ABC van de topsector HTS&M

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ABC van de topsector HTS&M"

Transcriptie

1 ABC van de topsector HTS&M Veel gebruikte bedrijfskundige afkortingen en begrippen uit de High Tech Systems & Materials-wereld Joost Krebbekx Wouter de Wolf Laurens Barten Pieter Theeuwes

2

3 ABC van de topsector HTS&M Veel gebruikte bedrijfskundige afkortingen en begrippen uit de High Tech Systems & Materials-wereld

4

5 5 ABC van de topsector HTS&M Voorwoord Berenschot en de industrie zijn één. Berenschot komt uit Dit alles betekent dat we de taal van die industrie spreken de industrie voort en dan met name de textielindustrie in en dat willen we graag met u delen door middel van dit Twente. Net zoals deze tak van de industrie, heeft Beren- ABC-boekje. Hierin zijn veel gebruikte definities en termen schot zich sindsdien ook verder ontwikkeld. Daar waar we op een overzichtelijke wijze gepresenteerd. Natuurlijk is dit vroeger als raadgevend ingenieursbureau veel aan arbeids- boekje niet uitputtend, maar in combinatie met een aantal kundige opdrachten werkten, zijn we nu tot een breed en belangrijke trends is het wel een mooi overzicht geworden. klassiek adviesbureau doorgegroeid. Hierbij bieden wij u dit boekje graag aan. Al die jaren hebben onze medewerkers vele opdrachten Joost Krebbekx gedaan op de werkvloer, in ondersteunende kantoren en Wouter de Wolf directiekamers. We zijn meegegroeid met de industrie. Laurens Barten Sterker nog, we hebben zelfs geholpen om de industrie te Pieter Theeuwes behouden voor ons land. Soms betekent dat helpen bij groeien, andere keren helpen om te snoeien. Sinds een zestal jaren heeft de sector weer nieuw plan opgedaan en mag zich dan ook met recht High Tech Systems & Materials noemen.

6 6

7 7 ABC van de topsector HTS&M Definitie van High Tech Systems Veel Nederlandse maakbedrijven maken deel uit van de hoogtechnologische maakindustrie: de topsector High Tech Systems & Materials (hierna HTSM). Onder High Tech Systems verstaan we in algemene zin bedrijfsactiviteiten gericht op de productie en ontwikkeling van apparaten, instrumenten, machines, mechanisaties, automotive, trucks en bussen, vliegtuigen en schepen. Karakteristieke eigenschappen van hightechsystemen zijn: zeer intelligent (embedded systemen, software, sensors) zeer nauwkeurig (nano-elektronica, high precision manufacturing) zeer efficiënt (mechatronica). Figuur 1 de negen topsectoren

8 8 Het Nederlandse hightech ecosysteem Het HTSM-topgebied is te verdelen in twaalf subsectoren die als volgt zijn afgebeeld in het zogenaamde Innovatiecontract Deze sector is van groot belang voor de Nederlandse econo- van de topsector uit december mie en de komende jaren een van de weinige groeimotoren voor onze economie die nu zwaar onder druk staat door Exportwaarde 32 miljard 77 miljard Productiewaarde 73 miljard 128 miljard R&D investering 2,2 miljard 3,5 miljard Aantal werknemers Semicon equipment Printing Lighting Energie Solar LS&H Health care High Tech Systems High Tech Materials 35 miljard Embedded Systems 23 miljard High Tech Materials Toegevoegde waarde Embedded Systems Ambitie 2020 Photonics Stand 2009 Nanotechnology Topsector HTSM Mechatronics/manuf overgenomen. Components/circuits door Berenschot berekende macro-economische kengetallen HTSM IC: roadmaps en ecosystemen Nanotechnology de crisis. In het visiedocument van HTSM (2011) zijn de Holst als GTI binnen High Tech Systems ESI valt binnen Embedded systems M2i valt binnen High Tech Materials Security Automotive Aeronautics Space Automotive Aerospace Tabel 1 Onderzoek Berenschot t.b.v. topteam HTS&M Andere topsectoren Figuur 2 De samenhang van de verschillende subsectoren in het HTSM-topgebied

9 9 ABC van de topsector HTS&M Het HTSM-ecosysteem is echter ook onder te verdelen in Groot bedrijf Midden- en kleinbedrijf OEM er ASML Philips FEI ASMI Océ Mapper Nucletron De Koningh Assembleon PANalytical Toeleveranciers Frencken NTS groep VDL-ETG Norma groep Festo SKF Brandt Meijer Plaatbewerking Bies Variass Labo primaire keten en ondersteunende partijen. Op deze manier komen de samenhang en overeenkomsten van deze subsectoren meer tot hun recht. De primaire keten zelf is in vijf soorten ketenspelers of rollen te verdelen. OEM ers, eigenaren van het eindsysteem en uitbesteders in de supply chain, zijn ketenspelers die ieder een eigen markt kennen en daaruit de eisen voor hun productpakket afleiden. De markt van productiemachines kent vele bekende spelers, zoals Hembrug, ASML, ASMI, FEI, Assembleon en PANalytical, maar ook minder bekende Nederlandse spelers, zoals Timesavers en Voortman. Bekende apparatenbouwers Tabel 2 Voorbeeld van bekende Nederlandse hightechbedrijven (soort en grootte) zijn bijvoorbeeld Philips Health Care, Neopost en Océ. Toeleverende ketenspelers zijn onder te verdelen in vier OEM ers hoeven niet per se groot te zijn, maar kunnen ook archetypen. Het door Berenschot ontwikkelde classificatie- in de categorie MKB vallen. Omgekeerd hoeven toeleveran- model (in opdracht van de NEVAT) gaat uit van twee assen: ciers geen MKB-bedrijven (meer) te zijn. De verticale as geeft de betrokkenheid in de stuklijst (in dit geval van het totale product c.q. de totale productfamilie) aan. Onderaan

10 10 de as mag men losse onderdelen leveren, bovenaan levert men een compleet systeem. De horizontale as geeft de betrokkenheid in het ontwerpproces aan. Geheel links worden nieuwe systeemconcepten of delen daarvan ontworpen en geheel rechts maakt men alleen alles volgens tekening. De combinatie van deze twee assen resulteert in vier kwadranten en in elk kwadrant is een archetyperol te benoemen. Er zijn dus vier rollen: Innovator: op een hoog stuklijstniveau werkend aan de ontwerpkant. Integrator: op een hoog stuklijstniveau werkend aan de maakkant. Processpecialist: op een laag stuklijstniveau werkend aan de maakkant. Productspecialist: op een laag stuklijstniveau werkend aan de ontwerpkant.

11 11 ABC van de topsector HTS&M Complete stuklijst OEM Mate van betrokkenheid in stuklijst OEM Technologie en Organisatieapplicatiekennis capaciteit en projectmanagement Productspecialist Processpecialist OEM Conceptueel ontwerpen System System innovator integrator Alleen uitvoeren Product- en applicatie- Gespecialiseerde kennis fabricage-technologie OEM Losse onderdelen Figuur 3 Vier soorten rollen van toeleveranciers Mate van betrokkenheid in het creatieproces

12 12 OEM ers omvatten en regisseren de complete supply chain, gevisualiseerd in de groene ring. Anteryon: partssupplier van wafer optics en lenzen, maar ook processpecialist optische precisieproducten voor derden. Let op: in één organisatie kunnen soms twee of zelfs drie rollen voorkomen. In vroegere tijden was het zelfs heel gewoon om binnen één onderneming alle rollen te hebben. Het gaat erom welke rol in de markt wordt gezet. Elk kwadrant kent zijn eigen businessmodel, daarom is het ook SKF: partsspecialist van lagers. Wijdeven: partsspecialist van electromotoren en spoelen. Helvoet: processpecialist van rubber- en kunststofdelen. Brandt Fijnmechanische Industrie: processpecialist van draai- en freesonderdelen. lastig om zomaar van rol te veranderen in de markt. Naast deze primaire keten kennen we ook de volgende spehierna volgen enkele voorbeelden om duidelijker te maken lers als belangrijk onderdeel van het ecosysteem: wat wordt bedoeld: Kennisinstituten: bijvoorbeeld TNO, NLR en M2I. Opleidingsinstituut: Mikrocentrum. Universiteiten: bijvoorbeeld TU/e, UT en TU Delft. Belangenorganisaties: bijvoorbeeld DSPE, NEVAT, FHI, TNO: systeeminnovator voor onder Spark Holland: systeeminnovator van auto-samplers. andere modulen van ASML. CCM: systeeminnovator voor systemen van Océ, ALSI. Stork Fokker: systeeminnovator van (bewegende) vleugeldelen en processupplier composietproducten. Nedcar: systeemintegrator assemblage auto s. Vacutech: systeemintegrator van vacuümassies. FME, Metaalunie en Platform High Tech Systems. Overheden: nationale en regionale overheden, maar ook regionale ontwikkelingsmaatschappijen en Syntens.

