9 Nederland in internationaal perspectief P.R. Smit

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "9 Nederland in internationaal perspectief P.R. Smit"

Transcriptie

1 9 Nederland in internationaal perspectief P.R. Smit Nederland is geen eiland, geïsoleerd van de rest van de wereld. Net als bij nationale economische ontwikkelingen kunnen veranderingen in de aard en omvang van de criminaliteit hun oorzaak vinden in binnenlandse factoren (zoals nieuwe wetgeving of veranderende demografische factoren) of in internationale ontwikkelingen (migrantenstromen, politieke en economische ontwikkelingen in Oost-Europa, wereldwijde aandacht voor andere soorten criminaliteit zoals terrorisme enzovoort). Cijfermatige vergelijking van de Nederlandse ontwikkelingen met die in andere landen kan een aanwijzing geven waar de oorzaken gezocht moeten worden. Zo daalt bijvoorbeeld de laatste jaren in Nederland en in de meeste omringende landen de criminaliteit, en dan vooral de vermogenscriminaliteit, na een stijging in het laatste decennium van de vorige eeuw. Dan ligt het voor de hand ook naar oorzaken te zoeken die niet specifiek Nederlands zijn. De manier waarop de rechtshandhaving is georganiseerd en in de praktijk wordt uitgevoerd, is in elk land verschillend. Enerzijds levert dit problemen op bij het maken van vergelijkende statistieken, anderzijds geeft het de gelegenheid te zien wat het effect van bepaalde beleidsmaatregelen kan zijn op basis van ervaringen in andere landen. Dit hoofdstuk geeft voor zover mogelijk een vergelijking van de criminaliteit in een aantal Europese landen, Australië, de Verenigde Staten, Canada en Japan. Alle EU-lidstaten worden met elkaar vergeleken, waarbij in het bijzonder telkens aandacht wordt besteed aan een vergelijking tussen Nederland en de meest nabijgelegen landen België, Denemarken, Duitsland, Engeland, 1 Frankrijk en Luxemburg (hierna, alhoewel strikt gesproken niet geheel juist, als buurlanden aangeduid). Sinds de vorige uitgave van Criminaliteit en rechtshandhaving (Van der Heide & Eggen, 2007) zijn de twee belangrijkste gegevensbronnen voor internationaal vergelijkende criminaliteitsstatistieken, de internationale slachtofferenquete ICVS (Van Dijk, Van Kesteren & Smit, 2007) en het European Sourcebook of Crime and Criminal Justice Statistics (Aebi et al., 2006) niet geactualiseerd. In grote lijnen zal dit hoofdstuk daarom niet veel verschillen van de vorige versie en zullen de meeste tabellen onveranderd zijn. Wel zijn twee nieuwe bronnen gebruikt om, waar dat mogelijk en zinvol was, enkele gegevens te actualiseren. Het gaat hier om de criminaliteitsstatistieken van Eurostat (Tavares & Thomas, 2008) en van de UN (de UN Crime Trends Survey UNCTS, zie Aromaa & Heiskanen, 2008). Tevens is in dit hoofdstuk een aantal nieuwe onderwerpen geïntroduceerd. Allereerst een beschrijving van het vóórkomen van internet- en creditcardfraude. Vervolgens is er een beschouwing over trends in de geregistreerde criminaliteit en het aantal gevangenen vanaf 1950 tot heden. En ten slotte is in de paragraaf over daders van criminaliteit meer aandacht besteed aan jeugdige daders. 1 Waar in de tekst gesproken wordt over Engeland wordt Engeland en Wales bedoeld. Noord-Ierland en Schotland zijn hier niet bij inbegrepen. WODC_271_R1_9.indd :23:33

2 280 Criminaliteit en rechtshandhaving Voorbehoud bij het maken van internationale vergelijkingen Het vergelijken van de criminaliteit tussen landen onderling is niet zonder problemen. De criminaliteit zelf en de manier waarop deze gemeten wordt verschillen van land tot land. In deze paragraaf worden vier belangrijke oorzaken van deze verschillen genoemd en wordt tevens aangegeven hoe, ondanks deze verschillen, vergelijkingen toch vaak zinvol zijn. Diversiteit in de gehanteerde bronnen Over het algemeen komen gegevens uit bronnen die specifiek voor één land samengesteld zijn. Dit feit alleen al maakt dat de gegevens niet zonder meer te vergelijken zijn (zie ook Crime Trends in Europe, 2000). Ook komt het voor dat gegevens over een bepaald onderdeel van de strafrechtsketen niet in elk land door dezelfde soort instantie verzameld worden. Zo worden de gegevens over het vervolgingstraject, in de regel het terrein van het OM, in Spanje door de rechtbanken verzameld. Ook maakt het verschil of gegevens uit een onafhankelijke bron komen, zoals soms nationale statistische bureaus dat zijn, of door belanghebbenden zoals een ministerie van Justitie verzameld worden. Verschillende definities van (juridische) begrippen In vrijwel alle landen wordt een onderscheid gemaakt tussen misdrijven en overtredingen. Misdrijven worden wel tot de criminaliteit gerekend. Overtredingen, gedrag waarbij weliswaar de wet overtreden wordt, maar dat toch niet als crimineel beschouwd wordt, niet. In sommige landen is er zelfs sprake van een driedeling (bijvoorbeeld in Frankrijk: crimes, délits en contraventions). Uit de aard der zaak zijn de Wetboeken van Strafrecht voor elk land verschillend. Dit komt op verschillende manieren tot uitdrukking. Sommige gedragingen zijn in het ene land wel strafbaar gesteld en in het andere land niet, bijvoorbeeld prostitutie, abortus en euthanasie. Bovendien is de grens tussen misdrijven en overtredingen niet in elk land hetzelfde. Ook kunnen de precieze definities van delictcategorieën verschillen. Waar ligt de grens tussen moord/doodslag en dood door schuld? Wordt onder inbraak alleen inbraak in een woning verstaan of ook in een auto, een schuur enz.? Verschillen in de rechtssystemen De manier waarop het justitiële apparaat is georganiseerd, verschilt van land tot land. Vooral de precieze rol van de politie en van het OM hebben een grote invloed op de gegevens. Of een melding van een misdrijf ook daadwerkelijk geregistreerd wordt, is afhankelijk van de verplichting die de politie heeft om misdrijven voor te leggen aan de vervolgingsautoriteiten, ook als er nog geen verdachte is. In Nederland is dit niet het geval, in Frankrijk wel. Ook de vraag of er bij de vervolging sprake is van een legaliteitsprincipe (waarbij de vervolgingsautoriteit verplicht is elk misdrijf te WODC_271_R1_9.indd :23:33

3 Nederland in internationaal perspectief 281 vervolgen) of een opportuniteitsprincipe (waarbij de vervolgingsautoriteit een discretionaire bevoegdheid heeft, dus ook kan beslissen zaken niet te vervolgen) is van invloed op de registratie door de politie en op de beslissing die de politie neemt om een zaak over te dragen aan het OM. Verschillen in de gemaakte statistische keuzes Een laatste voorbehoud is van statistische aard. Bij het maken van statistieken moeten bepaalde keuzes worden gemaakt. In het geval van criminaliteitsstatistieken zijn de belangrijkste keuzes de teleenheid en het telmoment. De teleenheid kan daders betreffen, of strafbare feiten of strafzaken. Deze keuze wordt niet door elk land op dezelfde manier gemaakt. Bij het telmoment gaat het er vooral om op welk moment bepaalde kenmerken aan een zaak worden toegekend. Een zaak die bij de politieregistratie gezien wordt als moord, kan bij beoordeling door de officier van justitie veranderen in dood door schuld. Indien de zaak geteld wordt bij binnenkomst, wordt deze in de politiestatistiek gezien als een moord, maar als de zaak geteld wordt als er al een vervolgingsbeslissing is, wordt deze gezien als dood door schuld. Vergelijkingsmethoden Ruwweg zijn er twee manieren om zinvolle vergelijkingen mogelijk te maken tussen landen onderling. Ten eerste kan men een keuze maken in de soort (vergelijkende) analyse die toegepast wordt. In principe zijn er drie soorten van vergelijkende analyse mogelijk. Niveauvergelijkingen. Bij dit soort van vergelijkingen wordt gekeken naar de verschillen in de niveaus. Een voorbeeld is de vraag waar het aantal diefstallen per inwoners het hoogst is. Op deze manier vergelijken is zeer riskant. Alle vier de bovengenoemde kwesties kunnen hier een rol spelen. Verdelingsvergelijkingen. Hier wordt gekeken naar verhoudingen binnen bepaalde onderverdelingen, zoals tussen delictcategorieën. Zo kan het relatieve aandeel van de jeugdcriminaliteit in internationaal perspectief geplaatst worden. Met dit soort vergelijkingen weegt diversiteit in bronnen minder zwaar. Hetzelfde geldt voor de gemaakte statistische keuzes. Trendvergelijkingen. Een andere manier van vergelijken is dat er alleen gekeken wordt naar ontwikkelingen in de tijd. Hierbij is bijvoorbeeld te zien welke delictcategorieën in welke landen stijgen of dalen. Een tweede manier om tot zinvolle vergelijkingen te komen is om op een zodanige manier gegevens te verzamelen dat de vier bovenstaande punten geheel of gedeeltelijk worden ondervangen. Als voorbeeld kan worden genoemd de Internationale Slachtofferenquête ICVS (Van Dijk, Van Kesteren & Smit, 2007). Deze tracht door middel van een gestandaardiseerde WODC_271_R1_9.indd :23:33

