Checkup. Valkliniek... meer dan stappen alleen. met AZ Sint-Maarten. 2-4 Valkliniek. 5 Nieuwe behandeling handaandoening. 6-7 Triage op spoed

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Checkup. Valkliniek... meer dan stappen alleen. met AZ Sint-Maarten. 2-4 Valkliniek. 5 Nieuwe behandeling handaandoening. 6-7 Triage op spoed"

Transcriptie

1 A Checkup met AZ Sint-Maarten Informatie voor zorgverstrekkers uit de regio maart Valkliniek 5 Nieuwe behandeling handaandoening 6-7 Triage op spoed 8-9 Patiëntveiligheid Prikkelbare Darm Syndroom Memisa 14 Nieuwe MUG 15 Obesitaskliniek 16 Wetenschappelijke publicaties Valkliniek... meer dan stappen alleen en verder Kort nieuws CMYK Grijs =

2 Valkliniek... meer dan stappen alleen Ganganalyse via GAITRite-systeem Bekijk ook het filmpje van de valkliniek op > Patiënten > Raadplegingen > Disciplines > Valkliniek Vallen is een belangrijke oorzaak van morbiditeit en mortaliteit bij ouderen. Meestal is de oorzaak multifactorieel. Daarnaast kan valangst het valrisico nog versterken of aanleiding geven tot depressie en sociale isolatie. Vroegherkenning van mobiliteitsproblemen en gevaarlijke thuissituaties bij ouderen is dan ook een groeiende opdracht in de zorg voor onze vergrijzende bevolking. De valkliniek AZ Sint-Maarten heeft in dit kader een project opgestart om de detectie van valrisico te optimaliseren. Er wordt gebruik gemaakt van de evidence based methoden voor screening, aangevuld met een wetenschappelijk onderbouwde ganganalyse methode met behulp van een GAITRite-systeem. Vallen, syncope en gangstoornissen zijn geen normale gevolgen van veroudering. Zij komen echter meer voor op hogere leeftijd. Bij 60-plussers wordt meer dan 70% van de totale medische kosten door ziekenhuisopname, revalidatie en eventueel opname in een woonzorgcentrum veroorzaakt door accidentele val. Meestal is een heupfractuur het gevolg. Het is dus belangrijk om de risicogroep te kunnen omschrijven, gevaren en voortekens van valrisico te herkennen, het probleem multifactorieel te gaan evalueren en op deze verschillende facetten te interveniëren, gekoppeld aan een overzichtelijke verslaggeving aan de behandelende huisarts. Onderzoek en werking In de valkliniek worden de valrisico s door een multidisciplinair team onderzocht. Men kijkt naar het gangpatroon en het evenwicht. De risicofactoren die aanleiding kunnen geven tot meer vallen worden afgetoetst. Al deze onderzoeken kunnen ambulant gebeuren in één dag. De onderzoeken bieden het team inzicht in de functionaliteit en de invloeden van het functioneren op het dagelijks leven. Het doel is tweeledig: primaire preventie door onderzoek bij mensen met een mogelijk risico op vallen en secundaire preventie door onderzoek en behandeling van bejaarden die al eens gevallen zijn de laatste 12 maanden. Het gangpatroon wordt opgebouwd uit: de wijze waarop de voeten geplaatst worden de snelheid en de vloeiendheid van deze beweging de beweging van het zwaartepunt (center of mass) verplaatsing van het drukvlak (center of pressure) de soepelheid van het bovenlichaam. De gangkarakteristieken veranderen met: de leeftijd door onderliggende pathologie (Alzheimer patiënten en Parkinsonziekte) 2

3 Wie komt in aanmerking? Personen met verhoogd valrisico door eerder valpartij tijdens de laatste 12 maanden. Patiënt met klachten rond evenwicht en stabiliteit. Mobiliteits-/evenwichtsstoornissen Polymedicatie /Polypathologie Orthostatisme (bloeddrukdaling bij rechtkomen), duizeligheid Visusproblemen - gehoorproblemen Neurologische problemen (geheugenperifere neurodegeneratieve aandoeningen - Parkinsonziekte - MS - Huntingtonziekte - herseninfarct) Sarcopenie (spierverlies-spierzwakte), ondervoeding, vermagering, osteoporose Patiënt met valangst Praktisch verloop Tijdens een raadpleging bij de (internist-)geriater gebeurt er een medische evaluatie gericht op de mogelijke oorzaak van de gang- of valproblematiek: Voorgeschiedenis Omstandigheden van de val Voorafgaande symptomen Medicatie Voedingsstatus Osteoporoserisico Ganganalyse De verpleegkundige richt zich vooral op het screenen van de risicofactoren: Visusstoornissen Gehoorsproblemen Urine-incontinentie Orthostatische hypotensie (tilttest) Voedingstoestand (labo- vitamine - eiwit status) Sarcopenie (knijpkracht- BIA -DEXA) De ergotherapeut evalueert het gedrag en de woon-en leefomgeving: ADL Cognitie Depressie Valangst Externe risicofactoren Er wordt gebruik gemaakt van CS-PFP 10 om de dagelijks handelingen naar valrisico te evalueren Cognitieve oppuntstelling wordt verder uitgewerkt indien screening duidelijke problemen in die richting aangeeft. De kinesist spoort eventuele mobiliteitsen evenwichtsstoornissen op: Tinetti Balanstest Timed up and go De eventueel aanvullende onderzoeken (beeldvorming, neurologische oppuntstelling EMG-EEG, NKO en cardiologische oppuntstelling) worden vanuit onze dienst gecoördineerd om alle resultaten binnen 1 dag te kunnen verkrijgen. Behandeling Het doel van de behandeling is het verhogen van zelfstandige functionaliteit, mobiliteit en gangzekerheid. Behandelingen: Medicatieaanpassing, voedingsadvies, onderliggende pathologie behandelen. Gang- en balanstraining (via ambulante dienst fysiotherapie of een behandelingsschema overgedragen aan een kinesist naar keuze). Geheugentraining voor concentratie en dubbeltaak oefeningen Aanpassing thuiszorgomgeving via ergotherapeutisch huisbezoek en organiseren van de thuishulp door de sociaal verpleegkundige Multi-tasken anno 2012 Stappen is een complexe motorische taak die normaal eerder automatisch uitgevoerd wordt. Wanneer we ouder worden neemt dit automatisme geleidelijk af. Ouderen gaan zich meer op het stappen moeten focussen waardoor ze minder aandachtsreserve hebben voor andere taken. Multi-taksen (meerdere fysische en cognitieve opdrachten samen doen) wordt Ganganalyse via GAITRite Via een GAITRite - electronic walkway (druksensortapijt met ganganalyse systeem) tekenen we de gangkarakteristieken (gangsnelheid, pasbreedte, pasvaribiliteit, staplengte, drukverdeling ed..) op. Die kenmerken kunnen de gangafwijkingen en de tekorten tijdens een dubbeltaak weergeven. De gegevens (meetresultaten en beelden) van de gangmat blijven opgeslagen in een computersysteem waardoor zij op elk moment terug kunnen bekeken worden door artsen en therapeuten. Zij stellen de diagnose en schrijven een behandelingsplan uit. Via een nieuwe registratie, na het doorlopen van een behandelingsplan, kan met een vergelijkend computer-algoritme de evolutie bekeken worden. lees verder op blz. 4 3

4 vervolg van blz. 3 moeilijker. Hierdoor gaan patiënten een verstoord gangpatroon vertonen wanneer ze een mentale taak uitvoeren en de aandachtsreserve te klein geworden is. Zij kunnen ook verminderde aandacht hebben tijdens het verplaatsen. Ze gaan in extremis stoppen met stappen tijdens het denken en stoppen met denken tijdens het stappen (stop walking while talking). Dit verhoogd de valrisico s. Andere risicofactoren zullen een rol gaan spelen in het multi-tasken waardoor de fysische bescherming verzwakt. Sarcopenie (verminderde spierkracht), frailty (kwetsbaarheid) en combinaties met polyfarmacie zullen stress veroorzaken en hierdoor het uitvoeren van meervoudige opdrachten nog bemoeilijken. Ganganalyse zal hierdoor ook ondersteunende informatie bieden bij het onderzoek naar dementie in de geheugenkliniek. Gangdynamica en GAITRite Vallen gebeurt meestal tijdens een dynamisch moment. Daarom is het ook zinvol om ganginstabiliteit van stap tot stap te meten in een beweging en niet tijdens een statische test. Sensitieve markers en kwantitatieve metingen zijn dan ook belangrijke wapens. Via een GAITRite - electronic walkway (druksensortapijt met ganganalyse systeem) tekenen we de gangkarakteristieken (gangsnelheid, pasbreedte, pasvaribiliteit, staplengte, drukverdeling ed..) op. Die kenmerken kunnen de gangafwijkingen en de tekorten tijdens een dubbeltaak weergeven. Studies toonden aan dat deze parameters een predictieve waarde hebben voor valrisico. Deze veranderingen kunnen in sommige gevallen eerder discreet zijn en daardoor niet steeds klinisch met het blote oog waarneembaar zijn. Via de GAITRite kunnen we de spatiotemporele veranderingen van de gang tijdens dubbeltaak opdrachten analyseren. Deze risicoparameters worden hierdoor zichtbaar voor de onderzoeker. Praktische info voor de patiënt We raden de patiënt aan: - gemakkelijke kleding te dragen - aangepast schoeisel te dragen (geen hoge hakken, goed passend, achteraan dicht) - eventueel het eigen hulpmiddel mee te brengen (stok, ) - medicatielijst mee te brengen - SIS-kaart + identiteitskaart mee te brengen Contact Onderzoek kan ambulant via verwijzing van de huisarts of intern via verwijzing door een ziekenhuisarts aangevraagd worden. dr. A.M. De Cock - geriater Geriatrisch dagziekenhuis Campus Zwartzustersvest, Zwartzustersvest 47, 2800 Mechelen tel Kort nieuws Inschrijvingen vrije raadpleging De inschrijvingen voor vrije raadpleging starten voortaan 30 minuten vóór de eigenlijke start van de raadpleging. Patiënten kunnen dus ten vroegste een half uur voordien een ticket nemen aan de wachtrijkiosk. Kort nieuws Inschrijvingen patiënten oncologisch dagziekenhuis Het inschrijvingstraject van oncologische dagziekenhuispatiënten is aangepast. Nog enkel op de 1ste dag van hun behandeling (opstart) moeten deze patiënten zich laten inschrijven via de inschrijvingsdesks in de hal van het ziekenhuis. Ze nemen een ticket en kiezen daarbij de wachtrij opname zonder overnachting. Vanaf dag 2 van hun behandeling kunnen zij onmiddellijk terecht op de afdeling. De afdeling zelf zal de nodige kamerkeuzeformulieren laten ondertekenen en het patiëntidentificatiebandje aanbrengen na controle van de identiteit. 4

