Interne communicatie en het nieuwe werken

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Interne communicatie en het nieuwe werken"

Transcriptie

1

2 Afstudeeronderzoek Interne communicatie en het nieuwe werken Herm van Veen Communicatie, Christelijke Hogeschool Ede Begeleid door Maarten Bakker

3 Voorwoord Dit is een onderzoek naar het belang van interne communicatie bij organisaties die de principes van het nieuwe werken toepassen. Het is een verkennend onderzoek waarin ik doormiddel van interviews en literatuur beschrijf hoe organisatiekenmerken invloed hebben op de functies van interne communicatie en hoe verschillende communicatieprofessionals hier praktisch invulling aan geven. Het is een blik op de communicatiepraktijk van nu en een vooruitblik op hoe dit er over een paar jaar uit kan zien. Voor mij was het een interessante exercitie. Ik heb met mensen mogen spreken die jaren ervaring hebben in het communicatie vak en hun visie wilden delen. Daarmee hoop dat het ook voor u een interessant stuk is om te lezen. Ik hoop dat het iets toevoegt aan manier waarop we naar communicatie en organisatie kijken en dat het iets bijdraagt aan hoe we dat de komende jaren zullen doen. Wanneer u vooral geïnteresseerd bent in het nieuwe werken, raad ik u hoofdstuk 4, 5, 7, 8 en 9 aan. Daarin vindt u de beschrijving van deze manier van organiseren en de interne communicatie bij deze organisaties. Wanneer u breder geïnteresseerd bent in de verbanden tussen organisatiekenmerken (al dan niet van het nieuwe werken organisaties) en de invulling van interne communicatie, zijn de hoofdstukken 2, 3 en 6 wellicht ook interessant. Hierin beschrijf ik interne communicatie algemener en bekijk ik een aantal communicatiepraktijken waar we veel van kunnen leren. De overige hoofdstukken vormen de omlijsting die nodig is om het tot een onderzoek te maken. Ik wens u veel leesplezier en ik sta altijd open voor contact over de onderwerpen van dit onderzoek. Herm van Veen, 6 juli

4 Inhoudsopgave I. Inleiding en aanleiding 5 II. Probleemstelling 6 II.I Probleemstelling 6 II.II Leeswijzer 7 III. Onderzoeksontwerp 8 III.I Het onderzoeksdomein 8 III.II Data inzamelingsmethoden 8 III.III Literatuuronderzoek 8 III.V Kwalitatief onderzoek 9 III.IV Meetinstrumenten en analysemethoden Wat is communicatie? Inleiding Transportgedachte Interactie denken Convergentie denken Conceptualisatie van Van Putte Conclusie Wat is interne communicatie? Inleiding Organisatie en organisatiekenmerken De relatie communicatie en organisatie Conclusie Wat is de functie van interne communicatie? Inleiding Vaststellen functies Beschrijven functies Conclusie Wat is het nieuwe werken? Inleiding Definitie Context Principes van het nieuwe werken Toegepast op de vijf kenmerken van een organisatie Conclusie Welke invloed heeft het nieuwe werken op de interne communicatie? Inleiding Organisatiekenmerken van het nieuwe werken 36 3

5 5.3 Conclusie Hoe wordt interne communicatie in de praktijk georganiseerd? Inleiding Universiteit van Utrecht NedTrain Hogeschool Utrecht Pon (of PAIN) Conclusie Hoe ziet het nieuwe werken er in de praktijk uit? Inleiding Microsoft Rabobank Organisatiekenmerken Conclusie Hoe ziet het nieuwe communiceren er in de praktijk uit? Inleiding Rabobank Microsoft Conclusie Conclusie Aanbevelingen aan het vakgebied Samenvattingen Nederlandse samenvatting English summary Bronvermelding Bijlagen Vragenlijst oude werken organisaties interviews Interview Universiteit van Utrecht Interview NedTrain Interview Hogeschool Utrecht Interview Pon (of PAIN) Vragenlijst interviews nieuwe werken organisaties Interview Rabobank Interview Microsoft 101 4

6 I Inleiding en aanleiding Werken waar en wanneer je maar wilt. Een manager die je coacht terwijl je zelf je manier van werken vaststelt. Toegang hebben tot de kennis van al je collega s en werken op basis van een arbeidsrelatie die bij jou past. Dat zijn de ideeën achter het nieuwe werken. Volgens sommigen de manier om tot effectief kenniswerken te komen, volgens anderen een mooi marketingplaatje dat nooit helemaal werkelijkheid zal worden. Voor mij een interessant fenomeen dat ik graag wat beter wilde bekijken. Want wat is dan de rol van de interne communicatie adviseur als: technologie zo geavanceerd wordt dat medewerkers elkaar altijd kunnen bereiken en zich verbinden in online netwerken, als documenten allemaal in een cloud staan en iedereen daar bij kan, als je samen met je manager uitvogelt welk resultaat behaald moet worden en je zelf kijkt hoe je daar komt, als je een arbeidsrelatie aangaat voor een bepaalde klus en als helemaal duidelijk is waarom je je verbindt aan een organisatie. Wat is dan de rol van de interne communicatie adviseur? Dat vroeg ik me af en dat heb ik samengevat in de hoofdvraag: Betekent het nieuwe werken het einde van de interne communicatieafdeling? Hier bleek niet zomaar een eenduidig en sluitend antwoord op te geven. Want het is complexer dan de vraagstelling in eerste instantie doet vermoeden. We hebben hier namelijk niet met vaststaande gegevens te maken, maar met organisaties die allemaal verschillen, met interne communicatie afdelingen die overal een andere functie hebben en met het nieuwe werken dat steeds van vorm varieert. Ik neem u graag mee op een spannende en interessante ontdekkingstocht. Om tot nieuwe inzichten te komen verkennen we o.a. de begrippen communicatie en interne communicatie, bekijken we het fenomeen organisatie, ontdekken we de principes van het nieuwe werken en trekken we onze conclusies. Gaat u mee? 5

