Catharijne Onderwijs Interne Geneeskunde

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Catharijne Onderwijs Interne Geneeskunde"

Transcriptie

1 Catharijne Onderwijs Interne Geneeskunde Module Reumatologie & Klinische Immunologie I Jaar april 2014

2 COIG Moduleboek Documentkenmerken COIG moduleboek Betreft het COIG moduleboek: Reumatologie & Klinische Immunologie I Jaar Auteur(s): Prof. Dr. J.W.J. Bijlsma, reumatoloog, UMCU, Prof. Dr. J. M. van Laar, reumatoloog UMCU Medeauteur(s): Prof. Dr. R.H.W.M. Derksen, internistklinisch immunoloog, UMCU, dr R. Fritsch, internist-klinisch immunoloog, UMCU, Prof.dr T.R.J.D. Radstake, reumatoloog UMCU, Dr. J. Tekstra, reumatoloog, UMCU en Drs. E. Ton, reumatoloog UMCU. Versie: 2014 Laatste revisiedatum: Bronvermelding: Zie pag 20 2

3 Colofon De inhoud van dit moduleboek is tot stand gekomen onder verantwoordelijkheid van Prof. Dr. J.W.J. Bijlsma, reumatoloog, UMCU, Prof. Dr. J. M. van Laar, reumatoloog UMCU, Prof. Dr. R.H.W.M. Derksen, internist-klinisch immunoloog, UMCU, drs R. Fritsch, internistklinisch immunoloog, UMCU, Prof.dr T.R.J.D. Radstake, reumatoloog UMCU, Dr. J. Tekstra, reumatoloog, UMCU en Drs. E. Ton, reumatoloog UMCU. in samenwerking met de projectgroep COIG nieuwe stijl, van de Regionale Opleidings Commissie Utrecht (ROCU) Projectleider: Prof. dr. E.W.M.T. ter Braak, internist Correspondentieadres: Prof. Dr. J.M. Van Laar, Afd. Reumatologie & Klinische Immunologie, F02.127, Universitair Medisch Centrum, Postbus 85500, 3508 GA Utrecht, tel , Secretariaat COIG Regio Utrecht: Tel Website: 3

4 Catharijne Onderwijs Interne Geneeskunde Module: Reumatologie & Klinische Immunologie I Versie april

5 Overal waar voor deelnemers of docenten de mannelijke vorm wordt gebruikt kan ook de vrouwelijke vorm worden gelezen. 5

6 Inhoudsopgave COIG MODULEBOEK INLEIDING WOORD VOORAF LEERDOELEN VAN MODULE REUMATOLOGIE & KLINISCHE IMMUNOLOGIE I DAGPROGRAMMA VAN MODULE REUMATOLOGIE & KLINISCHE IMMUNOLOGIE I9 2. ZELFSTUDIE OPDRACHTEN MODULE: REUMATOLOGIE & KLINISCHE IMMUNOLOGIE I ALGEMENE ZELFSTUDIEOPDRACHT TER VOORBEREIDING OP MODULE REUMATOLOGIE & KLINISCHE IMMUNOLOGIE I WERKGROEP 1: MONOARTRITIS / POLYARTRITIS CASUS A CASUS B CASUS C CASUS D WERKGROEP 2: SYSTEMISCHE AUTO-IMMUUNZIEKTEN CASUS E CASUS F CASUS G CASUS H VRAAG TEN SLOTTE LITERATUUR COIG REUMATOLOGIE & KLINISCHE IMMUNOLOGIE I 19 6

7 Inleiding 1.1 Woord vooraf Het vakgebied van de reumatologie en klinische immunologie bestrijkt een breed spectrum van meer dan 200 verschillende aandoeningen, variërend van mild en voorbijgaand (tennis elleboog) tot levensbedreigend (complicaties van systemische bindweefsel aandoeningen). Aandoeningen van het houdings- en bewegingsapparaat komen zeer frequent voor: ongeveer 20% van de bevolking heeft in meerdere of mindere mate last van degeneratieve aandoeningen van het houdings- en bewegings-apparaat, zoals artrose en osteoporose, terwijl enkele honderdduizenden Nederlanders lijden aan een inflammatoire aandoening van het houdings- en bewegingsapparaat, zoals reumatoïde artritis, spondylartritis of een systemische bindweefselziekte. Voortschrijdend inzicht in de ontstaanswijze van de inflammatoire aandoeningen heeft laten zien, dat abnormale reacties van het afweersysteem hierbij een essentiële rol spelen. Dit inzicht heeft o.a. geleid tot geheel nieuwe behandelings-vormen die meer gericht ingrijpen in het immuunsysteem. 1.2 Leerdoelen van Module Reumatologie & Klinische Immunologie I De hierna gespecificeerde leerdoelen vormen een leidraad voor de kennis en vaardigheden waarover u na afloop van het volgen van deze module tenminste zou moeten beschikken. Dat wil niet zeggen dat alles ook tijdens de COIG dag aan de orde kan komen Kennisdoelen a) De deelnemer beschikt in de context van casuïstiek over (parate) feitenkennis en kan deze kennis toepassen ten aanzien van de volgende ziektebeelden zoals dit nader gespecificeerd 1 wordt in het Raamplan: Jicht / pseudojicht Fibromyalgie Polymyalgia reumatica (module II) Arteritis temporalis (module II) Reumatoïde artritis Sclerodermie Dermatomyositis SLE Spondylartropathieën Vasculitis (module II) b) De deelnemer heeft inzicht in het vóórkomen, de prognose en de complicaties van bovengenoemde ziektebeelden en kan dit demonstreren in de context van een casus. c) De deelnemer weet welke informatiebronnen geschikt zijn voor a.s. internisten om de onder a) en b) genoemde gegevens op te zoeken (d.w.z. welke handboeken, toonaangevende tijdschriften, websites) d) De deelnemer is op de hoogte van het bestaan van de volgende protocollen en richtlijnen: NHG standaard 2004: jicht (www.nhg.artsennet.nl) NHG standaard 2003: reumatoïde artritis (www.nhg.artsennet.nl) e) De deelnemer heeft inzicht in de wijze waarop het patiëntperspectief bij de bovengenoemde ziektebeelden een rol speelt en kan dit inzicht relateren aan een casus, in het bijzonder ten aanzien van: 1 pathofysiologie, klinische presentatie, anamnese en lich. onderzoek, aanvullende diagnostiek, farmacotherapie, overige therapie, preventie, voortgezette begeleiding 7

8 Monoartritis / jicht Polyartritis / reumatoïde artritis Systemische Lupus Erythematosus Sclerodermie M. Sjögren f) De deelnemer kan ethische aspecten die bij deze aandoeningen van betekenis zijn identificeren en illustreren aan de hand van casuïstiek, in het bijzonder ten aanzien van: Nieuwe therapievormen bij RA, met name biologicals Nieuwe therapievormen bij pulmonale hypertensie in het kader van systemische reumatische aandoeningen. g) De deelnemer kan maatschappelijke aspecten die bij deze aandoeningen en bij de gevolgen van die aandoeningen van betekenis zijn identificeren en toepassen op casuïstiek, zoals: arbeids(on-)geschiktheid, transculturele aspecten, sexe specifieke aspecten, stigmatisering. Dit in het bijzonder ten aanzien van: Functionele afhankelijkheid van patiënten met reumatische aandoeningen De kosten van behandeling van reumatische aandoeningen Vaardigheidsdoelen a) De deelnemer kan t.a.v. de boven genoemde ziektebeelden aan de hand van een casus klinisch redeneneren ("forward redenen", d.w.z. van gegevens naar diagnose). Hij laat zien dat hij vanuit klinische presentaties via werkhypothesen tot een (differentiaal) diagnose kan komen. b) De deelnemer kan dit klinisch redeneren aan de hand van de casus expliciteren aan collega's en docenten. c) De deelnemer toont dat hij de aanbevolen informatiebronnen adequaat kan raadplegen (formuleren vraagstelling, destilleren van "antwoorden" uit de geraadpleegde bronnen. Kunnen extrapoleren "van statistiek naar casuïstiek". Toepassen van bronvermelding). d) De deelnemer kan een Casus kort en bondig ("to the point") presenteren aan collega's met adequaat gebruik van audiovisuele hulpmiddelen. e) De deelnemer kan de volgende resultaten van aanvullend onderzoek t.a.v. de behandelde ziektebeelden interpreteren: Laboratoriumuitslagen, m.n. de zogenoemde immuunserologie Rontgenfoto s m.n. van gewrichten (specifieke afwijkingen RA, psoriasis, jicht, artrose) Gewrichtspuncties Synoviumbiopsieën, lipbiopsieën, nierbiopsieën f) De deelnemer laat zien dat hij in de context van casus kan omgaan met de eerder genoemde richtlijnen en protocollen. g) De deelnemer laat zien dat hij in de context van een casus herkent wanneer advies en hulp van collega's van een andere discipline moeten worden ingewonnen. Dit betreft in het bijzonder het volgende: Indicatie voor multidisciplinaire behandeling Indicatie voor orthopedisch of plastisch chirurgisch ingrijpen Rol van paramedici in de behandeling van reumatische aandoeningen, zoals fysiotherapeut, ergotherapeut, reumaverpleegkundige, maatschappelijk werkende. 8