5 Injectie kan chirurgische ingreep bij handaandoening vermijden Ziekte van Dupuytren Vele duizenden Belgen lijden aan de ziekte van Dupuytren. Een goedaardige weefselvorming van koorden en knobbels in de handpalm en de vingers geven aanleiding tot gekromde vingers. Vele patiënten merken dit pas laattijdig op omdat er in de beginfase weinig hinder bestaat en deze ziekte ook geen pijn veroorzaakt. Later gaan de vingers meer krom staan en treedt er functieverlies op bij dagdagelijkse handelingen: iemand een hand geven, zichzelf wassen, dingen vasthouden, typen, een winterse handschoen dragen, sport beoefenen... Voor hen is er goed nieuws. Via een nieuwe en revolutionaire behandeling wordt een natuurlijk afgeleid product van een bacterie ingespoten. De vingers kunnen nadien zonder heelkundige ingreep weer recht gezet worden. Geen langdurige wondverzorging meer nodig, de revalidatie is veel korter en de patiënt heeft zijn mobiliteit quasi meteen terug. Huidige behandeling: heelkundig ingreep Pas vanaf het ogenblik dat de patiënt zijn handpalm niet meer plat op de tafel kan leggen zal de handchirurg de indicatie stellen voor een behandeling. Indien men te vroeg ingrijpt, wordt het ontstaan van andere knobbels op andere plaatsen in de handpalm versneld. Tot op heden was een operatie de enige goede optie voor de patiënt om het dupuytrenweefsel te verwijderen. Na dergelijke operaties heeft de patient weken wondverzorging nodig en moet hij een revalidatieschema volgen. Het aantal operaties in ons land schommelt rond de Nieuwe behandeling zonder heelkundig ingreep Een revolutie voor de behandeling van deze ziekte heeft zich nu aangekondigd. Uit een bacterie - de clostridiumbacterie - werd een werkzame stof geïsoleerd, een collagenase. Dit enzyme lost bepaalde types collageen op. De dupuytrenkoorden zijn nu juist samengesteld uit dit collageentype. Het enzyme wordt via een injectie in de handpalm losgelaten op de weefsel. Spijtig genoeg komen niet alle dupuytrenpatienten hiervoor in aanmerking. De stof is enkel efficiënt bij belangrijke koordvorming, niet bij dupuytrenknobbels. Deze zijn anders samengesteld. Het is de handchirurg, die moet beoordelen welke patient al dan niet in aanmerking komt voor de injectietechniek. Het voordeel van de injectietechniek is minder wondzorg en sneller hernemen van de dagelijkse werkzaamheden. Een revalidatie met kine en spalken is echter dezelfde als na een operatie. Van de 3600 operaties, die nu worden uitgevoerd, zouden een 1000-tal in aanmerking komen voor deze techniek. Contact Surf naar de website van handchirurgie van het AZ Sint-Maarten via dr. Ludo Coenen - handchirurg centraal medisch secretariaat campus Leopoldstraat: - info: afspraak:

6 Triage op de spoedgevallendienst Manchester Triage Systeem Op onze spoeddiensten in Mechelen en Duffel komen een honderdtal patiënten per dag binnen, met de meest diverse pathologie, met de meest summiere tot uitgebreide vragen en met de meest uiteenlopende graden van urgentie. Zoals op elke spoedgevallendienst melden vele patiënten zich aan zonder doorverwijzing en hebben ze vaak klachten die eigenlijk niet op een spoedgevallendienst thuishoren. Om er voor te zorgen dat toch elke patiënt adequaat verzorgd wordt en urgenties voorrang krijgen, is een goed triagesysteem een must. Zowel voor de patiënt, als voor de verpleegkundigen én de artsen. Want zoals we allemaal weten zal de ziekste patiënt het minst lawaai maken. Contact dr. Karolina Kindt Diensthoofd urgentiegeneeskunde Spoed campus Leopoldstraat Spoed campus Rooienberg Wat is triage? Triage is het formele proces van classificeren van patiënten naar de mate waarin het leven of de ledematen worden bedreigd of symptomen verlicht moeten worden. Dit gebeurt bij aankomst van de patiënten op de spoedgevallendienst. De classificatie heeft als doel dat de patiënten het meest geschikte vervolgtraject doorlopen binnen de vereiste mate van urgentie. Op de spoedgevallendienst van het AZ Sint-Maarten wordt het Manchester triagesysteem gebruikt, gebaseerd op symptomen en aanmeldingsklachten. Met dit systeem krijgt elke patiënt binnen de 10 minuten de juiste urgentiecategorie en wordt binnen de afgesproken termijn gezien door de spoedarts. Bovendien kan de patiënt op heel korte termijn zijn verhaal doen, de eerste meest noodzakelijk hulp krijgen en geïnformeerd worden over het verdere traject. De triage gebeurt door een verpleegkundige met de bijzondere beroepstitel spoedgevallenzorg. Op elk moment van de dag is er één verpleegkundige die instaat voor de triage en de coördinatie van de patiënten op spoed. Deze verpleegkundige is ook het centrale aanspreekpunt en is ook steeds beschikbaar voor hertriage. Het spreekt voor zich dat deze taak arbeidsintensief is en een grote graad aan multitasken en empathie inhoudt. Hoe gebeurt triage concreet in het AZ Sint-Maarten? De patiënt meldt zich aan op de spoedgevallendienst van het AZ Sint-Maarten en wordt ingeschreven door de administratieve kracht. Binnen 10 minuten na binnenkomst op de spoedgevallendienst wordt een triagegesprek met de patiënt gestart in de triagebox door de triageverpleegkundige. Binnen dit gesprek krijgt de patiënt informatie over de urgentiecategorie, de te verwachten wachttijd, eventuele hertriage en hoe de wachttijd benut wordt. Men dient de eerste zorg toe (wondzorg, pijnstilling volgens standing order). Afhankelijk van de urgentiegraad wordt de patiënt in een behandelbox geplaatst (waarna het zorgproces wordt ingezet) of terug naar de wachtkamer verwezen. De triageverpleegkundige stelt de spoedarts op de hoogte van de urgentieclassificatie. Deze verschijnt ook op het digitale beeld van de behandelboxen in de dispatchruimte. Wanneer er plaats vrij is wordt de langst wachtende patiënt in de wachtzaal in een behandelbox geplaatst. Hertriage gebeurt wanneer de toestand van de patiënt achteruit gaat waardoor hij niet langer kan wachten, of wanneer de maximale wachttijd zou worden over- 6

7 Aankomst patiënt Registratie door receptionist Triagegesprek Urgentiecategorie Patiënt in wachtzaal Verslechtering toestand verstrijken wachttijd schreden. Dit laatste komt in de praktijk echter enkel voor wanneer het MIP (Medisch Interventie Plan) werd afgekondigd en de spoeddienst wordt ingezet voor de opvang van slachtoffers van een ramp. Eens de patiënt in de behandelbox aanwezig is, komt de spoedarts de patiënt behandelen. Bij verwezen patiënten wordt uiteraard contact opgenomen met de desbetreffende ziekenhuisspecialist. Een opname wordt steeds in overleg met die specialist geregeld, ambulante afhandeling kan door de spoedarts zelf worden gedaan. Speciale aandacht is er voor kinderen, patiënten die met de ziekenwagen gebracht worden en immobiele patiënten. Omdat pediatrische urgenties moeilijker in te schatten zijn worden kinderen steeds onmiddellijk getrieerd en met voorrang in de pediatriebox geplaatst. Ook immobiele patiënten of patiënten die op een brancard worden binnengebracht, worden met voorrang behandeld. Ze worden zo snel mogelijk op een spoedbrancard naar een behandelbox gebracht. Patiënt in behandelkamer Hertriage Starten zorgtraject Manchester Triage Systeem Het Manchester Triage Systeem werkt niet met medische diagnosen, maar gaat uit van de klachten van patiënten zoals hoofdpijn, buikpijn of een val van een hoogte. Het systeem bestaat uit een aantal stroomschema s die ieder afzonderlijk een scala van klachten aangeven. De opbouw van de stroomschema s is gebaseerd op algemene standaardcriteria die in elk stroomschema terugkeren (levensbedreigend/pijn/bloeding/bewustzijnsniveau/temperatuur/tijdsbestek). Daarnaast kent elke klacht nog een aantal specifieke criteria. Ieder schema start met die criteria die gerelateerd zijn aan de meest hoge urgentie, om vervolgens een minder hoge urgentie te behandelen. Op basis van de aard van de klacht en aan de hand van de schema s komt men finaal tot een bepaalde urgentiecategorie aangegeven door een kleur. Het triagesysteem verbetert de kwaliteit van de acute opvang, reduceert de klachten over de wachttijden, informeert de patiënt sneller en beter, benut de behandelcapaciteit efficiënter en verkort de doorlooptijd. 7

8 Patiëntveiligheid in het AZ Sint-Maarten Kwaliteitsvolle zorgverlening Veilige zorg is één van de fundamenten van onze kwaliteitsvolle zorgverlening. We optimaliseren daarom permanent ons veiligheidsbeleid en onze veiligheidscultuur. Zo nemen we risicovolle processen onder de loep en worden (bijna-)incidenten gemeld en geanalyseerd om van daaruit verbetertrajecten op te starten. We werken daarnaast ook mee aan het overheidscontract kwaliteit en patiëntveiligheid van de Federale Overheidsdienst Volksgezondheid. We belichten enkele kwaliteitsprojecten die als doel hebben het risico op schade aan de patiënt tijdens het verblijf in het ziekenhuis te verminderen: Vragen? Neem dan contact op met Evelien Raman, stafmedewerker kwaliteit en patiëntveiligheid: Klinische farmacie en medicatiegeschiedenis op spoed Voor een goede behandeling in het ziekenhuis is het belangrijk om te weten welke medicatie de patiënt thuis gebruikte en te bepalen of de toediening ervan moet worden gestopt of verdergezet. Vooral bij een spoedopname ontbreken regelmatig accurate gegevens over de thuismedicatie. Via een samenwerkingsproject tussen apothekers, artsen en verpleging willen we de bevraging van deze medicatiegeschiedenis op spoed optimaliseren. Reeds tijdens de triage op spoed kan de verpleegkundige via een standaard medicatielijst de belangrijke medicatiegroepen bevragen en aanvinken. Deze oplijsting is meteen ook een hulpmiddel voor de arts die instaat voor het bepalen van het verdere medicatiebeleid. Op de afdeling heelkunde op campus Leopoldstraat loopt er een pilootproject waarbij de klinisch apotheker intervenieert indien tijdens de anamnese onvoldoende (of geen betrouwbare) info over de thuismedicatie werd verzameld. De apotheker zal dan aanvullend op het gesprek met de patiënt en de familie informatie verzamelen via de huisarts. Dit pilootproject toont opportuniteiten in het verder uitbouwen van de samenwerking met de huisartsen op vlak van medicatiehistoriek. Time out procedure in het operatiekwartier Het AZ Sint-Maarten neemt deel aan de campagne van de overheid: Goede Heelkunde is Veilige Heelkunde. Aan de hand van een checklist willen we de patiëntveiligheid in het operatiekwartier verhogen. Vóór elke ingreep wordt een time-out genomen om een tiental kritieke punten systematisch gezamenlijk te overlopen. Zo wordt onder meer de identiteit van de patiënt gecontroleerd, de plaats van ingreep bevestigd, eventuele allergieën nagegaan, enz. 8