7 II Probleemstelling II.I Probleemstelling Doel van het onderzoek Dit onderzoek komt niet voort uit een concrete vraag van een organisatie, zoals bij veel HBO onderzoeken wel het geval is. Het komt voort uit een persoonlijke interesse. Ik wil met dit onderzoek verkennen wat de taken van de interne communicatieafdeling (of adviseurs) zijn bij het nieuwe werken. Ik wil onderzoeken of ze nog een functie hebben en waar het speerpunt van hun activiteiten ligt of zou moeten liggen, als dat het geval is. Hoofdvraag Betekent het nieuwe werken het einde van de interne communicatieafdeling? Deze vraag is bewust zo scherp mogelijk gesteld. Op deze manier kunnen we de kern van het onderzoek bij alles wat we bekijken in ons achterhoofd houden, om uiteindelijk tot een duidelijk antwoord te komen. In de conclusie willen we echter meer dan alleen een ja of een nee vinden. We kijken daarom ook naar wat er verdwijnt, wat er blijft en wat er wellicht bij komt. Deelvragen In een HBO onderzoek wordt zowel de literatuur als de praktijk onderzocht. Dit is in de deelvragen zoveel mogelijk gescheiden. We kijken eerst naar de literatuur van daaruit wordt het kader voor het praktijkonderzoek opgezet. Vervolgens kunnen we op een degeijke manier naar de praktijk kijken en de theorieën toetsen en aanvullen. De acht deelvragen zijn: 1. Wat is communicatie? 2. Wat is interne communicatie? 3. Wat is de functie van interne communicatie? 4. Wat is het nieuwe werken? 5. Welke invloed heeft het nieuwe werken op de interne communicatie? 6

8 6. Hoe wordt interne communicatie in de praktijk georganiseerd? 7. Hoe ziet het nieuwe werken er in de praktijk uit? 8. Hoe ziet het nieuwe communiceren er in de praktijk uit? II.II Leeswijzer Voor het beantwoorden van elke deelvraag is een apart hoofdstuk gereserveerd. Hierin vindt u steeds een korte inleiding waarin u verteld wordt wat u kunt verwachten. Aan het einde van het hoofdstuk grijpt de conclusie daarop terug en wordt bovendien de deelvraag beantwoord. De hoofdstuknummering komt overeen met het nummer van de deelvraag. We beginnen met vijf deelvragen die we vanuit de literatuur zullen beantwoorden en daarna kijken we in deelvraag 6,7 en 8 naar de praktijk. Vervolgens zal de conclusie worden beschreven. Maar voordat we hier mee kunnen starten, zal het eerstvolgende hoofdstuk ons meer duidelijkheid geven over het onderzoeksontwerp. Hier zal worden uitgelegd waar de gegevens vandaag komen en hoe dit is gebeurd. 7

9 III Onderzoeksontwerp III.I Het onderzoeksdomein De hoofdvraag Betekent het nieuwe werken het einde van de interne communicatieafdeling? beslaat een groot domein. Het antwoord op deze vraag pretendeert iets te zeggen over alle organisaties die de principes van het nieuwe werken toepassen, terwijl deze organisaties heel verschillend zijn. En zelfs wanneer we hier een antwoord op vinden zeggen we enkel iets over de early adaptors van het nieuwe werken. Er zou een beeld kunnen ontstaan dat niet opgaat voor de organisaties die de komende jaren volgens in het toepassen van deze principes. Het onderzoek kan zich daarom niet beperken tot casussen van het nieuwe werken, maar zal ook moeten kijken naar de trends die waar te nemen zijn. Het zal daarin de literatuur niet onaangeroerd laten, maar wil tegelijkertijd ook kijken naar organisaties die nog volgens het oude werken werken. Vragen die we hen zouden kunnen stellen zijn bijvoorbeeld: Welke veranderingen in hun interne communicatie verwachten zij wanneer ze het nieuwe werken zouden gaan toepassen? Tegen welke obstakels loopt de interne communicatieafdeling nu op en zal dat verdwijnen wanneer de manier van organiseren veranderd? Het onderzoeksdomein van dit onderzoek beslaat dus alle organisaties die zo groot zijn dat ze een aparte interne communicatieafdeling of adviseur in dienst hebben. III.II Data inzamelingsmethoden De gegevens voor dit onderzoek zullen worden verzameld doormiddel van literatuuronderzoek en kwalitatief onderzoek. Vanuit de literatuur verkennen we de begrippen waar we mee te maken hebben en creëren we een kader om naar de praktijk te kijken. Vervolgens kijken we naar een aantal casussen om onze theorieën te toetsen en de ontbrekende informatie aan te vullen. III.III Literatuuronderzoek Met de eerste vijf deelvragen bevragen we de literatuur op de belangrijkste begrippen in ons onderzoek, te beginnen met communicatie. Hier bestaan zoveel 8

