelopen jaren is veel nieuwe wetgeving op het gebied van toezicht

Nadere informatie

CONTROLEPROTOCOL VOOR DE ACCOUNTANTSCONTROLE OBJECT VAN CONTROLE: JAARREKENING 2014 EN 2015

CONTROLEPROTOCOL VOOR DE ACCOUNTANTSCONTROLE OBJECT VAN CONTROLE: JAARREKENING 2014 EN 2015 CONTROLEPROTOCOL VOOR DE ACCOUNTANTSCONTROLE OBJECT VAN CONTROLE: JAARREKENING 2014 EN 2015 Voor de gemeenten Tubbergen, Dinkelland en het Openbaar lichaam Noaberkracht Dinkelland Tubbergen September 2014

Nadere informatie

ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE JAARREKENING 2012

ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE JAARREKENING 2012 ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE JAARREKENING 2012 INHOUDSOPGAVE Directieverslag 2012 3 Enkelvoudige balans per 31 december 2012 6 Enkelvoudige winst- en verliesrekening over 2012 7 Overige gegevens

Nadere informatie

Stichting Bewaarder Fonds Bloemendaal

Stichting Bewaarder Fonds Bloemendaal te Amsterdam Jaarrekening 2010-1 - - 2 - Stichting Bewaarder Fonds Bloemendaal Inhoudsopgave Jaarrekening 2010 Balans 4 Staat van baten en lasten 5 Toelichting 6 Accountantsverklaring 7 Amsterdam, 12 april

Nadere informatie

Aan het bestuur en de directie van Stichting Katholiek Basisonderwijs Haarlem-Schoten Reviusstraat 1-3 2026 SJ HAARLEM

Aan het bestuur en de directie van Stichting Katholiek Basisonderwijs Haarlem-Schoten Reviusstraat 1-3 2026 SJ HAARLEM Aan het bestuur en de directie van Stichting Katholiek Basisonderwijs Haarlem-Schoten Reviusstraat 1-3 2026 SJ HAARLEM CONTROLEVERKLARING VAN DE ONAFHANKELIJKE ACCOUNTANT Verklaring betreffende de jaarrekening

Nadere informatie

Reglement audit committee van de raad van commissarissen

Reglement audit committee van de raad van commissarissen Reglement audit committee van de raad van commissarissen Vaststelling en wijziging reglement. Artikel 1. 1.1. Dit reglement is vastgesteld door de raad van commissarissen met ingang van 1 januari 2016.

Nadere informatie

Controleprotocol Het Waterschapshuis vanaf boekjaar 2013

Controleprotocol Het Waterschapshuis vanaf boekjaar 2013 Controleprotocol Het Waterschapshuis vanaf boekjaar 2013 Versie 1.1 21 mei 2013 Adrie-Jan de Korte Kenmerk: V0050/H1516 Inhoud 1. Inleiding 3 1.1 Doelstelling 3 1.2 Wettelijk kader 3 2. Algemene uitgangspunten

Nadere informatie

Gelet op artikel 1.9, aanhef en onderdeel d, van de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector;

Gelet op artikel 1.9, aanhef en onderdeel d, van de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector; (Tekst geldend op: 01-01-2015) Regeling van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 10 december 2014, nr. 2014-0000657970, houdende vaststelling van een controleprotocol voor de naleving

Nadere informatie

Controle- en rapportageprotocol Tijdelijke stimuleringsregeling SUWI- Bedrijfsverzamelgebouw 2002

Controle- en rapportageprotocol Tijdelijke stimuleringsregeling SUWI- Bedrijfsverzamelgebouw 2002 Controle- en rapportageprotocol Tijdelijke stimuleringsregeling SUWI- Bedrijfsverzamelgebouw 2002 1 ALGEMEEN 1.1 Doel en reikwijdte van het controle- en rapportageprotocol Dit controle- en rapportageprotocol

Nadere informatie

Controleprotocol subsidies gemeente Alkmaar voor verantwoording subsidies > 250.000

Controleprotocol subsidies gemeente Alkmaar voor verantwoording subsidies > 250.000 Controleprotocol subsidies gemeente Alkmaar voor verantwoording subsidies > 250.000 1 Algemeen Op grond van de Kaderverordening Subsidieverstrekking van de gemeente Alkmaar kunnen subsidies worden verstrekt.