9 Elektronisch incident meld- en leersysteem en referentieverpleegkundigen patiëntveiligheid In 2010 werd gestart met het gebruik van een elektronisch meldformulier, waarmee medewerkers (bijna-)incidenten kunnen registreren. Allerlei incidenttypes kunnen worden gemeld zoals incidenten m.b.t. medicatiebeleid, patiëntadministratie, valpartijen, medische apparatuur, bloedproducten, enz. Aan de hand van oorzakenanalyses worden verbetermaatregelen uitgewerkt. Tegen eind 2012 willen we dit meldformulier op elke afdeling via intranet beschikbaar stellen. In 2011 kregen 15 verpleegkundigen een tweedaagse workshop waarin ze de basis van patiëntveiligheid en incidentanalyse aangeleerd kregen. Daarna werden ze als referentieverpleegkundigen op de afdelingen heelkunde en geriatrie ingezet. Valbus Naar aanleiding van de nationale week voor patiëntveiligheid haalden we van 30 november tot 2 december 2011 de mobiele VALBUS naar Mechelen en Duffel om valpreventie bij een breed publiek onder de aandacht te brengen. De valbus kreeg zo n 135 patiënten, bezoekers en personeelsleden over de vloer. Aanvullend werd op campus Zwartzustersvest een infosessie georganiseerd, waarmee we ook verzorgend personeel uit de woonen zorgcentra in de regio bereikten. Kort nieuws Elektronische verslaggeving vanuit AZ Sint-Maarten Heeft u een vraag over de doorstroming van uw elektronische verslagen? Wenst u uw profiel (elektronisch en/ of per brief) aan te passen? Contacteer onze helpdesk ICT: tel of via 9

10 Prikkelbare Darm Syndroom - PDS Irritable Bowel Syndrome - IBS Prikkelbare Darm Syndroom (PDS) of Irritable Bowel Syndrome (IBS) is een zogenaamde functionele aandoening. Dat wil zeggen dat de symptomen van de patiënt niet verklaard kunnen worden door de bevindingen bij de conventionele onderzoeken (biochemie, endoscopie, histologie, radiologie). De etiologie is multifactoriëel en bestaat uit een combinatie van stoornissen in darmmotiliteit, viscerale (hyper)sensibiliteit en centrale pijnperceptie die o.a. beïnvloed worden door de darmflora, infecties, mucosale permeabiliteit, inflammatoire actoren ter hoogte van de darmwand, genetische factoren, voedingsintoleranties, stress en andere psychologische factoren. Ongetwijfeld is PDS niet één ziekte, maar een groep van gemeenschappellijke symptomen met verschillende oorzaken. Vormt prikkelbare darm syndroom echt een probleem? In België heeft 71% van de mensen wel eens darmklachten: 14% voldoen aan de Rome-III criteria voor PDS (tabel 1). Vrouwen maken hiervan 70% uit. Ongeveer 1/3 van de PDS-patiënten bezocht het afgelopen jaar een arts en bijna 1/4 was minstens 1 dag afwezig van het werk door de klachten. De belangrijkste klachten zijn abdominale pijn/ongemak, opgeblazen gevoel, overdreven darmgassen, plotse defaecatiedrang en constipatie (IBS-C) of diarree (IBS-D) of wisselend stoelgangspatroon (IBS-M). Deze klachten kunnen een belangrijke weerslag op de algemene levenskwaliteit en het psychisch welzijn hebben en het sociaal functioneren verhinderen. Diagnose Voor PDS bestaat geen diagnostische test, wel heeft een typische anamnese een goede diagnostische waarde. In afwezigheid van rode vlaggen is de positief predictieve waarde van de Rome-III 98%. Rode vlaggen zijn: bloedverlies per anum/melaena, gewichtsverlies, nieuwe klachten op 50-jarige leeftijd, koorts, anemie, familiale voorgeschiedenis van coloncarcinoom, afwijkingen bij klinisch onderzoek. Deze vereisen verder nazicht waaronder zeker een coloscopie. Dit is ook aangewezen bij twijfel aan de diagnose of aanslepende klachten. Bij een typische anamnese zijn bloed- en stoelgangsonderzoek niet strikt noodzakelijk, maar dit is uiteraard ook afhankelijk van de leeftijd en overige anamnese. In geval van (al dan niet intermittente) diarree is serologische screening naar coeliakie wel aangewezen: bepaling anti-ttg antistoffen en totaal IgA (ttg: tissue transglutaminase). Guanylaat cyclase-c agonisten Probiotica Antibiotica Ontstekingswerende middelen Fig. 1. Potentiële behandelingen voor de toekomst. Mogelijk nieuwe behandelingswijzen die momenteel nog onderzocht worden Chloridekanaal activators Behandeling De eerste stap in de behandeling bestaat uit uitleg over de aandoening en geruststelling dat de klachten weliswaar zeer hinderlijk kunnen zijn, maar dat het geen bedreigende ziekte is en er dus geen verhoogd risico op darmkanker is. Hierbij is het belangrijk om de directe reden van het bezoek van de patiënt vast te stellen en hier op in te gaan. Het natuurlijk, fluctuerend verloop moet worden uitgelegd evenals de therapeutische verwachtingen, om samen met de patiënt realistische doelen voorop te kunnen stellen. In een tweede stap moeten uitlokkende voedingsfactoren vermeden worden, maar er zijn geen evidence based standaard diëetmaatregelen (tabel 2). Als derde stap moeten medicatie, vezels en probiotica overwogen worden in functie van ernst van de klachten en wens van de patiënt. Probiotica kunnen geprobeerd worden, maar er zijn er zeer veel verschillende beschikbaar al dan niet met enkele kleine Serotonische modulators CFR antgonisten Natriumzout/ tachykinine receptormodulators CCK receptorantagonisten 10

11 positieve studies. Door de diversiteit en beperkte studies is dit momenteel geen evidence based medicine. In een metaanalyse werd enkel een gunstig effect van Bifidobacterium infantis aangetoond op opgeblazen gevoel en flatulentie. Oplosbare vezels hebben soms een gunstig effect, vooral bij constipatie. Andere laxativa zijn vaak ook nodig om de stoelgang te verzachten, maar verbeteren de pijn lang niet altijd. Hetzelfde geldt voor loperamide wat effectief kan zijn tegen diarree, maar de pijn meestal niet verhelpt. Tegen de pijn zijn anti-spasmodica aangewezen waarbij het beste bewijs van een gunstig effect geleverd is voor otilonium bromide (Spasmomen ) in een dosis van 40 mg 3x/d gedurende 15 weken. Ook pepermuntolie (Tempocol ) 2-3x/d wordt in meta-analyses als positief weerhouden, maar dit is op basis van enkele kleine studies. Wanneer er onvoldoende symptoomcontrole is, is een anti-depressivum de volgende stap met als vuistregel een tricyclisch anti-depressivum met lage startdosis bij diarree en een SSRI in standaarddosis bij constipatie. Bij diarree kan rifaximine, een niet resorbeerbaar antibioticum, helpen tegen de abdominale klachten, maar dit is momenteel niet beschikbaar in België en er zijn nog geen gegevens over inductie van resistentie. Bij therapierefractaire constipatie is prucalopride (Resolor ) sinds eind 2010 een nieuwe optie. Dit is een enterokineticum (serotonine 4-receptor agonist) met vaak ook gunstig effect op de pijnklachten. Er zijn ook nog enkele andere nieuwe me- Tabel 1. Rome-III criteria voor prikkelbare darmsyndroom Terugkerende abdominale pijn of ongemak ten minste 3 dagen/maand tijdens de voorbije 3 maanden, samen met minstens 2 van volgende criteria : Verbetering na stoelgang Verandering van de frequentie van de stoelgang Verandering van de vorm (uitzicht) van de stoelgang Voldoen aan deze criteria gedurende de laatste 3 maanden met een begin van de symptomen minstens 6 maanden voor de diagnose Tabel 2. Voeding bij prikkelbare darmsyndroom: diëet is niet evidence based Anamnese! (vraag naar effect van: pikant voedsel tomaat koffie rauwe groente) Gas-producerend voedsel zo nodig vermijden (kolen, bonen, ajuin, etc.) Vezels: eventueel meer om stoelgang te regulariseren; eventueel minder als meer vezels tot meer pijn leiden Lactose-intolerantie: meestal anamnestisch duidelijk Gluten vermijden igv coeliakie Niet gekende echte voedselallergie is zeer zeldzaam Meer en meer bewijs voor negatieve invloed van bepaalde fermenteerbare koolhydraten (FODMAPS) in een subgroup van patiënten: fructanen-fructose, galactanen-galactose, lactose, xylitol, aspartaam (in Candarel ) Kleinere, meer frequente maaltijden bij dyspepsie dicamenten op de markt in de Verenigde Staten, maar nog niet in Europa. Daarnaast zijn er nog veel verschillende potentiële molecules in onderzoek (fig. 1). Wanneer bovenstaande behandelingen onvoldoende helpen, zijn psychotherapie en hypnosetherapie nog opties om te bespreken met de patiënt. Deze hebben een bewezen gunstig effect, maar de studies zijn wel uitgevoerd in expertencentra. In sommige gevallen is verwijzing naar de psychiater noodzakelijk, bijvoorbeeld bij psychiatrische comorbiditeit of onderliggend (psycho)trauma. Besluit Samenvattend kan dus gezegd worden dat prikkelbare darmsyndroom een frequent voorkomende en soms ernstige aandoening is met multifactoriële etiologie waarvoor verschillende symptomatische behandelingen beschikbaar zijn. Er is helaas geen pasklare oplossing en goede communicatie met de patiënt over de aandoening en verwachtingen omtrent therapie is zeer belangrijk. Contact dr. Jurgen Van Dongen Gastro-Enteroloog Secretariaat campus Leopoldstraat en Zwartzustersvest: campus Rooienberg:

12 Honderden moeders gered 6 jaar samenwerking AZ Sint-Maarten - Budjala (Congo) In 2005 sloot het AZ Sint-Maarten een partnerschap met het ziekenhuis van Budjala, in de evenaarsprovincie van Congo. Ons ziekenhuis wil, net zoals 14 andere Belgische ziekenhuizen, zijn maatschappelijk engagement ook buiten onze landsgrenzen opnemen. Want niet alleen de zorg in ons land is belangrijk. Ook in andere landen moeten mensen toegang hebben tot kwalitatieve medische zorg. Ik ga even mijn handen wassen in de Dijle Sinds de jaren 1960 is de medische infrastructuur in Congo er een hele tijd erg op achteruit gegaan. Ons partnerziekenhuis in Budjala stamt nog uit de koloniale tijd, en sindsdien is er bijna niet in geïnvesteerd. Het telt 67 bedden (waarin soms twee zieken liggen), 2 dokters en een 17 verpleegkundigen. Stromend water en elektriciteit zijn afwezig, wat serieuze gevolgen heeft voor de hygiëne. Stel u voor dat onze gezondheidswerkers in Mechelen en omstreken de handen in de Dijle moeten wassen Het ziekenhuis heeft geen keuken: de familie van de zieke moet zelf voor eten instaan. Ondanks al deze beperkingen, bedient het ziekenhuis een streek die ongeveer even groot is als de provincies Antwerpen en Vlaams-Brabant samen. Twee dokters staan in voor ongeveer mensen. U mag er niet aan denken Ondanks het uitgestrekte gebied zijn er slechts 13 kleine, nauwelijks uitgeruste gezondheidscentra die afhangen van het ziekenhuis. De verpleegkundigen die daar werken, proberen met bijzonder weinig middelen wonderen te verrichten. Vóór onze partnerwerking stierf één op dertien vrouwen rond de geboorte. Dat cijfer is nu, mede dankzij ons partnerschap, gehalveerd. Spectaculair! Hoogrentende belegging De samenwerking tussen beide ziekenhuizen focust op vier items: opleiding en permanente vorming van de gezondheidswerkers; lonen en aanmoedigingspremies van de gezondheidswerkers; uitrusting van het ziekenhuis en aankoop van middelen. Het ziekenhuis werkt met een meerjarenplan (met heel concrete doelen) dat zijzelf in nauwe samenwerking met onze bemiddelende ngo Memisa ontwikkeld heeft. Het uiteindelijk doel is om een goed ontwikkelde en toegankelijke gezondheidszorg te creëren, gekoppeld aan de nodige fondsen en een transparante boekhouding. Danzij Memisa is er sinds kort ook een soort mutualiteit opgestart en ligt de kosten van bepaalde behandelingen vast. Zo weet de patiënt op voorhand hoeveel een ingeep zal kosten. Memisa (medische missie samenwerking) is al bijna een eeuw gespecialiseerd in medische ontwikkelingssamenwerking. Zij werkt samen met enorm gemotiveerde, betrokken mensen en is zeer kostenefficiënt. Memisa houdt heel nauw contact met het ziekenhuis en de gezondheidszone. Via haar is er een sterke controle op de ontwikkeling van de gezondheidszorg en de besteding van het geld. Zo kunnen we er garant voor staan dat onze bijdrage hoogrentend is. Maak van 20 euro 200 euro en nog veel meer! Koken kost geld. Maar wie bijdraagt, kan meer woekeren en kan bijdragen tot goede gezondheidszorg. Want u leest het goed: u kunt van 20, 200 maken. Dit ruikt naar een malafide systeem? Toch niet! Hoe werkt het? U geeft per jaar minstens 40 aan Memisa. Dat bedrag kan u 12

13 Memisa zal samen met het ziekenhuis van Budjala nagaan waar de prioriteiten liggen wanneer we financieel ruimte hebben voor een extra project. inbrengen in je belastingen waardoor je slechts 20 zelf betaalt. Bij uw 40 legt de Belgische staat nog eens 160 bij. Een totaal van 200 voor Congo. Zoals u hoger las, zijn de resultaten zeer hoopgevend. Verpleegkundigen zijn nu zo gevormd dat ze met heel eenvoudige middelen de meest dodelijke ziekten behoorlijk kunnen indijken. De samenwerking tussen AZ Sint-Maarten en Budjala heeft dus wel degelijk een heel groot rendement. Na zes jaar intensieve samenwerking, blikken we terug op een geslaagde samenwerking. De toekomst In 2011 verlengden we onze samenwerking met 5 jaar. Concreet betekent dit dat we door allerhande acties en door permanente opdrachten ons engageren jaarlijks minstens financiële ondersteuning te bieden. Komende jaren zal er veel aandacht uitgaan naar een sterk uitgebouwde supervisie van het personeel het kwaliteitsdenken, weet u wel. Daarvoor hanteren we een concreet en gedetailleerd plan, dat gesubsidieerd wordt door Zorgnet Vlaanderen (het vroegere VVI). Er zal ook werk gemaakt worden van een beter opvolgingssysteem voor patiënten. Verder zijn er een aantal dringende noden. Het ziekenhuis beschikt niet over stromend water of elektriciteit (wat medische interventies na zonsondergang onmogelijk maakt) waardoor ondermeer de hygiëne een probleem blijft. Maar ook de lokale gezondheidscentra hebben nood aan verbetering. Indien zij er op vlak van uitrusting op vooruit zouden gaan, zou dit met een minimale extra kost echt een heel groot verschil maken. Nutteloze cadeaus kunnen zeer nuttig worden Misschien heeft u tijdens de kerstperiode vastgesteld dat u nauwelijks nog een bruikbaar cadeautje kon verzinnen. Waarom geen zieken in Congo gelukkig maken door bij een of andere gelegenheid te storten op de rekening? Of gewoon elke maand een klein bedrag aan Congo geven? Met een klein bedrag per maand maakt u het verschil. U stort elke maand 4 op rekeningnummer van Memisa AZ Sint-Maarten, Kerkstraat 63, 1701 Itterbeek, met als mededeling ten voordele van Budjala. Als het totale jaarbedrag meer dan 40 bedraagt, krijgt u een fiscaal attest. U ontvangt maximum vier maal per jaar een overzicht van de werking. U krijgt geen verdere vragen vanuit Memisa om extra hulp, ook geen nutteloze gadgets en uw naam wordt ook niet doorgegeven aan andere organisaties. Meer weten? Surf naar > over AZ > Steun aan Congo of contacteer Bart Fivez op

14 Nieuwe MUG is weloverwogen keuze Volvo XC70 D5 Een aantal MUG-verpleegkundigen hebben verschillende modellen op de weg getest. Hun ervaringen op vlak van veiligheid, rijcomfort, draagkracht, ombouwmogelijkheden alsook ecologische voetafdruk en prijs waren een belangrijke input bij de uiteindelijke keuze: de Volvo XC70 D5. Nieuwe apparatuur verhoogt overlevingskansen De nieuwe MUG is uitgerust met apparatuur die de overlevingskansen van de patiënt kan verhogen: Via een hartbewakingsmonitor kan een EKG voortaan prehospitaal worden doorgezonden. Dit gebeurt via een beveiligde internetverbinding. Zo beschikt de cardioloog reeds voor de aankomst van de patiënt over een EKG en kan de tijd tot katheterisatie sterk beperkt worden. Dat verbetert de outcome van een patiënt met een hartinfarct aanzienlijk. Er is een mobiele koelunit aanwezig met coolpads klaar voor gebruik. Hiermee kan meteen na de reanimatie ter plekke een patiënt koel gehouden worden tot 34 C. Deze milde koeling verhoogt de kans op overleving en herstel van de hersenactiviteit. Hierdoor wordt de zuurstofbehoefte verlaagd waardoor de processen die leiden tot hersendood langzamer verlopen. Ook voor temperatuurgevoelige medicatie is een medische frigo voorzien. Er is een mechanisch hartmassagetoestel (LUCAS) aan boord dat autonoom hartmassages kan toedienen tijdens een reanimatie. Het medisch personeel kan dan tussentijds overige noodzakelijke handelingen verrichten. Meer veiligheid Een veilig rijgedrag van de MUG-bestuurder blijft de belangrijkste factor in het vermijden van ongevallen met een interventiewagen. Maar daarnaast speelt ook de techniciteit van de wagen een belangrijke rol. De XC70 werd op vraag van de overheid specifiek ontwikkeld voor prioritaire voertuigen. Dit type omvat het politiepakket met ondermeer stevigere remmen, niveauregeling op de achteras en stabilisatiestangen. Hierdoor kan een betere stabiliteit gegarandeerd worden bij het nemen van verkeersdrempels bij hoge snelheden. Ook het schokdempend effect is voor de duurzaamheid van de apparatuur en het rijcomfort voor de inzittenden niet onbelangrijk. Meer visibiliteit In het algemeen zijn wagens nu beter geïsoleerd. Dit heeft zijn weerslag op de absorptie van het sirenegeluid. Andere weggebruikers horen daardoor een interventiewagen minder snel. Als tegengewicht hiervoor werd extra aandacht gegeven aan de LED-verlichting. Naast de blauwe LED in de balk zijn ook rode LEDmodules aangebracht. Hierdoor is de MUG-wagen opvallender, zeker bij mist geeft dit een extra voordeel. 14

15 Obesitaskliniek op Chirurgische ingreep om overgewicht te verhelpen? Surf naar de website van de obesitaskliniek van het AZ Sint-Maarten via U vindt er informatie over de onderzoeken, de mogelijke behandelingen, verloop van de hospitalisatie, de revalidatie, het dieet en het team. Is een chirurgische ingreep de oplossing als talloze diëten en bewegingsoefeningen niet resulteren in een blijvend gewichtsverlies? Binnen de obesitaskliniek van het AZ Sint-Maarten zal een team van chirurgen, endocrinologen, psychiaters, revalidatieartsen en diëtisten onderzoeken of de patiënt een geschikte kandidaat is. Zij gaan na of de patiënt voldoet aan de strikte wettelijke criteria en of daarnaast ook de algemene en mentale toestand zo een ingreep toelaten. Indien de patiënt niet in aanmerking komt voor een operatie, wordt een alternatief programma voorgesteld onder begeleiding van onze diëtiste, revalidatiearts en endocrinologen. Contact Afsprakencentrale heelkunde campus Leopoldstraat: campus Rooienberg: campus Zwartzustersvest: Kort nieuws Op pensioen... Geen PIP-borstimplantaten gebruikt in AZ Sint-Maarten Naar aanleiding van de ongerustheid die bestaat omtrent de inplanting van borstimplantaten, kan AZ Sint-Maarten meedelen dat de PIP-implantaten nooit werden gebruikt in dit ziekenhuis, noch in het Dodoensziekenhuis dat tot de fusie AZ Sint-Maarten is toegetreden in juli Patiënten die in AZ Sint-Maarten of in het Dodoensziekenhuis werden geopereerd, hoeven zich hierover dus geen zorgen te maken. Meer informatie over de in opspraak gekomen borstimplantaten is te vinden op de website van het Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten: Voor bijkomend advies: Royal Belgian Society for Plastic Surgery: dr. Valère Debois Neurochirurgie campus Rooienberg dr. Paul Corveleyn Gynaecologie campus Rooienberg 15