9 1.3 Dagprogramma van Module Reumatologie & Klinische Immunologie I Ontvangst met koffie Registratie en definitieve indeling werkgroepen Voorzitter: J. Tekstra Ochtend thema: Artritis Lezing. Differentiaal diagnostiek van artritis: J.W.G. Jacobs Lezing. Reumatoïde artritis: J. Tekstra Pauze Werkgroep 1: mono-artritis / polyartritis (Jacobs, Tekstra, Michels) Kennisquiz artritis J.M.R. Michels Lunch Middag thema: Systemische auto-immuunziekten Lezing. Pathogenese en kliniek van sclerodermie: E. Ton Lezing. Pathogenese en kliniek van SLE: R. Fritsch Pauze Werkgroep 2: systemische auto-immuunziekten (Tekstra, Fritsch, Ton) Interactieve patiënten bespreking sclerodermie: E. Ton Afsluitende vragen en evaluatie 9

10 2. Zelfstudie opdrachten Module: Reumatologie & Klinische Immunologie I Voor een goed verloop van de COIG dag is het noodzakelijk dat u voorafgaand aan deelname de zelfstudieopdrachten heeft gedaan. Hiermee frist u in de eerste plaats reeds aanwezige voorkennis op. Verder is voorbereiding nodig om zelf optimaal profijt te hebben van het gebodene op de dag zelf, maar ook om samen met de overige leden van uw groep te zorgen voor een goed rendement van de bijeenkomsten. Tijdens de werkgroepen wordt actieve participatie en inhoudelijke inbreng verwacht van alle deelnemers. 2.1 Algemene Zelfstudieopdracht ter voorbereiding op Module Reumatologie & Klinische Immunologie I Voorafgaand aan deelname aan de COIG dag en voorafgaand aan het uitvoeren van de zelfstudieopdrachten voor de werkgroepen bestudeert u de volgende stof: Als basiskennis vanuit de studententijd wordt bekend verondersteld: Hoofdstukken 2, 5, 6, 7, 8, 9, 12, 14 en 21 uit: Reumatologie & Klinische Immunologie. Redactie: Bijlsma JWJ, Geusens PP, Kallenberg CGM, Tak PP. Bohn Stafleu Van Loghum Specifiek wordt aanbevolen de volgende artikelen te lezen: Delves PJ, Roitt IM. The immune system. Part I. N Engl J Med, 2000; 343: and Delves PJ, Roitt IM. The immune system. Part II. N Engl J Med, 2000, 343:

11 3. Werkgroep 1: Monoartritis / polyartritis De werkgroep bijeenkomsten vinden plaats aan de hand van casus. Bestudeer de betreffende casus en bereid uw antwoord op de gestelde vragen en opdrachten voor aan de hand van de hier na opgegeven literatuur. De hier opgegeven literatuur hoeft dus niet van A tot Z bestudeerd te worden, maar dient als naslagwerk. Kennis van het bestaan van deze bronnen en het correct leren gebruiken en toepassen van de vermelde bronnen is hierbij ook een leerdoel. De volgende literatuur en bronnen zijn hierbij aanbevolen: Mono-artritis / jicht: Helfgott SM. Evaluation of the adult with mono-articular pain. In: UpToDate Terkelbaum RA. Gout, clinical practice. NEJM 2003; 349: Polyartritis / reumatoïde artritis: Panush RS, et al. Undifferentiated systemic rheumatic (connective tissue) diseases and overlap syndromes. UpToDate Scott D et al. Rheumatoid Arthritis, Lancet 2010 sep 25;376(9746): McInnes I, Schett G, The Pathogenesis of Rheumatoid Arthriris, N Engl J Med, ; Casus A En 66 jarige vrouw heeft sedert enkele maanden toenemende pijnlijke zwelling van kleine vingergewrichten, polsen, voorvoeten en enkels. Zij is bekend met lichte nierinsufficiëntie en neiging tot decompensatio cordis. Ze gebruikt een ACE-remmmer met hydrochloorthiazide. U stelt zwelling van polsen, MCP-gewrichten en PIP-gewrichten van handen vast en zwelling van enkels en voorvoeten en aan de vingertoppen vind u kleine witte verhevenheden. Laboratorium: serumkreatinine 176 umol/l, urinezuur 0,66 mmol/l Vragen en opdrachten: Wat is uw differentiaal diagnose? Hoe stelt u de diagnose? Welke behandeling stelt u in? Wat is de onderhoudsbehandeling? Na de start van de behandeling nemen de gewrichtsklachten echter toe. Hoe verklaart u dit? Hoe lost u dit op? Vervolgens ontwikkelt patiënte forse huiduitslag en koorts. Wat is hiervan de verklaring? Hoe lost u dit op? 11

12 3.2 Casus B Een 46 jarige man komt naar het spreekuur i.v.m. pijnlijke zwelling van de rechter enkel. Er is geen trauma geweest, wel loopt hij wekelijks hard in de bossen en hij denkt dat hij zich heeft verstapt. Hij voelt zich de laatste tijd licht vermoeid en koortsig. Bij verdere anamnese blijkt dat hij enkele weken geleden enkele dagen diarree heeft gehad na een barbecue. Bij onderzoek een wat vale huidskleur, goede tensie, temperatuur 37,6. De rechter enkel is wat pasteus gezwollen en iets rood. Er is diffuse drukpijn van de enkel en er is pitting oedeem. Aan de overige gewrichten zijn er geen afwijkingen. Laboratorium onderzoek: BSE 55 mm, CRP 65 mg/l, Hb 6,9 mmol/l, L 8, /l waarvan 87% segmentkernigen. Vragen en opdrachten: Wat is uw differentiaal diagnose? Wat doet u aan aanvullend onderzoek? Maak een beslisboom voor diagnostiek van monoartritis 3.3 Casus C Een 54-jarige, tot recent gezonde, vrouw wordt door de huisarts verwezen i.v.m. moe-heid en pijn aan de handen. De klachten lijken een maand of 2 te bestaan, doch zijn de laatste 3 weken duidelijk verergerd. Zij vertelt s ochtends nogal stijf te zijn; een warme douche helpt wel wat. Het meest vervelend vindt zij dat zij haar dochter, die net is bevallen, niet kan helpen bij de verzorging van haar tweeling. De huisarts gaf 3 x dd 400 mg ibuprofen, doch dit had weinig effect. De familie-anamnese is niet belast met reumatische aandoeningen. Bij lichamelijk onderzoek vindt u tangentiële drukpijn van beide voorvoeten, mogelijk staan de tenen iets verder uit elkaar dan in het verleden; rond de MCP s is de handrug gezwollen; er is artritis van PIP-2 en 3 beiderzijds. Laboratoriumonderzoek: bezinking 36 mm/1h, Hb 7,8 mmol/l met normale cel indices; normale waarden voor creatinine en ALAT; anti-ccp is positief. U stelt als waarschijnlijkheidsdiagnose beginnende reumatoïde artritis. Vragen: Hoe zeker bent u van de diagnose reumatoïde artritis? Wat is de meerwaarde van het anti-ccp t.o.v. de klassieke reumafactor? Heeft het zin om nu al röntgenfoto s te maken van handen en voeten? Voor een actieve polyartritis is behandeling met 3dd 400 mg ibuprofen blijkbaar niet voldoende. Welke therapie zou u aanbevelen om de pijn te verlichten? Stel dat u zeker bent van de diagnose beginnende reumatoïde artritis, welke behandeling stelt u dan in en met welk doel? Zijn glucocorticoïden geïndiceerd of gecontraïndiceerd bij deze patiënt? 12

13 3.4 Casus D Mevrouw Uitterlinden, geboren 1958 bezoekt de polikliniek i.v.m. pijn aan de voeten. Rond het begin van de gewrichtsklachten kreeg zij ook een roodvlekkige huiduitslag met jeuk op armen en benen, m.n. bij de enkels, gepaard gaande met pijn en enige zwelling van enkels en knieën. Na enkele dagen namen de huidklachten weer af. Twee weken daarna kreeg zij weer toenemend pijn van de knieën en voeten en sindsdien persisteren de klachten. Ook is er gewrichtszwelling van de vingers opgetreden en heeft zij pijn in handen en polsen. De door de huisarts geadviseerde arthrotec hielp niet. Bij lichamelijk onderzoek vindt u artritis van MCP 1 en 2 links, 1, 2 en 3 rechts, en PIP 2-4 beiderzijds. De polsen zijn beiderzijds warm en pijnlijk, maar niet gezwollen. Tevens artritis van MTP 2-5 links ende linker enkel.. Het axiale skelet vertoont een Schober van14.5 /10 cm, normale rotatie en licht beperkte lateroflexie.. Laboratoriumonderzoek: bezinking 62 mm/1 e uur, Hb 7,6 mmol/l, thrombocyten 389 x 10^9/l, leucocyten 8,9 x 10^9/l, creatinine 69 micromol/l, AF 87 U/l, ALAT 23 U/l, totaal eiwit 77 g/l, reumafactor 33 IU/l, anti-ccp negatief, urine geen afwijkingen. X-handen en voorvoeten: geen afwijkingen. Serologisch onderzoek: IgM antiparvo virus 40, IgG anti-parvo virus 10. Dit wijst op een recent infect met een parvo virus B19. Borrelia serologie negatief. Vragen: Welke differentiaal diagnosen overweegt u bij een 50-jarige vrouw met polyartritis? Wat is de waarschijnlijkheidsdiagnose bij de patiënte uit deze casus en welke argumenten pleiten hiervoor? Wanneer bij lichamelijk onderzoek ook een zogenaamde sausage toe zou worden gevonden, zou deze bevinding de differentiale diagnose beïnvloeden? Zo ja, op welke wijze, zo nee, waarom niet? Hoe luidt uw behandeladvies bij patiënte? Hoe instrueert u patiënte dienaangaande? Maakt u een controle afspraak en zo ja, na hoeveel tijd? 13