4 282 Criminaliteit en rechtshandhaving 2007 vragenlijst zo veel mogelijk de definitieverschillen en de verschillen in statistische keuzes glad te strijken. Het probleem van de verschillende rechtssystemen weegt minder zwaar omdat het hier gaat om een slachtofferenquête waarbij (nog) geen sprake is van een justitiële reactie. 9.2 Criminaliteit en slachtofferschap Het vergelijken van de omvang van de criminaliteit De Internationale Slachtofferenquête (ICVS) meet en vergelijkt de omvang van door slachtoffers ondervonden criminaliteit in verschillende landen (Van Dijk, Van Kesteren & Smit, 2007). 2 Tabel 9.1 (bijlage 4) geeft een overzicht, voor een tiental veelvoorkomende delicten, van de drie laatste metingen van de ICVS over de jaren 1995, 1999 en Te zien is dat Nederland een tamelijk hoge kans op slachtofferschap heeft. Zie figuur 9.1 voor slachtofferschap in 2004, uitgesplitst naar drie hoofdcategorieën van misdrijven. De tamelijk hoge positie van Nederland wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de zogenoemde voertuiggerelateerde criminaliteit: auto- en motordiefstal, diefstal uit auto, fietsendiefstal. Vooral vanwege het grote aantal fietsendiefstallen kent Nederland de hoogste voertuiggerelateerde criminaliteit. Naast de specifieke gelegenheidsfactor er zijn in Nederland nu eenmaal veel meer fietsen dan elders speelt hierbij mogelijk de hoge graad van verstedelijking in combinatie met het welvaartsniveau een rol. Doorgaans wordt dit als een criminogene factor beschouwd (Van Kesteren, Mayhew & Nieuwbeerta, 2000): des te stedelijker en/of des te welvarender des te meer criminaliteit, vooral in relatie tot vermogenscriminaliteit. Bij specifieke andere delicten is het beeld duidelijk anders. Bij inbraak (en pogingen daartoe) staat Nederland onder het gemiddelde, bij misdrijven tegen personen (diefstal met geweld, mishandeling en seksuele misdrijven) iets boven het gemiddelde, vooral vanwege het relatief hoge aantal bedreigingen en mishandelingen. Van de buurlanden heeft Engeland duidelijk het hoogste door slachtoffers ondervonden niveau van criminaliteit, daarna komen Nederland, België en Denemarken, die onderling nauwelijks verschillen. Het verschil tussen Engeland en Nederland is grotendeels gelegen in de (pogingen tot) inbraak. Duitsland, Frankrijk en Luxemburg, met een duidelijk lager niveau van ondervonden criminaliteit ten opzichte van Nederland, verschillen onderling ook niet veel. 2 Bij de interpretatie van de cijfers van de ICVS is het goed te beseffen dat slachtoffers ook in een ander land een delict kunnen ondervinden. Gemeten wordt dus niet exact de criminaliteit in een bepaald land, maar de criminaliteit zoals ondervonden door slachtoffers uit een bepaald woonland. Hoewel hierover door de beperkte steekproefomvang van de ICVS geen duidelijke uitspraken kunnen worden gedaan, lijkt de invloed niet al te groot te zijn. Afhankelijk van het soort delict en het land, ligt het percentage delicten ondervonden in het buitenland tussen 0 en 20. Zie voor methodische kanttekeningen ook: Bruinsma e.a., WODC_271_R1_9.indd :23:33

5 Nederland in internationaal perspectief 283 Figuur 9.1 Aantal ondervonden misdrijven per 100 respondenten, 2004 Nederland België Denemarken Duitsland Engeland en Wales Frankrijk Luxemburg Bulgarije Estland Finland Griekenland Hongarije Ierland Italië Noord-Ierland Noorwegen Oostenrijk Polen Portugal Schotland Spanje Zweden Australië Canada Japan Verenigde Staten Voertuiggerelateerde criminaliteit Geweldscriminaliteit Overige vermogenscriminaliteit Voor de corresponderende cijfers zie tabel 9.1 in bijlage 4. Bron: ICVS Ontwikkelingen in de ondervonden criminaliteit, 2004 ten opzichte van 1999 Voor die landen waar de ICVS zowel in 2004 als ook in 1999 is georganiseerd, geeft figuur 9.2 een overzicht van de percentuele daling of stijging in de ondervonden criminaliteit. WODC_271_R1_9.indd :23:33

6 284 Criminaliteit en rechtshandhaving 2007 Figuur 9.2 Percentuele verandering ondervonden criminaliteit, 2004 vergeleken met 1999 Nederland België Denemarken Engeland en Wales Frankrijk Estland Finland Polen Portugal Schotland Zweden Australië Canada Japan Verenigde Staten % Voor de corresponderende cijfers zie tabel 9.1 in bijlage 4. Bron: ICVS Het blijkt dat vrijwel overal een duidelijke daling 3 in de criminaliteit heeft plaatsgevonden. Nederland vormt hierop, met een afname van 17%, geen uitzondering. De daling in Nederland wordt vrijwel uitsluitend veroorzaakt door een daling in de vermogenscriminaliteit. De geweldscriminaliteit is ongeveer hetzelfde gebleven. Van de buurlanden kent Frankrijk, vergeleken met Nederland, een grotere afname in de criminaliteit. België is een van de weinige landen waar de criminaliteit gestegen is. De daling in de ondervonden criminaliteit lijkt een voortzetting te zijn van een trend die al eerder ingezet is. Hoewel het aantal landen waar de ICVS ook in 1995 is georganiseerd kleiner is dan de in figuur 9.2 getoonde landen, valt in die landen over het algemeen ook in de periode een dalend slachtofferschap waar te nemen. Bij het kijken naar de ontwikkelingen in de tijd past wel een kanttekening. Door externe ontwikkelingen, vooral door de verminderde bereidheid om aan enquêtes mee te werken en door technische ontwikkelingen, die 3 Aangezien het hier om slechts twee meetmomenten gaat, moeten in deze paragraaf de termen daling en toename niet gezien worden als trends. WODC_271_R1_9.indd :23:34

7 Nederland in internationaal perspectief 285 invloed hebben op de bereikbaarheid (mobiele telefonie etc.), zijn de resultaten van opeenvolgende enquêtes nooit echt goed vergelijkbaar. Voor de ICVS-meting van 2004 geldt nog dat er enkele methodische wijzigingen hebben plaatsgevonden, die ook van invloed kunnen zijn geweest op de uitkomsten en daarmee op de vergelijkbaarheid met eerdere metingen van de ICVS. Hoewel analyses op de gegevens (Van Dijk, Van Kesteren & Smit, 2007) geen directe aanleiding geven om aan de betrouwbaarheid en de vergelijkbaarheid van de ICVS 2004 te twijfelen en het gebruik van de gegevens in deze publicatie derhalve gerechtvaardigd is, zijn er toch sommige cijfers die moeilijk te verklaren zijn. Voor Nederland is bijvoorbeeld het aantal autodiefstallen (1,0 per 100 respondenten in 2004) meer dan een verdubbeling ten opzichte van Deze stijging wordt niet gezien in andere slachtofferenquêtes (CBS en Politiemonitor, zie hoofdstuk 3) en ook niet in de registratie van de autodiefstallen. Maar ook de stijging van met name de geweldscriminaliteit in de Verenigde Staten vindt geen bevestiging in hun nationale slachtofferenquête (BJS, 2007). Mogelijke verklaringen voor deze verschillen kunnen te maken hebben met een andere vraagstelling, steekproeftrekking, en meetperiode of met oversampling van respondenten in grote steden. Consumentenfraude, in het bijzonder internet- en creditcardfraude In de ICVS wordt ook gevraagd naar slachtofferschap van fraude ondervonden door consumenten. Te denken valt aan oplichting bij garages, in hotels of bij verbouwingen. 4 In Nederland komt dit relatief weinig voor. In 2004 gaf in Nederland 7,0% aan wel eens slachtoffer geweest te zijn van consumentenfraude, het gemiddelde over alle landen was 11,0%. Ook van de buurlanden heeft Nederland het laagste percentage slachtofferschap. Denemarken scoort hier het hoogst met 15,7%. In de ICVS van 2004 is ook gevraagd of er bij deze consumentenfraude sprake was van creditcardfraude of oplichting bij het winkelen op internet. Uit figuur 9.3 blijkt dat het percentage van de bevolking dat één of meer keer slachtoffer is geweest van internet- respectievelijk creditcardfraude in Nederland, België, Frankrijk en Luxemburg in beide gevallen minder dan een half procent is. In Denemarken en Duitsland komt internetfraude beduidend vaker voor (in Duitsland is niet gevraagd naar creditcardfraude) en in Engeland komen beide delicten vaker voor. Ook in de Verenigde Staten komen internetfraude (3,3%) en creditcardfraude (4,0%) relatief vaak voor. 4 Wel moet opgemerkt worden dat het hier om een soort criminaliteit gaat dat, anders dan bij vele andere vormen van criminaliteit, niet altijd opgemerkt wordt door het slachtoffer. WODC_271_R1_9.indd :23:34

8 286 Criminaliteit en rechtshandhaving 2007 Figuur 9.3 Percentage slachtofferschap van internet- en creditcardfraude, 2004 Nederland België Denemarken Duitsland Engeland en Wales Frankrijk Luxemburg Bulgarije Estland Finland Griekenland Ierland Italië Noord-Ierland Noorwegen Oostenrijk Polen Portugal Schotland Spanje Zweden Canada Verenigde Staten 0 0,5 1,0 1,5 2,0 2,5 3,0 3,5 4,0 4,5 % Creditcard Internet Bron: ICVS Winkelcriminaliteit De ICVS vraagt naar slachtofferschap bij personen. Echter, ook bedrijven kunnen slachtoffer worden van criminaliteit. Hierover is minder informatie beschikbaar. Recent (Platform Detailhandel Nederland, 2006) is wel onderzocht welke schade winkelcriminaliteit, zoals winkeldiefstal en overvallen, veroorzaakt heeft. Het onderzoek richtte zich op vier landen. De direct geleden schade, exclusief de kosten van preventieve maatregelen, was 1,10% van de omzet in België en Duitsland, 0,94% in Nederland en 0,57% in het Verenigd Koninkrijk. WODC_271_R1_9.indd :23:34

9 Nederland in internationaal perspectief Registratie en opsporing Voor het registratie- en opsporingstraject wordt als bron het European Sourcebook gebruikt (zie bijlage 2). Het bevat gedetailleerde informatie over een groot aantal Europese landen over de periode Tabel 9.2 (bijlage 4) is, althans voor wat betreft de totale geregistreerde criminaliteit en voor het delict diefstal met geweld, aangevuld met gegevens van Eurostat (Tavares & Thomas, 2008). Wegens een andere methode van dataverzameling zijn deze gegevens echter niet voor alle landen vergelijkbaar met die van het European Sourcebook. De geregistreerde criminaliteit, 2003 In alle landen worden veel minder misdrijven door de politie geregistreerd dan door slachtoffers ondervonden (zie voor ons land hoofdstuk 3). Twee effecten spelen hierbij een belangrijke rol, die in de diverse landen verschillend kunnen uitpakken: de aangiftebereidheid van de slachtoffers en de mate waarin de politie ter kennis gekomen zaken ook daadwerkelijk registreert. Tabel 9.2 geeft het totale aantal geregistreerde misdrijven per inwoners en voor een zestal delictsoorten weer. Voor Nederland valt, in vergelijking met de andere delicten, het lage aantal drugsdelicten op (hoewel er sprake is van een verdubbeling van 2003 ten opzichte van 2000) en het hoge aantal bij moord en doodslag. Bij de drugsdelicten is dit te verklaren uit het gedoogbeleid hier te lande, waarbij drugsbezit (voor eigen gebruik) niet vervolgd wordt, maar alleen de handel in verdovende middelen. Bij moord en doodslag is het wat minder duidelijk; de categorie bevat ook de pogingen. Als we alleen naar voltooide moord en doodslag kijken, neemt Nederland een middenpositie in (zie tabel 9.3, bijlage 4). Het relatief hoge aantal pogingen in Nederland wordt mogelijk voor een groot deel verklaard door het vervolgingsbeleid van het Nederlandse OM. De Nederlandse officier van justitie vervolgt eerder voor poging tot moord en doodslag waar zijn buitenlandse collega (zware) mishandeling of bedreiging ten laste legt (Duijn, Smit & Bijleveld, nog te verschijnen). Om inzicht te krijgen in de verdeling over de soorten delicten is gekeken naar het relatieve aandeel van vier geweldsmisdrijven (mishandeling, diefstal met geweld, moord en doodslag en verkrachting) ten opzichte van het delict diefstal. Dit geeft een indicatie van de relatieve verhouding tussen gewelds- en vermogensdelicten. Het beeld dat al in de slachtofferenquête naar voren kwam, namelijk dat Nederland relatief veel vermogens- en relatief minder geweldscriminaliteit kent, wordt hier bevestigd. Van de buurlanden kennen Frankrijk, Duitsland, Luxemburg en vooral België en Engeland een relatief groter aandeel van geweldsdelicten. Alleen in Denemarken is het aandeel van geweldscriminaliteit kleiner dan in Nederland. WODC_271_R1_9.indd :23:34