10 verschillende definities voor dat het belangrijk is er grondig naar te kijken en tot een keuze te komen. Als we die basis hebben staan kunnen we kijken naar het begrip interne communicatie. Hier komt het begrip organisatie bij kijken. In deelvraag 2 zal daarom ook een antwoord gevonden moeten worden op de vragen: Hoe kunnen we naar organisaties kijken in dit onderzoek? En wat is relatie tussen communicatie en organisatie. Vervolgens kijken we in deelvraag 3 naar de functies van interne communicatie. Dan rest ons alleen nog het begrip het nieuwe werken. Dit begrip onderzoeken we in deelvraag 4, we bekijken de context en bakenen het af. Daarna beredeneren we welke organisatiekenmerken met het nieuwe werken gepaard zullen gaan. In deelvraag 5 kijken we wat de literatuur zegt over de verbanden tussen de organisatiekenmerken en de functies van interne communicatie. Op die manier kunnen we vanuit de literatuur beredeneren wat de invloed van het nieuwe werken is op de functies van interne communicatie. Literatuur over communicatie, organisatie en het nieuwe werken Hieruit komt voort dat voor dit onderzoek literatuur nodig is over communicatie en interne communicatie, over het beschrijven van organisaties en over het nieuwe werken. Literatuur vinden over het eerste onderwerp zou vanuit mijn communicatieopleiding geen probleem moeten zijn. Ik wil hiervoor de bekende Nederlandse communicatiewetenschappers raadplegen. Dan kun je denken aan Van Putte, Van Ruler, Rijenders en Koeleman. Belangrijke buitenlandse auteurs zullen in de discussies die zij beschrijven wel worden meegenomen en zijn voor dit onderzoek vooral relevant op algemene punten. Met het nieuwe werken beschrijven we verder voornamelijk de Nederlandse situatie. Voor mijn deskresearch heb ik toegang tot de bibliotheek van de UvA waar ik ook scripties over organisatie- en communicatievraagstukken kan raadplegen. Door hun bronnen te raadplegen kan ik ook op organisatiekundig vlak gemakkelijk de juiste auteurs vinden. Literatuur over het nieuwe werken is nog schaars. Googelen op dit onderwerp laat zien dat er slechts enkele boeken over zijn verschenen, hier zal ik dus niet snel iets over het hoofd zien. III.V Kwalitatief onderzoek Om de praktijk te bevragen gebruiken we kwalitatief onderzoek. In deze onderzoeksmethode draait het (volgens Boeije, 2005) om: De beleving van de onderzochten. De alledaagse omgeving, zo naturalistisch mogelijk onderzoek doen Een open onderzoeksprocedure De onderzoeker als instrument Werken met teksten die uitgebreide en gedetailleerde omschrijvingen omvatten Verklaringen van betrokkenen en vanuit theoretische en maatschappelijke achtergronden. 9

11 Deze vorm van onderzoek wordt toegepast om een situatie te begrijpen en om vanuit de beleving va de onderzochten meer te kunnen zeggen over de achtergrond. Voor de laatste drie deelvragen is het niet alleen van belang te weten hoeveel fte er in verschillende organisaties voor interne communicatie is, maar ook waarom. We zijn niet alleen op zoek naar wat de interne communicatie afdeling doet, maar ook waarom zij juist deze taken uitvoeren. Er zitten voor en nadelen aan deze methode (bron website rijksoverheid): Voordelen Er kan worden doorgevraagd naar het waarom of naar motieven. De geïnterviewde kan doorgaans meekijken naar het onderzoek; dat kan veel inzicht opleveren. De respondent krijgt de gelegenheid zijn verhaal te vertellen. Nadelen De resultaten zijn hooguit indicatief, niet representatief. De onderzoeker moet de resultaten zelf op waarde schatten. De manier van vragen is niet sterk gestandaardiseerd, waardoor de antwoorden niet altijd eenduidig zijn. Omdat de vragenlijst niet dwingend is maar richtinggevend, kan er worden ingegaan op onverwachte situaties. De resultaten zijn 'levensecht' omdat ze goed in een kader geplaatst kunnen worden. In het onderzoek kunnen we niet zomaar de ene situatie op de andere situatie leggen. Het is indicatief dat wil zeggen, er wordt in bepaalde situaties die we willen bekijken gekozen voor bepaalde oplossingen. Daarmee kunnen we niet zeggen dat het overal zo zal zijn. Verder moeten we meenemen dat we te maken hebben met de beleving van de geïnterviewde. Om dat op waarde te kunnen schatten is het goed zijn of haar positie in het bedrijf te kennen. De voordelen van deze onderzoeksmethode zijn echter groter dan de nadelen. We kunnen doorvragen, we kunnen ingaan op onverwachte situaties, op specifieke aspecten van een organisatie, de geïnterviewde kan meekijken en kan ook zelf belangrijke aspecten aandragen. Half gestructureerde interviews Voor dit onderzoek zijn half gestructureerde interviews het meest geschikt. In deze vorm zet men de vragen van te voren op papier, zodat in elk gesprek dezelfde onderwerpen aanbod komen, maar er is ook ruimte om door te vragen. Elk interview zal worden samengevat en teruggekoppeld om zo de geïnterviewde de kans te geven eventuele verkeerde interpretaties en onjuistheden te voorkomen. 10

12 We hebben gezien dat het belangrijk is te letten op de achtergrond en de positie van de persoon die we willen interviewen. Het is daarom het meest wenselijk met de communicatiemanager van de organisaties te spreken Deze persoon zal zowel de vragen over de organisatie als de communicatie kunnen beantwoorden. Bovendien gaat zijn beleving verder dan één afdeling. Hij staat in contact met verschillende lagen en afdelingen van de organisatie en beschikt als spil in het web over veel informatie. Steekproef We kunnen niet van alle organisaties die het nieuwe werken toepassen de communicatiemanager spreken. En bij organisaties die het oude werken toepassen is dit al helemaal onmogelijk. Hier moeten keuzes in gemaakt worden. Microsoft ligt voor de hand, dit is in Nederland het bedrijf dat het verst is met het toepassen van de principes van het nieuwe werken. De Rabobank is een interessante aanvulling vanwege hun organisatiestructuur. Dit zijn bovendien de enige twee nieuwe werken organisaties waarvan de communicatiemanager bereid waren mee te werken, in tegenstelling tot vele andere organisaties. De keuze voor organisaties die het oude werken toepassen is lastiger. Hierin zijn veel meer mogelijkheden. In het onderzoek zal een keuze worden gemaakt vanuit de functies van interne communicatie. Wanneer we de functies hebben vastgesteld kunnen we bij elke functie een organisatie zoeken waarin dit sterk naar voren komt. III.IV Meetinstrumenten en analysemethoden We stellen vanuit de literatuur vast welke informatie we nodig hebben. Hierop baseren we de vragenlijsten. De interviews zullen worden opgenomen en na afloop worden samengevat. Dit wordt, zoals beschreven, door de geïnterviewde gecontroleerd. Uiteindelijk zullen we 6 interviews hebben waarin heel veel informatie te vinden is over de organisaties en hun interne communicatie (afdeling). Voor het onderzoek zijn de interviews om drie redenen van belang. Ze beschrijven allereerst de praktijk. Dat maakt dat de theorieën beter te begrijpen zijn. De theoriën kunnen worden getoetst aan de praktijk. Uitspraken die we in de eerste vijf deelvragen doen kunnen we in de laatste drie deelvragen controleren. En tenslotte kunnen de verbanden tussen de organisatiekenmerken en de invulling van de communicatiekenmerken worden geanalyseerd. We hebben gezien dat we hier geen één op één verbanden uit kunnen halen, maar het geeft wel weer voor welke uitdagingen verschillende communicatie professionals staan. We kunnen dan vervolgens een goede inschatting maken of deze zullen verdwijnen of juist sterker zullen worden bij het nieuwe werken. 11