16 Recent verschenen wetenschappelijke publicaties Ontvangt u deze Check_up graag per mail, laat het ons dan weten: Radiologie i.s.m. andere disciplines Info bij dr. Filip Vanhoenacker, radioloog en wetenschappelijk verantwoordelijke voor de associatie radiologie AZ Sint-Maarten M. Eyselbergs, F.M. Vanhoenacker, D. Willemen, I. Vervloessem, I. Samson, J. Bosmans Persisterende pijn aan het linkeronderbeen na sportblessure Ortho-Rheumato, 2011, 9 (6) L.J. Ceulemans, L. Verheyen, F.M. Vanhoenacker, R. De Wyngaert, J. De Leersnyder Enchondroma protuberans of the rib Images in clinical radiology, JBR-BTR, 2011, 94: 354 M. Eyselbergs, D. De Vuyst, P. Pals, F.M. Vanhoenacker Case 9784: Kiloh-Nevin syndrome Euro Rad, 2011, dec 27 M. Eyselbergs, F.M. Vanhoenacker, P. Boone An unusual cause of bone marrow oedema in the acetabulum The Britisch Journal of Radiology, 84(2011), M. Eyselbergs, G. De Praeter, M. Dom, F.M. Vanhoenacker Case 9524: Torus palatinus Euro Rad, 2011, sept 20 J. Peeters, F.M. Vanhoenacker, G. Mortier, P.M. Parizel Multicentric carpal-tarsal osteolysis Images in clinical radiology, JBR-BTR, 2011, 94: 218 M. Eyselbergs, R. D Hauwe, K. De Cuyper, M. Camerlinck, B. Van Aken, R. Oyen, F.M. Vanhoenacker Testicular sarcoidosis JBR-BTR, 2011, 94: M. Eyselbergs, F.M. Vanhoenacker, D. Kools Hyperostotic meningioma mimicking skull osteoma Images in clinical radiology, JBR-BTR, 2011, 94: 222 F.M. Vanhoenacker, K. Van Looveren, K. Trap, J. Desimpelaere, K. Wouters, P. Van Dyck, P.M. Parizel, A.M. De Schepper Grading and characterization of soft tissue tumors on magnetic resonance imaging: the value of an expert second opinion report Insights Imaging, jan 2012 / e-issn pp / DOI: /s F.M. Vanhoenacker, P. Van Dyck, K.L. Verstraete MRI of the Postoperative knee (invited lecture), Erasmus Course on Magnetic Resonance Imaging, MRI of Joints, jan. 2012, p / Editors: M. Shahabpour en M. De Maeseneer P. Van Dyck, J.L. Gielen, F.M. Vanhoenacker Normal variants and anatomical pitfalls (invited lecture) Erasmus Course on Magnetic Resonance Imaging, MRI of Joints, jan. 2012, p / Editors: M. Shahabpour en M. De Maeseneer F.M. Vanhoenacker Beenmerg oedeem patroon EduRad 71, jan 2012, sept 20, p ISBN/EAN F.M. Vanhoenacker, K.L. Verstraete Injuries of the posterior corners of the knee Book of Proceedings, ESMRMB 2011, Oct 6-8, Liepzig p / DOI: /s Oftalmologie Info bij dr. Stefaan De Smedt, oogarts S. De Smedt, J. Nkurikiye, Y. Fonteyne, A. Hogewoning, M. Van Esbroeck, D. De Bacquer, S. Tuft, C. Gilbert, J. Delanghe, Ph. Kesteleyn Vernal Keratoconjunctivitis in School Cildren in Rwanda and Its Association with Socio-Economic Status: A Population-Based Survey Am. J. Trop. Med. Hyg., 85(4), 2011, pp DOI: /ajtmh S. De Smedt, J. Nkurikiye, Y. Fonteyne, D. De Bacquer, S. Tuft, C. Gilbert, Ph. Kesteleyn Topical ciclosporin in the treatment of vernal keratoconjunctivitis in Rwanda, Central Africa: a prospective, randomised, double-masked, controlled clinical trial BJO Online First, Oct 14, 2011 DOI: /bjophthalmol U kan de nieuwsflash van het Labo consulteren via onze website % black onder de rubriek Professionals, subrubriek Publicaties. Eindredactie: dr. Frieda Matthys Verantwoordelijke uitgever: dhr. Jan Ennekens Vragen bij deze nieuwsbrief? Kristel De Wever communicatiedienst Leopoldstraat Mechelen Vragen-opmerkingen-suggesties over de zorgverlening of diensten: mail naar Het AZ Sint-Maarten overkoepelt 3 campussen Campus Leopoldstraat Leopoldstraat 2, 2800 Mechelen Campus Rooienberg Rooienberg 25, 2570 Duffel Campus Zwartzustersvest Zwartzustersvest 47, 2800 Mechelen AZ Sint-Maarten maakt deel uit van de vzw Emmaüs. Deze nieuwsbrief zenden wij u toe op basis van uw persoonlijke gegevens zoals opgenomen in onze bestanden. Het AZ Sint-Maarten respecteert uw privacy en we behandelen uw persoonsgegevens dan ook strikt vertrouwelijk en met de grootste omzichtigheid. Overeenkomstig de wet van 8 december 1992 betreffende de verwerking van persoonsgegevens kan u uw gegevens inkijken, verbeteren of verwijderen. 16

ONTHAALBROCHURE GERIATRIE

ONTHAALBROCHURE GERIATRIE ONTHAALBROCHURE GERIATRIE AFDELING A2 C2 - Patiëntinformatie - INHOUDSOPGAVE Inleiding. 1 1. Voorstelling afdeling geriatrie. 2 1.1 Doelstelling van uw verblijf. 2 1.2 Multidisciplinair team. 2 2. Werking

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Welkom op de dienst spoedgevallen

Patiënteninformatie. Welkom op de dienst spoedgevallen Patiënteninformatie Welkom op de dienst spoedgevallen Welkom op onze dienst Namens het team van de dienst spoedgevallen heten wij u van harte welkom. U heeft wellicht veel vragen, bent ongerust en wil

Nadere informatie

De dienst Spoedgevallen

De dienst Spoedgevallen De dienst Spoedgevallen De dienst Spoedgevallen als stageplaats voor studenten. Inhoud 1 Over dienst Spoedgevallen 36 1.1 Welkom 36 1.2 Situering & organogram 36 1.4 Patiëntenpopulatie 37 2 Verloop opvang

Nadere informatie

Informatiebrochure. Dienst Spoedgevallen

Informatiebrochure. Dienst Spoedgevallen Informatiebrochure Dienst Spoedgevallen Geachte patiënt, begeleider of familie U heeft zich zojuist aangemeld op de spoedgevallendienst van het O.L.V. van Lourdes Ziekenhuis te Waregem. In deze folder

Nadere informatie

COLOSCOPIE EN PREVENTIE VAN DARMKANKER. Hoe kan darmkanker voorkomen worden? - Patiëntinformatie -

COLOSCOPIE EN PREVENTIE VAN DARMKANKER. Hoe kan darmkanker voorkomen worden? - Patiëntinformatie - COLOSCOPIE EN PREVENTIE VAN DARMKANKER Hoe kan darmkanker voorkomen worden? - Patiëntinformatie - Wat is darmkanker? Kanker van de darm (colorectale kanker) is de 3de meest voorkomende kanker bij mannen,

Nadere informatie

Onthaalbrochure spoedgevallendienst

Onthaalbrochure spoedgevallendienst Onthaalbrochure spoedgevallendienst Diensthoofd spoedgevallen: dr. Dirk Van der Donckt Medisch coördinator spoedgevallen: dr. Hilde Quintens Hoofdverpleegkundige: dhr. Chris Van Dijck Telefoon onthaal

Nadere informatie

patiënteninformatie Onthaalbrochure Spoedgevallendienst GezondheidsZorg met een Ziel

patiënteninformatie Onthaalbrochure Spoedgevallendienst GezondheidsZorg met een Ziel i patiënteninformatie Spoedgevallendienst Onthaalbrochure GezondheidsZorg met een Ziel Inhoud Voorwoord... 5 1. De kernactiviteit van de spoedgevallendienst... 6 2. Aankomst op de spoedgevallendienst...

Nadere informatie

Welkom op de SPOEDGEVALLENDIENST

Welkom op de SPOEDGEVALLENDIENST Welkom op de SPOEDGEVALLENDIENST Welkom Welkom Pijn? Welkom op de spoedgevallendienst van het AZ Sint-Lucas. We streven ernaar om u zo snel mogelijk de meest kwaliteitsvolle zorgen aan te bieden. Wachten:

Nadere informatie

Introductiebrochure: Studenten Geriatrisch dagziekenhuis & Interne liaison.

Introductiebrochure: Studenten Geriatrisch dagziekenhuis & Interne liaison. Introductiebrochure: Studenten Geriatrisch dagziekenhuis & Interne liaison. 16 Sint-Franciskusziekenhuis www.sfz.be P. Paquaylaan 129 3550 Heusden-Zolder Tel.: 011 71 50 00 Fax.: 011 71 50 01 VOORWOORD

Nadere informatie

dr. S. Carton dr. M. Ferrante dr. S. Ilegems dr. J. Van Dongen dr. L. Van Overbeke

dr. S. Carton dr. M. Ferrante dr. S. Ilegems dr. J. Van Dongen dr. L. Van Overbeke Co l o n o s c o p i e dr. S. Carton dr. M. Ferrante dr. S. Ilegems dr. J. Van Dongen dr. L. Van Overbeke x Beste mevrouw, mijnheer, Binnenkort ondergaat u een colonoscopie. Deze brochure is een hulpmiddel

Nadere informatie

Mijn patiënt krijgt een defibrillator (ICD) Wat moet ik als huisarts weten?

Mijn patiënt krijgt een defibrillator (ICD) Wat moet ik als huisarts weten? Mijn patiënt krijgt een defibrillator (ICD) Wat moet ik als huisarts weten? Diagram of a Single-Chamber Implantable Cardioverter-Defibrillator System DiMarco J. N Engl J Med 2003;349:1836-1847 Een duidelijk

Nadere informatie

PATIËNTENINFO. Onthaalbrochure Spoedgevallendienst SPOEDGEVALLENDIENST

PATIËNTENINFO. Onthaalbrochure Spoedgevallendienst SPOEDGEVALLENDIENST PATIËNTENINFO Onthaalbrochure Spoedgevallendienst SPOEDGEVALLENDIENST Inhoud Voorwoord... 5 1 De kernactiviteit van de spoedgevallendienst... 6 2 Aankomst op de spoedgevallendienst... 6 3 De behandelkamers...

Nadere informatie

Oorzaken Diagnose stellen Medische behandeling

Oorzaken Diagnose stellen Medische behandeling Prikkelbare darm Een prikkelbare darm is een onschuldige darmaandoening, die wel veel lichamelijke klachten kan geven. Men spreekt niet van een ziekte omdat een prikkelbare darm niet samengaat met zichtbare

Nadere informatie

Afdeling Spoedeisende hulp (SEH) B54

Afdeling Spoedeisende hulp (SEH) B54 Afdeling Spoedeisende hulp (SEH) B54 Welkom op de afdeling Spoedeisende Hulp (SEH) van het Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis in Nijmegen. Per jaar melden zich 28.000 mensen op de SEH voor een medische behandeling,

Nadere informatie

Multidisciplinaire aanpak van IBD

Multidisciplinaire aanpak van IBD Antwerpse Geneeskundige Dagen 12/09/2014 Multidisciplinaire aanpak van IBD Tom Moreels UCL Cliniques Universitaires Saint-Luc Hépato-Gastroentérologie tom.moreels@uclouvain.be Inflammatoir darmlijden dunne

Nadere informatie

Handleiding voor het gebruik van medische wacht- en hulpdiensten

Handleiding voor het gebruik van medische wacht- en hulpdiensten Handleiding voor het gebruik van medische wacht- en hulpdiensten Medische wacht- en hulpdiensten zijn er steeds voor mensen die medische zorgen nodig hebben. De realiteit leert echter dat men vaak niet

Nadere informatie

Osteoporose: de feiten

Osteoporose: de feiten Reinier de Graaf Groep Osteoporose: de feiten Dieu Donne Niesten Orthopedisch chirurg RdGG CBO richtlijn 2011 Osteoporose is een chronische aandoening die in hoofdzaak bij ouderen voorkomt Mede als gevolg

Nadere informatie

Frailty en ondervoeding doet (veel) vallen

Frailty en ondervoeding doet (veel) vallen www.hhzhlier.be 1 h.-hartziekenhuis vzw Frailty en ondervoeding doet (veel) vallen Ann Gryp, Hoofdverpleegkundige geriatrie Frailty Frailty heeft te maken met kwetsbaarheid. Frailty zegt iets over de ernst