10 288 Criminaliteit en rechtshandhaving 2007 Ontwikkelingen in de geregistreerde criminaliteit, De figuren 9.4 en 9.5 geven een overzicht van de ontwikkeling van de geregistreerde vermogens- en geweldscriminaliteit in de tijd (zie ook tabel 9.2). Voor de vermogenscriminaliteit is alleen het delict diefstal genomen, dat in vrijwel alle landen het vermogensdelict is dat verreweg het meeste voorkomt). Voor de geweldsdelicten is de som genomen van diefstal met geweld, mishandeling, moord en doodslag en verkrachting. 5 De figuren 9.4 en 9.5 vergelijken het jaar 2003 met 1995, in tabel 9.2 zijn deels ook cijfers van 2006 weergegeven. Figuur 9.4 Percentuele verandering geregistreerde diefstal, 2003 vergeleken met 1995 Nederland België Denemarken Duitsland Engeland en Wales Frankrijk Luxemburg Bulgarije Estland Finland Griekenland Hongarije Ierland Italië Litouwen Oostenrijk Polen Portugal Schotland Slowakije Spanje Tsjechië Zweden Zwitserland % Voor de corresponderende cijfers zie tabel 9.2 in bijlage 4. Bron: European Sourcebook 5 Voor Engeland is voor de ontwikkeling in de geweldscriminaliteit het delict mishandeling buiten beschouwing gelaten. In deze periode is de definitie van dit delict gewijzigd met als gevolg dat de gegevens over 2003 niet gerelateerd kunnen worden aan WODC_271_R1_9.indd :23:34

11 Nederland in internationaal perspectief 289 Figuur 9.5 Percentuele verandering geregistreerde geweldscriminaliteit, 2003 vergeleken met 1995 Nederland België Denemarken Duitsland Engeland en Wales Frankrijk Luxemburg Bulgarije Estland Finland Griekenland Hongarije Ierland Italië Litouwen Oostenrijk Polen Portugal Schotland Slowakije Spanje Tsjechië Zweden Zwitserland % Voor de corresponderende cijfers zie tabel 9.2 in bijlage 4. Bron: European Sourcebook De geregistreerde vermogenscriminaliteit (diefstal, figuur 9.4) vertoont net als uit de slachtofferenquêtes bleek, in het algemeen een daling. Dit geldt in het bijzonder voor Nederland en de buurlanden, met uitzondering van België waar een stijging van 21% waargenomen wordt. Bij geweldscriminaliteit (figuur 9.5) is de situatie geheel anders. Op een enkele uitzondering na is er sprake van een vaak forse stijging in de geregistreerde geweldscriminaliteit. En dat wijkt af van de bevindingen in de slachtofferenquêtes, waar er gemiddeld genomen voor de geweldsmisdrijven een ongeveer even grote afname gemeten wordt als voor vermogenscriminaliteit. 6 6 Behalve dan voor Nederland, waar uit de ICVS blijkt dat de geweldscriminaliteit ongeveer gelijk blijft. Wel is er ook voor Nederland een verschil met de geregistreerde geweldscriminaliteit die sterk stijgt. WODC_271_R1_9.indd :23:35

12 290 Criminaliteit en rechtshandhaving 2007 Een grotere aandacht van politie en justitie voor de verschillende vormen van geweldscriminaliteit, en daarmee gepaard gaande een verschuiving van de grenzen van wat als geweldscriminaliteit gezien wordt (zie Egelkamp, 2002), kan dit verschijnsel wellicht verklaren. Een andere mogelijke verklaring, namelijk een stijging van de aangiftebereidheid van slachtoffers voor geweldsdelicten, wordt in algemene zin niet bevestigd in de ICVS (Van Dijk, Van Kesteren & Smit, 2007), hoewel dit voor Nederland wel een verklaring zou kunnen zijn (Wittebrood, 2006). Slachtoffers van moord en doodslag Tabel 9.3 (bijlage 4) geeft een inzicht in het vóórkomen van het meest ernstige misdrijf: moord of doodslag. De getallen stellen het aantal slachtoffers per jaar van dit delict per inwoners voor. Het gaat hier om voltooide moord en doodslag, dus de pogingen zijn niet meegenomen. Duidelijk is dat het niveau van moord en doodslag binnen de EU-landen (en de vier niet-europese landen) niet erg verschilt. Tussen landen, maar ook in de tijd gezien zijn de verschillen gering. Een uitzondering hierop vormen de Baltische landen en de VS, waar het niveau aanzienlijk hoger ligt. Van de buurlanden hebben alleen Denemarken en Luxemburg een wat lager aantal moorden dan Nederland; Frankrijk daarentegen kent over het algemeen een hoger aantal moorden. De daling van het aantal moorden in Nederland sinds het midden van de jaren negentig wordt in de buurlanden niet waargenomen. De daders Voor een overzicht van de daders 7 van misdrijven is er de registratie van verdachten bij de politie. Op zich zou het aantal gevonden verdachten, gerelateerd aan het aantal geregistreerde misdrijven, een maat kunnen geven voor het ophelderingspercentage in een land. Echter, vele externe factoren beïnvloeden dit ophelderingspercentage (Smit et al., 2003) waarmee het twijfelachtig is of het zinvol is dit te gebruiken voor internationale vergelijkingen. Wel is het zinvol te kijken naar het aandeel van specifieke groepen daders zoals bijvoorbeeld minderjarige en vrouwelijke daders. Voor een overzicht hiervan, uitgesplitst naar delictgroep, zie de tabellen 9.4 en 9.5 in bijlage 4. Zowel bij de minderjarige als bij de vrouwelijke daders is het beeld zeer divers en afhankelijk van de delictsoort. Bij diefstal en diefstal met geweld is het aandeel van minderjarige daders hoog, bij drugsdelicten daarentegen laag. Vrouwelijke daders worden relatief vaak gevonden bij diefstal (winkeldiefstal) en bij drugsdelicten. Vergeleken met de buurlanden Duitsland, Engeland en Frankrijk kent Nederland bij de meeste delictsoorten een kleiner aandeel minderjarige daders. Dit geldt ook voor vrouwelijke daders, met uitzondering bij drugsdelicten. 8 7 De definitie van dader verschilt van land tot land. Meestal is er bij de politieregistratie nog alleen sprake van verdachte. Voor Nederland gaat het hier om gehoorde verdachte. 8 Wellicht wordt dit veroorzaakt door de zogenoemde bolletjesslikkers. WODC_271_R1_9.indd :23:35

13 Nederland in internationaal perspectief 291 Figuur 9.6 Verandering (in procentpunten) aandeel minderjarige daders van diefstal, 2003 vergeleken met 1995 Nederland Duitsland Engeland en Wales Frankrijk Luxemburg Bulgarije Finland Griekenland Hongarije Ierland Italië Oostenrijk Polen Roemenië Slovienie Tsjechië Zweden Zwitserland Voor de corresponderende cijfers zie tabel 9.4 in bijlage 4. Bron: European Sourcebook De figuren 9.6 en 9.7 laten de veranderingen zien in het aandeel van minderjarige daders voor twee specifieke delicten: het vermogensdelict diefstal en het geweldsdelict diefstal met geweld. Bij diefstal vermindert in de meeste landen het aandeel minderjarige daders, Nederland en enkele buurlanden vormen hierop een uitzondering. Bij diefstal met geweld is er juist sprake van een groter aandeel van minderjarige daders. Dit geldt ook voor Nederland en de buurlanden met uitzondering van Engeland. WODC_271_R1_9.indd :23:35

14 292 Criminaliteit en rechtshandhaving 2007 Figuur 9.7 Verandering (in procentpunten) aandeel minderjarige daders van diefstal met geweld, 2003 vergeleken met 1995 Nederland Duitsland Engeland en Wales Frankrijk Luxemburg Bulgarije Finland Griekenland Hongarije Ierland Italië Oostenrijk Polen Roemenië Slovienië Spanje Tsjechië Zweden Zwitserland % Voor de corresponderende cijfers zie tabel 9.4 in bijlage 4. Bron: European Sourcebook Politiesterkte Figuur 9.8 geeft een indruk van de omvang van de Nederlandse politie ten opzichte van die in andere Europese landen. De omvang van het Nederlandse politiekorps blijkt relatief beperkt, maar wel duidelijk hoger dan de Scandinavische landen. Ook van de buurlanden is Denemarken het enige land met een lager aantal. Zowel in Nederland als in Engeland is wel sprake van een stijging tussen 2000 en De cijfers in figuur 9.8 bevatten al het politiepersoneel: er is zowel naar het geüniformeerde personeel als naar het burgerpersoneel bij de politiekorpsen gekeken. WODC_271_R1_9.indd :23:35

15 Nederland in internationaal perspectief 293 Figuur 9.8 Omvang van de sterkte van de politie per inwoners, 2000 en 2003 Nederland België Denemarken Engeland & Wales Frankrijk Luxemburg Estland Finland Hongarije Ierland Letland Litouwen Noord-Ierland Noorwegen Polen Portugal Schotland Slovenië Tsjechië Zweden Zwitserland Bron: European Sourcebook 9.4 Vervolging De manier waarop het vervolgingstraject is georganiseerd, is per land zeer verschillend. In sommige landen heeft de politie de bevoegdheid zaken zelfstandig af te handelen (in Nederland zijn dit bijvoorbeeld de WODC_271_R1_9.indd :23:36