14 4. Werkgroep 2: Systemische auto-immuunziekten De werkgroep bijeenkomsten vinden plaats aan de hand van casus. Bestudeer de betreffende casus (zie elders in dit werkboek) en bereid uw antwoord op de gestelde vragen en opdrachten voor aan de hand van de hier na opgegeven literatuur. De hier opgegeven literatuur hoeft dus niet van A tot Z bestudeerd te worden, maar dient als naslagwerk. Kennis van het bestaan van deze bronnen en het correct leren gebruiken en toepassen van de vermelde bronnen is hierbij ook een leerdoel. De volgende literatuur en bronnen zijn hierbij aanbevolen: Systemische auto-immuunziekten: Boumpas DT, et al. Systemic lupus erythematosus: emerging concepts. Part I: Renal, neuropsychiatric, cardiovascular, pulmonary, and hematologic disease. Ann Intern Med 1995; 122: Boumpas DT, et al. Systemic lupus erythematosus: emerging concepts. Part 2: Dermatologic and joint disease, the antiphospholipid antibody syndrome, pregnancy and hormonal therapy, morbidity and mortality, and pathogenesis. Ann Intern Med 1995; 123: George C. Tsokos, M.D. Systemic Lupus Erythematosus N Engl J Med 2011; 365: Armando Gabrielli, M.D., Enrico V. Avvedimento, M.D., and Thomas Krieg, M.D. Systemic Sclerosis. N Engl J Med 2009; 360: Casus E Op verwijzing van een collega- dermatoloog ziet U een 18-jarige vrouw. Zij bezocht de dermatoloog wegens sinds enkele maanden bestaande peri-unguale roodheid en soms gevoelige, rode vlekjes aan de vingers. Patiënte vertelt U vanaf de vroege jeugd in de winter, bij afkoeling gemakkelijk blauwverkleuring te hebben van de vingers. Wit gekleurd zijn ze nooit geweest. De laatste 2 jaren heeft zij af en toe hinderlijke, circa 24 uur durende stijfheid en zwelling van een of meerdere vingergewrichten. Soms is er pijn in een knie. In de dagen voorafgaand aan het consult was op de rechter wang en op de neusrug een rode uitslag ontstaan. Zij voelt zich de laatste tijd wel moe, maar wijdt dit aan de recente eindexamenfeesten. Zij kan goed tegen zonlicht. Een opa heeft reumatoïde artritis. Bij lichamelijk onderzoek ziet U een niet-zieke jonge vrouw, lengte 1.70, gewicht 60 kg, RR 125/70. In het gelaat is een asymmetrisch. rood-vlekkig vlindererytheem aanwezig. De handen zijn koel en tonen verspreid over de vingers, zowel dorsaal als ventraal millimeter grote wegdrukbare rode plekjes. Er is geen artritis aanwezig. Algemeen intern onderzoek toont geen bijzonderheden. De histologische bevindingen in een door de dermatoloog verricht huidbiopt van een laesie waren compatibel met lupus. De door de dermatoloog aangevraagde testen voor antinucleaire antistoffen (ANA) en anti-dsdna waren positief. Laboratorium onderzoek: Hb 7.3 mmol/l, MCV 83 Fl; reticulo s 51x10 9 /L, leuco s 5.6 x10 9 /L, thrombo s 45 x10 9 /L, 3 dagen later 38 x10 9 /L,BSE 64 mm/h; CRP<7 mg/l, Coombs positief, haptoglobine normaal,, LDH 436 U/L, ferritine 18 microgr/l, creatinine 62 microgr/l, leverenzymen normaal. Urine: geen erythrocyten, wel celcylinders. 1, resp. 1.5 gram proteïnurie/24 uur. IgA 2.7, IgG 10.7, IgM 1.1 gr/l. C3 licht verlaagd: 0.81gr/L ( ); C4 normaal. Antifosfolipiden antistoffen: afwezig. ANA positief 1/400. Behoudens anti-dsdna (Farr assay) geen specifieke autoantistoffen aantoonbaar. 14

15 Vragen en opdrachten: Aan welke American College of Rheumatology (ACR) classificatie criteria voor SLE voldoet patiënte? Leg aan patiënte uit waarom U graag een nierbiopt wilt laten verrichten. Wat zijn de consequenties? De thrombopenie wilt U voor het nemen van het biopt hersteld hebben. Met welke dosering corticosteroïden begint U? Het nierbiopt toont proliferatieve lupus nefritis (WHO klasse IV). Welke behandeling stelt U voor? Welke bijwerkingen kent deze behandeling en welke preventieve maatregelen zijn te nemen? Beantwoordt de vraag van de moeder van patiënte over erfelijkheid van de ziekte. Beantwoordt de vraag van patiënte wanneer zij zwanger mag worden en waar zij rekening mee moet houden met betrekking tot zwangerschap. 4.2 Casus F U ziet voor advies een vrouw van 31 jaar die elders bekend met SLE op basis van vluchtige polyartritiden, 7 jaar geleden doorgemaakte pericarditis, leukopenie, en serologisch antinucleaire en anti-sm antistoffen. Zij gebruikt plaquenil en voelt zich goed. Haar obstetrische anamnese vermeldt een ongecompliceerde zwangerschap 3 jaar geleden (spontane geboorte dochter bij 38 weken), gevolgd door 3 opeenvolgende miskramen tussen 5 en 13 weken. Zij wil opnieuw zwanger worden. De gynaecoloog vond geen anatomische oorzaak en het karyogram van patiënt en partner waren normaal. Er is geen livedo reticularis. Hartauscultatie geeft geen bijzonderheden. Het hemogram is normaal. Geef in algemene zin aan welke zaken speciale aandacht behoeven wanneer een SLE patiënte u meldt dat zij zwanger wil worden. Denk ook aan medicatie. Bij patiënte worden bij herhaling positieve uitslagen verkregen voor het lupus anticoagulans en anticardiolipine antistoffen. Welk advies geeft U ten aanzien van het beleid bij een volgende zwangerschap? Stel dat de voorgeschiedenis van patiënte een longembolie zou hebben vermeld welke was opgetreden 3 weken na de laatste miskraam, en zij orale anticoagulantia gebruikte ten tijde van het bezoek aan U: Wat zou u dan adviseren ten aanzien van het medicamenteus beleid in de zwangerschap? Welk advies zou u hebben gegeven ten aanzien van de ontstolling wanneer U degene was geweest die haar zag na bovengenoemde longembolie? 4.3 Casus G Een 40-jarige vrouw wordt naar de polikliniek verwezen in verband met slecht genezende wondjes aan de vingers. Zij is sinds 7 jaar bekend met het Raynaud-fenomeen. Sinds de 15