Nadere informatie

Triage op de SEH. Spoedeisende Hulp

Triage op de SEH. Spoedeisende Hulp 00 Triage op de SEH Spoedeisende Hulp 1 Welkom op de afdeling Spoedeisende Hulp (SEH). Op de afdeling SEH ontvangen en behandelen we dagelijks 30-60 patiënten. Een deel van deze patiënten wordt met de

Nadere informatie

Welkom op de Spoed Eisende Hulp (SEH)

Welkom op de Spoed Eisende Hulp (SEH) Welkom op de Spoed Eisende Hulp (SEH) Welkom op de afdeling Spoed Eisende Hulp (SEH) van het St. Anna Ziekenhuis. Op deze afdeling zien we dagelijks dertig tot veertig patiënten. Een deel van deze patiënten

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Welkom op de dienst acute opvang moeder- en kindzorg

Patiënteninformatie. Welkom op de dienst acute opvang moeder- en kindzorg Patiënteninformatie Welkom op de dienst acute opvang moeder- en kindzorg Welkom op onze dienst Namens het team van de dienst acute opvang heten wij u van harte welkom. De dienst acute opvang moeder- en

Nadere informatie

Goede scores voor het OLV Ziekenhuis

Goede scores voor het OLV Ziekenhuis Toelichting bij de resultaten van het OLV Ziekenhuis voor de kwaliteitsindicatoren van het Vlaams Ziekenhuisnetwerk Goede scores voor het OLV Ziekenhuis Het project Sinds enkele jaren is er meer aandacht

Nadere informatie

Spoedeisende Hulp en triage

Spoedeisende Hulp en triage Spoedeisende Hulp en triage Welkom op de afdeling Spoedeisende Hulp (SEH) van het Laurentius Ziekenhuis. Op de afdeling SEH komen dagelijks 40 tot 70 patiënten. Een kwart van deze personen wordt met de

Nadere informatie

Diabetes en ziekenhuisopname

Diabetes en ziekenhuisopname Diabetes en ziekenhuisopname 1. Wat bij een hospitalisatie? Voor een diabetespatiënt kan een hospitalisatie behoorlijk vervelend zijn, zeker wanneer je gewoon bent om je behandeling zelf te regelen. Plots

Nadere informatie

Irritable bowel syndrome (PDS) vanuit het Patientenperspectief. 3 onderwerpen. 1 IBS in het kort. 2 Kennis van IBS patienten over hun aandoening

Irritable bowel syndrome (PDS) vanuit het Patientenperspectief. 3 onderwerpen. 1 IBS in het kort. 2 Kennis van IBS patienten over hun aandoening Irritable bowel syndrome (PDS) vanuit het Patientenperspectief Carla Flik Klinisch Psycholoog / Psychotherapeut St. Antonius Ziekenhuis 3 onderwerpen 1 IBS in het kort 2 Kennis van IBS patienten over hun

Nadere informatie

INGREEP VOOR ZIEKTE VAN DUPUYTREN

INGREEP VOOR ZIEKTE VAN DUPUYTREN DR J DE VOS INGREEP VOOR ZIEKTE VAN DUPUYTREN Praktische informatiegids 2 Deze informatiefolder is een leidraad bij de operatie en nabehandeling bij een operatie voor de ziekte van dupuytren en beval alle

Nadere informatie

Decompensatio cordis bij de geriatrische patiënt. CarVasz 21-11-2014 Katie Dermout, klinisch geriater

Decompensatio cordis bij de geriatrische patiënt. CarVasz 21-11-2014 Katie Dermout, klinisch geriater Decompensatio cordis bij de geriatrische patiënt. CarVasz 21-11-2014 Katie Dermout, klinisch geriater Epidemiologie Symptomatologie Diastolisch hartfalen Comorbiditeit Onderzoek Therapie Prognose Inhoud

Nadere informatie

INGREEP VOOR ZIEKTE VAN DUPUYTREN

INGREEP VOOR ZIEKTE VAN DUPUYTREN DR J DE VOS INGREEP VOOR ZIEKTE VAN DUPUYTREN Praktische informatiegids 2 Deze informatiefolder is een leidraad bij de operatie en nabehandeling bij een operatie voor de ziekte van dupuytren en beval alle

Nadere informatie

Bloeddrukregeling: hoger? lager?

Bloeddrukregeling: hoger? lager? www.hhzhlier.be 1 h.-hartziekenhuis vzw Bloeddrukregeling: hoger? lager? Dr. L. Nestor Geriater www.hhzhlier.be 2 To fall or not to fall HYPERTENSIE BIJ BEJAARDEN: How to treat? That s the question! Bloeddrukregeling

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting De levensverwachting van mensen met een ernstige psychiatrische aandoening (EPA) is gemiddeld 13-30 jaar korter dan die van de algemene bevolking. Onnatuurlijke doodsoorzaken zoals

Nadere informatie

Patiënteninformatie (CPE)

Patiënteninformatie (CPE) Patiënteninformatie Carbapenemaseproducerende enterobacteriën (CPE) Inhoud Inhoud... 2 Inleiding... 3 Informatie over CPE... 3 Wat zijn enterobacteriën?... 3 Wat zijn Carbapenemase-Producerende Enterobacteriën

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE ZIEKTE VAN DUPUYTREN

PATIËNTEN INFORMATIE ZIEKTE VAN DUPUYTREN PATIËNTEN INFORMATIE ZIEKTE VAN DUPUYTREN Mevrouw, mijnheer Binnenkort word je opgenomen in het dagziekenhuis van het AZ Lokeren. Wij vragen je om deze folder aandachtig te lezen. Indien je nog vragen

Nadere informatie

Gastric bypass (laparoscopisch)

Gastric bypass (laparoscopisch) patiënteninformatie algemene heelkunde Gastric bypass (laparoscopisch) ALGEMEEN ZIEKENHUIS SINT-JOZEF Oude Liersebaan 4-2390 Malle tel. 03 380 20 11 - fax 03 380 28 90 azsintjozef@emmaus.be - www.azsintjozef-malle.be

Nadere informatie

Opvang van beroerte op de spoedgevallen Status praesens 2016

Opvang van beroerte op de spoedgevallen Status praesens 2016 Opvang van beroerte op de spoedgevallen Status praesens 2016 Voortgezette opleiding Urgentiegeneeskunde Ann De Smedt Neurologie, UZ Brussel Overzicht 1. Inleiding 2. Time = brain 3. Competence = brain

Nadere informatie

Prikkelbare Darm Syndroom

Prikkelbare Darm Syndroom MEDISCH CENTRUM Prikkelbare Darm Syndroom 2 Wat is een prikkelbare darm? We spreken van het Prikkelbare Darm Syndroom (PDS) of spastisch colon wanneer iemand gedurende tenminste 12 weken in de loop van

Nadere informatie

Draaiboek Geriatrisch dagziekenhuis

Draaiboek Geriatrisch dagziekenhuis Draaiboek Geriatrisch dagziekenhuis 1. Definitie geriatrie Klinische geriatrie is het medisch specialisme voor de kwetsbare oudere patiënt in het ziekenhuis. De naam geriatrie komt van het Griekse geron,

Nadere informatie

patiënteninformatie Zorgprogramma Oncologie Chemotherapie GezondheidsZorg met een Ziel

patiënteninformatie Zorgprogramma Oncologie Chemotherapie GezondheidsZorg met een Ziel i patiënteninformatie Zorgprogramma Oncologie Chemotherapie GezondheidsZorg met een Ziel VOORWOORD U hebt waarschijnlijk al verschillende onderzoeken en eventueel een chirurgische ingreep ondergaan. Stel

Nadere informatie

Ouderen in het Jeroen Bosch Ziekenhuis

Ouderen in het Jeroen Bosch Ziekenhuis Algemeen Ouderen in het Jeroen Bosch Ziekenhuis Inleiding Binnenkort wordt u opgenomen in het Jeroen Bosch Ziekenhuis. Het kan ook zijn dat u onverwacht bent opgenomen in het ziekenhuis. De arts heeft

Nadere informatie

Academia Press 2014. Vallen werd lange tijd beschouwd als een onvoorspelbaar incident dat niet kon. 1 Inleiding

Academia Press 2014. Vallen werd lange tijd beschouwd als een onvoorspelbaar incident dat niet kon. 1 Inleiding 147 1 Inleiding Vallen werd lange tijd beschouwd als een onvoorspelbaar incident dat niet kon worden vermeden (Miller, 2012). Het is nog maar twintig jaar dat vallen gezien wordt als een ernstig en multifactorieel

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Echo-endoscopie

Patiënteninformatie. Echo-endoscopie Patiënteninformatie Echo-endoscopie Inhoud Inleiding... 3 Doel van het onderzoek... 3 Voorbereiding en verloop van het onderzoek... 3 Echo-endoscopie van het bovenste maag-darmstelsel... 4 Echo-endoscopie

Nadere informatie

Belg tevreden over arts Transparantie en kostprijs blijven pijnpunt

Belg tevreden over arts Transparantie en kostprijs blijven pijnpunt Belg tevreden over arts Transparantie en kostprijs blijven pijnpunt Bijlage Naar aanleiding van het vijftigjarig bestaan van de ziekte- en invaliditeitsverzekering heeft CM de tevredenheid van de Belgen

Nadere informatie

Inhoud. Aanleiding Doel Samenstelling Werkmodel Activiteiten Resultaten

Inhoud. Aanleiding Doel Samenstelling Werkmodel Activiteiten Resultaten Inhoud Aanleiding Doel Samenstelling Werkmodel Activiteiten Resultaten 1 Aanleiding 1. Steeds groter wordende groep kwetsbare klinische patiënten van 70 jaar en ouder die kwetsbaar zijn voor functieverlies:

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Centrum Over Gewicht

Patiënteninformatie. Centrum Over Gewicht Patiënteninformatie Centrum Over Gewicht 1. Centrum Over Gewicht Een multidisciplinaire aanpak voor overgewicht en obesitas Heelkundig en conservatief programma Behandeling op maat Begeleide opvolging

Nadere informatie

Start, afbouw en stop van voedingstherapie bij zware neuroschade. AZ Nikolaas

Start, afbouw en stop van voedingstherapie bij zware neuroschade. AZ Nikolaas Start, afbouw en stop van voedingstherapie bij zware neuroschade Dr. C. Jadoul Neuroloog AZ Nikolaas 1 Casus: recidief slikpneumonie Dame 75 jaar Spoed: algemeen achteruit (mentaal en fysiek) Antec: Parkinson

Nadere informatie

Ouderen en ondervoeding

Ouderen en ondervoeding Ouderen en ondervoeding Rens Henquet, Kaderarts ouderengeneeskunde Angela van Liempd, Huisarts/medisch directeur RCH Ellen Mathijssen, Diëtist De Wever Inleiding Casus Ondervoeding in de huisartsen praktijk,

Nadere informatie

Hallo, overlopen wij eens uw medicatieschema?