Nadere informatie

Verordening controle op het financieel beheer en op de inrichting van de financiële organisatie van Wetterskip Fryslân.

Verordening controle op het financieel beheer en op de inrichting van de financiële organisatie van Wetterskip Fryslân. Verordening controle op het financieel beheer en op de inrichting van de financiële organisatie van Wetterskip Fryslân. Het algemeen bestuur van Wetterskip Fryslân besluit, gelet op artikel 109 van de

Nadere informatie

Meer duidelijkheid over samenstellingsopdrachten met komst Standaard 4410

Meer duidelijkheid over samenstellingsopdrachten met komst Standaard 4410 Spotlight Meer duidelijkheid over samenstellingsopdrachten met komst Standaard 4410 Robert van der Glas - Statutaire compliance, Tax Reporting & Strategy De NBA heeft onlangs de herziene standaard uitgebracht

Nadere informatie

Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL. te Amsterdam. Jaarrekening 2013

Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL. te Amsterdam. Jaarrekening 2013 Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL te Amsterdam Jaarrekening 2013 Inhoudsopgave Blad Verslag van het Bestuur 2 Jaarrekening Balans per 31 december 2013 4 Staat van baten en lasten over

Nadere informatie

CONTROLEPROTOCOL PROJECTSUBSIDIE IN HET KADER VAN DE DEELREGELING CULTUUREDUCATIE MET KWALITEIT IN HET PRIMAIR ONDERWIJS FONDS VOOR

CONTROLEPROTOCOL PROJECTSUBSIDIE IN HET KADER VAN DE DEELREGELING CULTUUREDUCATIE MET KWALITEIT IN HET PRIMAIR ONDERWIJS FONDS VOOR CONTROLEPROTOCOL PROJECTSUBSIDIE IN HET KADER VAN DE DEELREGELING CULTUUREDUCATIE MET KWALITEIT IN HET PRIMAIR ONDERWIJS FONDS VOOR CULTUURPARTICIPATIE 2013 2016 2013-2016 Aangepaste versie februari 2015,

Nadere informatie

Voor de geriatrische revalidatiezorg (GRZ) stelt de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) tarieven vast van DBC-zorgproducten.

Voor de geriatrische revalidatiezorg (GRZ) stelt de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) tarieven vast van DBC-zorgproducten. Bijlage 1 Onderzoeksprotocol aanlevering kostprijzen GRZ op basis van kostprijsmodel 1. Uitgangspunten 1.1 Doelstelling Voor de geriatrische revalidatiezorg (GRZ) stelt de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa)

Nadere informatie

Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL. te Amsterdam. Jaarrekening 2012

Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL. te Amsterdam. Jaarrekening 2012 Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL te Amsterdam Jaarrekening 2012 Inhoudsopgave Blad Verslag van het Bestuur 2 Jaarrekening Balans per 31 december 2012 4 Staat van baten en lasten over

Nadere informatie

Reglement audit committee

Reglement audit committee Reglement audit committee Artikel 1. Vaststelling en wijziging reglement 1. Dit reglement is vastgesteld door de raad van commissarissen op 19 augustus 2013, gewijzigd op 2 december 2013 en laatstelijk

Nadere informatie

Object van controle is de jaarrekening 2013. Tevens geeft de accountant aan of het jaarverslag met de jaarrekening verenigbaar is.

Object van controle is de jaarrekening 2013. Tevens geeft de accountant aan of het jaarverslag met de jaarrekening verenigbaar is. CONTROLEPROTOCOL VOOR DE ACCOUNTANTSCONTROLE OP DE JAARREKENING 2013 VAN DE GEMEENTE KRIMPEN AAN DEN IJSSEL 1. Inleiding Bij besluit van 06 november 2003 heeft de gemeenteraad Deloitte Accountants aangewezen

Nadere informatie

Materieel belang in de jaarrekening. Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving

Materieel belang in de jaarrekening. Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving Materieel belang in de jaarrekening Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving Agenda Inleiding Doel van de jaarrekening Wat is materieel belang Wat

Nadere informatie

Stichting Bewaarder European Opportunities Fund. te Amsterdam. Jaarrekening 2013 - 1 -