13 13 ABC van de topsector HTS&M Macrotrends zorgen voor een vraag Hieronder volgt een overzicht van belangrijke langetermijn- naar meer en nieuwe hightechsystemen trends die de vraag naar systemen mede bepalen: Ontwikkeling Beschrijving Kansen/bedreigingen Bevolkingsgroei Groei van de wereldbevolking zal komende decennia verder toenemen. Schatting VN: meer dan 8 miljard mensen in 2050 Wereldwijde economische groei Schaarste van grondstoffen, energie, voedsel, water Globalisering en opkomende economieën Opkomen van BRIC-landen (Brazilië, Rusland, India, China) Groei van afzetmarkten wereldwijde economie Meer concurrentie Duurzaamheid Toenemende aandacht voor goede verhouding van people, planet, profit Kansen voor duurzame producten, businessmodellen en energiebezuinigingen Beperkende wetgeving en geen level playing field Klimaatverandering Grote veranderingen in klimaat met uiteenlopende gevolgen per gebied Producten en diensten ter bescherming tegen zeespiegelstijging Grote rampen Lokalisering Toename van lokale productie door veiligheidsissues, protectionisme en voordelen, zoals meer kennisuitwisseling en reductie van transportkosten Meer economische groei van clusters in Nederland Rem op wereldwijde economische groei Veiligheid Meer aandacht voor veiligheid door groeiend onveiligheidsgevoel Groei van veiligheidsproducten Verstedelijking Meer dan de helft van de wereldbevolking woont tegenwoordig in een stad Toename van vervuiling, congestie en criminaliteit Producten die deze problemen oplossen

14 14 Vergrijzing Toename van het aantal ouderen in de westerse wereld en relatieve afname van het aantal werkende mensen Groei in sectoren gericht op ouderen, zoals health, zorg en leisure Afname van de welvaart door relatief minder aantal werkzame personen Gezondheid Toename van gezondheidsproblemen, zoals overgewicht, chronische ziekten en patiënten met meerdere aandoeningen Belang van gezondheid toegenomen Medische en zorgsector zullen sterk groeien Toename (hightech) medische apparaten Groeiende kosten gezondheidszorg Beleveniseconomie, internet en entertainment Vermaak is steeds belangrijker en groeit daardoor Verdere groei van sectoren die mensen vermaken Bottom of the pyramid Nieuwe businessconcepten voor de grote groep armsten van de wereld Nieuwe businessconcepten In control Toenemende neiging om risico s te mijden c.q. te voorkomen Veel complexe sensor-/actuatornetwerksystemen met hoge mate van regelkringen Veel van deze trends zorgen voor directe marktontwikkelingen die voor het Nederlandse HTSM-cluster van belang zijn: Meer en nieuwe soorten systemen (soms ook als dienst: leasen in plaats van aanschaffen). Systemen die rekening houden met verschillende culturele settings (andere human interfaces). Duurzaamheid wordt belangrijker: hergebruik, minder gebruik energie en (schadelijke) materialen. Systemen die op afstand te bedienen en te onderhouden zijn. Systemen als onderdeel van een netwerk (via internet).

15 15 ABC van de topsector HTS&M New additive Manufacturing systems New medical devices New bottom-of-the piramid products New information & communication generations New simulators New cars New robots New unmanned planes Figuur 4 Nieuwe hightechsystemen

16 16 Ook hebben deze trends steeds meer invloed op de manier van ontwerpen (van deze groeiende hoeveelheid) van Steeds meer model based design en koppeling CAE-CAD-CAM. hightechsystemen: Gezien de samenhang van de verschillende subfuncties is Precies en klein; maar hoe te verbinden met de rest van de systeemwereld? een multidisciplinaire/architectuuraanpak een vereiste. Deze puzzels dienen niet alleen bij de OEM ers opgelost te Om snelheid te maken bij de ontwikkelprocessen is de kwaliteit van functiedenken (functioneel kunnen opdelen en op de juiste wijze specificeren: bouwblokken) cruciaal om beheerst parallel te kunnen werken. Door deze werkwijze is interfacemanagement (wijzigingsbeheer op de overeengekomen interfaces) erg belangrijk. Hightechsystemen worden steeds meer sensornetwerken (storingen en up-time). Energie in gebruiksfase en materiaalgebruik in aanmaakfase en recyclefase gaan de ontwerpen van hightechsystemen beïnvloeden binnen nu en vijf jaar. worden, maar ook steeds meer in de keten als een toeleveren uitbesteedprobleem.

17 17 ABC van de topsector HTS&M BEGRIPPENLIJST 1st tier supplier vaak zes sigma. Dit staat voor een 99,99966% foutloos pro- Dit begrip komt oorspronkelijk uit de automotive en geeft ces, oftewel 3 tot 4 fouten per miljoen. Motorola stelde dit de diepte van de keten aan. Vaak worden 1st, 2nd en 3rd doel op zes sigma voor alle productieprocessen. Deze term tier gebruikt om aan te geven hoe de relatie vanuit de werd later overgenomen als bijnaam voor alle bedrijfskun- OEM er wordt gezien. De 1st tier supplier is de eerstelijns dige en technische activiteiten om dit doel te bereiken. toeleverancier en direct toeleverend aan de OEM er. De 2nd tier supplier levert aan de 1st tier supplier, etc. Me as u re fine De Six sigma Six sigma (zes sigma in het Nederlands) is een manage- fouten te ontdekken en te verwijderen, de procesvariatie te A n aly is om evidence based, door de oorzaken van defecten of C o n tr ol ola in de VS ontwikkeld in Het doel van six sigma se mentstrategie. Oorspronkelijk is deze strategie door Motor- reduceren. De term six sigma komt vanuit de statistiek- en productie- I m p ro v e processen. De mate van sigma duidt de volwassenheid van een proces aan; hoe foutloos is het proces? Het hoofddoel is figuur 5 DMAIC stappenplan van SixSigma

18 18 ASL: approved supplier list Lijst van toeleveranciers die door een bepaalde organisatie gescreend zijn op bepaalde eisen/prestaties en daarmee vrij te gebruiken zijn bij alternatieve inkoopafwegingen. Asset recovery Asset recovery, ook wel investeringsherstel of bronherstel genoemd, is het proces van het maximaliseren van de waarde van activa aan het einde van de levensduur door middel van effectief hergebruik, modificatie of recycling van grondstoffen. Steeds meer hightech OEM ers denken na over het opzetten van asset recovery-activiteiten. Businesscase Een businesscase een zakelijke rechtvaardiging van een Black belt project of andersoortige investeringen, zoals new business Black belt of master black belt zijn de experts die de six developmentactiviteiten of acquisities. De essentie is dat de sigmamethodiek uitdragen binnen de organisatie. Deze opbrengsten (baten) van een project of investering inzichte- behoren tot de special six sigma-infrastructuur van mensen lijk worden gemaakt en vervolgens worden gekwantificeerd binnen de organisatie ( black belts, green belts, orange (in Euro s). De opbrengsten worden vervolgens gerelateerd belts, etc.). Een black belt leidt green belts op, en pakt de aan de investeringen (kosten) van het project. Dat betreft grote projecten aan als projectleider. zowel eenmalige kosten (CAPEX) en wederkerende kosten (OPEX). Vervolgens kan daarmee de return on investment of de terugverdientijd van het project worden uitgerekend.