13 1 Wat is communicatie? 1.1 Inleiding Al in 1973 constateert Stappers dat het begrip communicatie zoveel en zo verscheiden wordt gebruikt dat het eigenlijk zijn betekenis heeft verloren. Je kunt met communicatie de potentiële, de actuele of de verkregen communicatie bedoelen. En dan kijken we alleen nog maar naar interpersoonlijke communicatie. Het begrip wordt bijvoorbeeld in de natuurkunde en techniek weer anders gebruikt. Het zou wellicht tijd en energie schelen wanneer dit onderzoek de vraag wat is communicatie? oversloeg. Problemen rondom de definiëring zouden dan ver weg zijn. Echter, in het boek Interne communicatie, van theorie naar praktijk, zet Mieke van Putte uiteen dat het wel degelijk belangrijk is eerst met een definitie van communicatie te komen. De belangrijkste reden die ze hiervoor noemt is dat de definitie van communicatie de visie van de auteur laat zien. Daarom zullen in dit hoofdstuk verschillende conceptualiseringen aan bod komen. Aan de hand van het onderzoek hiernaar van Van Putte zien we achtereenvolgens de transportgedachte, het interactie denken, het convergentie denken en haar eigen conceptualisatie de revue passeren. Aan het einde van het hoofdstuk komen we tot een keuze voor een bruikbare conceptualisering en definitie van communicatie. Zo wordt het begrip in elk geval voor dit onderzoek van betekenis voorzien. 1.2 Transportgedachte Allereerst noemt Van Putte het transport - denken. Hierbij wordt communicatie gezien als een vorm van transport waarbij de zender een boodschap transporteert naar een ontvanger. Deze manier van denken kwam op rond de industriële revolutie, een tijd waarin het mensbeeld van de universele mensheid dominant was. De invloed van dit mensbeeld is duidelijk merkbaar. In deze conceptualisering gaat men er min of meer vanuit dat als je er een bepaalde boodschap ingooit er een bepaald effect uit rolt. Deze manier van denken werkt wellicht in de natuurwetenschap, maar is voor communicatieprocessen lastiger vol te houden. Habermas (1981 in Van Putte 1998) noemt dit instrumentele rationaliteit. 12

14 Een andere rationaliteit is de strategische. Hierbij wordt uitgegaan van een strategisch handelend object. Het lijkt op de instrumentele rationaliteit, maar in dit geval heeft de ontvanger meerdere opties en daar moet je als zender op inspelen. Deze conceptualisering wordt als model weergegeven door Shannon en Weaver. Dit is een heel bekend model dat nog steeds veel wordt gebruikt in literatuur over (interne) communicatie. Opvallend is echter dat dit model nooit bedoeld was als model voor menselijke communicatie en daarvoor ook niet geschikt is. Er is meerdere malen geprobeerd om in dit model meer aandacht te creëren voor de ontvanger, bijvoorbeeld door de mogelijkheid van feedback weer te geven (Eggink, 1983). Van Putte stelt echter dat dit begrip afkomstig is uit de cybernetica en daarmee vooral weergeeft hoe een machine in staat is om bij te sturen om de gewenste effecten te behalen. De zender blijft hiermee een passieve rol spelen: hij reageert op een boodschap en handelt niet op eigen initiatief. Rogers en Kincaid (1981, in Van Putte 1998) stellen dat dit denken over communicatie dat voort komt uit de natuurkunde, niet geschikt is voor een sociaal proces. Water zal onder dezelfde condities steeds hetzelfde reageren op het toedienen van een andere stof. Maar mensen zijn hiervoor te complex om ze op deze manier te bestuderen. Van Putte gaat hierin mee en stelt bovendien dat er teveel uitgegaan wordt van de zender. 1.3 Interactie denken Een tweede conceptualisatie is het interactie - denken. Waar bij het transport denken de zender centraal staat, wisselt de focus bij deze manier van denken over communicatie steeds. Zender wordt ontvanger, ontvanger wordt zender. Er is nu weliswaar aandacht voor beide partijen en ze kunnen van rol wisselen, maar ook bij deze benadering schuilt het gevaar het geheel van communicatie uit het oog te verliezen doordat je steeds focust op de zender. Gerbner (1956 in Van Putte 1998) heeft hier in zijn interactie benadering wel oog voor. Hij benoemt in zijn model zowel zender, als ontvanger, als de context van communicatie. Het gaat hier zijn doel voorbij om dit model uitgebreid te bespreken. Maar het is belangrijk op te merken dat hier voor het eerst de stap gezet wordt communicatie te zien als gecoördineerd handelen. Communicatie wordt een proces dat door twee subjecten wordt uitgevoerd om een gezamenlijk doel te bereiken. Beide partijen hebben hierbij een eigen relatie tot de boodschap. De belangrijkste kritiek op deze manier van denken is dat er weliswaar aandacht is voor de relatie tussen zender en boodschap en ontvanger en boodschap, maar dat de relatie tussen zender en ontvanger vergeten wordt. Het lijkt alsof ze in twee verschillende werelden leven en hierdoor kan in de bestudering de relatie niet meegenomen worden. 13