Stichting Bewaarder European Opportunities Fund. te Amsterdam. Jaarrekening 2013 - 1 - Stichting Bewaarder European Opportunities Fund te Amsterdam Jaarrekening 2013-1 - - 2 - Stichting Bewaarder European Opportunities Fund Inhoudsopgave Jaarrekening 2013 Balans 4 Staat van baten en lasten

Nadere informatie

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 610 HET IN AANMERKING NEMEN VAN DE INTERNE AUDITWERKZAAMHEDEN

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 610 HET IN AANMERKING NEMEN VAN DE INTERNE AUDITWERKZAAMHEDEN INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 610 HET IN AANMERKING NEMEN VAN DE INTERNE AUDITWERKZAAMHEDEN INHOUDSOPGAVE Paragrafen Inleiding... 1-4 Reikwijdte en doelstellingen van de interne audit... 5 Verhouding

Nadere informatie

Vervolg solvabiliteitsrichtlijnen DNB vanaf 2010

Vervolg solvabiliteitsrichtlijnen DNB vanaf 2010 Vervolg solvabiliteitsrichtlijnen DNB vanaf 2010 Ontwikkelde oplossingen voor FOV-leden Out of the box actuaries and risk professionals 1 SOLVENCY II In 2012 zal de Europese Commissie (EC) het huidige

Nadere informatie

Controleverordening DCMR Milieudienst Rijnmond 2014

Controleverordening DCMR Milieudienst Rijnmond 2014 Controleverordening DCMR Milieudienst Rijnmond 2014 DCMR Milieudienst Rijnmond Parallelweg 1 3112 NA Schiedam telefoon: (010) 2468 000 telefax : (010) 2468 283 Web: http://www.dcmr.nl/ 1 van 5 Het algemeen

Nadere informatie

Inhoudsopgave OVERIGE GEGEVENS

Inhoudsopgave OVERIGE GEGEVENS ABP Jaarverslag 2014 Inhoudsopgave OVERIGE GEGEVENS 3 Gebeurtenissen na balansdatum 4 Statutaire winstverdeling 5 Actuariële verklaring 6 Controleverklaring van de onafhankelijke accountant 8 OVERIGE

Nadere informatie

Accountantsverslag 2012

Accountantsverslag 2012 pwc I Accountantsverslag 2012 Permar Energiek B.V. 24 mei 2013 pwc Permar Energiek B.V. T.a.v. de Raad van Commissarissen en de Directie Horaplantsoen 2 6717LT Ede 24 mei 2013 Referentie: 31024B74/DvB/e0291532/zm

Nadere informatie

Steunstichting SBWU. Boekjaar 2014. Steunstichting SBWU Utrecht. 2 april 2015

Steunstichting SBWU. Boekjaar 2014. Steunstichting SBWU Utrecht. 2 april 2015 Steunstichting SBWU Boekjaar 2014 Steunstichting SBWU Utrecht 2 april 2015 Inhoud Blad Jaarrekeningverslag over boekjaar 2014 3 Jaarrekening 2014 4 Balans per 31 december 2014 5 Winst-en verliesrekening

Nadere informatie

Deloitte. Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland. Rapport van bevindingen voor het boekjaar eindigend op 31 december 2014.

Deloitte. Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland. Rapport van bevindingen voor het boekjaar eindigend op 31 december 2014. Deloitte Accountants B.V. Park Veidzigt 25 4336 DR Middelburg Postbus 7056 4330 GB Middelburg Nederland Tel: 088 288 2888 Fax 088 288 9895 www.deloitte.n1 Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland

Nadere informatie

Nieuwe controleverklaring voor oob s. Uitgebreider met meer informatie over werkzaamheden accountant

Nieuwe controleverklaring voor oob s. Uitgebreider met meer informatie over werkzaamheden accountant Nieuwe controleverklaring voor oob s Uitgebreider met meer informatie over werkzaamheden accountant Versie oktober 2014 2014 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd

Nadere informatie

CONTROLEPROTOCOL voor de accountantscontrole op de jaarrekening 2013 van de gemeente Hengelo

CONTROLEPROTOCOL voor de accountantscontrole op de jaarrekening 2013 van de gemeente Hengelo CONTROLEPROTOCOL voor de accountantscontrole op de jaarrekening 2013 van de gemeente Hengelo 0 Inleiding De Gemeentewet(GW), art. 213, schrijft voor dat de gemeenteraad één of meer accountants aanwijst