19 19 ABC van de topsector HTS&M Naast de financiële onderbouwing, worden in een busines- CAD (Computer Aided Design) scase ook andere projectmanagementaspecten beschreven, CAD is een afkorting voor computergesteund ontwerpen. zoals risicobeheersing, organisatie en planning. Met behulp van 2D- en 3D-softwaresystemen kan een ontwerp worden getekend. 2D-ontwerpen worden gebruik voor BPR (Business Process Redesign) technische tekeningen, 3D-ontwerpen voor onder andere BPR is het compleet herontwerpen van een bestaand proces. het aansturen van CNC-machines. Met verbetertechnieken, zoals lean en six sigma wordt een bestaand proces via kleine stappen geoptimaliseerd. Het kan CAE (Computer Aided Engineering) echter zijn dat men tegen weeffouten aanloopt, waardoor CAE is een allesomvattende term voor het gebruik van com- een herontwerp van het proces nodig is om een grote(re) puters bij de ontwerp-, analyse- en productiefase. Bij de ont- verbeterstap te maken. werpfase wordt verwezen naar CAD (tekenprogramma s). Bij analyse kan men denken aan programma s voor het BtB/BtC (Business to Business/Business to Consumer simuleren, valideren en optimaliseren van statische, dyna- Er wordt vaak onderscheid gemaakt in de eindmarkten van mische, thermische eigenschappen van een (samengesteld) High Tech Systems. De professionele klanten (business- product. Ook kan het gebruikt worden om een gietproces te to-business) en de consument (business-to-consumer zijn simuleren. Bij de productiefase wordt verwezen naar CAM. eindmarkten met een grote invloed op het samenstellen van een productportfolio en de marketing (communicatie) van CAM (Computer Aided Manufacturing) het bedrijf naar zijn klanten. CAM typeert het gebruik van software om machines en tools (numeriek) te besturen. Een 2D-/3D-ontwerp vanuit een CAD-tekening wordt omgezet in een productieopdracht,

20 20 bijvoorbeeld CNC-machines. Rapid prototyping (zoals visualiseren. Het certificeringsprogramma is van toepassing 3D-printen) gebruikt ook CAM. op materialen, deelassemblages en kant-en-klare producten. Call rate Het cradle-to-cradle-certificeringsprogramma bevat eisen Deze kwaliteitsindicator wordt vaak bij consumentenpro- voor: ducten gebruikt en geeft het aantal klantenklachten weer product-/materiaaltransparantie; mens-/ die in de garantieperiode zijn ontstaan. Cradle-to-cradle (gate-to-cradle, cradle-to-gate) Bij cradle-to-cradle houdt een ontwerper van producten rekening met de productie- en gebruiksfase van een product,. maar vooral ook met de afdankfase. Bij het ontwerp milieugezondheidsveilige eigenschappen van materialen product-/materiaalhergebruik productie van schone energie watergebruik tijdens het fabricageproces sociale eerlijkheid en bedrijfsethiek. van een cradle-to-cradle -product wordt nagedacht over Closed loop hoe de materialen na de gebruiksfase weer goed benut kun- In overeenstemming met de cradle-to cradle-gedachte kan nen worden,. zonder verlies van kwaliteit of functionaliteit. een materiaalketen volledig gesloten worden. Er is dan sprake Het boek Cradle to Cradle, Remaking the Way we Make van een closed loop. Dit houdt in dat alle materialen en Things, is geschreven door Braungart en McDonough. onderdelen volledig zijn her te gebruiken voor nieuwe producten, of biologisch afbreekbaar zijn. Bij hergebruik mag geen Cradle-to-cradle-certificering is een vierlaagsbenadering downcycling optreden, wat betekent dat de eigenschappen van die bestaat uit een basic-, silver-, gold-, en platinumniveau het gerecyclede materiaal niet minder zijn dan de virgin-mate- om constante verbetering van het cradle-to-cradle-traject te rialen. Bij biologisch afbreekbaar betreft het materialen die in de natuur (relatief) snel kunnen worden gecomposteerd.

21 21 ABC van de topsector HTS&M problemen te identificeren, voordat men doorgaat in de volgende fase van het proces. De uiteindelijke design review Groei geeft akkoord voor het lanceren van het product. Recycling DoE (Design of Experiments) Grondstof Biosfeer Consument Technosfeer Grondstof Dit begrip, experimenteel ontwerpen, is een ontwerpmethode gebaseerd op de statistiek. Aan de hand van experimenten worden processen verbeterd. In de verschillende experimenten wordt aan de hand van parameters een experi- Biologische afbraak Productie ment gewijzigd. Door deze wijzigingen probeert men inzicht te krijgen in bepaalde (on)gewenste effecten en correlaties. Figuur 6 Closed loop Een DoE wordt vaak in een six sigma-aanpak gebruikt. Om een keten volledig te sluiten, zal het inwinnen, schei- Normaal experimenteren: Design of experiments: den en herwinnen van onderdelen en materialen volledig Instelparameters één voor één testen, d.w.z.: Varieer parameter 1 tot de optimale instelling, en daarna, varieer parameter 2 tot de optimale instelling. Grafisch is b.v. het volgende gebeurd: De Instelparameters worden samen gevarieerd. Grafisch gebeurt b.v. het volgende: parameter 2 parameter 2 ingericht moeten zijn. Design review = geteste instelling Een design review is een mijlpaal in een productontwikkelingsproces, waarbij het ontwerp wordt geëvalueerd aan de hand van gekozen requirements. Het doel is om de resultaten van de gedane activiteiten te verifiëren en eventuele parameter 1 Bron: Quality target.com Figuur 7 DOE Wat is het verschil? parameter 1

22 22 Ecodesign Bij ecodesign wordt de volledige levenscyclus van een pro- Ecodesign is een relatief nieuw begrip, dat het streven duct of proces bekeken en worden de hoogste milieubelas- uitdrukt om bij het ontwerp van een proces of product niet tingen het eerst aangepakt. Ecodesign kan plaatsvinden door alleen rekening te houden met economische, technische en een product te herontwerpen of door de markt te analyseren menselijke criteria, maar ook met milieucriteria. Vroegere en bij te sturen. methodologieën zorgden er vooral voor dat milieuschade werd hersteld na het vrijkomen van schadelijke stoffen ERP (Enterprise Resource Planning) (ontwikkeld sinds het groeiende milieubewustzijn en de Met ERP wordt in de regel een softwareprogramma bedoeld. opkomst van de groene beweging in de jaren 1970). Dit Dit soort computerprogramma s wordt voornamelijk bin- worden end-of-pipe-oplossingen genoemd. Een typisch nen organisaties gebruikt ter ondersteuning van alle proces- voorbeeld hiervan is een autokatalysator, die schadelijke sen binnen het bedrijf. Een ERP-programma bestaat meestal stoffen afbreekt net voor deze de uitlaat verlaten. uit kleine deelprogramma s (modules) die allemaal een specifieke taak ondersteunen. Bij ecodesign wordt een proces volledig herontworpen zodanig dat schadelijke stoffen in veel mindere mate, of hele- Een voordeel van een ERP-systeem is dat gegevens van maal niet, aangemaakt worden. Ecodesign streeft naar het bijvoorbeeld klanten en producten slechts eenmaal inge- vermijden van afval door middel van preventie. Dit bespaart voerd hoeven te worden, omdat een enkele database wordt niet alleen materiaal om de vervuilende stoffen aan te gehanteerd. Naast het feit dat de kans op inconsistente data maken, maar ook tijd, geld en energie om de vervuilende wordt verkleind, kan een ERP-systeem veel andere voordelen stoffen weer af te breken. bieden, zoals een efficiëntere manier van werken, betere communicatie en kostenreductie.

23 23 ABC van de topsector HTS&M Early supplier involvement ductportfolio meegenomen (opzet marketingplan). Oftewel, Hiermee wordt bedoeld dat het verstandig is om bij inno- zit de businesscase goed in elkaar? Focus op de klantwensen vatie- en productontwikkelprojecten in een vroegtijdig is daarbij het sleutelwoord. stadium belangrijke toeleveranciers te betrekken. FTR (First Time Right) Engineering Vanuit de lean-filosofie is FTR een niet weg te denken term. Engineering kan worden samengevat als het toepassen van Het gaat erom dat binnen het productieproces het kwa- wetenschappelijke, economische, sociale en praktische liteitsniveau dusdanig is, dat alles in een keer goed gaat. kennis voor het kunnen ontwerpen, produceren en onder- Oftewel: alle producten worden foutloos geproduceerd en houden van onder andere machines, producten, systemen, diensten foutloos geleverd. materialen en processen. FCP (Functie Creatie Proces) FCP is het verder uitwerken van ideeën voor nieuwe producten en diensten. Na het genereren van haalbare ideeën (er is vaak al een eerste screeningfase waar ideeën afvallen) worden de behoeftes in het voorontwikkelproces of Functie Creatie Proces vertaald in haalbare functies voor het product of de dienst. De vraag is: wat zijn precies de functies die een product of dienst moet uitvoeren en welke eisen worden daaraan gesteld? In deze fase wordt ook de slaagkans in de markt, de financiële aantrekkelijkheid en de fit met het pro- Figuur 8 First time right