15 1.4 Convergentie denken Een derde conceptualisatie is het convergentie - denken van Rogers en Kincaid (1981, in Van Putte 1998). De essentie van communicatie is volgens hen het komen tot wederzijds begrip. In hun convergentiemodel wordt informatie met een bepaalde bedoeling gedeeld of uitgewisseld en niet verstuurd zoals in het transportmodel. Communicatie is hierbij een cyclisch proces, waarbij participant A iets uitdrukt, wat door participant B geïnterpreteerd wordt, waarna zijn expressie volgt. Daarna interpreteert participant A weer, enzovoorts. Hierbij kunnen de participanten steeds dichter bij elkaar komen (convergeren). Er ontstaat een wederzijds begrip. Dit kan echter ook de andere kant op (divergeren), waarbij de participanten steeds verder uit elkaar komen te staan en er steeds minder wederzijds begrip is. Wanneer we dit model echter toepassen op een praktijk situatie komen er een aantal problemen bovendrijven (Schreven, 1996, in Van Putte 1998). De uitkomst van wederzijds begrip blijkt in de praktijk minder realistisch dan het model doet vermoeden. En het model blijkt alleen van toepassing op situaties die aan bepaalde voorwaarden voldoen. Zo moeten beide participanten bereid zijn informatie uit te wisselen en niet alleen te verstrekken, moeten ze op elkaar betrokken zijn om convergentie op te laten treden en moeten ze zich bewust zijn van het doel van de informatie uitwisseling. 1.5 Conceptualisatie van Van Putte Als we al deze conceptualisaties zo kritisch bekijken, wat blijft er dan nog over? Het transport denken wordt door Van Putte afgedaan als onbruikbaar voor sociale processen en bij zowel het interactie als het convergentie denken treden allerlei problemen op. Zijn er dan nog andere opties? Van Putte komt zelf tot een conceptualisatie aan de hand van de benadering van Stappers (1983, in Van Putte 1998) en de benadering van Watzlawick (1970, in Van Putte 1998). Stappers maakt onderscheid tussen een communicatieproces, een informatieproces en een communicatiegebeuren. Hij beschrijft deze drie onderdelen apart waardoor er meer aandacht is voor de verschillende aspecten. Bij het communicatieproces gaat het om iemand of een instantie die een ander van informatie wil voorzien. Bij het informatieproces gaat het om de ontvanger en de informatiebron. Het communicatiegebeuren is het geheel hiervan. Centraal in deze benadering staat het uitwisselen van informatie. De zender en ontvanger kunnen van rol wisselen en zijn met elkaar verbonden door de boodschap. Dit lijkt op het transportmodel, maar Stappers zet de boodschap centraal. Dat is niet het geval in de benadering van de gedragscommunicatie (Watzalwick, Beavin & Jackson, 1970, in Van Putte 1998). Hierbij is elk gedrag communicatie. 14

16 Communicatie hoeft in deze benadering niet bedoeld te zijn. Deze benadering is erg breed, maar laat wel zien hoe belangrijk de relatie (of samenhang) tussen de partijen is bij communicatie. Dit komt volgens Van Putte bij Stappers nog te weinig aan de orde en moet wel meegenomen worden omdat het een essentieel onderdeel van communicatie is. Daarmee komt zij tot een vijftal elementen van communicatie. 1. De rol van de zender (Stappers) 2. Een boodschap (Stappers) 3. De rol van de ontvanger (Stappers) 4. De relatie tussen zender en ontvanger (Watzlawick) 5. De context waarbinnen het communicatie gebeuren plaatsvindt (Stappers) Definitie De vijf elementen kun je afzonderlijk bekijken en bieden op deze manier een nuttig model. Schematisch ziet dat er als volgt uit: Z = zender B = boodschap O = ontvanger i = informationele context r = relationele context s = situatie Met deze elementen komt Van Putte vervolgens tot de volgende definitie: Communicatie is het in een context van informationele, relationele en situationele factoren intentioneel produceren van boodschappen, waarop ontvangst en interpretatie kan volgen. Hiermee wordt de relatie tussen zender(s) en ontvanger(s) vormgegeven. 1.6 Conclusie Voor dit onderzoek blijkt de beschrijving van Van Putte erg bruikbaar. Zij zet de belangrijkste benaderingen op een rijtje zet en haalt daar de elementen uit die we kunnen bestuderen. In het vervolg van dit onderzoek zullen we uitgaan van de definitie van Van Putte. We zullen deze definitie niet steeds herhalen, maar we zullen wel het belang van de verschillende elementen in ons achterhoofd houden. 15

17 2 Wat is interne communicatie? 2.1 Inleiding In dit hoofdstuk stellen we ons de vraag: wat is interne communicatie? Het meest simpele antwoord dat we hier op kunnen geven luidt: communicatie binnen een organisatie. Maar hierbij lopen we tegen twee problemen aan. Wat is een organisatie? En wat is de relatie tussen communicatie en organisatie? De antwoorden op deze vragen hebben invloed op hoe je interne communicatie ziet. Het is daarom belangrijk dat we hier naar kijken. 2.2 Organisatie en organisatiekenmerken Een organisatie is een verzameling van mensen die samen een doel nastreven met behulp van verschillende middelen. Zo zou je de vele definities van organisatie kunnen samenvatten. Daar zijn zoveel verschillende vormen in mogelijk dat er binnen de wetenschap behoefte ontstond om dit te kunnen beschrijven. Dat begon in de industriële revolutie waarin een heel mechanisch beeld van organisaties leefde. Het scientific management van Taylor beschreef organisaties als losse radertjes die zo goed mogelijk in elkaar moesten passen. Deze klassieke opvatting heeft bijgedragen om de productiviteit van de fabriekswerker te verhogen, maar er bleken ook al snel beperkingen aan deze theorie te zitten. Mensen blijven namelijk mensen en die kun je niet zomaar alles laten doen. De wetenschappelijke benadering van organisaties heeft vervolgens een ontwikkeling doorgemaakt van deze normatieve benadering naar een situationele benadering. Waar in het begin met Taylor als voorbeeld vooral gezocht werd naar wetmatigheden, wordt bij de situationele benadering veel meer gekeken naar de uniciteit van organisaties. Het grote probleem van de situationele benadering bleek echter dat je organisaties niet of nauwelijks meer kon vergelijken. Vanuit dit probleem is vervolgens de contingentiebenadering voortgekomen: Een combinatie waarbij uit wordt gegaan 16