16 294 Criminaliteit en rechtshandhaving 2007 Halt-zaken: een voorwaardelijke sepotbevoegdheid voor jongeren van jaar onder verantwoordelijkheid van het OM), de wijze waarop de vervolgingsautoriteiten (OM) zelfstandig zaken kunnen afdoen verschilt van land tot land, enzovoort. Het is daarom lastig om vergelijkingen tussen landen te maken over de verschillende aspecten van het vervolgingstraject (verschillende soorten van sepots, transacties enzovoort). Wel enig houvast biedt een confrontatie van de door de politie gehoorde verdachten (als maat voor vervolgingsrijpe zaken) en de personen die ofwel door het OM, ofwel door de rechter een sanctie, straf of maatregel opgelegd hebben gekregen (als maat voor succesvol vervolgde zaken). Helaas zijn er geen nieuwe recente internationale gegevens beschikbaar over de door het OM opgelegde straffen of maatregelen. Uit eerdere analyses over het jaar 1999 (Van der Heide & Eggen, 2003) is gebleken dat in Nederland twee derde van de verdachten uiteindelijk een sanctie, straf of maatregel krijgt opgelegd. Dit is hoog in vergelijking met andere landen. Van de buurlanden kent alleen Frankrijk een hoger percentage. In Engeland is dit percentage iets lager en in Duitsland veel lager (ongeveer 40%). In Nederland is dit in de periode overigens niet wezenlijk veranderd. Nog steeds krijgt ongeveer twee derde van de verdachten uiteindelijk een sanctie, straf of maatregel opgelegd. 9.5 Berechting en straf Tabel 9.6 (bijlage 4) geeft het totale aantal veroordeelde 9 verdachten per inwoners (in 1995, 2000 en 2003) over de verschillende delictcategorieën weer. Vergeleken met de buurlanden en dan vooral Denemarken en Engeland worden er in Nederland minder verdachten door de rechter veroordeeld. Dit wordt mede veroorzaakt door het hoge aantal OM-transacties in Nederland. Opvallend is dat van de veroordeelde verdachten er relatief veel (ongeveer een kwart) voor diefstal veroordeeld worden. Dit is beduidend hoger dan in de buurlanden. Na een veroordeling zijn er verschillende soorten straffen mogelijk: vrijheidsstraffen, geldboetes, taakstraffen enz. Recente gegevens hierover ontbreken echter, evenals over de gemiddelde lengte van opgelegde vrijheidsstraffen. Ook hier wordt verwezen naar Van der Heide & Eggen (2003) voor de situatie in Toen was het beeld dat, in vergelijking met de buurlanden, Nederland wat vaker een gevangenisstraf oplegt, maar dat de gemiddelde lengte lager is. Dit zou veroorzaakt kunnen worden doordat in Nederland relatief vaker een (korte) gevangenisstraf wordt opgelegd voor lichtere vergrijpen dan een boete of alternatieve straf. Ook uit recent onderzoek (Boone & Moerings, 2007) blijkt dat in Nederland in de periode 9 Het gaat hier om de door een rechter veroordeelde verdachten. De straffen en maatregelen van het OM zijn dus niet meegenomen. In bijna geen enkel land is het mogelijk om voor de OM-beslissingen een uitsplitsing naar delict te maken. WODC_271_R1_9.indd :23:36

17 Nederland in internationaal perspectief steeds vaker door het OM lichtere delicten worden doorgestuurd naar de rechter waar dan deels vrijheidsstraffen opgelegd worden, in plaats van dat het OM deze delicten zelf afhandelt, bijvoorbeeld met een transactie. Voor een inzicht in de onvoorwaardelijke gevangenisstraf is ook tabel 9.7 (bijlage 4) van belang, met daarin een opgave van het totaal aantal gevangenen, inclusief voorlopig gehechten (per inwoners). Opvallend is de grote toename van het aantal gevangenen in Nederland vanaf het eind van de jaren negentig. Van de buurlanden kent alleen Luxemburg een dergelijke (zelfs een wat grotere) toename. Wel ligt het niveau van het aantal gevangenen in Oost-Europese landen, maar ook en vooral in de Verenigde Staten, nog veel hoger dan in Nederland. Zie paragraaf 9.7 voor de ontwikkeling van het aantal gevangenen in een klein aantal landen vanaf Het aantal gevangenen op een bepaald meetmoment (G), zoals gepresenteerd in tabel 9.7, wordt bepaald door twee factoren: het aantal gevangenisstraffen (S) en de feitelijke lengte van de uitgevoerde straf (L). Dus: (1) G S * L De eerste factor, het aantal gevangenisstraffen, is zelf weer afhankelijk van twee grootheden, namelijk het aantal veroordeelde daders (D) (zie tabel 9.6, bijlage 4) en het percentage gevangenisstraffen binnen de veroordelingen (P). Dus: (2) S = P * D En uit (1) en (2) volgt: (3) G P * D * L Als we nu het aantal gevangenen delen door het aantal veroordeelden, zal de uitkomst de combinatie van het percentage gevangenisstraffen van de veroordelingen en de lengte van de uitgevoerde straf weergeven. Direct uit (3) volgt immers: (4) G / D P * L Dit kan een indicatie zijn van het strafklimaat in een land. 10 Gesimplificeerd voorgesteld: een hoge uitkomst is een teken van veel en/of lange gevangenisstraffen. 10 Helemaal zuiver is het niet. Zo zijn voorlopig gehechten die uiteindelijk geen (onvoorwaardelijke) gevangenisstraf krijgen ook meegeteld. En ook externe factoren zoals zaaksaanbod kunnen van invloed zijn: bij relatief veel geweldsdelicten zullen gemiddeld zwaardere straffen gegeven worden. WODC_271_R1_9.indd :23:36

18 296 Criminaliteit en rechtshandhaving 2007 Figuur 9.9 Aantal gevangenen per veroordeelde (geïndiceerd: Nederland 1995=100) Nederland België Denemarken Duitsland Engeland & Wales Frankrijk Bulgarije Estland Finland Hongarije Italië Letland Noord-Ierland Noorwegen Oostenrijk Polen Portugal Schotland Slovenië Slowakije Spanje Tsjechië Zweden Zwitserland Voor de corresponderende cijfers zie tabel 9.6 en 9.7 in bijlage 4. Bron: European Sourcebook Figuur 9.9 geeft de resultaten, waarbij de uitkomsten geïndiceerd zijn. De waarde van Nederland in 1995 is op 100 gesteld. Opvallend is de duidelijke stijging van Nederland en de hoge positie ten opzichte van de buurlanden. Het niveau in de Scandinavische landen is lager, wat kan duiden op een WODC_271_R1_9.indd :23:36

19 Nederland in internationaal perspectief 297 milder strafklimaat. In Oost- en Zuid-Europa is het niveau vaak een stuk hoger, alhoewel er in een aantal van die landen sprake is van een daling tussen 2000 en Het lijkt er in ieder geval op dat Nederland een streng strafklimaat kent in vergelijking met andere West- en Noord-Europese landen. In de tijd gezien wordt het strafklimaat in Nederland strenger (zie ook: Van Tulder 2005), een ontwikkeling die niet of minder duidelijk in andere landen gezien wordt Jeugdige verdachten In paragraaf 9.3 is al ingegaan op de ontwikkeling van het aantal jeugdige daders over de periode 1995 tot 2003 gebaseerd op gegevens van het European Sourcebook. In deze paragraaf wordt de informatie op een wat andere manier gepresenteerd, namelijk niet het aantal jeugdige daders ten opzichte van het totaal aantal daders, maar ten opzichte van het totaal aantal jeugdigen in de populatie van een land. Een complicatie bij het vergelijken van jeugdcriminaliteitscijfers van verschillende landen is dat niet ieder land dezelfde leeftijdsgrenzen hanteert. Met name de ondergrens (in Nederland vanaf 12 jaar, maar in andere landen soms vanaf 0, of vanaf 10 of 14 jaar enz.) is zeer ongelijk. Kwantitatief is echter de bovengrens belangrijker. 12 Die is in de meeste landen tot en met 17 jaar, maar er zijn enkele uitzonderingen. In de hier gepresenteerde cijfers zijn alleen die landen weergegeven waarbij de bovengrens tot en met 17 jaar is. Als gegevensbron wordt hier de UN Crime Trends Survey gebruikt (Malby, 2008), waarbij het gemiddelde over de jaren genomen is. Met jeugdige verdachten per jeugdigen (dus elk jaar wordt ongeveer 1,5 % van de jongeren geregistreerd als verdachte) zit Nederland wat boven het gemiddelde. Alleen Duitsland, Engeland, Finland en de Verenigde Staten vertonen een hoger percentage. Het beeld bij het aantal jeugdige gedetineerden is zeer divers. Met 14,4 per neemt Nederland zeker geen uitzonderlijke positie in. Ook hier zijn Duitsland en Engeland duidelijk hoger (zie figuur 9.10). 11 Deze toename lijkt zich nog te versnellen. Was in 2003 het indexcijfer voor Nederland nog 135 (zoals gepresenteerd in figuur 9.8), voor 2005 zou dat verder gestegen zijn naar Immers, het grootste aandeel van jeugdige verdachten wordt gevormd door de groep jarigen. WODC_271_R1_9.indd :23:36

20 298 Criminaliteit en rechtshandhaving 2007 Figuur 9.10 Jeugdige verdachten en jeugdigen in detentie per jongeren, jaargemiddelde Nederland Jeugdige verdachten per jongeren Denemarken Duitsland Engeland en Wales Frankrijk Luxemburg Bulgarije Estland Finland Hongarije Ierland Italië Letland Litouwen Noorwegen Oostenrijk Slovenië Slowakije Spanje Tsjechië Zweden Zwitserland Canada Verenigde Staten Jeugdige gevangenen per jongeren Jeugdige verdachten per Jeugdige gevangenen per Bron: UNCTS WODC_271_R1_9.indd :23:36