Nadere informatie

indien ten behoeve van het getrouwe beeld een nadere toelichting noodzakelijk is in een jaarrekening die voldoet aan de Regeling Verslaggeving WTZi

indien ten behoeve van het getrouwe beeld een nadere toelichting noodzakelijk is in een jaarrekening die voldoet aan de Regeling Verslaggeving WTZi Audit Alert 25 Verklaringen bij jaarrekeningen van AWBZ- en GGZ-instellingen indien ten behoeve van het getrouwe beeld een nadere toelichting noodzakelijk is in een jaarrekening die voldoet aan de Regeling

Nadere informatie

Hoofdstuk 1. Inleidende Bepalingen. Hoofdstuk 2. Kwartaalstaten. Regeling informatieverstrekking pensioenfondsen. Artikel 1.1.

Hoofdstuk 1. Inleidende Bepalingen. Hoofdstuk 2. Kwartaalstaten. Regeling informatieverstrekking pensioenfondsen. Artikel 1.1. Regeling informatieverstrekking pensioenfondsen Regeling van De Nederlandsche Bank N.V. van 30 maart 2007,nr. Juza/2007/00014/CLR, houdende regels met betrekking tot het rapportagekader als bedoeld in

Nadere informatie

- ANNUAL REPORT 2006 - Stichting Bewaarbedrijf Guestos. te Amsterdam. Jaarrekening 2006 10/05/07, 11:50

- ANNUAL REPORT 2006 - Stichting Bewaarbedrijf Guestos. te Amsterdam. Jaarrekening 2006 10/05/07, 11:50 te Amsterdam Jaarrekening 2006 Inhoudsopgave Jaarrekening 2006 Balans 4 Staat van baten en lasten 5 Toelichting 6 Accountantsverklaring 7 Amsterdam, 27 april 2007 Balans (na winstbestemming) 31-12-2006

Nadere informatie

Stichting Bewaarbedrijf Guestos. te Amsterdam. Jaarrekening 2012 - 1 -

Stichting Bewaarbedrijf Guestos. te Amsterdam. Jaarrekening 2012 - 1 - te Amsterdam Jaarrekening 2012-1 - - 2 - Stichting Bewaarbedrijf Guestos Inhoudsopgave Jaarrekening 2012 Balans 4 Staat van baten en lasten 5 Toelichting 6 Accountantsverklaring 8 Amsterdam, 15 februari

Nadere informatie

Reglement van de Auditcommissie van Stichting TBV

Reglement van de Auditcommissie van Stichting TBV Vastgesteld in de Raad van Toezicht d.d. 12 september 2007 Reglement van de Auditcommissie van Stichting TBV 0. Inleiding 0.1. Dit reglement is opgesteld door de Raad van Toezicht ingevolge artikel 18

Nadere informatie

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE Add Value Fund N.V.

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE Add Value Fund N.V. PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE Add Value Fund N.V. I Inleiding Keijser Capital Asset Management B.V. (de Directie ) voert de directie over Add Value Fund N.V. (hierna ook Add Value Fund of Fonds ). De Directie

Nadere informatie

Nieuwe rol accountant bij goedkeuring bestuursverslag

Nieuwe rol accountant bij goedkeuring bestuursverslag Nieuwe rol accountant bij goedkeuring bestuursverslag Anton Dieleman RA Deze bijdrage aan AccountantWeek besteedt aandacht aan de rol van de accountant bij het bestuursverslag 1. Aanleiding hiervoor is,

Nadere informatie

Stichting Bewaarbedrijf Guestos. te Amsterdam. Jaarrekening 2009 - 1 -

Stichting Bewaarbedrijf Guestos. te Amsterdam. Jaarrekening 2009 - 1 - te Amsterdam Jaarrekening 2009-1 - - 2 - Stichting Bewaarbedrijf Guestos Inhoudsopgave Jaarrekening 2009 Balans 4 Staat van baten en lasten 5 Toelichting 6 Accountantsverklaring 8 Amsterdam, 29 april 2010-3

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 36280 18 december 2014 Regeling van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 10 december 2014, nr.

Nadere informatie

Het accountantsrapport en uw onderneming

Het accountantsrapport en uw onderneming Het accountantsrapport en uw onderneming 1. Inleiding Elke onderneming heeft belanghebbenden. Denk bijvoorbeeld aan personeelsleden, crediteuren en de overheid (de fiscus, subsidieverlenende instanties).