16 laatste winter zijn de klachten hiervan toegenomen. De laatste 2 maanden heeft zij frequent pijnlijke wondjes aan de vingertoppen, die slecht genezen. Zij rookt 15 sigaretten per dag, drinkt 1-2 E alcohol per dag. Verder is zij altijd gezond geweest. Bij lichamelijk onderzoek ziet u kleine ulcera aan de toppen van de DIG 2 en 3 rechts. De pulsaties zijn goed. Bij verder lichamelijk onderzoek zijn er geen afwijkingen. Wat is de differentiaaldiagnose bij dit probleem? Is het zinvol om bij deze patiënte autoantistoffen te bepalen en zo ja, welke en waarom? Welke adviezen/behandeling geeft u haar? Enkele maanden later komt zij terug, omdat haar handen stijver worden. De wondjes aan de vingertoppen zijn dicht. Zij rookt nog enkele sigaretten/dag. Zij gebruikt af en toe een paracetamol. Verder heeft zij geen klachten. Bij lichamelijk onderzoek ziet u diffuus verdikte handen, die niet volledig gebogen kunnen worden. Er is geen artritis. Ook de huid van de onderarmen voelt wat pasteus. U denk aan sclerodermie. Waar vraagt u bij anamnese specifiek naar? Waar let u bij lichamelijk onderzoek specifiek op? Twee jaar later komt zij opnieuw op de polikliniek (tussentijds is zij niet verschenen). Zij heeft bij traplopen bemerkt, dat zij kortademiger is. Zij is sneller moe. Zij hoest een beetje. Zij heeft geen thoracale pijn. Zij rookt nog steeds enkele sigaretten per dag. Wat is de differentiaaldiagnose met betrekking tot de kortademigheid? Welke diagnostiek zet u in? 4.4 Casus H Een vrouw van 38 jaar presenteert zich met geleidelijk toenemende moeheid en pijn in armen, handen en benen. Zij kan haar werk als parttime secretaresse, 3 dagen per week, niet meer aan en is sinds 3 maanden in de ziektewet. Zij voelt zich te zwak om het huishouden te doen. Haar moeder heeft een deel van de zorg voor haar kinderen van 2 en 5 jaar tijdelijk op zich genomen. De huisarts heeft oriënterend laboratoriumonderzoek laten verrichten, de bloedbezinking bleek 98 mm na 1 uur. Uit de anamnese komt naar voren dat zij kriebelhoest heeft, er wisselende heesheid is en zij zich niet goed kan concentreren. Zij klaagt over een droge huid en meldt 6 kg in gewicht te zijn aangekomen. Uit de tractus anamnese komen droogte van ogen en mond naar voren en er lijkt al enkele jaren sprake te zijn van het fenomeen van Raynaud. Haar kinderen zijn gezond. Het lichamelijk onderzoek laat een gewicht van 72 kg bij een lengte van 1.63 m zien, er is een regelmatig hartritme 54/min, er is droogte van ogen (afwijkende Schirmer-test) en huid, haar handen en voeten voelen koud aan en er is een spoor oedeem aan de enkels. Er is geen artritis, zij geeft pijn aan bij druk op vele peesaanhechtingen. Het laboratoriumonderzoek toont een BSE van 106 mm na 1 uur, Hb 6.3 mmol/l, (normochroom, normocytair), thrombocyten 345 /ul, leucocyten 3.6/nl, creatinine 77 mmol/l, AF 88 U/l, GGT N, ALAT N, LDH 680 U/l, serum IgG 15.8 g/l, ANA 1:400 positief, TSH 5.1 mie/l. Röntgenonderzoek van de thorax laat geen afwijkingen zien. 16

17 Wat is uw waarschijnlijkheidsdiagnose? Wat zijn de differentieel diagnostische mogelijkheden? Welk vervolgonderzoek stelt u voor? Welk vervolgonderzoek doet u op basis van een positieve ANA? Welke specifieke vragen stelt u de patholoog anatoom? Wat zou uw waarschijnlijkheidsdiagnose zijn geweest, indien er in de urine eiwit zou zijn? Wat zou uw DD zijn geweest als röntgenonderzoek van de thorax dubieuze aanwijzingen voor hilaire lymfadenopathie zou hebben getoond? Welk vervolgonderzoek zou u dan hebben aangevraagd? Wat zou u hebben gedaan als de verhoogde bloedbezinking van de huisarts niet was bevestigd? 4.5 Vraag Selecteer voor de beschreven klinische situaties de meest passende van onderstaande (A-D) autoantistof specificiteit. A. Anti-La/SSB B. Anti-Ro/SSA C. Anti-Sm D. Anti-dsDNA Hoewel het geen sensitieve merker is voor SLE, is aanwezigheid van deze antistof zeer specifiek voor SLE Antistoffen met deze specificiteit worden vaak gezien bij patiënten met het syndroom van Sjögren, maar niet bij patiënten met subacute cutane LE. Antistoffen met deze specificiteit zijn pathogeen bij het neonatale lupus syndroom en worden vaak gevonden bij moeders van baby s met een congenitaal hartblok. Antistoffen van deze specificiteit zijn geassocieerd met nefritis en het gehalte aan deze antistoffen loopt vaak parallel met ziekte activiteit. 17

18 5. Ten slotte De voorbereidingscommissie hoopt dat u een plezierige en leerzame module Reumatologie & Klinische Immunologie heeft gevolgd. Voor suggesties voor komende sessies houdt zij zich gaarne aanbevolen: 18

19 6. Literatuur COIG Reumatologie & Klinische Immunologie I Verplichte literatuur Korte introductie immuunsysteem: Delves PJ, Roitt IM. The immune system. Part I. N Engl J Med, 2000; 343: and Delves PJ, Roitt IM. The immune system. Part II. N Engl J Med, 2000, 343: Eerste werkgroep Mono-artritis / jicht: Terkelbaum RA. Gout, clinical practice. NEJM 2003; 349: Polyartritis / reumatoïde artritis: Scott D et al. Rheumatoid Arthritis, Lancet 2010 sep 25;376(9746): Tweede werkgroep Systemische auto-immuunziekten: Kiriakidou M, Cotton D, Taichman D, Williams S.:Systemic lupus erythematosus. Ann Intern Med Oct 1;159(7) Armando Gabrielli, M.D., Enrico V. Avvedimento, M.D., and Thomas Krieg, M.D. Systemic Sclerosis. N Engl J Med 2009; 360:

Catharijne Onderwijs Interne Geneeskunde Regio Utrecht

Catharijne Onderwijs Interne Geneeskunde Regio Utrecht Catharijne Onderwijs Interne Geneeskunde Regio Utrecht Module Reumatologie & Klinische Immunologie I 2016 Mono-artritis, Systemische auto-immuunziekten Documentkenmerken COIG Moduleboek COIG: Reumatologie

Nadere informatie

Compagnonscursus 2012

Compagnonscursus 2012 Compagnonscursus 2012 Artritis: Aankomen of afblijven? Marcel Posthumus Reumatologie-Klinische Immunologie Martini Ziekenhuis Groningen Inhoud Reumatologie-Klinische Immunologie Martini Ziekenhuis Mono-artritis

Nadere informatie

Programma RIOG reumatologie d.d. 23 november 2005

Programma RIOG reumatologie d.d. 23 november 2005 Programma RIOG reumatologie d.d. 23 november 2005 Programmacommissie: Organisatie: B.A.C. Dijkmans en A.E. Voskuyl P.W.B. Nanayakkara Voordrachten Doel: onderwijs en state of the art Voorzitter B.A.C.

Nadere informatie

I nhoud. 1 Anatomie en fysiologie van het bewegingsapparaat... 1 F.P.J.G. Lafeber. R.E.M. Toes. M. Vis en J.M.W. Hazes. R.B.M.

I nhoud. 1 Anatomie en fysiologie van het bewegingsapparaat... 1 F.P.J.G. Lafeber. R.E.M. Toes. M. Vis en J.M.W. Hazes. R.B.M. XI I nhoud 1 Anatomie en fysiologie van het bewegingsapparaat............................................ 1 F.P.J.G. Lafeber 1.1 Inleiding...............................................................................................

Nadere informatie

Azathioprine (Imuran ) bij reumatische aandoeningen

Azathioprine (Imuran ) bij reumatische aandoeningen Azathioprine (Imuran ) bij reumatische aandoeningen Uw behandelend arts heeft aangegeven u met het geneesmiddel azathioprine te willen gaan behandelen. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel.

Nadere informatie

MCTD (mixed connective tissue disease)

MCTD (mixed connective tissue disease) MCTD (mixed connective tissue disease) Wat is MCTD? MCTD is een zeldzame systemische auto-immuunziekte. Ons afweersysteem (= immuunsysteem) beschermt ons tegen lichaamsvreemde indringers, zoals o.a. bacteriën

Nadere informatie

REUMATOLOGIE casusschetsen

REUMATOLOGIE casusschetsen REUMATOLOGIE casusschetsen 1 REUMATOLOGIE April 2004 CASUSSCHETSEN Casusschets 1 Man, 35 jaar. Sinds 4 weken pijnlijke PIP s re hand. Zijn ring past niet meer. Rechter pols is ook gevoelig, niet warm of

Nadere informatie

Inleiding. Reumatische ziekten

Inleiding. Reumatische ziekten De reumatoloog Inleiding Ieder jaar bezoekt een groot aantal mensen de huisarts met klachten van het bewegingsapparaat (gewrichten, spieren, pezen en botten). Vaak is de huisarts in staat de diagnose

Nadere informatie

Hydroxychloroquine (Plaquenil ) bij reumatische aandoeningen

Hydroxychloroquine (Plaquenil ) bij reumatische aandoeningen Hydroxychloroquine (Plaquenil ) bij reumatische aandoeningen Uw behandelend arts heeft aangegeven u met het geneesmiddel hydroxychloroquine te willen gaan behandelen. Deze folder geeft informatie over

Nadere informatie

Infliximab (Remicade ) bij reumatische aandoeningen

Infliximab (Remicade ) bij reumatische aandoeningen Infliximab (Remicade ) bij reumatische aandoeningen Uw behandelend arts heeft aangegeven u met het geneesmiddel infliximab te willen gaan behandelen. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel.

Nadere informatie

Plaquenil. (Hydroxychloroquine) Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Bij reumatische aandoeningen

Plaquenil. (Hydroxychloroquine) Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Bij reumatische aandoeningen Plaquenil (Hydroxychloroquine) Bij reumatische aandoeningen U heeft in overleg met uw behandelend arts besloten dat u in verband met reumatische klachten Plaquenil gaat gebruiken of u overweegt dit te

Nadere informatie

Azathioprine (Imuran ) bij dermatologische aandoeningen

Azathioprine (Imuran ) bij dermatologische aandoeningen Azathioprine (Imuran ) bij dermatologische aandoeningen Uw behandelend arts heeft aangegeven u met het geneesmiddel azathioprine te willen gaan behandelen. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel.