21 Nederland in internationaal perspectief Ontwikkeling in de totale geregistreerde criminaliteit en het aantal gevangenen In deze paragraaf wordt gekeken naar lange tijdreeksen, vanaf Materiaal hiervoor is lastig te verkrijgen, zeker als de informatie ook nog enigszins vergelijkbaar moet zijn. Allereerst is de keuze gemaakt om alleen naar landen in Noord- en West-Europa en Noord-Amerika te kijken. Deels is dit uit praktische overwegingen, van andere landen is nauwelijks informatie van voor 1980 voorhanden, maar deels is er ook een empirische onderbouwing voor deze beperking. Uit een analyse van Smit, Haen Marshall & Van Gammeren (2008) blijkt dat het hier, vanuit het oogpunt van criminaliteit en rechtshandhaving, om een redelijk homogene groep landen gaat. Dit geeft vertrouwen dat cijferreeksen, ook over een langere periode, enigszins met elkaar vergeleken kunnen worden. Vervolgens zijn slechts twee indicatoren gekozen, namelijk de totale geregistreerde criminaliteit en het aantal gevangenen. Dit is louter uit praktische overwegingen: informatie over andere indicatoren is nauwelijks te verkrijgen. Geregistreerde criminaliteit Voor de totale geregistreerde criminaliteit is voornamelijk gebruikgemaakt van gegevens van Eurostat (Tavares & Thomas 2008). Deels zijn deze nader bewerkt en aangevuld met nationale statistieken. Voor de Scandinavische landen is ook gebruikgemaakt van een analyse van Falck, von Hofer en Storgaard (2003). Uiteindelijk is de geregistreerde criminaliteit per inwoners bepaald van dertien landen. Voor Nederland, Denemarken, Duitsland, Engeland, Frankrijk, Finland, Ierland en Zweden vanaf 1950, voor Oostenrijk vanaf 1953, voor Zweden vanaf 1957, voor de Verenigde Staten vanaf 1960 en voor Noord-Ierland en Schotland vanaf In figuur 9.11 worden alleen Nederland, Duitsland, Ierland, dat over de gehele periode de laagste geregistreerde criminaliteit kent en Zweden, dat vrijwel overal de hoogste cijfers heeft, expliciet getoond. Voor een volledig overzicht zie tabel 9.8 (bijlage 4), waarbij van elk land het gemiddelde over driejaarsperioden is weergegeven. Zoals blijkt uit figuur 9.11 en tabel 9.8 (bijlage 4) is er voor de meeste landen een forse stijging te zien die zich voordoet in de periode tussen 1960 en 1990 waarna een stabilisatie optreedt. Dit geldt ook voor Nederland. Wel lijkt de stijging hier wat sterker geweest te zijn. Dit is vooral duidelijk bij vergelijking tussen Nederland en Duitsland. WODC_271_R1_9.indd :23:36

22 300 Criminaliteit en rechtshandhaving 2007 Figuur 9.11 Geregistreerde criminaliteit per inwoners, Zweden Nederland Duitsland Ierland Voor de corresponderende cijfers zie tabel 9.8 in bijlage 4. Bronnen: Eurostat, Falck e.a., diverse nationale bronnen, bewerking WODC Aantal gevangenen Ook hier is in eerste instantie uitgegaan van de gegevens van Eurostat. Deze gaan echter voor het aantal gevangenen slechts terug tot Voor Nederland, Denemarken, Engeland, Finland, Noorwegen, Zweden en de Verenigde Staten was het mogelijk met behulp van andere bronnen terug te gaan tot 1950, bij Duitsland tot 1965 en bij Ierland tot Wel is vaak gebruikgemaakt van schattingen op basis van andere tijdreeksen. Zo waren in het geval van Engeland en de Verenigde Staten alleen gegevens bekend over veroordeelde gevangenen, de voorlopige hechtenissen moesten hier dan nog bijgeschat worden. Opvallend is de grote diversiteit en de vaak tegengestelde bewegingen. Dit in contrast met de geregistreerde criminaliteit. Voor de overzichtelijkheid zijn in figuur 9.12 alleen de vier meest in het oog springende landen weergegeven. In tabel 9.9 (bijlage 4) is weer een volledig overzicht (met driejaarsgemiddelden) te zien. De gepresenteerde gegevens liggen wat lager dan die in tabel 9.7. Dit komt omdat in figuur 9.12 en tabel 9.9 alleen volwassen gedetineerden meegeteld zijn. WODC_271_R1_9.indd :23:37

23 Nederland in internationaal perspectief 301 Figuur 9.12 Aantal volwassen gevangenen per inwoners, Stijgt naar 752 in Verenigde Staten Engeland en Wales Nederland Finland Voor de corresponderende cijfers zie tabel 9.9 in bijlage 4. Bronnen: Eurostat, Falck e.a., diverse nationale bronnen, bewerking WODC Gedurende een lange periode ( ) had Nederland het laagste aantal gevangenen. Inmiddels staat Nederland van de negen eerder genoemde landen op de derde plaats. Alleen de Verenigde Staten en Engeland kennen een hoger aantal gevangenen per inwoners. Opvallend is verder de daling over de gehele periode in Finland en de explosieve stijging (maar pas vanaf 1974) in de Verenigde Staten. Overigens is de stijging in Nederland sinds midden jaren zeventig verhoudingsgewijs hetzelfde als die in de Verenigde Staten. In beide landen is sprake van een vervijfvoudiging van het aantal gevangenen in de periode Resumé Onder het voorbehoud, eigen aan het internationaal vergelijken van criminaliteit, is Nederland vergeleken met een aantal (voornamelijk Europese) landen. In het bijzonder is steeds aandacht besteed aan de geografisch dicht bij Nederland gesitueerde landen. Als bronnen zijn hoofdzakelijk de Internationale Slachtofferenquête ICVS en het European Sourcebook of Crime and Criminal Justice Statistics gebruikt. Nederland kent een vrij hoog aantal door slachtoffers ondervonden delicten. Hoofdzakelijk is dit gelegen in de zogenoemde voertuiggerelateerde WODC_271_R1_9.indd :23:37

24 302 Criminaliteit en rechtshandhaving 2007 criminaliteit en dan vooral vanwege het aantal fietsendiefstallen. Bij de andere vermogensdelicten en bij geweldsdelicten staat Nederland op of iets onder het internationale gemiddelde. In het bijzonder is het aantal slachtoffers van internet- en creditcardfraude in Nederland relatief laag. De internationaal gesignaleerde neergaande trend in door slachtoffers ondervonden criminaliteit is ook in Nederland zichtbaar. De daling in Nederland wordt vooral veroorzaakt door een daling in de vermogenscriminaliteit. Ook bij de door de politie geregistreerde criminaliteit worden in Nederland relatief veel vermogens- en relatief minder geweldsdelicten waargenomen. Daarnaast is het aantal drugsdelicten laag. Voor wat betreft de trend in de geregistreerde criminaliteit in de periode doet Nederland mee met de internationale trend: een dalende vermogenscriminaliteit en een stijgende geweldscriminaliteit. Het aantal moorden en doodslagen in Nederland is vergelijkbaar met dat in de omringende landen, maar de dalende trend die zich in Nederland lijkt voor te doen wordt echter niet algemeen waargenomen. Nederland kent, in vergelijk met Duitsland, Engeland en Frankrijk, voor de meeste delicten een wat lager aandeel minderjarige daders. Dit geldt ook voor vrouwelijke daders, met uitzondering van drugsdelicten. Er zijn geen grote veranderingen in het aandeel van minderjarige daders. Het aandeel minderjarigen bij diefstal lijkt in veel landen wat te dalen, maar niet in Nederland. De omvang van de politie in Nederland is groter dan in Scandinavische landen, maar ten opzichte van de andere landen beperkt. Wel is er evenals in Engeland sprake van een (forse) stijging in de afgelopen paar jaar. Door het veelvuldig gebruik van transacties door het OM kent Nederland relatief minder verdachten die een veroordeling door de rechter krijgen. Het aantal gevangenen is echter hoog en, in tegenstelling tot de meeste andere landen sinds eind jaren negentig sterk stijgend. Dit is het gevolg van het strafklimaat, hier gedefinieerd als de combinatie van de kans dat een veroordeling een vrijheidsstraf is en de lengte van die vrijheidsstraf. Volgens deze definitie kent Nederland het strengste strafklimaat van de West- en Noord-Europese landen, vooral dankzij een sterke stijging in de laatste acht jaren. Bij het bekijken van langetermijntrends vanaf 1950 vertoont Nederland ongeveer hetzelfde patroon als andere (westerse) landen voor zover het de geregistreerde criminaliteit betreft: een stijging in de periode , waarna een stabilisatie optreedt. Bij het aantal (volwassen) gevangenen is het beeld zeer divers. Opvallend is de grote stijging (vervijfvoudiging) in de periode in Nederland en in de Verenigde Staten. WODC_271_R1_9.indd :23:37

9 Nederland in internationaal perspectief

9 Nederland in internationaal perspectief 9 Nederland in internationaal perspectief P.R. Smit Nederland is geen eiland, geïsoleerd van de rest van de wereld. Net als bij nationale economische ontwikkelingen kunnen veranderingen in de omvang en

Nadere informatie

Nederland in internationaal perspectief

Nederland in internationaal perspectief 11 Nederland in internationaal perspectief P.R. Smit In Nederland is de door slachtoffers ondervonden criminaliteit vergeleken met andere landen tamelijk hoog. Dit is voornamelijk veroorzaakt door voertuiggerelateerde

Nadere informatie

Nederland in internationaal perspectief

Nederland in internationaal perspectief 10 in internationaal perspectief P.R. Smit en S.N. Kalidien De internationaal gesignaleerde neergaande trend in door slachtoffers ondervonden criminaliteit is ook in zichtbaar. De daling in de door slachtoffers

Nadere informatie

Autodiefstal Diefstal uit auto Diefstal van motor Fietsendiefstal Inbraak

Autodiefstal Diefstal uit auto Diefstal van motor Fietsendiefstal Inbraak Bijlage 4 621 Tabellen bij hoofdstuk 9 Tabel 9.1 Aantal ondervonden misdrijven per land en naar type delict (per 100 respondenten) Autodiefstal Diefstal uit auto Diefstal van motor Fietsendiefstal Inbraak

Nadere informatie

Nederland in internationaal perspectief

Nederland in internationaal perspectief 11 in internationaal perspectief P.R. Smit Dit hoofdstuk geeft voor zover mogelijk een vergelijking van de criminaliteit in een aantal Europese landen, Australië, de Verenigde Staten, Canada en Japan.

Nadere informatie

Tabel 11.1 Geïndexeerd aantal slachtoffers naar delictgroep en onveiligheidsgevoelens per land

Tabel 11.1 Geïndexeerd aantal slachtoffers naar delictgroep en onveiligheidsgevoelens per land 670 Criminaliteit en rechtshandhaving 2012 Tabellen bij hoofdstuk 11 Tabel 11.1 Geïndexeerd aantal slachtoffers naar delictgroep en onveiligheidsgevoelens per land 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 (index

Nadere informatie

6 SECONDANT #1 MAART 2013. Slachtofferschap en onveiligheidsgevoelens in acht landen POSITIEVE VEILIGHEIDS- TRENDS IN NEDERLAND. Naar inhoudsopgave

6 SECONDANT #1 MAART 2013. Slachtofferschap en onveiligheidsgevoelens in acht landen POSITIEVE VEILIGHEIDS- TRENDS IN NEDERLAND. Naar inhoudsopgave 6 SECONDANT #1 MAART 2013 Slachtofferschap en onveiligheidsgevoelens in acht landen POSITIEVE VEILIGHEIDS- TRENDS IN NEDERLAND SECONDANT #1 MAART 2013 7 De laatste jaren voelen burgers zich minder vaak

Nadere informatie

Nederland in internationaal perspectief 1

Nederland in internationaal perspectief 1 11 Nederland in internationaal perspectief 1 P.R. Smit en H. Goudriaan Nederland doet mee met de dalende trend in de geregistreerde criminaliteit in Noord- en West-Europese landen in de periode 2002-2011.