24 24 FMEA (Failure Mode Effect Analysis) Mogelijk falen: van elk uniek deel worden op een In een FMEA onderzoekt men het gevolg van mogelijk falen brainstorm -achtige wijze mogelijke faaltoestanden van een product of een proces. Daardoor kunnen op voor- opgesomd. hand constructieve of procesmaatregelen worden getroffen die dit mogelijk falen voorkomen. Oorzaak: van elk mogelijk falen wordt de oorzaak vermeld. Effect van het falen: elk mogelijk falen wordt Het FMEA-proces doorloopt de volgende opeenvolgende stadia: onderzocht op de gevolgen ervan. Ontdekkingswijze van het falen: gezamenlijk worden door het multidisciplinair team de kans, Modelvorming. Het systematisch opdelen van een product, werktuig of proces in de ontdekking en het gevolg op het mogelijk falen ingeschat. unieke delen. Dit wordt, door de deskundige, vooraf aan het FMEA-proces gedaan. Aan de inschattingen worden, door vergelijking met bekende zaken, waarden toegekend. Deze waarden worden FMEA-proces. Door een team, met deelnemers met elkaar vermenigvuldigd. Aldus wordt het totale risico van verschillende achtergronden, wordt elk berekend: T = K x O x G (Totaal risico = Kans op x Ontdek- uniek deel beoordeeld op de volgende zaken: kingswijze x Gevolg schade). Functie: de opsomming van functies van het product, werktuig of proces. Dit wordt primair Forecasting gedaan om de teamleden die niet bekend zijn met de Forecasten is het voorspellen van benodigdheden, resulta- materie, de kans te geven zich in te leven. ten of gebeurtenissen die nog niet hebben plaatsgevonden. Forecasten kan worden gedaan op basis van kwalitatieve

25 25 ABC van de topsector HTS&M data (marktonderzoek, enquêtes, etc.) of kwantitatieve data ISO (historische data en/of trends). Er is altijd een mate van ISO is een richtlijn voor het implementeren van risico s en onzekerheden aanwezig bij forecasten. Forecasten MVO (Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen) in een is gekoppeld aan het opslingereffect. organisatie. De richtlijn gaat hierbij uit van zeven MVOprincipes, en zeven MVO-kernonderwerpen die vallen onder Green belt maatschappelijke verantwoordelijkheid. Deze principes Een green belt is een expert die de six sigmamethodiek vormen de basis bij elk besluit en elke activiteit van een uitdraagt binnen de organisatie. Deze behoren tot de special organisatie. Het gaat om de volgende principes: six sigma-infrastructuur van mensen binnen de organisatie 1. Accountability (verantwoordelijkheid nemen ( black belts, green belts, orange belts, etc.). Een green en verantwoording afleggen). belt voert projecten uit onder leiding van een (master black 2. Transparantie. belt). Dit zijn vaker de middelgrote projecten. 3. Ethisch gedrag. 4. Respect voor stakeholderbelangen. Installed base 5. Respect voor wet- en regelgeving. OEM ers leveren hightech systemen af aan hun klanten 6. Respect voor internationale gedragsnormen. die vervolgens hun systemen in gebruik nemen. Over het 7. Respect voor mensenrechten. algemeen weten OEM ers wie hun systemen gebruiken en waar ze waar ook ter wereld - staan. Deze verzameling van Naast de MVO-principes, benoemt ISO zeven MVO- actieve systemen wordt de installed base genoemd. kernthema s die in elke organisatie aandacht moeten krijgen. Deze kernthema s zijn onderverdeeld in 36 subthema s, de zogeheten MVO-issues. Organisaties moeten zelf bepalen of en in hoeverre een bepaald MVO-issue relevant is, maar

26 26 ze moeten in elk geval iets doen met deze zeven kernon- JIT (Just In Time) derwerpen. Per subthema geeft ISO richtlijnen om JIT is een logistieke methode voor voorraadbeheersing beho- invulling te kunnen geven aan de thema s. rend tot lean. Het betekent precies op tijd leveren wat de klant of ketenpartner nodig heeft. 7 2 Maatschappelijke betrokkenheid Mensenrechten Het doel van JIT is om levering en productie zodanig op elkaar af te stemmen dat voorraad geminimaliseerd wordt. Dit zorgt uiteindelijk voor lagere (voorraad)kosten. Behoorlijk bestuur 6 Milieu Jobber 1 3 Organisatie Arbeidsomstandigheden Toeleveranciers in de HTSM-keten die alleen machinecapaciteit verhuren en verder geen toegevoegde waarde leveren. KPI (Key Performance Indicator) KPI is een variabele om de prestatie van een (deel)proces 5 4 Consumenten aangelegenheden Eerlijk zaken doen Bron: website Ahrend Figuur 9 ISO of organisatie te meten. Het is een managementinstrument om de strategische doelstellingen te vertalen naar de praktijk (operationele doelstellingen). Een KPI voldoet aan het SMART-principe: Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdgebonden. Een voorbeeld van een KPI is de interne afkeur, als percentage van de gerealiseerde omzet.

27 27 ABC van de topsector HTS&M Interne afkeur (% van de omzet) in week 48 Extra materiaal verbruik (% van de omzet) in week 48 Lean Voor lean is een aantal benamingen te noemen: lean manufacturing (slanke productie), lean production of het Toyota 40% 30% 50% 60% 70% 20% 80% 10% 0% 90% 100% 40% 30% 50% Production System (TPS). De methode komt van origine 60% 70% 20% 80% 10% 0% 90% 100% uit Japan, van Toyota. Door een slanke productie moet de kwaliteit van het product omhoog gaan en de kosten gereduceerd worden. Dit moest leiden tot een verbetering van het bedrijfsresultaat. Lean manufacturing is ontstaan vanuit denken in processen en is een bottom-up verbetermethodiek. Herstelkosten ext. afkeur (% van de omzet) in november 40% 30% 20% 50% 60% 8 70% 80% 10% 0% Gemiddeld aantal dagen later verzonden van orders 90% 100% 10 Reduceren van Muda (verspilling), Mura (doorstroom) De belangrijkste aspecten van lean zijn: en Muri (overbelasting). Waarde voor klanten staat centraal, betrekking hebbend op primaire processen zoals: engineering, manufacturing, distributie en services. Figuur 10 Voorbeeld KPI-weergave Processen benaderen vanuit de gedachte wat het doel van het proces is en welke waarde dit toevoegt voor klanten.

28 28 Een nulmeting van processen en kijken hoe processen beter kunnen verlopen. LCA (Life Cycle Analysis) Dit is een methode om de milieu-impact van producten te meten over de gehele levensfase van een product (van De oorsprong van lean manufacturing is terug grondstof tot end-of-lifefase). te leiden naar een lange serie van innovaties: Venetiaans Arsenaal (1450) flowproductie van koopvaardijschepen. Franse Leger (1780s) uitwisselbaarheid van onderdelen. Henry Ford (Highland Park, 1914) seriematige productie van Ford T-model. Duits concept taktzeit (eind jaren 30 vorige eeuw) een station verricht alle voorgeschreven handelingen binnen de afgesproken (op output afgestemde) tijd alvorens aan een volgend product te beginnen Figuur 11 LCA

Brainport Industries. Towards integrated supply networks. John Blankendaal Managing Director. Turnhout, 27 februari 2014

Brainport Industries. Towards integrated supply networks. John Blankendaal Managing Director. Turnhout, 27 februari 2014 1 Brainport Industries Towards integrated supply networks Turnhout, 27 februari 2014 John Blankendaal Managing Director Coöperatie van 85 suppliers 2 Brainport Industries richt zich primair op 5 markten

Nadere informatie

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Amandus Lundqvist Voorzitter Topteam HTSM 21 maart 2014 Topteam HTSM advies toename private én publieke

Nadere informatie

Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot:

Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot: Jac. Gofers 16 april 2015 1 Smart Industry Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot: de productvraag (specificaties,

Nadere informatie

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top!