18 van een beperkte generaliseerbaarheid, maar waar wel gezocht wordt naar punten waarop je organisaties kunt vergelijken (Joel Marcus, 2010). Van Putte (1998) maakt voor haar definitie van interne communicatie gebruik van de procescontingentiebenadering. Dit is een aanpassing van de contingentiebenadering. Hierbij noemt zij vier kenmerken aan de hand waarvan je organisaties kunt beschrijven: 1. Strategie en beleid 2. Samenhang 3. Cultuur 4. Omgeving Hierbij merkt ze op dat ze bewust voor het woord samenhang kiest in plaats van structuur in navolging van Kok (1994). Structuur duidt op een opbouw van de organisatie rondom managementvelden, terwijl een organisatie zou moeten worden opgebouwd rondom zijn kernactiviteit: de communicatie. Processen bepalen zo de samenhang, in plaats van de benadering waarbij de structuur de processen bepaalt. Van Putte maakt niet duidelijk waarom ze juist voor deze elementen kiest. Het enige wat ze opmerkt is dat deze elementen zo breed zijn dat ze alle deelaspecten omvatten. Maar in de literatuur komen we bij het integraal systeemmodel wel degelijk elementen tegen die zeer nuttig zijn om mee te nemen en die niet gedekt of in elk geval niet genoeg aandacht krijgen in de beschrijving van Van Putte. Dit heeft een korte uitleg nodig. Intergraal systeemmodel Het integraal systeemmodel valt onder de situationele benadering, waarbij elke organisatie anders is, maar kan ook worden meegenomen in de contingentiebenadering. Het gaat namelijk uit van losse systemen die samen een organisatie vormen. Door deze te beschrijven kunnen organisaties onderling vergeleken worden. Dit systeemmodel kent drie subsystemen (Sven Meijer, 2001). Het sociotechnisch systeem, het open systeem en het politiek systeem. Alle drie de subsystemen hebben oog voor verschillende aspecten. Het Sociotechnisch systeem ziet een technisch en een sociaal aspect in organisaties. Het model van Harrison (1991) noemt hierin vier deelsystemen: 1. organisatiedoelen 2. cultuur 3. technologie 4. structuur Later zijn hieraan nog twee systemen toegevoegd: 17

19 5. strategie 6. mensen Vaststellen organisatiekenmerken Deze vijf systemen lijken op de elementen die Van Putte noemt. We missen echter de organisatiedoelen, de technologie en mensen in haar beschrijving. Je zou mensen onder cultuur kunnen scharen. Daarin komt dat het meest tot uiting en mensen als los systeem is heel lastig te beschrijven in een organisatie. Maar we moeten concluderen dat organisatiedoelen en technologie ontbreken en voor een volledige beschrijving dienen te worden toegevoegd. Verder vind is het voor dit onderzoek werkbaarder om doelstellingen en strategie te benoemen dan strategie en beleid. Dit is vaak goed te benoemen bij organisaties. Terwijl beleid een vager begrip is waar strategie soms ook al onder valt. Bovendien is de benaming samenhang in plaats van structuur van Van Putte mooi, maar werpt het ook problemen op. Het zou misschien zo moeten zijn dat processen de samenhang bepalen, maar in de praktijk is het vaak zo dat de structuur de processen bepaalt. De structuur biedt daarom een beter uitgangspunt als we naar interne communicatie kijken. Het onderzoek zal daarom organisaties beschrijven aan de hand van de volgende elementen: 1. organisatiedoelen en strategie 2. structuur 3. cultuur 4. technologie 5. omgeving Het beschrijven van al deze elementen kan op verschillende manieren. Het belangrijkste is dat ze allemaal invloed op elkaar hebben. Als er één verandert verandert een tweede mee. Daarmee worden organisaties gemaakt door hun unieke combinatie van de elementen. Organisaties puur op structuur met elkaar vergelijken zou te simplistisch zijn. Het is echter wel zo dat één element in een organisatie sterk bepalend kan zijn. We zullen nu kijken hoe we deze vijf elementen kunnen beschrijven voor verschillende organisaties. 1. Organisatiedoelen en strategie De doelen die een organisatie stelt en de manier die bedacht wordt om daar te komen is steeds opnieuw een reactie op de omgeving waarbij eigen sterktes en zwaktes worden meegenomen. Hiervoor is het dus belangrijk dat de omgeving goed in beeld gebracht wordt en dat er gemonitord wordt wat er in huis is. Strategie en ook doelen worden steeds minder vaak als vaststaand gegeven beschouwd. Ze zijn meestal wel redelijk gemakkelijk te beschrijven aan de hand van het mission statement van een organisatie. 18