Nadere informatie

11 Nederland in internationaal perspectief

11 Nederland in internationaal perspectief 11 in internationaal perspectief P.R. Smit en H. Goudriaan In de meeste landen waar nationale slachtofferenquêtes beschikbaar zijn, is er in het algemeen sprake van een (lichte) daling van door slachtoffers

Nadere informatie

Nederland in internationaal perspectief

Nederland in internationaal perspectief 11 Nederland in internationaal perspectief P.R. Smit en H. Goudriaan In de meeste landen waar nationale slachtofferenquêtes beschikbaar zijn, is in het algemeen sprake van een (lichte) daling van door

Nadere informatie

Bijna de helft van de geweldsmisdrijven wordt in de openbare ruimte gepleegd / foto: Inge van Mill.

Bijna de helft van de geweldsmisdrijven wordt in de openbare ruimte gepleegd / foto: Inge van Mill. Bijna de helft van de geweldsmisdrijven wordt in de openbare ruimte gepleegd / foto: Inge van Mill. secondant #2 april 2009 7 Geweldsdelicten tussen - Daling van geweld komt niet uit de verf Crimi-trends

Nadere informatie

6. Veiligheid en criminaliteit

6. Veiligheid en criminaliteit 6. Veiligheid en criminaliteit Gevoelens van onveiligheid komen meer voor onder jongeren dan onder 25-plussers. Jongeren zijn ook vaker slachtoffer van criminaliteit. Jonge mannen zijn vaker slachtoffer

Nadere informatie

Samenvatting. Vraagstelling. Welke ontwikkelingen zijn er in de omvang, aard en afdoening van jeugdcriminaliteit in de periode ?

Samenvatting. Vraagstelling. Welke ontwikkelingen zijn er in de omvang, aard en afdoening van jeugdcriminaliteit in de periode ? Samenvatting Het terugdringen van de jeugdcriminaliteit is een belangrijk thema van het beleid van het Ministerie van Veiligheid en Justitie. Met het beleidsprogramma Aanpak Jeugdcriminaliteit is de aanpak

Nadere informatie

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013. Ontwikkelingen en samenhangen Samenvatting

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013. Ontwikkelingen en samenhangen Samenvatting Criminaliteit en rechtshandhaving Ontwikkelingen en samenhangen Samenvatting In de jaarlijkse publicatie Criminaliteit en rechtshandhaving bundelen het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), het Wetenschappelijk

Nadere informatie

Berechting. Z.C. Driessen en R.F. Meijer

Berechting. Z.C. Driessen en R.F. Meijer 6 Berechting Z.C. Driessen en R.F. Meijer In 2015 deed de rechter 102.000 misdrijfzaken af, 20% minder dan in 2007 en 5% meer dan in 2014. Vermogensmisdrijven en gewelds- en seksuele misdrijven vormden

Nadere informatie

Criminaliteit en slachtofferschap

Criminaliteit en slachtofferschap 3 Criminaliteit en slachtofferschap M.M.P. Akkermans Bijna één op de vijf Nederlanders van 15 jaar en ouder was in 2015 slachtoffer van veelvoorkomende criminaliteit zoals gewelds-, vermogensof vandalismedelicten.

Nadere informatie

De strafrechtsketen in samenhang

De strafrechtsketen in samenhang 8 De strafrechtsketen in samenhang F.P. van Tulder, R.F. Meijer en M.M. van Rosmalen Het geschatte aantal door burgers ondervonden delicten daalde tussen 2007 en 2015 met een derde (-33%) en de geregistreerde

Nadere informatie

5 Vervolging. M. Brouwers en A.Th.J. Eggen

5 Vervolging. M. Brouwers en A.Th.J. Eggen 5 Vervolging M. Brouwers en A.Th.J. Eggen In 2012 werden 218.000 misdrijfzaken bij het Openbaar Ministerie (OM) ingeschreven. Dit is een daling van 18% ten opzichte van 2005. In 2010 was het aantal ingeschreven

Nadere informatie

Misdrijven en opsporing

Misdrijven en opsporing 4 Misdrijven en opsporing R.J. Kessels en W.T. Vissers In 2015 registreerde de politie 960.000 misdrijven, 4,6% minder dan in 2014. Sinds 2007 is de geregistreerde criminaliteit met ruim een kwart afgenomen.

Nadere informatie

Slachtoffers van criminaliteit in Nederland Een vergelijking met zestien andere geïndustrialiseerde landen op basis van de ICVS 2000

Slachtoffers van criminaliteit in Nederland Een vergelijking met zestien andere geïndustrialiseerde landen op basis van de ICVS 2000 Slachtoffers van criminaliteit in Nederland Een vergelijking met zestien andere geïndustrialiseerde landen op basis van de ICVS 2000 John van Kesteren & Paul Nieuwbeerta7 Het aantal burgers dat slachtoffer

Nadere informatie

Bijlage 1 Gebruikte gegevens

Bijlage 1 Gebruikte gegevens Bijlagen hoofdstuk 7 Tabellen bij Huijbregts en Leertouwer (2007) De invloed van etniciteit en pakkans op de geweldscriminaliteit van minderjarigen. In Van der Laan et al (red) Justitie en Demografie.

Nadere informatie

Berechting. A.Th.J. Eggen

Berechting. A.Th.J. Eggen 6 Berechting A.Th.J. Eggen Jaarlijks behandelt de rechter in eerste aanleg circa 130.000 strafzaken tegen verdachten van misdrijven. Ruim 80% van de zaken wordt afgedaan door de politierechter. Het aandeel

Nadere informatie

Werkloosheid in de Europese Unie

Werkloosheid in de Europese Unie in de Europese Unie Diana Janjetovic en Bart Nauta De werkloosheid in de Europese Unie vertoont sinds 2 als gevolg van de conjunctuur een wisselend verloop. Door de economische malaise in de jaren 21 23

Nadere informatie

ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 26 november 2010

ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 26 november 2010 ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 26 november 2010 Meer personen op de arbeidsmarkt in de eerste helft van 2010. - Nieuwe cijfers Enquête naar de Arbeidskrachten, 2 de

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Meer doden onder fietsers, minder onder motorrijders. Meeste verkeersdoden onder twintigers

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Meer doden onder fietsers, minder onder motorrijders. Meeste verkeersdoden onder twintigers Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB07-031 23 april 2007 10.00 uur Sterke stijging verkeersdoden onder fietsers In 2006 kwamen 811 mensen in het Nederlandse verkeer om. Dit zijn er 6 minder

Nadere informatie

https://www.rechtspraak.nl/sitecollectiondocuments/orientatiepunten-en-afspraken-lovs.pdf 2

https://www.rechtspraak.nl/sitecollectiondocuments/orientatiepunten-en-afspraken-lovs.pdf 2 34 846 Voorstel van wet van het lid Markuszower tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met de invoering van minimumstraffen bij bepaalde gewelds- en zedendelicten (Wet hoge minimumstraffen)

Nadere informatie

Aandeel van de meest frequent vervolgde daders in de strafzaken van

Aandeel van de meest frequent vervolgde daders in de strafzaken van Samenvatting De problematiek van de veelplegers staat momenteel hoog op de politieke en maatschappelijke agenda. Er is een wetsvoorstel ingediend om deze categorie delinquenten beter aan te kunnen pakken.

Nadere informatie

Vervolging. N.E. de Heer-de Lange

Vervolging. N.E. de Heer-de Lange 6 Vervolging N.E. de Heer-de Lange Dit hoofdstuk beschrijft de fase van vervolging. Hierbij gaat het om de verdachten die worden vervolgd, de strafbare feiten die de basis vormen voor hun strafzaken, en

Nadere informatie

Bijlage B4. Eerste treden op de arbeidsmarkt. Freek Bucx

Bijlage B4. Eerste treden op de arbeidsmarkt. Freek Bucx Bijlage B4 Eerste treden op de arbeidsmarkt Freek Bucx Inhoud Tabel B4.1... 3 Tabel B4.2... 4 Tabel B4.3... 5 Tabel B4.4... 6 Tabel B4.5... 7 Tabel B4.6... 8 Bijlage B4 Eerste treden op de arbeidsmarkt

Nadere informatie

Handelsstromen Rozenstruiken 2009 / 14. Zoetermeer, Maart 2009 Peter van der Salm Productschap Tuinbouw, Afdeling Markt en Innovatie

Handelsstromen Rozenstruiken 2009 / 14. Zoetermeer, Maart 2009 Peter van der Salm Productschap Tuinbouw, Afdeling Markt en Innovatie Handelsstromen Rozenstruiken 2009 / 14 Zoetermeer, Maart 2009 Peter van der Salm Productschap Tuinbouw, Afdeling Markt en Innovatie Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd

Nadere informatie

Crimiquiz over trends en ontwikkelingen

Crimiquiz over trends en ontwikkelingen Crimiquiz over trends en ontwikkelingen Quiz voor de deelnemers aan de SSR cursus Criminologie/effectiviteit interventiestrategieën, Zwolle 22 november Jaap de Waard, Ministerie van Veiligheid en Justitie,

Nadere informatie

Veiligheid kernthema: maatschappelijk evenwicht & veiligheid

Veiligheid kernthema: maatschappelijk evenwicht & veiligheid Veiligheid kernthema: De criminaliteitscijfers en de slachtoffercijfers laten over het algemeen een positief beeld zien voor Utrecht in. Ook de aangiftebereidheid van Utrechters is relatief hoog (29%).