Nadere informatie

Adalimumab (Humira ) bij reumatische aandoeningen

Adalimumab (Humira ) bij reumatische aandoeningen Adalimumab (Humira ) bij reumatische aandoeningen Uw behandelend arts heeft aangegeven u met het geneesmiddel adalimumab te willen gaan behandelen. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel.

Nadere informatie

TRANSMURAAL PROTOCOL REUMATOLOGIE

TRANSMURAAL PROTOCOL REUMATOLOGIE TRANSMURAAL PROTOCOL REUMATOLOGIE Doelstellingen Vroege opsporing van chronische destructieve gewrichtsziekte om door vroegtijdige behandeling schade te beperken Verbetering van de service aan huisartsen

Nadere informatie

Ongedifferentieerde spondylartritis

Ongedifferentieerde spondylartritis Ongedifferentieerde spondylartritis Wat is ongedifferentieerde spondylartritis? Spondylartritiden is een groep van chronische ziekten die bij elkaar horen omdat patiënten vaak dezelfde klachten hebben.

Nadere informatie

Polymyalgia reumatica (PMR), niet altijd wat het lijkt. C. De Gendt

Polymyalgia reumatica (PMR), niet altijd wat het lijkt. C. De Gendt Polymyalgia reumatica (PMR), niet altijd wat het lijkt C. De Gendt Diagnose In 1964 moest US Supreme Court rechter Potter Stewart, gewiekst met woorden, toegeven dat een definitie van harde pornogafie

Nadere informatie

Aan: Opleiders Inwendige Geneeskunde Regio Amsterdam II. Geachte collegae,

Aan: Opleiders Inwendige Geneeskunde Regio Amsterdam II. Geachte collegae, Aan: Opleiders Inwendige Geneeskunde Regio Amsterdam II Geachte collegae, Op 27 september is de ROIG over nefrologie gepland. Bij deze ontvangt u het programma. Het is de bedoeling dat een AIOS uit het

Nadere informatie

10.00-10.40 state of the art SPA dr I.E. van der Horst (30 min spreektijd)

10.00-10.40 state of the art SPA dr I.E. van der Horst (30 min spreektijd) Aan: Opleiders Inwendige Geneeskunde Regio Amsterdam II Geachte collegae, Op 27 juni is de ROIG over reumatologie gepland. Bij deze ontvangt u het programma. Het is de bedoeling dat een AIOS uit het genoemde

Nadere informatie

Azathioprine. (Imuran)

Azathioprine. (Imuran) Azathioprine (Imuran) Bij reumatische aandoeningen In overleg met uw reumatoloog heeft u besloten om azathioprine (Imuran) te gaan gebruiken of u overweegt dit te gaan doen. Deze folder geeft informatie

Nadere informatie

Tocilizumab (RoActemra ) bij reumatische aandoeningen

Tocilizumab (RoActemra ) bij reumatische aandoeningen Tocilizumab (RoActemra ) bij reumatische aandoeningen Uw behandelend arts heeft aangegeven u met het geneesmiddel tocilizumab te willen gaan behandelen. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel.

Nadere informatie

Integratietoets Voorbereiding Toetsafname: 10 juli 2012

Integratietoets Voorbereiding Toetsafname: 10 juli 2012 Studiejaar 2 Integratietoets Voorbereiding Toetsafname: 10 juli 2012 Tentamencoördinator Dr. A. van t Spijker Overzicht Het tentamen bestaat uit 67 vragen, waarvan 66 gesloten vragen en 1 CIP. In totaal

Nadere informatie

REUMATOLOGIE achtergronden casusschetsen

REUMATOLOGIE achtergronden casusschetsen REUMATOLOGIE achtergronden casusschetsen Voorstel wijzigingen bij herziening werkafspraak kunnen op de laatste pagina worden genoteerd. Interline augustus 2009 Voor: begeleider/presentator INTERLINE Reumatologie

Nadere informatie

Adalimumab. (Humira ) Sterk in beweging

Adalimumab. (Humira ) Sterk in beweging Adalimumab (Humira ) Sterk in beweging Inhoudsopgave Hoe werkt het? 3 Hoe wordt het gebruikt? 3 Bijwerkingen 4 Andere geneesmiddelen 5 Zwangerschap 5 Autorijden 5 Vaccinaties 5 Wanneer u op vakantie gaat

Nadere informatie

Mycofenolaat Mofetil (MMF CellCept ) bij reumatische aandoeningen

Mycofenolaat Mofetil (MMF CellCept ) bij reumatische aandoeningen Mycofenolaat Mofetil (MMF CellCept ) bij reumatische aandoeningen Uw behandelend arts heeft aangegeven u met het geneesmiddel mycofenolaat mofetil te willen gaan behandelen. Deze folder geeft informatie

Nadere informatie

Certolizumab pegol (Cimzia ) bij reumatische aandoeningen

Certolizumab pegol (Cimzia ) bij reumatische aandoeningen Certolizumab pegol (Cimzia ) bij reumatische aandoeningen Uw behandelend arts heeft aangegeven u met het geneesmiddel certolizumab pegol te willen gaan behandelen. Deze folder geeft informatie over dit

Nadere informatie

CMV, EBV, Toxoplasma. Diagnostiek. Inge Gyssens Dienst infectieziekten Internist infectioloog

CMV, EBV, Toxoplasma. Diagnostiek. Inge Gyssens Dienst infectieziekten Internist infectioloog CMV, EBV, Toxoplasma Diagnostiek Inge Gyssens Dienst infectieziekten Internist infectioloog Man, 50 jaar Sinds 8d uit Thailand, 1 maand verblijf (nieuwe partner aldaar) Branderig gevoel ter hoogte van

Nadere informatie

jicht Birgit Kraft, Mirella Bes, Marjonne Creemers Namens de vakgroep reumatologie

jicht Birgit Kraft, Mirella Bes, Marjonne Creemers Namens de vakgroep reumatologie jicht Birgit Kraft, Mirella Bes, Marjonne Creemers Namens de vakgroep reumatologie inhoud 1. Casus 2. Jicht; pathofysiologie, epidemiologie en kliniek, epidemiologie 3. Richtlijn jicht 4. Zorgpad jicht

Nadere informatie

Catharijne Onderwijs Interne Geneeskunde

Catharijne Onderwijs Interne Geneeskunde Catharijne Onderwijs Interne Geneeskunde Module MEDISCHE ETHIEK COIG regio Utrecht Colofon De inhoud van moduleboek is tot stand gekomen onder verantwoordelijkheid van: Prof. dr. J.J.M. van Delden, Hoogleraar

Nadere informatie

Cyclofosfamide (Endoxan ) tabletten bij reumatische aandoeningen

Cyclofosfamide (Endoxan ) tabletten bij reumatische aandoeningen Cyclofosfamide (Endoxan ) tabletten bij reumatische aandoeningen Uw behandelend arts heeft aangegeven u met het geneesmiddel cyclofosfamide te willen gaan behandelen. Deze folder geeft informatie over

Nadere informatie

REUMATOLOGIE ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN

REUMATOLOGIE ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN REUMATOLOGIE ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN April 2004 Inleiding De werkafspraak Reumatologie is in 2004 gepubliceerd, aansluitend op de bestaande NHG standaard en

Nadere informatie

Prednison (corticosteroïden) Voorgeschreven door de reumatoloog

Prednison (corticosteroïden) Voorgeschreven door de reumatoloog Prednison (corticosteroïden) Voorgeschreven door de reumatoloog Albert Schweitzer ziekenhuis juli 2013 pavo 0907 Inleiding De reumatoloog heeft met u besproken dat u prednison gaat gebruiken. In deze folder

Nadere informatie

Prednisolon en Prednison

Prednisolon en Prednison Reumatologie Prednisolon en Prednison i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Algemeen Uw reumatoloog heeft u het gebruik van Prednisolon/Prednison voorgesteld. De werking van Prednison is gelijk aan

Nadere informatie

Rituximab (Mab Thera ) bij reumatische aandoeningen

Rituximab (Mab Thera ) bij reumatische aandoeningen Rituximab (Mab Thera ) bij reumatische aandoeningen Uw behandelend arts heeft aangegeven u met het geneesmiddel rituximab te willen gaan behandelen. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel.

Nadere informatie

Cyclofosfamide (Endoxan ) infuus bij reumatische aandoeningen

Cyclofosfamide (Endoxan ) infuus bij reumatische aandoeningen Cyclofosfamide (Endoxan ) infuus bij reumatische aandoeningen Uw behandelend arts heeft aangegeven u met het geneesmiddel cyclofosfamide te willen gaan behandelen. Deze folder geeft informatie over dit

Nadere informatie

lupus begrijpen BE/BEL/ 00 14 /14a A ugus tus 20 14 3

lupus begrijpen BE/BEL/ 00 14 /14a A ugus tus 20 14 3 lupus begrijpen 3 Wat is lupus? Lupus is een auto-immuunziekte. Een voorbeeld van een andere autoimmuunziekte is reumatoïde artritis. Normaal produceert het immuunsysteem antistoffen die het lichaam beschermen

Nadere informatie

Biologicals: wat moet u weten?