20 2. Structuur Mintzberg heeft een typologie ontwikkeld waarmee je de structuur van een organisatie kan beschrijven. In elke organisatie zijn vijf delen te onderscheiden. Drie daarvan vallen onder de lijn : de strategische top, het kader (dat zijn de managers die tussen de top en de operationele kern in zitten) en de operationele kern. De andere twee delen staan als het ware naast de lijn. Dat zijn de voorbereidende staf en de ondersteunende staf. Op basis van deze onderdelen en de verdeling daartussen beschrijft Mintzberg vijf typen organisatiestructuren: 1. Ondernemende/simpele structuur. Coördinatie wordt hierbij vrij direct vanuit de top gegeven. Er is weinig tot geen kader. Je kunt hierbij denken aan kleine organisaties. 2. Machinebureaucratie. Coördinatie is hier sterk gestandaardiseerd. De voorbereidende staf is heel belangrijk. Dit zijn wat grotere en vaak ook wat oudere bedrijven die gespecialiseerd zijn in massaproductie of massadienstverlening. Denk bijvoorbeeld aan de Nederlandse Spoorwegen. 3. Professionele bureaucratie. In deze structuur is er sprake van een hoge specialisatiegraad. De medewerkers zijn erg zelfstandig en vakbekwaamheid is heel belangrijk. De operationele kern beslist een heleboel zelf. Denk bijvoorbeeld aan ziekenhuizen waar artsen een groot deel van hun werk zelf bepalen. 4. Divisiestructuur. Wanneer organisaties nog verder gaan specialiseren kun je een indeling krijgen in divisies. Dat zie je bijvoorbeeld bij Philips waar afdelingen geheel eigen taken hebben en zelfstandig werken. Dit zijn eigenlijk structuurreeksen die in de praktijk vaak veel overeenkomsten vertonen met machinebureaucratieën. 5. Adhoccratie. Deze structuur wordt gecreëerd of ontstaat vaak bij creatieve organisaties. Waar veel ad hoc gebeurd. Dit zijn weinig formele, platte organisaties. De belangrijkste beslissingen worden genomen in projectgroepen. In Europa veranderen steeds meer organisaties in zogeheten platte organisaties om sneller in te kunnen spelen op de veranderingen in de markt. Geen van deze structuren kun je één op één op een organisatie leggen. Het is vaak een mengeling. Maar het biedt een raster om organisaties in te delen en iets te zeggen over hoe verschillend de rollen van interne communicatie afdelingen binnen een organisatie kunnen zijn. 3. Cultuur Hofstede (in Slob, 2001) omschrijft organisatiecultuur als de collectieve mentale programmering die de leden van de ene organisatie onderscheidt van de andere. Hij stelt dat waar de culturen van landen tot uiting komen in waarden, dat dit voor organisaties tot uiting komt in praktijken. Hij noemt vervolgens zes dimensies aan de hand waarvan je de cultuur in een organisatie kunt beschrijven is (Hofstede, 2005). 19

Mintzberg Organisatiestructuren / modellen Geschreven door Chris Stapper op 17 mei 2012 00:00 Categorie: Strategische HRM

Mintzberg Organisatiestructuren / modellen Geschreven door Chris Stapper op 17 mei 2012 00:00 Categorie: Strategische HRM Mintzberg Organisatiestructuren / modellen Geschreven door Chris Stapper op 17 mei 2012 00:00 Categorie: Strategische HRM De Mintzberg organisatiestructuren, of eigenlijk de Mintzberg configuraties, zijn

Nadere informatie

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97 Wanneer gebruiken we kwalitatieve interviews? Kwalitatief interview = mogelijke methode om gegevens te verzamelen voor een reeks soorten van kwalitatief onderzoek Kwalitatief interview versus natuurlijk

Nadere informatie

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving Onderzoeksopzet Marktonderzoek Klantbeleving Utrecht, september 2009 1. Inleiding De beleving van de klant ten opzichte van dienstverlening wordt een steeds belangrijker onderwerp in het ontwikkelen van

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI)

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het zelfbeoordelingsformulier Het doel van deze evaluatie is om u te helpen bij het bepalen van de belangrijkste aandachtsvelden van uw leidinggevende

Nadere informatie

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Klantgerichtheid Selecteren van een klant Wanneer u hoog scoort op 'selecteren

Nadere informatie

Key success actors. De rol van middenmanagement bij strategische veranderingen. Onderzoek door Turner en de Rotterdam School of Management

Key success actors. De rol van middenmanagement bij strategische veranderingen. Onderzoek door Turner en de Rotterdam School of Management Key success actors De rol van middenmanagement bij strategische veranderingen Onderzoek door Turner en de Rotterdam School of Management 1 Key success actors De rol van middenmanagement bij strategische

Nadere informatie

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics 1 Inleiding Veel organisaties hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in

Nadere informatie

Resultaten Onderzoek September 2014

Resultaten Onderzoek September 2014 Resultaten Onderzoek Initiatiefnemer: Kennispartners: September 2014 Resultaten van onderzoek naar veranderkunde in de logistiek Samenvatting Logistiek.nl heeft samen met BLMC en VAViA onderzoek gedaan

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

Rapportage. Onderzoek: Toekomst van het Communicatievak

Rapportage. Onderzoek: Toekomst van het Communicatievak Rapportage Onderzoek: Toekomst van het Communicatievak In opdracht van: DirectResearch & Logeion en d Associatie van hoofden Communicatie Datum: 15 september 2014 Projectnummer: 2013008 Auteur(s): John

Nadere informatie

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel)

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel) Wat is realiteit? De realiteit is de wereld waarin we verblijven met alles wat er is. Deze realiteit is perfect. Iedere mogelijkheid die we als mens hebben wordt door de realiteit bepaald. Is het er, dan

Nadere informatie

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden.

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden. 10 vaardigheden 3 Netwerken 7 Presenteren 1 Argumenteren 10 Verbinden Beïnvloeden 4 Onderhandelen Onderzoeken Oplossingen zoeken voor partijen wil betrekken bij het dat u over de juiste capaciteiten beschikt

Nadere informatie

Inhoud. 1 Inleiding 9 1.1 Voor wie is dit boek? 9 1.2 Doelstelling 11 1.3 Aanpak 11 1.4 Opzet 13

Inhoud. 1 Inleiding 9 1.1 Voor wie is dit boek? 9 1.2 Doelstelling 11 1.3 Aanpak 11 1.4 Opzet 13 Inhoud 1 Inleiding 9 1.1 Voor wie is dit boek? 9 1.2 Doelstelling 11 1.3 Aanpak 11 1.4 Opzet 13 2 Tevredenheid en beleid 15 2.1 Het doel van tevredenheid 16 2.2 Tevredenheid in de beleidscyclus 19 2.3

Nadere informatie

Procesdenken en de cultuur van de organisatie

Procesdenken en de cultuur van de organisatie INLEIDING Procesmanagement dient bij te dragen aan de organisatiedoelstellingen zoals HRM en Finance bijdragen aan de organisatiedoelen. Procesmanagement, ook procesgericht werken genoemd, maakt iets bestuurbaar