Nadere informatie

8 secondant #3/4 juli/augustus 2008. Bedrijfsleven en criminaliteit 2002-2007. Crimi-trends

8 secondant #3/4 juli/augustus 2008. Bedrijfsleven en criminaliteit 2002-2007. Crimi-trends 8 secondant #3/4 juli/augustus 2008 Bedrijfsleven en criminaliteit 2002-2007 Diefstallen in winkels en horeca nemen toe Crimi-trends De criminaliteit tegen het bedrijfsleven moet in 2010 met een kwart

Nadere informatie

In Nederland veroordeeld, in eigen land de straf of maatregel ondergaan Informatie voor buitenlandse gedetineerden in Nederland over de mogelijkheid

In Nederland veroordeeld, in eigen land de straf of maatregel ondergaan Informatie voor buitenlandse gedetineerden in Nederland over de mogelijkheid In Nederland veroordeeld, in eigen land de straf of maatregel ondergaan Informatie voor buitenlandse gedetineerden in Nederland over de mogelijkheid om de in Nederland opgelegde sanctie (verder) in eigen

Nadere informatie

Europees Arrestatiebevel

Europees Arrestatiebevel Europees Arrestatiebevel Managementgegevens over de periode: Het jaar 2008 Inhoudsopgave Gevraagde wettelijke gegevens op basis van artikel 70 van de Overleveringswet. Het aantal ontvangen EAB's 5 pagina

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijwetenschappen havo II

Eindexamen maatschappijwetenschappen havo II Opgave 4 Slachtoffers van criminaliteit Bij deze opgave horen de teksten 9 tot en met 12, figuur 2 en 3 en tabel 1 uit het bronnenboekje. Inleiding Ruim drie miljoen Nederlanders worden jaarlijks het slachtoffer

Nadere informatie

Europees Arrestatiebevel

Europees Arrestatiebevel Europees Arrestatiebevel Managementgegevens over de periode: Het jaar 009 Inhoudsopgave Gevraagde wettelijke gegevens op basis van artikel 70 van de Overleveringswet pagina. Het aantal ontvangen EAB's

Nadere informatie

Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid

Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid Dr. Maurice de Greef Prof. dr. Mien Segers 06-2016 Maastricht University, Educational Research & Development (ERD) School

Nadere informatie

Berechting. M. Brouwers en A.Th.J. Eggen

Berechting. M. Brouwers en A.Th.J. Eggen 6 Berechting M. Brouwers en A.Th.J. Eggen In 2010 deed de rechter 106.000 strafzaken tegen verdachten van misdrijven af. Dat is 16% minder dan in het voorgaande jaar. In bijna drie kwart van de behandelde

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Veiligheidstrends in Leiden

Veiligheidstrends in Leiden Veiligheidstrends in Leiden 25 214 Inleiding BOA (Beleidsonderzoek en Analyse) maakt jaarlijks een uitgave Veiligheid in cijfers. Hierin worden de belangrijkste trends en cijfers weergegeven. De analyse

Nadere informatie

Aankomsten en overnachtingen Oost-Vlaanderen Januari-april

Aankomsten en overnachtingen Oost-Vlaanderen Januari-april Aankomsten en overnachtingen Oost-Vlaanderen Januari-april 2016-2017 Bron: Cijfers FOD Economie-Algemene Directie Statistiek 2016: definitieve cijfers 2017: voorlopige cijfers Studiecel Toerisme Oost-Vlaanderen,

Nadere informatie

De invloed van verschillende factoren op de behoefte aan celcapaciteit

De invloed van verschillende factoren op de behoefte aan celcapaciteit Factsheet 2016-3 De invloed van verschillende factoren op de behoefte aan celcapaciteit Auteur: P.R. Smit, B.S.J. Wartna Mei 2016 Naar aanleiding van het AO Gevangeniswezen van 30 maart 2016 waarin de

Nadere informatie

5. CONCLUSIES. 5.1 Overlast

5. CONCLUSIES. 5.1 Overlast 5. CONCLUSIES In dit afsluitende hoofdstuk worden de belangrijkste conclusies besproken. Achtereenvolgens komen de overlast, de criminaliteit en de veiligheidsbeleving aan bod. Aan de 56 buurtbewoners

Nadere informatie

1 Inleiding. S.N. Kalidien en A.Th.J. Eggen 1

1 Inleiding. S.N. Kalidien en A.Th.J. Eggen 1 1 Inleiding S.N. Kalidien en A.Th.J. Eggen 1 Stijgt of daalt de criminaliteit? Het is een veelgestelde vraag die erg lastig te beantwoorden is. Wat wordt onder criminaliteit verstaan? En wat zeggen de

Nadere informatie

Aankomsten en overnachtingen Oost-Vlaanderen Bron: Cijfers FOD Economie-ADSEI 2015: definitieve cijfers 2016: voorlopige (!

Aankomsten en overnachtingen Oost-Vlaanderen Bron: Cijfers FOD Economie-ADSEI 2015: definitieve cijfers 2016: voorlopige (! Aankomsten en overnachtingen Oost-Vlaanderen 2016 Bron: Cijfers FOD Economie-ADSEI 2015: definitieve cijfers 2016: voorlopige (!) cijfers Studiecel Toerisme Oost-Vlaanderen, april 2017 1 ALGEMEEN OOST-

Nadere informatie

Aantal misdrijven blijft dalen

Aantal misdrijven blijft dalen Aantal misdrijven blijft dalen Vorig jaar zijn er minder strafbare feiten gepleegd. Daarmee zet de daling, die al zeven jaar te zien is, door. Het aantal geregistreerde aangiftes van een misdrijf (processen

Nadere informatie

Europese feestdagen 2017

Europese feestdagen 2017 Januari - Februari - Maart Bestemming Januari Februari Maart Nederland (NL) 01-01 Bestemming Januari Februari Maart België (BE) 01-01 Bosnie en Herzegovina (BA) 01-03 Bulgarije (BG) 01-01 03-03 Denemarken

Nadere informatie

het Nederlandse dse spoor?

het Nederlandse dse spoor? 08 e08 Hoe druk is 0h het nu werkelijk op het Nederlandse dse spoor? Het Nederlandse spoorgebruik in vergelijking met de rest van de EU-27 Pascal Ramaekers, Tessa de Wit en Maarten Pouwels Publicatiedatum

Nadere informatie

Gezondheid: uw Europese ziekteverzekeringskaart altijd mee op vakantie?

Gezondheid: uw Europese ziekteverzekeringskaart altijd mee op vakantie? MEMO/11/406 Brussel, 16 juni 2011 Gezondheid: uw Europese ziekteverzekeringskaart altijd mee op vakantie? Vakantie verwacht het onverwachte. Gaat u binnenkort op reis in de EU of naar IJsland, Liechtenstein,

Nadere informatie

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey ICOON Paper #1 Ferry Koster December 2015 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in de relatie

Nadere informatie

1 Inleiding. S.N. Kalidien en N.E. de Heer-de Lange

1 Inleiding. S.N. Kalidien en N.E. de Heer-de Lange 1 Inleiding S.N. Kalidien en N.E. de Heer-de Lange De bestrijding van criminaliteit en de rechtshandhaving is een belangrijke pijler van het huidige kabinet. Zo stelt Balkende IV zich in zijn beleids programma

Nadere informatie

Bijlage 4 Tabellen. Verklaring van tekens in tabellen

Bijlage 4 Tabellen. Verklaring van tekens in tabellen Bijlage 4 Tabellen Verklaring van tekens in tabellen. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer x = geheim - = nihil - = (indien voorkomend tussen twee getallen) tot en met 0 (0,0) = het getal is kleiner

Nadere informatie

België in de Europese informatiemaatschappij. Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006

België in de Europese informatiemaatschappij. Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006 België in de Europese informatiemaatschappij Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006 Bezit en gebruik van ICT en Internet 1 Luxemburg 2 Litouwen 3

Nadere informatie

Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 2010 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks

Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 2010 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks ANNEX Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 21 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks 1. Deelname voor- en vroegschoolse educatie (VVE) De Nederlandse waarde voor

Nadere informatie

Gewoonlijk verblijvende bevolking (Usual residence population - Urespop) Kees Prins, projectleider Urespop

Gewoonlijk verblijvende bevolking (Usual residence population - Urespop) Kees Prins, projectleider Urespop Gewoonlijk verblijvende bevolking (Usual residence population - Urespop) Kees Prins, projectleider Urespop 1. BRP bron voor demografische statistieken 2. Demografische statistieken volgens Europese verordening

Nadere informatie

Hoe Europeanen denken over biotechnologie en genetisch gemodificeerd voedsel in 2005

Hoe Europeanen denken over biotechnologie en genetisch gemodificeerd voedsel in 2005 Eens in de drie jaar wordt in de Europese Unie onderzoek verricht naar de publieksopvattingen over biotechnologie. Eind 05 zijn in totaal 25.000 respondenten in de 25 lidstaten van de EU ondervraagd. Hier

Nadere informatie

Voorlopige hechtenis in Europees perspectief. Bijlage bij het rapport Voorarrest: verdachten in de cel

Voorlopige hechtenis in Europees perspectief. Bijlage bij het rapport Voorarrest: verdachten in de cel Voorlopige hechtenis in Europees perspectief Bijlage bij het rapport Voorarrest: verdachten in de cel 1 3 1.1 Voorlopige hechtenis in vergelijking met Europa 3 1.2 Nederland als koploper in Europa? 3 2

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in maart 2016

De arbeidsmarkt in maart 2016 De arbeidsmarkt in maart 2016 Datum: 11 april 2016 Van: Stad Antwerpen Ondernemen en Stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche maart 2016 In deze arbeidsmarktfiche zien we dat 1.

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in november 2015

De arbeidsmarkt in november 2015 De arbeidsmarkt in november 2015 Datum: 7 december 2015 Van: Stad Antwerpen Ondernemen en Stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche november 2015 In deze arbeidsmarktfiche zien we

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in augustus 2016

De arbeidsmarkt in augustus 2016 De arbeidsmarkt in augustus 2016 Datum: 8 september 2016 Van: Stad Antwerpen Ondernemen en Stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche augustus 2016 In deze arbeidsmarktfiche zien we

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in april 2016

De arbeidsmarkt in april 2016 De arbeidsmarkt in april 2016 Datum: 10 mei 2016 Van: Stad Antwerpen Ondernemen en Stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche april 2016 In deze arbeidsmarktfiche zien we dat 1. Antwerpen

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB10-030 23 april 2010 9.30 uur Aantal slachtoffers criminaliteit stabiel, meer vandalisme Aantal ondervonden delicten stijgt door meer vandalisme Aantal

Nadere informatie

Geregistreerde criminaliteit

Geregistreerde criminaliteit 4 Geregistreerde criminaliteit A.Th.J. Eggen In dit hoofdstuk staat centraal de vraag naar de aard, de omvang en de ontwikkeling van de door de politie geregistreerde criminaliteit. De gegevens voor dit

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in juni 2015

De arbeidsmarkt in juni 2015 De arbeidsmarkt in juni 2015 Datum: 15 juli 2015 Van: Stad Antwerpen Ondernemen en Stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche juni 2015 In deze arbeidsmarktfiche zien we 1. dat Antwerpen

Nadere informatie

Ontwikkeling van misdrijven in Amersfoort 2003-2013

Ontwikkeling van misdrijven in Amersfoort 2003-2013 Ontwikkeling van misdrijven in Amersfoort 2003-2013 Gemeente Amersfoort Ben van de Burgwal januari 2014 In 2013 registreerde de politie voor Amersfoort 10.249 misdrijven. Het aantal misdrijven is sinds

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in februari 2016

De arbeidsmarkt in februari 2016 De arbeidsmarkt in februari 2016 Datum: 16 maart 2016 Van: Stad Antwerpen Ondernemen en Stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche februari 2016 In deze arbeidsmarktfiche zien we dat

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in april 2015

De arbeidsmarkt in april 2015 De arbeidsmarkt in april 2015 Datum: 12 mei 2015 Van: Stad Antwerpen Ondernemen & stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche april 2015 In deze arbeidsmarktfiche zien we 1. dat Antwerpen

Nadere informatie

Rapport met betrekking tot informatieverzoeken van de overheid

Rapport met betrekking tot informatieverzoeken van de overheid Rapport met betrekking tot informatieverzoeken van de overheid juli - december Bij Apple nemen we onze inzet voor de privacy van onze klanten zeer serieus. We werken dan ook ontzettend hard om de veiligste

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 29 407 Vrij verkeer werknemers uit de nieuwe EU lidstaten Nr. 162 BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Thema 2 Om ons heen. Samenvatting. Meander Samenvatting groep 7. Landschappen. Klimaten. Samenwerking. de regering. Onder de loep.