Hallo, overlopen wij eens uw medicatieschema? Hallo, overlopen wij eens uw medicatieschema? Medicatieanamnese door apotheekassistenten Mevr. Lily Thienpont Mevr. Stefanie Vangampelaere Prof. dr. Peter De Paepe 21 mei 2015 2015 Universitair Ziekenhuis

Nadere informatie

Vragenlijst SAFE SURGERY voor het uitvoeren van een zelfevaluatie in contractjaar 2013

Vragenlijst SAFE SURGERY voor het uitvoeren van een zelfevaluatie in contractjaar 2013 Vragenlijst SAFE SURGERY voor het uitvoeren van een zelfevaluatie in contractjaar 2013 De vragen zijn opgedeeld in verschillende rubrieken en betreffen het thema safe surgery. Het is de bedoeling dat de

Nadere informatie

... Contactpersoon. Telefoon.. Mutualiteit Verbond.. Inschrijvingsnummer Hoedanigheid. 2)... 3)...

... Contactpersoon. Telefoon.. Mutualiteit Verbond.. Inschrijvingsnummer Hoedanigheid. 2)... 3)... Dit document dient samen met de Katzschaal binnen gebracht te worden bij de maatschappelijk werker van het woonzorgcentrum. We hechten ook veel belang aan persoonlijk contact. Vandaar dat de inschrijving

Nadere informatie

Chapter 10 Samenvatting

Chapter 10 Samenvatting Chapter 10 Samenvatting Chapter 10 De laatste jaren is de mortaliteit bij patiënten met psychotische aandoeningen gestegen terwijl deze in de algemene populatie per leeftijdscategorie is gedaald. Een belangrijke

Nadere informatie

verpleegafdeling 5C oncologie - fysiotherapie

verpleegafdeling 5C oncologie - fysiotherapie verpleegafdeling 5C oncologie - fysiotherapie Geachte patiënt U (of een familielid/naaste) wordt opgenomen op de verpleegafdeling oncologie/fysiotherapie. Dit omdat uw gezondheidstoestand een tijdelijk

Nadere informatie

Colonoscopie. Alex Feldheimstraat 56 1930 Zaventem info@mirha.be Tel: 02/720 26 16. Geachte mevrouw, mijnheer,

Colonoscopie. Alex Feldheimstraat 56 1930 Zaventem info@mirha.be Tel: 02/720 26 16. Geachte mevrouw, mijnheer, Gynaecologie - Verloskunde - Senologie - Urogynaecologie Gastroenterologie - Plastische en esthetische heelkunde Kinesitherapie - Diëthetiek Alex Feldheimstraat 56 1930 Zaventem info@mirha.be Tel: 02/720

Nadere informatie

Preventie van vallen, doen we met zijn allen

Preventie van vallen, doen we met zijn allen Preventie van vallen, doen we met zijn allen 15jarig jubileum congres LPZ 11 oktober 2012 Dr. J.C.L. Neyens Inhoud programma valpreventie Omvang van het probleem vallen Gevolgen van vallen Risicofactoren

Nadere informatie

Anale fissuur. Centrum voor Algemene Heelkunde. Dr. Tom Feryn. www.dokterferyn.be

Anale fissuur. Centrum voor Algemene Heelkunde. Dr. Tom Feryn. www.dokterferyn.be Centrum voor Algemene Heelkunde Dr. Tom Feryn www.dokterferyn.be Anale fissuur www.proctologiekliniek.be www.facebook.com/doktertomferyn www.youtube.com/doktertomferyn Wat is een anale fissuur? Een anale

Nadere informatie

LENTESYMPOSIUM ONCOLOGIE

LENTESYMPOSIUM ONCOLOGIE LENTESYMPOSIUM ONCOLOGIE Brussel, 15.03.2014 Mevr. Renée Jacobs +32 2 891 09 35 rjacobs@klstjan.be Staging the Aging Symposium, 15.03.2014 Mvr. Renée Jacobs Aantal nieuwe kankerregistraties in België in

Nadere informatie

Gids voor de. oudere patiënt. behandeling van de. voor huisartsen en andere verwijzers. Tijd en aandacht voor ouderen

Gids voor de. oudere patiënt. behandeling van de. voor huisartsen en andere verwijzers. Tijd en aandacht voor ouderen Gids voor de behandeling van de oudere patiënt voor huisartsen en andere verwijzers Tijd en aandacht voor ouderen Voorwoord In dit boekje vindt u informatie over de klinisch geriater. Het is speciaal bedoeld

Nadere informatie

VERKORTE DOCUMENTATIEFICHE EBOLA

VERKORTE DOCUMENTATIEFICHE EBOLA Li / documentatiefiche VERKORTE DOCUMENTATIEFICHE EBOLA Verkorte versie van de operationele procedure van 7 oktober 2014 van de Risk Management Group Belgium over ebola voor gezondheidswerkers/ 10.10.2014

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Obesitastraining Eat-Fit

Patiënteninformatie. Obesitastraining Eat-Fit Patiënteninformatie Obesitastraining Eat-Fit Inhoud Inleiding... 2 Body Mass Index (BMI)... 2 Obesitas en fysieke activiteit... 2 Dieettherapie... 3 Operatie... 4 Onze obesitastraining Eat-Fit... 4 Persoonlijke

Nadere informatie

Valincidenten bij ouderen: Valt het mee?

Valincidenten bij ouderen: Valt het mee? Valincidenten bij ouderen: Valt het mee? Michiel Hijwegen, geriatrie fysiotherapeut TSz Huub Maas, geriater TSz Waarom zijn valincidenten relevant? Uiting van kwetsbaarheid/negatieve gezondheidsuitkomsten

Nadere informatie

Recent KB met aanpassing van het Zorgprogramma Geriatrie 19-03-2014 J.P.Baeyens. AZ Alma Eeklo

Recent KB met aanpassing van het Zorgprogramma Geriatrie 19-03-2014 J.P.Baeyens. AZ Alma Eeklo Recent KB met aanpassing van het Zorgprogramma Geriatrie 19-03-2014 J.P.Baeyens AZ Alma Eeklo Algemeen Verzorgenden zorgkundigen Verpleger verpleegkundige Hoofdverpleegkundige eenheid G: die op 1/5/2014

Nadere informatie

HET CHIRURGISCH DAGZIEKENHUIS

HET CHIRURGISCH DAGZIEKENHUIS HET CHIRURGISCH DAGZIEKENHUIS AFDELING D0 - Patiëntinformatie - INHOUDSOPGAVE Inleiding 1 1. Wat moet u weten over het chirurgisch dagziekenhuis? 2 2. Wat brengt u mee? 2 3. Algemene richtlijnen 4 3.1

Nadere informatie

Acute geriatrie Verpleegeenheid 215

Acute geriatrie Verpleegeenheid 215 Acute geriatrie Verpleegeenheid 215 - Campus Sint-Jan - Route 195 Informatiebrochure Eerste verdiep Ingang 1 inhoud 1. Voorstelling 215 2. Een multidisciplinair team a. Het medisch team b. De hoofdverpleegkundige

Nadere informatie

Algemene ziekenhuizen (Detailrapport) Inspectiepunt Naam Maria Ziekenhuis Noord-Limburg Adres Maesensveld 1, 3900 Telefoon 011 / 54 95 49 Inrichtende macht Naam Juridische vorm Adres MARIAZIEKENHUIS VZW

Nadere informatie

Valpreventieparcours

Valpreventieparcours Valpreventieparcours Spreektekst voor de scheidsrechter 1. Ervaar hoe het voelt om een wankel gangpatroon te hebben en wandel met 'samengebonden' voeten tot aan de volgende kegel. 2. Zoals je ziet neemt

Nadere informatie

valpreventie voor psychogeriatrische cliënten

valpreventie voor psychogeriatrische cliënten valpreventie voor psychogeriatrische cliënten Aantal valincidenten in verpleeghuizen In verpleeghuizen wordt veel gevallen. Jaarlijks vallen verpleeghuiscliënten gemiddeld 2 keer. Psychogeriatrische cliënten

Nadere informatie

Het ziekenhuis als episodische schakel in het zorgproces Peter Degadt, gedelegeerd bestuurder

Het ziekenhuis als episodische schakel in het zorgproces Peter Degadt, gedelegeerd bestuurder Het ziekenhuis als episodische schakel in het zorgproces Peter Degadt, gedelegeerd bestuurder Trefdag patiëntveiligheid, 5 mei 2015 1 Congres Together we care, mei 2013 Netwerken die inspelen op de gewijzigde

Nadere informatie

Organisatie van psychologen in algemene ziekenhuizen 16 mei 2013

Organisatie van psychologen in algemene ziekenhuizen 16 mei 2013 Organisatie van psychologen in algemene ziekenhuizen 16 mei 2013 Organisatie van een psychologische dienst. Een autonome dienst in het algemeen ziekenhuis. Ann Verhaert, AZ Sint Jan Brugge Erkende bedden

Nadere informatie

Abnormale moeheid: als het chronisch dreigt te worden. Dr. An Bouwen KOLK AZ Sint-Jan Brugge

Abnormale moeheid: als het chronisch dreigt te worden. Dr. An Bouwen KOLK AZ Sint-Jan Brugge Abnormale moeheid: als het chronisch dreigt te worden. Dr. An Bouwen KOLK AZ Sint-Jan Brugge .. En na 6 maanden.. Evolutie naar gecompliceerde CVS patiënten door niet adequate opvang van in het begin.

Nadere informatie

Leverbiopsie. Patiënteninformatie. h.-hartziekenhuis vzw Mechelsestraat 24 2500 Lier tel. 03-491 23 45 fax 03-491 23 46 www.hhzhlier.

Leverbiopsie. Patiënteninformatie. h.-hartziekenhuis vzw Mechelsestraat 24 2500 Lier tel. 03-491 23 45 fax 03-491 23 46 www.hhzhlier. HHZH_INF_125.01 (0715) h.-hartziekenhuis vzw Mechelsestraat 24 2500 Lier tel. 03-491 23 45 fax 03-491 23 46 www.hhzhlier.be Patiënteninformatie Leverbiopsie Voorwoord U heeft met uw behandelend arts afgesproken

Nadere informatie

Vallen als symptoom: een alarmteken?

Vallen als symptoom: een alarmteken? h.-hartziekenhuis vzw Vallen als symptoom: een alarmteken? Dr. C. Mertens geriater www.hhzhlier.be 1 Vallen als symptoom Val bij ouderen meer dan een traumatologisch probleem! www.hhzhlier.be Valevaluatie

Nadere informatie

Nuttige telefoonnummers afsprakenbureau 052 25 25 05 opnameplanning 052 25 25 74 secretariaat endoscopie 052 25 26 82 of 052 25 26 83

Nuttige telefoonnummers afsprakenbureau 052 25 25 05 opnameplanning 052 25 25 74 secretariaat endoscopie 052 25 26 82 of 052 25 26 83 Geachte heer, mevrouw Via deze folder geven wij u graag informatie over het darmonderzoek dat u binnenkort zal ondergaan. Heeft u echter nog vragen, stel ze gerust aan uw arts of aan een verpleegkundige.