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top! Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie Samen naar de top! Drs. G.M. Landheer Directeur Topsectoren en Industriebeleid

Nadere informatie

Duurzame automatiseringsoplossingen

Duurzame automatiseringsoplossingen A u t o m a t i o n S o l u t i o n s B u s i n e s s o p t i m a l i s a t i e d o o r P r o c e s I n t e g r a t i e Duurzame automatiseringsoplossingen Door mondiale ontwikkelingen en steeds sneller

Nadere informatie

Workshop Community Service Logistiek

Workshop Community Service Logistiek Workshop Community Service Logistiek vlm Voorjaarscongres Houten, 28 april 2010 Organisatie community Service Logistiek: Maarten Pruijmboom Jürgen Donders Programma Inleiding 13.00 13.10 Trends in service-

Nadere informatie

MES geïntegreerd binnen ERP in productie is de sleutel tot betaalbare flexibiliteit

MES geïntegreerd binnen ERP in productie is de sleutel tot betaalbare flexibiliteit MES geïntegreerd binnen ERP in productie is de sleutel tot betaalbare flexibiliteit VRAAG: Hoe implementeer je betaalbare en uitvoerbare Real-time-business-optimized-flexibility in uw productiebedrijf?

Nadere informatie

VOICE OF THE CUSTOMER

VOICE OF THE CUSTOMER 4/20/ E-BOOK VOICE OF THE CUSTOMER Gratis e-book leansixsigmatools.nl Introductie Bij Six Sigma staat het denken vanuit de behoeften van de klant centraal. Juist de vertaling van de stem(men) van de klant(en)

Nadere informatie

erbeterdezaak.nl Processen managen Een inleiding erbeterdezaak.nl

erbeterdezaak.nl Processen managen Een inleiding erbeterdezaak.nl Processen managen Een inleiding Proces cultuur De klant komt eerst Zorg dat je altijd waarde toevoegt Moedig eigen initiatief aan Geef medewerkers ruimte Moedig teamwerk aan Beloon team prestaties Werk

Nadere informatie

3D SUPPLY CHAIN VISIBILITY TRENDS & CHALLENGES IN THE HIGH TECH WORLD IR. EMILE VAN GEEL

3D SUPPLY CHAIN VISIBILITY TRENDS & CHALLENGES IN THE HIGH TECH WORLD IR. EMILE VAN GEEL 3D SUPPLY CHAIN VISIBILITY TRENDS & CHALLENGES IN THE HIGH TECH WORLD IR. EMILE VAN GEEL CONTENTS 1. trends in high tech supply chain management... 3 1. trends & uitdagingen... 3 2. omgaan met de huidige

Nadere informatie

Ontwikkeling in de High TechSystemIndustrie

Ontwikkeling in de High TechSystemIndustrie Ontwikkeling in de High TechSystemIndustrie Verslag van het industrieonderzoek 2007 Prof. ir. Math de Vaan Drs. Klaas de Gier & drs. Laurens Friso Download op www.berenschot.com/innovatie Informatie en

Nadere informatie

Lean Labs. Benjamin Kemper (b.p.h.kemper@uva.nl) Six Sigma, Lean, en innovatie. Consultant en trainer IBIS UvA

Lean Labs. Benjamin Kemper (b.p.h.kemper@uva.nl) Six Sigma, Lean, en innovatie. Consultant en trainer IBIS UvA Lean Labs Six Sigma, Lean, en innovatie Benjamin Kemper (b.p.h.kemper@uva.nl) Consultant en trainer IBIS UvA Onderzoeker Kwantitatieve Economie Universiteit van Amsterdam Instituut voor Bedrijfs- en Industriële

Nadere informatie

Ook een lange reis begint met een eerste stap (Mao Zhe Dong) PRIMA Kansenkaart 2030

Ook een lange reis begint met een eerste stap (Mao Zhe Dong) PRIMA Kansenkaart 2030 Ook een lange reis begint met een eerste stap (Mao Zhe Dong) PRIMA Kansenkaart 2030 1 Aanleiding: Megatrends 2010-2030 Bevolkingsgroei Globalisering en opkomende economieën Duurzaamheid Klimaatverandering

Nadere informatie

Wat is de impact van operationele KPI s op uw productie?

Wat is de impact van operationele KPI s op uw productie? Discussieforum Productie Rapportering Deel uw ervaringen en leer uit die van anderen! Wat is de impact van operationele KPI s op uw productie? Johannes Cottyn, XiaK-UGent Doelstelling van de presentatie

Nadere informatie

Operational Excellence

Operational Excellence Operational Excellence Totaal oplossing voor Operational Excellence biedt inzage in verbeteringspotentieel For more information visit us at www.novotek.com 12/02/2015 Page 2 Agenda Wat is Operational Excellence?

Nadere informatie

Bestellen Omdat er nog vaak vragen zijn over de levertijd en bestelprocedure, zullen we deze hier uiteenzetten:

Bestellen Omdat er nog vaak vragen zijn over de levertijd en bestelprocedure, zullen we deze hier uiteenzetten: Voorwoord Dit is het overzicht van de studiestof Supply Chain Operations. Het betreft hier een overzicht van de verplichte literatuur. Hoofdstuk A tot en met E bestaat uit de verplichte literatuur van

Nadere informatie

R&D in Roemenië: begin van het einde voor de Nederlandse technologische industrie?

R&D in Roemenië: begin van het einde voor de Nederlandse technologische industrie? R&D in Roemenië: begin van het einde voor de Nederlandse technologische industrie? Hans Pol, PBF Group B.V., Almelo 15 Oktober 2009 Even voorstellen. Hans Pol, Directeur, PBF Group B.V. Voorzitter vereniging

Nadere informatie

Goedkoper, beter en duurzamer produceren met Smart Manufacturing

Goedkoper, beter en duurzamer produceren met Smart Manufacturing Goedkoper, beter en duurzamer produceren met Smart Manufacturing Even voorstellen Pim Berends, 1963 Business Consultant, ICT Automatisering. > 25 jaar ervaring in de industriële automatisering. MES scans

Nadere informatie

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie Nelo Emerencia, Speerpuntmanager Onderwijs & Innovatie Utrecht, 9 februari 2012 DAS Docentenconferentie

Nadere informatie

Duurzaamheidsdialoog. Strategisch richten en inrichten van duurzaamheid

Duurzaamheidsdialoog. Strategisch richten en inrichten van duurzaamheid Duurzaamheidsdialoog Strategisch richten en inrichten van duurzaamheid Duurzaamheid U kunt waarschijnlijk bijna alle woorden relateren aan uw organisatie. Maar welke zijn echt relevant en significant?

Nadere informatie

Wim Ottenhoff, Jan Verbeek, 4 december 2012. PLM in de keten Overzicht en status project

Wim Ottenhoff, Jan Verbeek, 4 december 2012. PLM in de keten Overzicht en status project Wim Ottenhoff, Jan Verbeek, 4 december 2012 PLM in de keten Overzicht en status project Agenda 1. Achtergrond 2. Problematiek 3. Het project 4. Aanpak 5. De pilots 6. Conclusies 7. Actuele status 8. Vragen

Nadere informatie

INNOVATIEVE PROCESSEN in de voertuigindustrie in Vlaanderen

INNOVATIEVE PROCESSEN in de voertuigindustrie in Vlaanderen INNOVATIEVE PROCESSEN in de voertuigindustrie in Vlaanderen Prof.dr.ir.. Hendrik Van Landeghem Onderzoekscentrum voor In-Plant Logistics (AoG) Lean Enterprise Research Center Vakgroep Industrieel Beheer

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie

Cleantech Markt Nederland 2008

Cleantech Markt Nederland 2008 Cleantech Markt Nederland 2008 Baken Adviesgroep November 2008 Laurens van Graafeiland 06 285 65 175 1 Definitie en drivers van cleantech 1.1. Inleiding Cleantech is een nieuwe markt. Sinds 2000 heeft

Nadere informatie

ISO Crises! What Crises?

ISO Crises! What Crises? 30 maart 2006 ISO Crises! What Crises? kennisteam kwaliteitsmanagement Agenda 13.00 uur opening DB ISO, crises, what crises GB discussie olv DB afronding/conclusies 15.00 uur einde GB 1 Onderwerp KKT-enquête

Nadere informatie

CMM 3: levert het wat op?