Thema 2 Om ons heen. Samenvatting. Meander Samenvatting groep 7. Landschappen. Klimaten. Samenwerking. de regering. Onder de loep. Meander Samenvatting groep 7 Thema 2 Om ons heen Samenvatting Landschappen Landschappen in Europa zijn heel verschillend. Nederland is een heel vlak land. Frankrijk is een land met heuvels en bergen. Zweden

Nadere informatie

Ontwikkeling van misdrijven in Amersfoort 2003-2014

Ontwikkeling van misdrijven in Amersfoort 2003-2014 Ontwikkeling van misdrijven in Amersfoort 2003-2014 Gemeente Amersfoort Ben van de Burgwal januari 2015 In 2014 registreerde de politie voor Amersfoort 9.134 misdrijven. Ten opzichte van een jaar eerder

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in mei 2016

De arbeidsmarkt in mei 2016 De arbeidsmarkt in mei 2016 Datum: 17 juni 2016 Van: Stad Antwerpen Ondernemen en Stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche mei 2016 In deze arbeidsmarktfiche zien we dat 1. Antwerpen

Nadere informatie

Samenvatting. Achtergrond, doel en onderzoeksvragen

Samenvatting. Achtergrond, doel en onderzoeksvragen Samenvatting Achtergrond, doel en onderzoeksvragen Eén van de manieren van het ministerie van Veiligheid en Justitie om de hoge recidive onder ex-gedetineerden omlaag te brengen is door al tijdens detentie

Nadere informatie

Exportstatistiek Bloemkwekerijprodukten FEBRUARI 2012

Exportstatistiek Bloemkwekerijprodukten FEBRUARI 2012 Exportstatistiek Bloemkwekerijprodukten FEBRUARI 212 NA KRIMP IN FEBRUARI STOKT EXPORT BLOEMEN EN PLANTEN OP KRAPPE PLUS VAN 1% TOT 915 MILJOEN In februari is de exportwaarde van bloemen en planten vanuit

Nadere informatie

Arbeidsmarkt allochtonen

Arbeidsmarkt allochtonen Streekpact 2013-2018 Cijferanalyse Publicatiedatum: 30 september 2013 Contactpersoon: Kim Nevelsteen Arbeidsmarkt allochtonen Samenvatting 1.176 werkzoekende allochtone Kempenaren (2012) vaak man meestal

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2002-II

Eindexamen aardrijkskunde havo 2002-II Politiek en Ruimte bron 10 Aandeel van de lidstaten in de handel van de Europese Unie in procenten, 1998 30 % 25 20 22 25 Legenda: invoer uitvoer 15 10 8 8 15 15 10 11 9 9 15 12 5 0 6 5 2 2 1 0 België

Nadere informatie

7.1.1 Door de rechter afgedane strafzaken

7.1.1 Door de rechter afgedane strafzaken 7 Berechting N.E. de Heer-de Lange In dit hoofdstuk komt de berechting van verdachten aan de orde. Hierbij gaat het om verdachten van strafbare feiten waarvan het Openbaar Ministerie vindt dat er een verdere

Nadere informatie

67,3% van de 20-64-jarigen aan het werk

67,3% van de 20-64-jarigen aan het werk ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 28 oktober 67,3% van de 20-64-jarigen aan het werk Tegen 2020 moet 75% van de Europeanen van 20 tot en met 64 jaar aan het werk zijn.

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek

Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB09-024 31 maart 2009 9.30 uur Veiligheidsgevoel maakt pas op de plaats Aantal slachtoffers veel voorkomende criminaliteit verder gedaald Gevoel van veiligheid

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in januari 2016

De arbeidsmarkt in januari 2016 De arbeidsmarkt in januari 2016 Datum: 12 februari 2016 Van: Stad Antwerpen Ondernemen en Stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche januari 2016 In deze arbeidsmarktfiche zien we

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in mei 2015

De arbeidsmarkt in mei 2015 De arbeidsmarkt in mei 2015 Datum: 11 juni 2015 Van: Stad Antwerpen Ondernemen en Stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche mei 2015 In deze arbeidsmarktfiche zien we 1. dat Antwerpen

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in oktober 2015

De arbeidsmarkt in oktober 2015 De arbeidsmarkt in oktober 2015 Datum: 9 november 2015 Van: Stad Antwerpen Ondernemen en Stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche oktober 2015 In deze arbeidsmarktfiche zien we dat

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in oktober 2013

De arbeidsmarkt in oktober 2013 De arbeidsmarkt in oktober 2013 Datum: 8 november 2013 Van: Stad Antwerpen Actieve stad Werk en Economie Betreft: Arbeidsmarktfiche oktober 2013 In deze arbeidsmarktfiche zien we 1. dat Antwerpen eind

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in december 2014

De arbeidsmarkt in december 2014 De arbeidsmarkt in december 2014 Datum: 14 januari 2015 Van: Stad Antwerpen Ondernemen & stadsmarketing Werk en Economie Betreft: Arbeidsmarktfiche december 2014 In deze arbeidsmarktfiche zien we 1. dat

Nadere informatie

Samenvatting. 1 Letterlijk: Ontzegging van de Bevoegdheid Motorrijtuigen te besturen.

Samenvatting. 1 Letterlijk: Ontzegging van de Bevoegdheid Motorrijtuigen te besturen. Op 24 juni 1998 is de Wegenverkeerswet 1994 (WVW 1994) gewijzigd. Deze wijziging komt voort uit de wens van de Tweede Kamer om te komen tot een strengere aanpak van gevaarlijk rijgedrag in het verkeer.

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in mei 2017

De arbeidsmarkt in mei 2017 De arbeidsmarkt in mei 2017 Datum: 6 juni 2017 Van: Stad Antwerpen Ondernemen en Stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche mei 2017 In deze arbeidsmarktfiche zien we dat 1. Antwerpen

Nadere informatie

openbare orde en veiligheid

openbare orde en veiligheid 125 openbare orde en veiligheid 12 126 Openbare orde en veiligheid Hengelo is van de drie Twentse steden het meest veilig, maar er is een stijgende trend zichtbaar. Het aantal geweldsdelicten in Hengelo

Nadere informatie

De ontwikkeling van geweld in de Nederlandse samenleving VEEL MONITOREN, WEINIG EENDUIDIGHEID

De ontwikkeling van geweld in de Nederlandse samenleving VEEL MONITOREN, WEINIG EENDUIDIGHEID SECONDANT #1 MAART 2011 53 De ontwikkeling van geweld in de Nederlandse samenleving VEEL MONITOREN, WEINIG EENDUIDIGHEID door Maartje Timmermans en Miranda Witvliet De auteurs werken als onderzoeker bij

Nadere informatie

De strafrechtsketen in samenhang

De strafrechtsketen in samenhang 9 De strafrechtsketen in samenhang E.C. Leertouwer en S.N. Kalidien Het aantal door de politie geregistreerde misdrijven daalde in 21 licht, tot iets meer dan 1 miljoen. Ook in voorgaande jaren vertoonde

Nadere informatie

8.2 Omvang en ontwikkeling van de criminaliteit 170

8.2 Omvang en ontwikkeling van de criminaliteit 170 8 CRIMINALITEIT In 1999 ondervond de Nederlandse bevolking naar schatting 4,8 miljoen delicten, waarvan zij er 1,6 miljoen bij de politie meldde. De politie registreerde in datzelfde jaar 1,3 miljoen misdrijven.

Nadere informatie

Jeugdige recidiverende woninginbrekers

Jeugdige recidiverende woninginbrekers Jeugdige recidiverende woninginbrekers Utrecht, 17 februari 2014 Pepijn van Amersfoort en Sander Scherders Inleiding De aanpak van woninginbraken heeft prioriteit in de regio Utrecht (Regionale Veiligheidsstrategie

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in augustus 2013

De arbeidsmarkt in augustus 2013 De arbeidsmarkt in augustus 2013 Datum: 5 september 2013 Van: Stad Antwerpen Actieve stad Werk en Economie Betreft: Arbeidsmarktfiche augustus 2012 In deze arbeidsmarktfiche zien we 1. dat Antwerpen eind

Nadere informatie

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD NL NL NL EUROPESE COMMISSIE Brussel, 4.8.2010 COM(2010) 421 definitief VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD over de toepassing van Verordening (EG) nr. 453/2008 van het Europees

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in augustus 2017

De arbeidsmarkt in augustus 2017 De arbeidsmarkt in augustus 2017 Datum: 7 september 2017 Van: Stad Antwerpen Ondernemen en Stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche augustus 2017 In deze arbeidsmarktfiche zien we

Nadere informatie

Samenvatting. WODC tot stand is gekomen. Het rapport presenteert prognoses van de benodigde

Samenvatting. WODC tot stand is gekomen. Het rapport presenteert prognoses van de benodigde Samenvatting In 1996 heeft de minister van Justitie aan de Tweede Kamer toegezegd jaarlijks een actualisering van de prognoses van de sanctiecapaciteit te presenteren. Tot dan toe werden deze prognoses

Nadere informatie

RAADSBIJEENKOMST LELYSTAD SESSIE 8

RAADSBIJEENKOMST LELYSTAD SESSIE 8 RAADSBIJEENKOMST LELYSTAD SESSIE 8 Datum: 11 juni 2013. Deelsessie: 21.00 21.50 uur in de Presentatiezaal. Doel: Beeldvorming. Onderwerp: Criminaliteitsbeeld 2012. Toelichting: Het criminaliteitsbeeld

Nadere informatie

Zuivelproductie per land 2015 Dairy production by country

Zuivelproductie per land 2015 Dairy production by country Zuivelproductie per land 2015 Melkaanvoer en productie EU-28 2015 Milk deliveries and production EU-28 index: 2014=100 EU-28 jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec cumulatief index Melkaanvoer

Nadere informatie

AEG deel 3 Naam:. Klas:.

AEG deel 3 Naam:. Klas:. AEG deel 3 Naam:. Klas:. 1-Video Grensverleggend Europa; Het moet van Brussel. a-in welke Europese stad staat Jan Jaap v.d. Wal? b-beschrijf in het kort waarom een betere Europese samenwerking nodig was.

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in juni 2016

De arbeidsmarkt in juni 2016 De arbeidsmarkt in juni 2016 Datum: 8 juli 2016 Van: Stad Antwerpen Ondernemen en Stadsmarketing Business en innovatie Betreft: Arbeidsmarktfiche juni 2016 In deze arbeidsmarktfiche zien we dat 1. Antwerpen

Nadere informatie