Biologicals: wat moet u weten? Biologicals: wat moet u weten? Inhoud 1. Wat moet u weten voordat u met een biological start? 2. Behandeling met een biological 3. Levering biological injecties door Brocacef Zorglogistiek. 4. Een biological

Nadere informatie

REUMATOLOGIE achtergronden casusschetsen

REUMATOLOGIE achtergronden casusschetsen REUMATOLOGIE achtergronden casusschetsen 1 Voorstel wijzigingen bij herziening werkafspraak kunnen op de laatste pagina worden genoteerd. REUMATOLOGIE ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN

Nadere informatie

Etanercept. (Enbrel ) Sterk in beweging

Etanercept. (Enbrel ) Sterk in beweging Etanercept (Enbrel ) Sterk in beweging Inhoudsopgave Wanneer wordt het gebruikt en hoe werkt het 3 Hoe wordt het gebruikt? 3 Mogelijke bijwerkingen 4 Andere geneesmiddelen 5 Zwangerschap en borstvoeding

Nadere informatie

Het Fenomeen van Raynaud

Het Fenomeen van Raynaud Het Fenomeen van Raynaud Wat is het Fenomeen van Raynaud? Wij spreken van het Fenomeen van Raynaud bij het plotseling optreden van verkleuringen van vingers en/of tenen bij blootstelling aan kou of bij

Nadere informatie

Sulfasalazine (Salazopyrine EC, salazosulfapyridine) bij reumatische aandoeningen

Sulfasalazine (Salazopyrine EC, salazosulfapyridine) bij reumatische aandoeningen Sulfasalazine (Salazopyrine EC, salazosulfapyridine) bij reumatische aandoeningen Uw behandelend arts heeft aangegeven u met het geneesmiddel sulfasalazine te willen gaan behandelen. Deze folder geeft

Nadere informatie

Behandeling van bindweefselziekten en het secundair optreden van het Sjögrensyndroom. aandoeningen

Behandeling van bindweefselziekten en het secundair optreden van het Sjögrensyndroom. aandoeningen Behandeling van bindweefselziekten en het secundair optreden van het Sjögrensyndroom bij reumatische aandoeningen M. Walravens, reumatoloog K. Thevissen, reumatoloog i.o. Hoboken, 12 oktober 2013 Opbouw

Nadere informatie

Inleiding. Werkgroepleden:

Inleiding. Werkgroepleden: INTERLINE INFECTIEZIEKTEN januari 2015 Inleiding Werkgroepleden: Mevrouw J.W. (Jolande) Bouwhuis, internist-infectioloog De heer P.H.P. (Paul) Groeneveld, internist-infectioloog De heer J. (Joop) Barkmeyer,

Nadere informatie

Hydroxychloroquine (Plaquenil ) Voorgeschreven door de reumatoloog

Hydroxychloroquine (Plaquenil ) Voorgeschreven door de reumatoloog Hydroxychloroquine (Plaquenil ) Voorgeschreven door de reumatoloog Albert Schweitzer ziekenhuis januari 2014 pavo 0902 Inleiding De reumatoloog heeft met u besproken dat u hydroxychloroquine gaat gebruiken.

Nadere informatie

Prednison/ Prednisolon (corticosteroïden) bij reumatische aandoeningen

Prednison/ Prednisolon (corticosteroïden) bij reumatische aandoeningen Prednison/ Prednisolon (corticosteroïden) bij reumatische aandoeningen Uw behandelend arts heeft aangegeven u met het geneesmiddel prednison te willen gaan behandelen. Deze folder geeft informatie over

Nadere informatie

Methotrexaat (ledertrexate / emthexate) bij reumatische ziekten

Methotrexaat (ledertrexate / emthexate) bij reumatische ziekten Methotrexaat (ledertrexate / emthexate) bij reumatische ziekten Uw behandelend arts heeft aangegeven u met het geneesmiddel methotrexaat te willen gaan behandelen. Deze folder geeft informatie over dit

Nadere informatie

huidlupus chronische discoïde lupus erythematodes (CDLE) subacute cutane lupus erythematodes (SCLE)

huidlupus chronische discoïde lupus erythematodes (CDLE) subacute cutane lupus erythematodes (SCLE) huidlupus chronische discoïde lupus erythematodes (CDLE) en subacute cutane lupus erythematodes (SCLE) Wat is lupus? Lupus is een auto-immuunziekte, dat wil zeggen een ontregeling van het eigen afweersysteem,

Nadere informatie

REUMATOÏDE ARTRITIS FRANCISCUS GASTHUIS

REUMATOÏDE ARTRITIS FRANCISCUS GASTHUIS REUMATOÏDE ARTRITIS FRANCISCUS GASTHUIS Inleiding Uw reumatoloog heeft u verteld dat u reumatoïde artritis (RA) heeft, een vorm van reuma. Er komen ongetwijfeld veel vragen in u op. Vragen over de aandoening

Nadere informatie

Reumapoli. Havenziekenhuis. Diagnose en behandeling

Reumapoli. Havenziekenhuis. Diagnose en behandeling Reumapoli Diagnose en behandeling Vroeg opsporen en behandelen van reuma is belangrijk. Mensen met klachten die de huisarts of specialist verdacht vindt voor gewrichtsontsteking/reuma, zien we daarom graag

Nadere informatie

Abatacept (Orencia ) subcutaan bij reumatische aandoeningen

Abatacept (Orencia ) subcutaan bij reumatische aandoeningen Abatacept (Orencia ) subcutaan bij reumatische aandoeningen Uw behandelend arts heeft aangegeven u met het geneesmiddel abatacept te willen gaan behandelen. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel.

Nadere informatie

CASUSSCHETSEN. Mevrouw B. heeft bloed laten prikken voor een keuring. Ze heeft geen klachten. De volgende schildklierwaarden werden gevonden:

CASUSSCHETSEN. Mevrouw B. heeft bloed laten prikken voor een keuring. Ze heeft geen klachten. De volgende schildklierwaarden werden gevonden: INTERLINE INTERNE GENEESKUNDE Schildklierproblematiek, Osteoporose, (DVT) 9 januari 2007 CASUSSCHETSEN Casusschets 1 Mevrouw B. heeft bloed laten prikken voor een keuring. Ze heeft geen klachten. De volgende

Nadere informatie

Mevrouw B., 72 jaar, komt bij u omdat ze in de Libelle iets heeft gelezen over botontkalking.

Mevrouw B., 72 jaar, komt bij u omdat ze in de Libelle iets heeft gelezen over botontkalking. Casusschets 1 Mevrouw B., 72 jaar, komt bij u omdat ze in de Libelle iets heeft gelezen over botontkalking. Vraag 1: welke anamnestische punten zijn van belang om al dan niet tot een DEXA over te gaan?

Nadere informatie

Behandeling met tocilizumab (RoActemra )

Behandeling met tocilizumab (RoActemra ) REUMATOLOGIE Behandeling met tocilizumab (RoActemra ) bij reumatoïde artritis BEHANDELING Behandeling met tocilizumab (RoActemra ) Uw reumatoloog heeft u tocilizumab (RoActemra ) voorgeschreven voor de

Nadere informatie

Leflunomide. (Arava) Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Bij reumatische aandoeningen

Leflunomide. (Arava) Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Bij reumatische aandoeningen Leflunomide (Arava) Bij reumatische aandoeningen In overleg met uw reumatoloog heeft u besloten dat u Leflunomide gaat gebruiken voor behandeling van uw reumatische aandoening of u overweegt dit te doen.

Nadere informatie

systemische lupus erythematodes (SLE)

systemische lupus erythematodes (SLE) systemische lupus erythematodes (SLE) Wat is lupus? Lupus Erythematodes (of kortweg lupus) is een auto-immuunziekte, dat wil zeggen een ontregeling van het eigen afweersysteem, waarbij het afweersysteem

Nadere informatie

Infliximab (Remicade) bij Inflammatoire darmziekten (ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa)

Infliximab (Remicade) bij Inflammatoire darmziekten (ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa) Infliximab (Remicade) bij Inflammatoire darmziekten (ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa) Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik van infliximab In deze folder leest u over de werking

Nadere informatie

Integratietoets - her Voorbereiding Toetsafname: 24 juli 2012

Integratietoets - her Voorbereiding Toetsafname: 24 juli 2012 Studiejaar 2 Integratietoets - her Voorbereiding Toetsafname: 24 juli 2012 Tentamencoördinator Dr. A. van t Spijker Overzicht Het hertentamen bestaat uit 67 vragen, waarvan 66 gesloten en 1 CIP. In totaal

Nadere informatie

Tocilizumab (RoActemra ) Reumatologie

Tocilizumab (RoActemra ) Reumatologie Tocilizumab (RoActemra ) Reumatologie Inleiding U heeft in overleg met uw arts besloten het geneesmiddel Tocilizumab (RoActemra ) te gaan gebruiken. Deze folder geeft u informatie over dit geneesmiddel.