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Obesitastraining Eat-Fit

Patiënteninformatie. Obesitastraining Eat-Fit Patiënteninformatie Obesitastraining Eat-Fit 1 Inhoud Inleiding... 3 Body Mass Index (BMI)... 3 Obesitas en fysieke activiteit... 3 Dieettherapie... 4 Operatie... 5 Onze obesitastraining Eat-Fit... 5 Het

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Clostridium difficile

Patiënteninformatie. Clostridium difficile Patiënteninformatie Clostridium difficile Inhoud Inleiding... 3 Informatie over Clostridium difficile... 3 Wat is Clostridium difficile?... 3 Clostridium difficile is besmettelijk... 3 Hoe wordt Clostridium

Nadere informatie

Visie op Geriatrische Revalidatie in Groot Amsterdam. Notitie gemaakt voor platform Sigra GRZ. Versie 1.5

Visie op Geriatrische Revalidatie in Groot Amsterdam. Notitie gemaakt voor platform Sigra GRZ. Versie 1.5 Visie op Geriatrische Revalidatie in Groot Amsterdam Notitie gemaakt voor platform Sigra GRZ Versie 1.5 Deze notitie heeft tot doel de transmurale visie op revalidatie te omschrijven aan de hand waarvan

Nadere informatie

Gluten & koemelk De link met gezondheidsklachten Een complete gids voor therapeut & patiënt

Gluten & koemelk De link met gezondheidsklachten Een complete gids voor therapeut & patiënt Gluten & koemelk De link met gezondheidsklachten Een complete gids voor therapeut & patiënt Hilde Maris 4 TherapieWijzer Een woordje uitleg... 9 1. De geschiedenis van granen... 13 1.1. Tarwe is genetisch

Nadere informatie

B. Wie werkt op de medische dienst "het Heelal"

B. Wie werkt op de medische dienst het Heelal 1/6 Beoordeeld: Goedgekeurd: Geldig vanaf:2009 Alle ouders ontvangen deze brochure. A. Inleiding U vindt in deze brochure - wie op de medische dienst werkt en wanneer U hen best kan bereiken - wat u kan

Nadere informatie

Ergotherapie in het Ikazia Ziekenhuis en daarbuiten

Ergotherapie in het Ikazia Ziekenhuis en daarbuiten in het Ikazia Ziekenhuis en daarbuiten Deze folder informeert u over ergotherapie in het Ikazia Ziekenhuis en daarbuiten. Heeft u na het lezen van deze folder nog vragen, stelt u die dan aan de ergotherapeut

Nadere informatie

SF Z. Oncologisch support Team. Nexavar SINT-FRANCISKUSZIEKENHUIS

SF Z. Oncologisch support Team. Nexavar SINT-FRANCISKUSZIEKENHUIS SF Z SINT-FRANCISKUSZIEKENHUIS Oncologisch support Team Nexavar Nexavar Uw arts schreef u een nieuw geneesmiddel voor, Nexavar. Deze behandeling richt zich op kankercellen (targeted therapie). Nexavar

Nadere informatie

Zorgprogramma borstkliniek. Bespreking AZ Groeninge RZJ Yperman Ziekenhuis OLV Lourdes

Zorgprogramma borstkliniek. Bespreking AZ Groeninge RZJ Yperman Ziekenhuis OLV Lourdes Zorgprogramma borstkliniek Bespreking AZ Groeninge RZJ Yperman Ziekenhuis OLV Lourdes Belgisch staatsblad 20.07.2007 ed 02 Koninklijk besluit houdende vaststelling van de normen waaraan het gespecialiseerd

Nadere informatie

verpleegeenheid orthopedie

verpleegeenheid orthopedie verpleegeenheid orthopedie Hartelijk welkom in de verpleegeenheid orthopedie Met deze brochure willen wij u kennis laten maken met de verpleegeenheid, het team en allerlei zaken die tijdens uw verblijf

Nadere informatie

Prikkelbare Darm Syndroom (PDS/IBS)

Prikkelbare Darm Syndroom (PDS/IBS) Prikkelbare Darm Syndroom (PDS/IBS) MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl U heeft van uw arts gehoord dat u een Prikkelbare Darm heeft. Een andere benaming voor Prikkelbare Darm Syndroom

Nadere informatie

Algemene ziekenhuizen (Detailrapport) Inspectiepunt Algemeen Ziekenhuis Nikolaas Telefoon 03 / 760 60 60 Inrichtende macht ALGEMEEN ZIEKENHUIS NIKOLAAS Juridische vorm VZW Telefoon 03 / 760 60 60 Uitbatingsplaats

Nadere informatie

Hiv/aids Verpleegkundig perspectief

Hiv/aids Verpleegkundig perspectief Hiv/aids Verpleegkundig perspectief Geert Peuskens Cursus hiv en aids, de multi-disciplinaire aanpak Les 7 15 april 2008 www.itg.be rubriek Onderwijs & Training Reden hospitalisaties Laattijdige diagnose

Nadere informatie

verpleegeenheid intensieve zorg

verpleegeenheid intensieve zorg verpleegeenheid intensieve zorg Met deze brochure willen wij u kennis laten maken met de verpleegeenheid, het team en allerlei zaken die tijdens uw verblijf van belang kunnen zijn. Deze brochure biedt

Nadere informatie

Geschreven door Martijn Raaijmaakers woensdag, 04 november 2009 22:05 - Laatst aangepast maandag, 19 augustus 2013 07:51

Geschreven door Martijn Raaijmaakers woensdag, 04 november 2009 22:05 - Laatst aangepast maandag, 19 augustus 2013 07:51 Heupartrose (coxartrose) Een gezond heupgewricht heeft gladde kraakbeenoppervlakten die vrij over elkaar glijden en een soepele en pijnvrije beweeglijkheid van de heup toe laten. Slijtage van gewrichtskraakbeen

Nadere informatie

INWENDIGE GENEESKUNDE

INWENDIGE GENEESKUNDE f) De verstrekkingen die tot het specialisme neuropsychiatrie (FM) behoren: "K.B. 10.7.1990" (in werking 1.7.1990) + "K.B. 29.4.1999" (in werking 1.7.1999) + "K.B. 20.9.2012" (in werking 1.11.2012) 477050

Nadere informatie

Prikkelbare Darm Syndroom

Prikkelbare Darm Syndroom Prikkelbare Darm Syndroom Prikkelbare Darm Syndroom Te behandelen of behelpen? Synoniemen Prikkelbare darm syndroom Irritable bowel syndrome Spastische dikke darm Spastisch colon Definitie Chronische buikpijn

Nadere informatie

CVRM kwetsbare ouderen. Rotterdam maart 2015 AJ Arends, klinisch geriater en klinisch farmacoloog io

CVRM kwetsbare ouderen. Rotterdam maart 2015 AJ Arends, klinisch geriater en klinisch farmacoloog io CVRM kwetsbare ouderen Rotterdam maart 2015 AJ Arends, klinisch geriater en klinisch farmacoloog io Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties

Nadere informatie

Het RAI-instrument Resident Assessment Instrument Naar een implementatie in België?

Het RAI-instrument Resident Assessment Instrument Naar een implementatie in België? FEDERALE OVERHEIDSDIENST VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU DIRECTORAAT-GENERAAL ORGANISATIE GEZONDHEIDSZORGVOORZIENINGEN Symposium 19 februari 2008 Wolubilis - Brussel (Sint-Lambrechts-Woluwe)

Nadere informatie

Instructies voor het gebruik van Enbrel (etanercept)

Instructies voor het gebruik van Enbrel (etanercept) Instructies voor het gebruik van Enbrel (etanercept) Inhoudsopgave 1 Inleiding... 1 2 Voor wie is deze therapie geschikt?... 1 3 Voor het starten met de behandeling... 1 4 Starten met Enbrel... 2 5 Toediening...

Nadere informatie

Fronslijnen behandelen met VISTABEL

Fronslijnen behandelen met VISTABEL Uw arts heeft u verteld dat u in aanmerking komt voor een behandeling met VISTABEL. In deze folder vindt u extra informatie over deze behandeling en enkele algemene tips voor de verzorging van de huid.

Nadere informatie

Kennislacunes NHG-Standaard Buikpijn bij kinderen

Kennislacunes NHG-Standaard Buikpijn bij kinderen Kennislacunes Buikpijn bij kinderen Kennislacunes 1. Prevalentie prikkelbare darm syndroom bij kinderen met chronische buikpijn (noot 5, 15). 2. Verschil in prognose van kinderen met prikkelbare darm syndroom

Nadere informatie

Informatie over de afdeling Spoedeisende Hulp. Spoedeisende Hulp

Informatie over de afdeling Spoedeisende Hulp. Spoedeisende Hulp 00 Informatie over de afdeling Spoedeisende Hulp Spoedeisende Hulp 1 Welkom op de afdeling Spoedeisende Hulp (SEH) Op de SEH ontvangen en behandelen we volwassenen en kinderen met acute gezondheidsklachten,

Nadere informatie

Welkom in ZNA Hoge Beuken Informatie over een opname in ons ziekenhuis

Welkom in ZNA Hoge Beuken Informatie over een opname in ons ziekenhuis Welkom in ZNA Hoge Beuken Informatie over een opname in ons ziekenhuis 2 Welkom in ZNA Hoge Beuken Welkom in ZNA Hoge Beuken 3 Beste, Je bent op zoek naar een ziekenhuis waar je kan worden opgenomen om

Nadere informatie

Onthaalbrochure Afdeling Geriatrie D3

Onthaalbrochure Afdeling Geriatrie D3 Onthaalbrochure Afdeling Geriatrie D3 Inhoudstafel Voorstelling ziekenhuis... 3 Voorstelling afdeling... 4 Meest voorkomende pathologieën en behandelingen... 6 Verpleegkundige dagindeling.... 7 Vroege

Nadere informatie

heelkunde 2 heelkunde 2 informatiebrochure AV Fistel informatiebrochure Sluiten laterale stoma

heelkunde 2 heelkunde 2 informatiebrochure AV Fistel informatiebrochure Sluiten laterale stoma heelkunde 2 heelkunde 2 informatiebrochure informatiebrochure AV Fistel Sluiten laterale stoma Inhoudstafel 1. Inleiding 2. Voorstelling van de dienst 3. Ingreep: AV fistel 4. Preoperatieve onderzoeken

Nadere informatie

U wordt binnenkort in ons ziekenhuis opgenomen voor een arthroscopie van de knie.

U wordt binnenkort in ons ziekenhuis opgenomen voor een arthroscopie van de knie. Welkom Geachte patiënt Geachte familie U wordt binnenkort in ons ziekenhuis opgenomen voor een arthroscopie van de knie. Wellicht roept deze behandeling bij u toch wel wat vragen op. Met deze brochure

Nadere informatie

Chirurgische Dagkliniek. Campus Henri Serruys

Chirurgische Dagkliniek. Campus Henri Serruys Voorstelling van de chirurgische dagkliniek De dagkliniek bevindt zich op de 3e verdieping van het AZ. St. Jan Brugge- Oostende, campus Henri Serruys. De dienst is open van maandag tot en met vrijdag van

Nadere informatie

Gastroscopie. Patiënteninformatie. h.-hartziekenhuis vzw Mechelsestraat 24 2500 Lier tel. 03-491 23 45 fax 03-491 23 46 www.hhzhlier.

Gastroscopie. Patiënteninformatie. h.-hartziekenhuis vzw Mechelsestraat 24 2500 Lier tel. 03-491 23 45 fax 03-491 23 46 www.hhzhlier. HHZH_INF_123.01(0515) h.-hartziekenhuis vzw Mechelsestraat 24 2500 Lier tel. 03-491 23 45 fax 03-491 23 46 www.hhzhlier.be Patiënteninformatie Gastroscopie Voorwoord U heeft met uw behandelend arts afgesproken

Nadere informatie