CMM 3: levert het wat op? CMM 3: levert het wat op? Philips Analytical De noodzaak en voordelen van Software Process Improvement Wie is Philips Analytical? Waarom is voor ons software proces verbetering zo essentieel? Hoe hebben

Nadere informatie

Process Solutions Process Installations. The smart way forward in food and beverage. Find your optimum

Process Solutions Process Installations. The smart way forward in food and beverage. Find your optimum Process Solutions Process Installations The smart way forward in food and beverage Find your optimum Find your optimum The smart way forward in food and beverage. In de food & beverage-industrie bent u

Nadere informatie

Workshop Low Cost High Value Service Delivery Models

Workshop Low Cost High Value Service Delivery Models Workshop Low Cost High Value Service Delivery Models 9 februari 2012 2011 - All rights reserved Noventum Service Management Consultants Ltd. 1 Low Cost High Value Service Delivery Models Low cost delivery

Nadere informatie

Inleiding Logistiek, Hoofdstuk 2 13 april 2007

Inleiding Logistiek, Hoofdstuk 2 13 april 2007 Comptenties Inleiding Logistiek Hoofdstuk 2 Logistieke concepten Na het bestuderen van dit hoofdstuk kun je vertellen wat: een regelkring is; het doel is van logistiek; wat Value-Added Partnership inhoudt;

Nadere informatie

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij De essentie van de nieuwe ISO s Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij 1 Waar ik het over ga hebben De uitdaging en de oplossing De HLS voor iedereen De HLS voor wie het wil Waar we staan en wat er

Nadere informatie

Uw specialist in technisch management

Uw specialist in technisch management IP-Solutions Het technisch beheer van installaties staat onder druk. De toenemende concurrentie, kostendruk en veranderende wet- en regelgeving vraagt om grotere transparantie, flexibiliteit en efficiency.

Nadere informatie

Globalisatie, met nieuwe opkomende economieën als China, Brazilië en

Globalisatie, met nieuwe opkomende economieën als China, Brazilië en Globalisatie, met nieuwe opkomende economieën als China, Brazilië en India, heeft de wereld in veel opzichten in hoog tempo veranderd. Voor veel bedrijven betekent dit een strategische herbezinning op

Nadere informatie

Brainport Industries TIM 14, 18 oktober 2011

Brainport Industries TIM 14, 18 oktober 2011 Brainport Industries TIM 14, 18 oktober 2011 Marc Hendrikse Voorzitter Brainport Industries, CEO NTS-Group Start met onderzoek Meesters in de Maakindustrie 2 5 OEM s 14 1e lijns toeleveranciers 320 2/3e

Nadere informatie

Toekomst van pijnrevalidatie vanuit het managementperspectief Efficiënter selecteren voor pijnrevalidatie. Leo D. Roorda 24 oktober 2014

Toekomst van pijnrevalidatie vanuit het managementperspectief Efficiënter selecteren voor pijnrevalidatie. Leo D. Roorda 24 oktober 2014 Toekomst van pijnrevalidatie vanuit het managementperspectief Efficiënter selecteren voor pijnrevalidatie Leo D. Roorda 24 oktober 2014 Voorstellen Leo D. Roorda Reade Achtergrond Revalidatiearts, fysiotherapeut

Nadere informatie

Ketenbesturing. Ketenbesturing. 1. SCOR SCOR-model

Ketenbesturing. Ketenbesturing. 1. SCOR SCOR-model Ketenbesturing Meten is weten The concept of SCM requires measuring the overall supply chain performance rather then only the performance of the individual chain members. Handfield 1991 K. Melaerts - KHLeuven,

Nadere informatie

ERP & Lean: Hoe kunnen ze elkaar versterken. 7 juni 2007

ERP & Lean: Hoe kunnen ze elkaar versterken. 7 juni 2007 ERP & Lean: Hoe kunnen ze elkaar versterken 7 juni 2007 Even voorstellen. Erik Meevis, partner bij KCLA KCLA: Groep onafhankelijke organisatieadviseurs Afkomstig uit MKB Gericht op productiebedrijven in

Nadere informatie

Operational Excellence & Lean. De belofte van Lean Management Prof.dr.ir. M.F. van Assen 逆 説

Operational Excellence & Lean. De belofte van Lean Management Prof.dr.ir. M.F. van Assen 逆 説 Operational Excellence & Lean De belofte van Lean Management Prof.dr.ir. M.F. van Assen 逆 説 Eén pet? Belang van consistente definities en het hebben van een gemeenschappelijke verbetertaal Bron onbekend

Nadere informatie

Kracht door samenwerking. VDL Industrial Modules

Kracht door samenwerking. VDL Industrial Modules Kracht door samenwerking VDL Industrial Modules IN DE HIGH-TECH WERELD WAARIN U EN WIJ OPEREREN, DRAAIT ALLES OM EFFICIENCY: STREVEN NAAR REDUCTIE VAN KOSTEN EN UITBESTEDING VAN NIET KERNCOMPETENTIES.

Nadere informatie

De 17 principes van lean working

De 17 principes van lean working De 17 principes van lean working Lean working kan samengevat worden in 17 basis principes. De totale aanpak is hieruit opgebouwd. Het kennen en beheersen van de principes is belangrijk voor de continu

Nadere informatie

Michigan State University inkoopbenchmarkmodel

Michigan State University inkoopbenchmarkmodel pag.: 1 van 5 Michigan State University inkoopbenchmarkmodel In 1993 is Professor R. Monczka aan de Michigan State University (MSU) een benchmarking initiatief gestart, waarin circa 150 (multinationale)

Nadere informatie

Centre of expertise. voor samenwerking. B&C Bout&Co. structuur in samenwerking

Centre of expertise. voor samenwerking. B&C Bout&Co. structuur in samenwerking B&C Bout&Co structuur in samenwerking Centre of expertise voor samenwerking Centre of expertise Bout & Co vergroot de performance door verbetering van de structuur in samenwerking tussen ondernemingen,

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Van verbruik naar gebruik Pagina 1 van 5 Inleiding: Voor u ligt het MVO beleid van ABIRD Industrial Rental Services. Maatschappelijk Verantwoord en Duurzaam

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Lean- & Proces Management De cursus Lean & Process Management duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Vóór dat u beleid ontwikkelt is het van belang om de vraag: Waaròm zou ik MVO beleid ontwikkelen? te beantwoorden. Het antwoord op deze vraag bepaalt hóe u het MVO

Nadere informatie

PLANET AGILE 17E BPUG SEMINAR

PLANET AGILE 17E BPUG SEMINAR PLANET AGILE 17E BPUG SEMINAR. Lean toegepast op PRINCE2 Projectmanagement is waste (maar noodzakelijk) Martin van Borselaer Mens-, organisatie- en procesverbeteraar Projectmanager/verandermanager & coach

Nadere informatie

MAKE-PowerScan voor bedrijven in de maakindustrie. Concrete aanpakpunten voor innovatie en procesverbetering in de waardeketen

MAKE-PowerScan voor bedrijven in de maakindustrie. Concrete aanpakpunten voor innovatie en procesverbetering in de waardeketen U R C MAKE-PowerScan voor bedrijven in de maakindustrie Concrete aanpakpunten voor innovatie en procesverbetering in de waardeketen MAKE-PowerScan RICHTING Ambitie en strategie UITVOERING Waardeketen,

Nadere informatie

Denken in processen. Peter Matthijssen. Business Model Innovation. Business Process Management. Lean Management. Enterprise Architecture

Denken in processen. Peter Matthijssen. Business Model Innovation. Business Process Management. Lean Management. Enterprise Architecture Denken in processen Peter Matthijssen Introductie BiZZdesign Consultancy Training Tools Best practices Business Model Innovation Business Process Management Lean Management Enterprise Architecture Wereldwijd

Nadere informatie

MOBILE STRATEGY Mobile strategy, hoe pak je dat aan?

MOBILE STRATEGY Mobile strategy, hoe pak je dat aan? MOBILE STRATEGY Mobile strategy, hoe pak je dat aan? Hoe u bereikt dat mobile een strategisch onderdeel van uw bedrijfsvoering wordt INHOUD Wat is een mobile strategy? 3 Aanpak van een mobile strategy

Nadere informatie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie 11 december 2014 Het project EUregio Life Cycle Costing (EULC2) is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van

Nadere informatie

Informatie de sleutel tot Excellente Service Logistiek! Zijn we er klaar voor?

Informatie de sleutel tot Excellente Service Logistiek! Zijn we er klaar voor? Informatie de sleutel tot Excellente Service Logistiek! Zijn we er klaar voor? Jacques Adriaansen Director Every Angle UAMS Executive Professor Service Logistics Forum 24 april 2008 j.adriaansen@everyangle.com

Nadere informatie

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Dutch industry fit for the future?! onze wereld verandert en dus ook onze industrie. met impact op economie en samenleving smart industry agenda

Nadere informatie

Aan de slag: opstellen hoogst haalbare doelen & brancheverduurzamingsplannen versie 1.0, april 2014

Aan de slag: opstellen hoogst haalbare doelen & brancheverduurzamingsplannen versie 1.0, april 2014 Aan de slag: opstellen hoogst haalbare doelen & brancheverduurzamingsplannen versie 1.0, april 2014 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Hoe werkt het opstellen van hoogst haalbare doelen en brancheverduurzamingsplannen?