Nadere informatie

Hellendoom. Aan de raad. III II III IIII IIII III III II (code voor postverwerking)

Hellendoom. Aan de raad. III II III IIII IIII III III II (code voor postverwerking) Punt 11. : Controleprotocol jaarrekeningen G 6 m 6 6 R T 6 2011 tot en met 2014 _- sa. Hellendoom Aan de raad Samenvatting: De accountant geeft bij de jaarrekening een controleverklaring af waarin zowel

Nadere informatie

Triodos Custody bv JAARVERSLAG 2008. TlCustody

Triodos Custody bv JAARVERSLAG 2008. TlCustody Triodos Custody bv JAARVERSLAG 2008 TlCustody Inhoud 3 Directieverslag Jaarrekening 2008 4 Balans per 31 december 2008 5 Winst- en verliesrekening over 2008 6 Toelichting op de balans en de winst- en verliesrekening

Nadere informatie

Concept Praktijkhandreiking 1118 Het optreden van de accountant in de algemene vergadering van aandeelhouders Reactietermijn tot 16 december 2011

Concept Praktijkhandreiking 1118 Het optreden van de accountant in de algemene vergadering van aandeelhouders Reactietermijn tot 16 december 2011 Concept Praktijkhandreiking 1118 Het optreden van de accountant in de algemene vergadering van aandeelhouders Reactietermijn tot 16 december 2011 NIVRA en NOvAA gebruiken de merknaam NBA (Nederlandse Beroepsorganisatie

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering en de directie van Vlootfonds Hanzevast 3 ms Hanze Göteborg N.V. Verklaring betreffende de jaarrekening Wij hebben de in

Nadere informatie

Stichting Bewaarder Fonds Bloemendaal

Stichting Bewaarder Fonds Bloemendaal te Amsterdam Jaarrekening 2008-1 - - 2 - Stichting Bewaarder Fonds Bloemendaal Inhoudsopgave Jaarrekening 2008 Balans 4 Staat van baten en lasten 5 Toelichting 6 Accountantsverklaring 8 Amsterdam, 6 april

Nadere informatie

CONTROLEPROTOCOL Technologische Milieu Innovatie-regeling 2008-2013 (TMI) In het kader van het EFRO programma KANSEN VOOR WEST 2007-2013

CONTROLEPROTOCOL Technologische Milieu Innovatie-regeling 2008-2013 (TMI) In het kader van het EFRO programma KANSEN VOOR WEST 2007-2013 CONTROLEPROTOCOL Technologische Milieu Innovatie-regeling 2008-2013 (TMI) In het kader van het EFRO programma KANSEN VOOR WEST 2007-2013 VERSIE 1.0 MEI 2009 HOOFDSTUK 1 ALGEMENE INFORMATIE Dit controleprotocol

Nadere informatie

Enkelvoudige jaarrekening 2011. WestlandUtrecht Bank N.V.

Enkelvoudige jaarrekening 2011. WestlandUtrecht Bank N.V. Enkelvoudige jaarrekening 2011 WestlandUtrecht Bank N.V. Inhoud Verslag Raad van Bestuur 2 Enkelvoudige balans 4 Enkelvoudige winst- en verliesrekening voor de periode eindigend op 31 december 5 Overige

Nadere informatie

Geachte directie, De Nederlandsche Bank N.V. Toezicht verzekeraars. Postbus 98 1000 AB Amsterdam 020 524 91 11 www.dnb.nl. Handelsregister 3300 3396

Geachte directie, De Nederlandsche Bank N.V. Toezicht verzekeraars. Postbus 98 1000 AB Amsterdam 020 524 91 11 www.dnb.nl. Handelsregister 3300 3396 De Nederlandsche Bank N.V. Toezicht verzekeraars Postbus 98 1000 AB Amsterdam 020 524 91 11 www.dnb.nl Handelsregister 3300 3396 Onderwerp Aandachtspunten Day One rapportage Geachte directie, Vanaf 1 januari

Nadere informatie

GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE

GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE ACHMEA BELEGGINGSFONDSEN BEHEER B.V. Inleiding, statutair gevestigd te s-gravenhage (KvK nr. 8062738), beschikt over een vergunning als beheerder van beleggingsinstellingen,

Nadere informatie