Nadere informatie

Mevrouw B., 72 jaar, komt bij u omdat ze in de Libelle iets heeft gelezen over botontkalking.

Mevrouw B., 72 jaar, komt bij u omdat ze in de Libelle iets heeft gelezen over botontkalking. Casusschets 1 Mevrouw B., 72 jaar, komt bij u omdat ze in de Libelle iets heeft gelezen over botontkalking. Vraag 1: welke anamnestische punten zijn van belang om al dan niet tot een DEXA over te gaan?

Nadere informatie

Sulfasalazine. (Salazopyrine) Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Bij reumatische aandoeningen

Sulfasalazine. (Salazopyrine) Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Bij reumatische aandoeningen Sulfasalazine (Salazopyrine) Bij reumatische aandoeningen U heeft in overleg met uw behandelend arts besloten dat u in verband met reumatische klachten sulfasalazine gaat gebruiken of u overweegt dit te

Nadere informatie

Een 68-jarige vrouw meldt zich met een recidief van hevige, rechtszijdige kniepijn

Een 68-jarige vrouw meldt zich met een recidief van hevige, rechtszijdige kniepijn 15 2 Een 68-jarige vrouw meldt zich met een recidief van hevige, rechtszijdige kniepijn Koos van Nugteren Samenvatting De knie-endoprothese wordt vrijwel altijd geïmplanteerd bij personen met ernstige

Nadere informatie

Biologicals: wat moet u weten?

Biologicals: wat moet u weten? Biologicals: wat moet u weten? Inhoud 1. Wat moet u weten voordat u met een biological start? 2. Behandeling en biological spreekuur. 3. Levering biological injecties: afhalen of thuisbezorging? 4. Een

Nadere informatie

Abatacept (Orencia ) bij reumatische aandoeningen

Abatacept (Orencia ) bij reumatische aandoeningen Abatacept (Orencia ) bij reumatische aandoeningen Uw behandelend arts heeft aangegeven u met het geneesmiddel abatacept te willen gaan behandelen. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel. Heeft

Nadere informatie

PREDNISON BIJ REUMATISCHE AANDOENINGEN

PREDNISON BIJ REUMATISCHE AANDOENINGEN PREDNISON BIJ REUMATISCHE AANDOENINGEN 1137 Inleiding Uw reumatoloog heeft u Prednison voorgeschreven voor de behandeling van uw reumatische aandoening. Om dit medicijn goed te kunnen gebruiken, is het

Nadere informatie

Wat is osteoporose? Loopt u risico op osteoporose? Doe de test!

Wat is osteoporose? Loopt u risico op osteoporose? Doe de test! Wat is osteoporose? Loopt u risico op osteoporose? Doe de test! ASZ Info De Eén-minuut Osteoporose Risicotest Wat u niet kunt wijzigen: uw familiale geschiedenis 1. Is er osteoporose vastgesteld bij een

Nadere informatie

Reumatologie. Patiënteninformatie. Biologicals. Bij reumatische aandoeningen. Slingeland Ziekenhuis

Reumatologie. Patiënteninformatie. Biologicals. Bij reumatische aandoeningen. Slingeland Ziekenhuis Reumatologie Biologicals i Patiënteninformatie Bij reumatische aandoeningen Slingeland Ziekenhuis Algemeen Veel reumatische aandoeningen zijn tegenwoordig goed te behandelen met medicijnen. De medicijnen

Nadere informatie

Adalimumab (Humira )

Adalimumab (Humira ) Adalimumab (Humira ) Maatschap reumatologie Kennemerland ADALIMUMAB (HUMIRA ) U heeft in overleg met uw arts besloten Adalimumab te gaan gebruiken. Deze folder geeft u informatie over dit geneesmiddel.

Nadere informatie

Infliximab (Remicade ) bij huidaandoeningen

Infliximab (Remicade ) bij huidaandoeningen Infliximab (Remicade ) bij huidaandoeningen U heeft in overleg met uw arts besloten infliximab te gaan gebruiken. Deze folder geeft u informatie over dit geneesmiddel. Heeft u na het lezen nog vragen,

Nadere informatie

Certolizumab pegol (Cimzia ) Reumatologie

Certolizumab pegol (Cimzia ) Reumatologie Certolizumab pegol (Cimzia ) Reumatologie Certolizumab pegol (Cimzia ) Inleiding U heeft in overleg met uw arts besloten het geneesmiddel Certolizumab pegol (Cimzia ) te gaan gebruiken. Deze folder geeft

Nadere informatie

Wat te doen als een Italiaanse zwangere bezorgd is en een kind vreemd kijkt?

Wat te doen als een Italiaanse zwangere bezorgd is en een kind vreemd kijkt? Wat te doen als een Italiaanse zwangere bezorgd is en een kind vreemd kijkt? Rebecca van Grootveld AIOS Medische Microbiologie Werkgroep Klinische Parasitologie, NVP & WAMM Toxoplasmose 2 Werkgroep klinische

Nadere informatie

Inleiding 3. Hoe werkt het medicijn? 3. Voor welke aandoeningen wordt het gebruikt? 3. Hoe moet ik het gebruiken? 3. Hoe moet ik het bewaren?

Inleiding 3. Hoe werkt het medicijn? 3. Voor welke aandoeningen wordt het gebruikt? 3. Hoe moet ik het gebruiken? 3. Hoe moet ik het bewaren? Apremilast Otezla Inhoud Inleiding 3 Hoe werkt het medicijn? 3 Voor welke aandoeningen wordt het gebruikt? 3 Hoe moet ik het gebruiken? 3 Hoe moet ik het bewaren? 4 Wat zijn mogelijke bijwerkingen? 4 Zijn

Nadere informatie

Ontstekingsparameters in de huisartspraktijk. Warffum 2012

Ontstekingsparameters in de huisartspraktijk. Warffum 2012 Ontstekingsparameters in de huisartspraktijk Warffum 2012 Onderwerpen CRP, bezinking of beide CRP bij acuut hoesten CRP sneltest voor andere indicaties? CRP, bezinking of beide? Indicaties - infectie/ontsteking

Nadere informatie

ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN

ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN INTERLINE LABORATORIUM Concept dd 6 april 2006 ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN Inleiding De werkgroep bestaat uit Dieter Boswijk (huisarts, Dedemsvaart) Sjef vd Leur

Nadere informatie

Chiropractie Brunssum intake formulier nieuwe klant

Chiropractie Brunssum intake formulier nieuwe klant 1. ALGEMENE EN PERSOONLIJKE GEGEVENS MEISJESNAAM: GESLACHT: M F GEBOORTEDATUM: LEEFTIJD: LENGTE: GEWICHT: ADRES: POSTCODE: WOONPLAATS: TELEFOON: PRIVE MOBIEL WERK E-MAIL ADRES: AANTAL KINDEREN: BEROEP:

Nadere informatie

STANDPUNTEN ANAKINRA (VOORLOPIGE BEHANDELRICHTLIJN) Oktober 2002

STANDPUNTEN ANAKINRA (VOORLOPIGE BEHANDELRICHTLIJN) Oktober 2002 NVR map Anakinra 12-03-2003 09:36 Pagina 1 STANDPUNTEN ANAKINRA (VOORLOPIGE BEHANDELRICHTLIJN) Oktober 2002 NVR map Anakinra 12-03-2003 09:36 Pagina 2 De door de gepubliceerde richtlijnen en standpunten

Nadere informatie

TRANSMURAAL PROTOCOL DIEPE VENEUZE TROMBOSE

TRANSMURAAL PROTOCOL DIEPE VENEUZE TROMBOSE TRANSMURAAL PROTOCOL Inleiding De incidentie van diepe veneuze trombose () is ongeveer 2 per 1.000 patiënten per jaar. Voor longembolie gelden vergelijkbare getallen. De huisarts wordt dan ook niet vaak

Nadere informatie

Het Reumatologie & Orthopedie Formularium

Het Reumatologie & Orthopedie Formularium Het Reumatologie & Orthopedie Formularium Het Reumatologie & Orthopedie Formularium Een praktische leidraad Onder redactie van: Prof. dr. W.F. Lems Prof. dr. B.J. van Royen Met medewerking van: Dr. J.P.W.

Nadere informatie

Infliximab (Remicade )

Infliximab (Remicade ) Infliximab (Remicade ) Maatschap reumatologie Kennemerland INFLIXIMAB (REMICADE ) U heeft in overleg met uw arts besloten Infliximab te gaan gebruiken. Deze folder geeft u informatie over dit geneesmiddel.