Nadere informatie

CONSTANT ONDERHANDEN WERK ZORGT VOOR STABIELE DOORLOOPTIJDEN

CONSTANT ONDERHANDEN WERK ZORGT VOOR STABIELE DOORLOOPTIJDEN CONSTANT ONDERHANDEN WERK ZORGT VOOR STABIELE DOORLOOPTIJDEN Klanten verwachten tegenwoordig een grotere leverbetrouwbaarheid, tegen lagere kosten, met betere kwaliteit en dat allemaal tegelijk. Diegenen

Nadere informatie

INNOVATIEMANAGEMENT HOOFDSTUK 2. Door Nienke Rusticus en Fleur Zumbrink

INNOVATIEMANAGEMENT HOOFDSTUK 2. Door Nienke Rusticus en Fleur Zumbrink INNOVATIEMANAGEMENT HOOFDSTUK 2 Door Nienke Rusticus en Fleur Zumbrink 2.1 SUCCES IS NIET TE KOOP Succesfactoren van innovatieprojecten Het nieuwe product- gaat om de inschatting die klanten maken van

Nadere informatie

Lean Werkvoorbereiding

Lean Werkvoorbereiding Lean Werkvoorbereiding Werkvoorbereiding is rendementbepalend Even voorstellen Peter Zijderveld Technisch en bedrijfskundig Ondernemer 95 tot 99 Stork Fokker 99 tot 07 PKM vanaf 08 Getrouwd, 3 kinderen

Nadere informatie

Continue Procesverbetering Presentatie COPE

Continue Procesverbetering Presentatie COPE Continue Procesverbetering Presentatie COPE ir. Jekele H.Raukema vrijdag 1 november 2013 www.raukema.nl www.leanproductioncontrol.nl Raukema, Van Elk 1 Raukema Bedrijfsprocessen sinds 1994 Uitgevoerde

Nadere informatie

PRODU-TECH ALGEMEEN:

PRODU-TECH ALGEMEEN: Produ-Tech De enige aanvaardbare norm voor verliezen is nul! Pagina 1 van 5 De start voor een hogere productiviteit. Produ-Tech helpt productieteams maximaal te presteren. Methodes en technieken richten

Nadere informatie

Act-in RTI Software Suite

Act-in RTI Software Suite Act-in RTI Software Suite Die Act-in RTI Software Suite Wij helpen U op Food weg Industrie naar betere 4.0 resultaten! 29-9-2015 Aandachtspunten Industrie 4.0 in perspectief Realtime Improvement Suite

Nadere informatie

artikel SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL

artikel SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL SUSTAINGRAPH is een Europees project, gericht (op het verbeteren van) de milieuprestaties van Europese Grafimediabedrijven binnen de productlevenscyclus van hun grafimedia

Nadere informatie

Scrum. Een introductie

Scrum. Een introductie Organisatie SYSQA B.V. Pagina 1 van 10 Scrum Een introductie Almere 1999 Proud of it Pagina 1 van 10 Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 10 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Scrum... 4 3 Scrum rollen...

Nadere informatie

Verbeter uw operationele rendement. Joris Aalberse BDO Consultants

Verbeter uw operationele rendement. Joris Aalberse BDO Consultants Verbeter uw operationele rendement Joris Aalberse BDO Consultants Joris Aalberse Professionele ervaring: Procesoptimalisatie in service en productie Lean Six Sigma Black Belt Ruime ervaring in diverse

Nadere informatie

Evo Evolutionary Project Management. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

Evo Evolutionary Project Management. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Evo Evolutionary Project Management Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 10 Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 2. EVO... 4 3. FASERING...

Nadere informatie

BOM s horen niet in spreadsheets

BOM s horen niet in spreadsheets BOM s horen niet in spreadsheets Innoveer met vertrouwen, wetende dat iedereen de juiste versie heeft van de BOM. Alles wat je nodig hebt om je product te bouwen De bill of materials (BOM) bevat de onderdelen

Nadere informatie

Geld verdienen met groen

Geld verdienen met groen Geld verdienen met groen 11 maart 2009 Congres Concrete Duurzaamheid Corus Congrescentrum r.holland@tebodin.nl Duurzaam Duurzaam ondernemen is de voorwaarde voor overleven op de lange termijn Het is geen

Nadere informatie

Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur

Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur Wereldwijde veranderingen vereisen nieuwe manieren van denken en doen op het gebied van wereldwijde megatrends Demografische veranderingen Globale

Nadere informatie

Kansen & Ontwikkelingen met Lean

Kansen & Ontwikkelingen met Lean NETWERK VOOR EN DOOR DE TECHNOLOGISCHE INDUSTRIE LEAN MANAGEMENT PROGRAMMA Kansen & Ontwikkelingen met Lean BE SMART: SAMEN KANSEN CREËREN MET SMART INDUSTRY 10-12-2015 I 1 AGENDA Kansen & Ontwikkelingen

Nadere informatie

DUURZAAM? SHS Parkmanagementvereniging Slochteren Hoogezand-Sappemeer. 15 februari 2011. Sietse Vlietstra

DUURZAAM? SHS Parkmanagementvereniging Slochteren Hoogezand-Sappemeer. 15 februari 2011. Sietse Vlietstra 2 DUURZAAM? SHS Parkmanagementvereniging Slochteren Hoogezand-Sappemeer 15 februari 2011 Sietse Vlietstra Adviseur duurzaam ondernemen en innovatie Syntens 3 4 Wat is duurzaam? Het voorzien in de behoeften

Nadere informatie

PBM. PBM s. Door Thierry Moens, directeur marketing & business development Z-group. 5 maart 2009 De Montil - Affligem

PBM. PBM s. Door Thierry Moens, directeur marketing & business development Z-group. 5 maart 2009 De Montil - Affligem PBM PBM s Door Thierry Moens, directeur marketing & business development Z-group 5 maart 2009 De Montil - Affligem PreBes vzw Diestersteenweg 88 3510 Kermt Hasselt Tel. 011/28 83 40 Fax. 011/28 83 49 info@prebes.be

Nadere informatie

Kaizen, Lean en Six Sigma. Verschillen en overeenkomsten. Bert van Eekhout

Kaizen, Lean en Six Sigma. Verschillen en overeenkomsten. Bert van Eekhout Kaizen, Lean en Six Sigma Verschillen en overeenkomsten Bert van Eekhout Van Eekhout Consulting Lean, Six Sigma & Supply Chain Optimisation Telefoon +31 318 641387 Mobiel +31 6 46241071 E-mail: beekhout@wxs.nl

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

Business & IT Alignment deel 1

Business & IT Alignment deel 1 Business & IT Alignment deel 1 Informatica & Economie Integratie 1 Recap Opdracht 1 Wat is integratie? Organisaties Strategie De omgeving van organisaties AH Bonuskaart AH Bonuskaart Economisch Geïntegreerd

Nadere informatie

Optimaliseren van recyclingprocessen via innovatie in productontwikkeling Duurzaamheidsdialoog TNS NIPO

Optimaliseren van recyclingprocessen via innovatie in productontwikkeling Duurzaamheidsdialoog TNS NIPO Optimaliseren van recyclingprocessen via innovatie in productontwikkeling Duurzaamheidsdialoog TNS NIPO Eelco Smit Philips Consumer Lifestyle 29 maart 2012 Een sterke diverse industriële groep leading

Nadere informatie

Echt duurzaam hoeft niet duur te zijn!

Echt duurzaam hoeft niet duur te zijn! Echt duurzaam hoeft niet duur te zijn! Roadmap DURABILIT Drivers and barriers Refurbishment, hergebruik en grondstoffen Footprint reductie door hergebruik Value matrix Succesfactoren Discussie DURABILIT

Nadere informatie

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020 OP EFRO OOST-NEDERLAND 2014-2020PRESENTATIE KENNISPARK, 23 APRIL 2014 JOLANDA VROLIJK, PROGRAMMAMANAGER EFRO OP EFRO Oost-Nederland 2014-2020 Inhoud presentatie 1. Inleiding Europese Fondsen: cohesie beleid

Nadere informatie

Business Process Management

Business Process Management Business Process Management Daniël van der Perren 7-12-2009 Business Process Management Inhoud Business Process Management... 3 Maar wat is nu een Process?... 4 Wat is een Business Process?... 5 Wat is

Nadere informatie

Value Sourcing, samenwerking in de toeleverketen

Value Sourcing, samenwerking in de toeleverketen Value Sourcing, samenwerking in de toeleverketen Creating Smart Solutions Jan Retera / Fred Westerveld Supply Chain dept. KMWE KMWE Overview KMWE Turnover 2010: ~ 40 M KMWE Precision Components: 15 M KMWE

Nadere informatie

Tips & Tricks: Tip van de maand januari 2009

Tips & Tricks: Tip van de maand januari 2009 Tips & Tricks: Tip van de maand januari 2009 Project Management met Teamcenter 2007 Door: Ramon van Raak Beheert u complexe projecten dan weet u als geen ander dat de projectvoorbereiding de basis legt

Nadere informatie

Lean Management. HvA Alumni 20 november 2008

Lean Management. HvA Alumni 20 november 2008 Lean Management HvA Alumni 20 november 2008 Excellence: Practical Guidance Martin van Zanten: Manager Operations - Werkzaam bij Valspar: Producent van autoreparatielakken Rogier de Kreek: Manager Production

Nadere informatie

Xeleos Health Care Solutions Uw Operational Excellence Partner

Xeleos Health Care Solutions Uw Operational Excellence Partner Xeleos Health Care Solutions Uw Operational Excellence Partner Agenda 1 2 3 Xeleos Health Care Solutions:Missie, Algemeen, Aanpak Onze oplossingen Referenties Xeleos Health Care Solutions: Onze Missie

Nadere informatie

Sturen op rendement en cashflow

Sturen op rendement en cashflow Sturen op rendement en cashflow Jacques Adriaansen VKL Jaarcongres 2004 04 november 2004 Jacques Adriaansen Sturen op rendement en cashflow Van strategie naar bedrijfsvoering Optimalisatie (kosten versus

Nadere informatie

Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten

Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten Eric Polman HIMSS 2010, Atlanta 1 4 maart 2010 Agenda en doelstelling 1. Introductie 2. ICT in de zorg: kenmerken huidige

Nadere informatie

Global sourcing, local control?

Global sourcing, local control? Global sourcing, local control? Aansturing van de global sourcing functie Jos Kea en Marianne Ruys, 15 oktober 2009 Dit rapport is bestemd voor de organisatie van de opdrachtgever. Verspreiding en reproductie

Nadere informatie

Optimaliseren afsluiten rapportage proces: juist nu!

Optimaliseren afsluiten rapportage proces: juist nu! 18 Optimaliseren afsluiten rapportage proces: juist nu! Belang van snelle en betrouwbare informatie groter dan ooit Drs. Wim Kouwenhoven en drs. Maarten van Delft Westerhof Drs. W.P. Kouwenhoven is manager

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model.

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. 1. Wat is het INK-model? Het INK-model is afgeleid van de European Foundation for Quality Management (EFQM). Het EFQM stelt zich ten doel Europese bedrijven

Nadere informatie

Het toepassen van LEAN op het laboratorium. Hoe doe je dat?

Het toepassen van LEAN op het laboratorium. Hoe doe je dat? Het toepassen van LEAN op het laboratorium. Hoe doe je dat? Michiel de Ruiter De wereld verandert 1 Crisis?%Welke%crisis?% Toepassen van Lean 2 WAT is LEAN Lean is een andere wijze van denken. Lean bestaat

Nadere informatie

GRIP OP MEER MET MINDER AMC SEMINAR AMSTERDAM 28 oktober 2010

GRIP OP MEER MET MINDER AMC SEMINAR AMSTERDAM 28 oktober 2010 Inspireren, creëren, organiseren GRIP OP MEER MET MINDER AMC SEMINAR AMSTERDAM 28 oktober 2010 1 Inleiding Enquete, SUTO 2010 De wereld In 2010 Trends, Scenario s en Prognoses Voor komende Jaren. Piet

Nadere informatie

HOOFDSTUK 5. De ITIL-servicelevenscyclus. 5.1 Introductie. MS Office. ITIL V3 een kennismaking ITIL =

HOOFDSTUK 5. De ITIL-servicelevenscyclus. 5.1 Introductie. MS Office. ITIL V3 een kennismaking ITIL = HOOFDSTUK 5 5.1 Introductie een kennismaking ITIL = Information Technology Aan het eind van de vorige eeuw groeide informatievoorziening snel. Het werd nodig dat die informatievoorziening goed beheerd

Nadere informatie

Voorwoord 6. 1. Basis van Lean. 2. Gemba cultuur. 3. Standaard werk. 4. Werkplekorganisatie. 5. Probleem oplossing (Kaizen)

Voorwoord 6. 1. Basis van Lean. 2. Gemba cultuur. 3. Standaard werk. 4. Werkplekorganisatie. 5. Probleem oplossing (Kaizen) 3 Hoofdstuk Inhoud blz. Voorwoord 6 1. Basis van Lean 2. Gemba cultuur 3. Standaard werk 4. Werkplekorganisatie met 5S 5. Probleem oplossing (Kaizen) 6. Nul fouten (Zero Defects) 1.1 Definitie Lean 1.2

Nadere informatie

Oefenvragen Ondernemerskunde A - Businessplan & strategie

Oefenvragen Ondernemerskunde A - Businessplan & strategie Oefenvragen Ondernemerskunde A - Businessplan & strategie 1. Michael Porter onderscheidt 3 basisstrategieën, waar volgens hem iedere organisatie een keuze uit dient te maken, om op een gezonde wijze een

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties Benefits Management Continue verbetering van bedrijfsprestaties Agenda Logica 2010. All rights reserved No. 2 Mind mapping Logica 2010. All rights reserved No. 3 Opdracht Maak een Mindmap voor Kennis Management

Nadere informatie

Lean Six Sigma De mindset, de essentie, de aanvullendheid en de succesfactoren

Lean Six Sigma De mindset, de essentie, de aanvullendheid en de succesfactoren Lean Six Sigma De mindset, de essentie, de aanvullendheid en de succesfactoren Kees Ahaus Research on Healthcare Organisation & Innovation, Faculteit Economie en Bedrijfskunde De mindset van Six Sigma

Nadere informatie

LSSN seminar Amsterdam 01-11-2012 Edwin Kippers Master Black Belt. Project Management

LSSN seminar Amsterdam 01-11-2012 Edwin Kippers Master Black Belt. Project Management Lean Six Sigma Scrum Niet alleen voor software projecten LSSN seminar Amsterdam 01-11-2012 Edwin Kippers Master Black Belt Project Management Project succes survey The Standish Group's report: "CHAOS Summary

Nadere informatie

TECHNISCH BEHEER. Zorgeloze kwaliteit. vandorp.eu

TECHNISCH BEHEER. Zorgeloze kwaliteit. vandorp.eu TECHNISCH BEHEER Zorgeloze kwaliteit TECHNISCH BEHEER Onze samenleving verandert snel. Waar in het verleden volstaan kon worden met een eenvoudig inspanningscontract voldoet dit veelal niet meer aan de

Nadere informatie

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen De Meeuw Nederland Industrieweg 8 Postbus 18 5688 ZG Oirschot T +31 (0)499 57 20 24 F +31 (0)499 57 46 05 info@demeeuw.com www.demeeuw.com De Meeuw en MVO Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Brainport Industries Campus Invalshoeken. 14-10-2015 Jaarcongres BI 2

Brainport Industries Campus Invalshoeken. 14-10-2015 Jaarcongres BI 2 Brainport Industries Campus Invalshoeken 14-10-2015 Jaarcongres BI 2 Brainport Industries Campus Sociaal 14-10-2015 Jaarcongres BI 3 Sociaal Fabriek van de Toekomst Boeien, binden en behouden van technisch

Nadere informatie

MVO vanuit marktperspectief - een strategische aanpak -

MVO vanuit marktperspectief - een strategische aanpak - MVO vanuit marktperspectief - een strategische aanpak - Een praktische training over maatschappelijk verantwoord ondernemen voor KMO s Harelbeke, 6 juni 2007 Agenda De omgeving van KMO s hecht steeds meer

Nadere informatie

Metaal- en foodindustrie naar 2020

Metaal- en foodindustrie naar 2020 Metaal- en foodindustrie naar 2020 Lunch & learn, 24 september 2014 Rabobank LVC en Maasduinen Henri Cocu, Sectormanager Industrie Hans van Haaren Sectormanager Food Sectormanagement als inspiratie Hans

Nadere informatie