Nadere informatie

Trastuzumab (Herceptin )

Trastuzumab (Herceptin ) Trastuzumab (Herceptin ) Borstkanker (mammacarcinoom) De diagnose borstkanker is bij u vastgesteld. Dit wordt ook wel een mammacarcinoom genoemd. De behandeling van een mammacarcinoom bestaat uit een operatieve

Nadere informatie

Behandeling met mycofenolaatmofetil

Behandeling met mycofenolaatmofetil Behandeling met mycofenolaatmofetil (CellCept en Myfortic ) Informatie voor patiënten F1068-3129 juli 2015 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus

Nadere informatie

Wanneer wordt het gebruikt en hoe werkt het 3. Hoe wordt het gebruikt? 3. Mogelijke bijwerkingen 4. Andere geneesmiddelen 5

Wanneer wordt het gebruikt en hoe werkt het 3. Hoe wordt het gebruikt? 3. Mogelijke bijwerkingen 4. Andere geneesmiddelen 5 Golimumab Simponi Inhoud Wanneer wordt het gebruikt en hoe werkt het 3 Hoe wordt het gebruikt? 3 Mogelijke bijwerkingen 4 Andere geneesmiddelen 5 Zwangerschap en borstvoeding 5 Autorijden 5 Vaccinaties

Nadere informatie

Henoch- schönlein purpura

Henoch- schönlein purpura www.printo.it/pediatric-rheumatology/nl/intro Henoch- schönlein purpura Versie 2016 1. WAT IS HENOCH- SCHöENLEIN PURPURA 1.1 Wat is het? Henoch-Schönlein purpura (HSP) is een aandoening waarbij hele kleine

Nadere informatie

Allergologie en Klinische Immunologie 2014

Allergologie en Klinische Immunologie 2014 Hulstkamp gebouw 2014 Na een succesvol congres in 2012 en 2013 zal dit jaar het derde congres allergologie / klinische immunologie worden georganiseerd. Om zoveel mogelijk gelegenheid te geven voor verdere

Nadere informatie

BRRRRRRRuin Serum. MMC Eindhoven 26 maart 2015

BRRRRRRRuin Serum. MMC Eindhoven 26 maart 2015 BRRRRRRRuin Serum MMC Eindhoven 26 maart 2015 Casus 1 Jongen, 2 jaar Overplaatsing uit ander ziekenhuis Sinds een week algehele malaise; minder eetlust, koorts. Eenmalig braken; bloederige diarrhee gehad

Nadere informatie

Tocilizumab (Ro-Actemra)

Tocilizumab (Ro-Actemra) Tocilizumab (Ro-Actemra) U heeft in overleg met uw reumatoloog besloten dat u tocilizumab gaat gebruiken of u overweegt dit te doen. Deze folder geeft u informatie over dit geneesmiddel. Neem altijd uw

Nadere informatie

RICHTLIJNEN REUMATISCHE ZIEKTEN EN SYNDROMEN: FIBROMYALGIE. Mei 2002

RICHTLIJNEN REUMATISCHE ZIEKTEN EN SYNDROMEN: FIBROMYALGIE. Mei 2002 NVR map Fibromyalgie 12-03-2003 09:39 Pagina 1 RICHTLIJNEN REUMATISCHE ZIEKTEN EN SYNDROMEN: FIBROMYALGIE Mei 2002 NVR map Fibromyalgie 12-03-2003 09:39 Pagina 2 De door de Nederlandse Vereniging voor

Nadere informatie

Ciclosporine (Neoral, Sandimmune ) bij reumatische aandoeningen

Ciclosporine (Neoral, Sandimmune ) bij reumatische aandoeningen Ciclosporine (Neoral, Sandimmune ) bij reumatische aandoeningen Uw behandelend arts heeft aangegeven u met het geneesmiddel ciclosporine te willen gaan behandelen. Deze folder geeft informatie over dit

Nadere informatie

Reumatologie. Patiënteninformatie. Methotrexaat tabletten. Bij reumatische aandoeningen. Slingeland Ziekenhuis

Reumatologie. Patiënteninformatie. Methotrexaat tabletten. Bij reumatische aandoeningen. Slingeland Ziekenhuis Reumatologie Methotrexaat tabletten i Patiënteninformatie Bij reumatische aandoeningen Slingeland Ziekenhuis Algemeen In deze folder kunt u lezen over het medicijn Methotrexaat en waar u op moet letten

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Hydroxychloroquine (Plaquenil ) Voorgeschreven door de reumatoloog

Patiënteninformatie. Hydroxychloroquine (Plaquenil ) Voorgeschreven door de reumatoloog Patiënteninformatie Hydroxychloroquine (Plaquenil ) Voorgeschreven door de reumatoloog Inhoud Inleiding... 3 Werking en toepassing... 3 Het gebruik van hydroxychloroquine... 3 Bijwerkingen... 4 Controle...

Nadere informatie

Abatacept (Orencia ) Reumatologie

Abatacept (Orencia ) Reumatologie Abatacept (Orencia ) Reumatologie U heeft in overleg met uw arts besloten het geneesmiddel Abatacept (Orencia ) te gaan gebruiken. Deze folder geeft u informatie over dit geneesmiddel. Heeft u na het lezen

Nadere informatie

Rituximab (Mabthera ) Reumatologie

Rituximab (Mabthera ) Reumatologie Rituximab (Mabthera ) Reumatologie Inleiding U heeft in overleg met uw arts besloten het geneesmiddel Rituximab (Mabthera ) te gaan gebruiken. Deze folder geeft u informatie over dit geneesmiddel. Heeft

Nadere informatie

Periodieke Koorts Met Afteuze Faryngitis En Adenitis (PFAPA)

Periodieke Koorts Met Afteuze Faryngitis En Adenitis (PFAPA) www.printo.it/pediatric-rheumatology/nl/intro Periodieke Koorts Met Afteuze Faryngitis En Adenitis (PFAPA) Versie 2016 1. WAT IS PFAPA 1.1 Wat is het? PFAPA staat voor Periodic Fever Adenitis Pharyngitis

Nadere informatie

Reumatologie. Hypermobiliteit

Reumatologie. Hypermobiliteit Reumatologie Hypermobiliteit 1 2 Inhoudsopgave Inleiding 4 Over de ziekte 5 Wat is hypermobiliteit 5 Hoe ontstaat hypermobiliteit 5 Wat merkt u van hypermobiliteit 5 Hoe wordt de diagnose gesteld 6 Hoer

Nadere informatie

Bewegingsapparaat bij het ouder worden

Bewegingsapparaat bij het ouder worden Meer leren over lichaam en gezondheid Bewegingsapparaat bij het ouder worden Sandrine Bours Reumatoloog MUMC+ Agenda Inleiding Osteoporose Artrose Artritis Reumatoïde artritis Jicht Inleiding Skelet nodig

Nadere informatie

Etanercept (Enbrel) Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Etanercept (Enbrel) Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Etanercept (Enbrel) U heeft in overleg met uw arts besloten dat u, vanwege reumatische klachten, etanercept gaat gebruiken of u overweegt dit te gaan doen. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel.

Nadere informatie

Casus koorts uit tropen

Casus koorts uit tropen Casus koorts uit tropen Het is zaterdagavond 21.30 uur, de heer Theunissen, 38 jaar,meldt zich op uw 1 ste hulp met koorts en algemene malaise sinds 2 dagen. Hij kwam 10 dagen geleden terug uit Sierra

Nadere informatie

Kennis toepassen, en beslissingen nemen. Hoe denkt de arts? 2. Wat doet de arts? Hoe wordt kennis toegepast? Wat is differentiaal diagnose?

Kennis toepassen, en beslissingen nemen. Hoe denkt de arts? 2. Wat doet de arts? Hoe wordt kennis toegepast? Wat is differentiaal diagnose? Hoe denkt de arts? 2 Kennis toepassen, en beslissingen nemen Dr. Peter Moorman Medische Informatica ErasmusMC 1 Hoe weet je of een ziektebeeld waarschijnlijk is? de differentiaal diagnose Hoe wordt een

Nadere informatie

Leven met reumatoïde artritis

Leven met reumatoïde artritis Leven met reumatoïde artritis Mieke Hazes, Annemarie de Vroed en Hetty Wintjes Leven met reumatoïde artritis Houten 2013 2013 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media, Houten Alle rechten

Nadere informatie

CASUSSCHETSEN. Op het CB wordt aan voedselallergie gedacht en hypo-allergene voeding geadviseerd.

CASUSSCHETSEN. Op het CB wordt aan voedselallergie gedacht en hypo-allergene voeding geadviseerd. INTERLINE LABORATORIUM april 2006 CASUSSCHETSEN Casusschets 1 Wouter Berghuis, vijf maanden oud. Groeit net boven de P 10 lijn. Klachten (volgens moeder): buikkrampjes, eczeem, onrustig gedrag en veel

Nadere informatie

Zorgeenheid Reumatologie en Klinische Immunologie, locatie AZU. Langwerkende antireumatische middelen: Azathioprine (Imuran )

Zorgeenheid Reumatologie en Klinische Immunologie, locatie AZU. Langwerkende antireumatische middelen: Azathioprine (Imuran ) Zorgeenheid Reumatologie en Klinische Immunologie, locatie AZU Langwerkende antireumatische middelen: Azathioprine (Imuran ) In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten het geneesmiddel azathioprine

Nadere informatie

Ciclosporine. (Neoral) Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Bij reumatische aandoeningen

Ciclosporine. (Neoral) Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Bij reumatische aandoeningen Ciclosporine (Neoral) Bij reumatische aandoeningen U heeft in overleg met uw reumatoloog besloten dat u in verband met reumatische klachten ciclosporine gaat gebruiken of u overweegt dit te gaan doen.

Nadere informatie