Nadere informatie

How to present online information to older cancer patients N. Bol

How to present online information to older cancer patients N. Bol How to present online information to older cancer patients N. Bol Dutch summary (Nederlandse samenvatting) Dutch summary (Nederlandse samenvatting) Goede informatievoorziening is essentieel voor effectieve

Nadere informatie

Denkscholen in de organisatiekunde

Denkscholen in de organisatiekunde Denkscholen in de organisatiekunde Er zijn 6 denkscholen te onderscheiden in het vakgebied management waarvan er 3 vallen onder overkoepelende scholen dit zijn: 1 Klassikale school 2 Human Relation school

Nadere informatie

Management. Analyse Sourcing Management

Management. Analyse Sourcing Management Management Analyse Sourcing Management Management Business Driven Management Informatie- en communicatietoepassingen zijn onmisbaar geworden in de dagelijkse praktijk van uw organisatie. Steeds meer

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

De toekomst van consultancy

De toekomst van consultancy De toekomst van consultancy Course Assignment Management Consulting 5 oktober 2013 Teska Koch 2518936 Teska.koch@hotmail.com Word count: 1.510 Een kijkje in de glazen bol: Wat is de toekomst van consultancy?

Nadere informatie

De inspecties vragen na een verplichte melding aan de melders om zelf onderzoek te doen en hierover te rapporteren.

De inspecties vragen na een verplichte melding aan de melders om zelf onderzoek te doen en hierover te rapporteren. Handvatten voor onderzoek naar aanleiding van seksueel geweld tussen cliënten onderling of tussen cliënten en derden (niet zijnde medewerkers) met toelichting en verwachtingen van de inspecties De inspecties

Nadere informatie

Lumina Life voor duurzame gezondheid en vitaliteit van mens en organisatie

Lumina Life voor duurzame gezondheid en vitaliteit van mens en organisatie Lumina Life voor duurzame gezondheid en vitaliteit van mens en organisatie Lumina Life is een uniek instrument dat medewerkers in de zakelijke markt helpt om duurzaam gezond en vitaal te kunnen blijven

Nadere informatie

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten Bijlage 1: Methode In deze bijlage doen wij verslag van het tot stand komen van onze onderzoeksinstrumenten: de enquête en de interviews. Daarnaast beschrijven wij op welke manier wij de enquête hebben

Nadere informatie

De dimensies van het coachen

De dimensies van het coachen A-H04-def 13-05-2003 16:22 Pagina 25 4 De dimensies van het coachen Lilian Soerel 4.1 Inleiding Het is ondertussen heel geaccepteerd dat managers bij een derde advies inwinnen. Maar is dit coachen? Het

Nadere informatie

Resultaten eerste peiling digitaal burgerpanel Externe communicatiemiddelen gemeente Oirschot. Januari 2015

Resultaten eerste peiling digitaal burgerpanel Externe communicatiemiddelen gemeente Oirschot. Januari 2015 Resultaten eerste peiling digitaal burgerpanel Externe communicatiemiddelen gemeente Oirschot Januari 2015 Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Resultaten... 4 2.1 Onderzoeksverantwoording... 4 2.2 Hoe tevreden

Nadere informatie

Rapportage Competenties. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

Rapportage Competenties. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: Rapportage Competenties Naam: Bea het Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea het Voorbeeld / 16.06.2015 / Competenties (QPN) 2 Inleiding In dit rapport wordt ingegaan op de competenties

Nadere informatie

Evalueren van projecten met externen Kennisdocument Onderzoek & Statistiek

Evalueren van projecten met externen Kennisdocument Onderzoek & Statistiek Evalueren van projecten met externen Kennisdocument Onderzoek & Statistiek Zwaantina van der Veen / Dymphna Meijneken / Marieke Boekenoogen Stad met een hart Inhoud Hoofdstuk 1 Inleiding 3 Hoofdstuk 2

Nadere informatie

Inhoudsopgave: Inleiding. Hoofdstuk 1: Achtergrond van de vragenlijst 1.1 : Het Team Leadership Competence Model

Inhoudsopgave: Inleiding. Hoofdstuk 1: Achtergrond van de vragenlijst 1.1 : Het Team Leadership Competence Model Inhoudsopgave: Inleiding Hoofdstuk 1: Achtergrond van de vragenlijst 1.1 : Het Team Leadership Competence Model Hoofdstuk 2: De Team Leadership Competence Questionnaire 2.1 : Opbouw van de lijst 2.2 :

Nadere informatie

QUICK SCAN KWALITEITSZORG VRIJWILLIGERS ORGANISATIES (ZELFEVALUATIE)

QUICK SCAN KWALITEITSZORG VRIJWILLIGERS ORGANISATIES (ZELFEVALUATIE) vrijwilligers info juni 2003 QUICK SCAN KWALITEITSZORG VRIJWILLIGERS ORGANISATIES (ZELFEVALUATIE) informatie voor deelnemende organisaties Inleiding Vrijwilligersorganisaties zijn organisaties in beweging.

Nadere informatie

Inleiding. Inleiding. Een goede Missie, Visie en Strategie (MVS) bestaat uit twee gedeelten: Strategie Ontwikkeling en Strategie Implementatie.

Inleiding. Inleiding. Een goede Missie, Visie en Strategie (MVS) bestaat uit twee gedeelten: Strategie Ontwikkeling en Strategie Implementatie. Inleiding Inleiding Veel bedrijven hebben wel eens een Visie, Missie en Strategie uitgewerkt. Maar slechts weinig bedrijven hebben er ook daadwerkelijk voordeel van. Bij veel bedrijven is het niet meer

Nadere informatie

Een benchmark van de communicatiefunctie onder 13 organisaties

Een benchmark van de communicatiefunctie onder 13 organisaties Een benchmark van de communicatiefunctie onder 13 organisaties Robert Wester Angela Liebregts Alexandra Schippers april 2015 1 Onderzoeksaanpak Dataverzameling en analyse Voor de deelnemers aan de benchmark

Nadere informatie

Kennisdeling in lerende netwerken

Kennisdeling in lerende netwerken Kennisdeling in lerende netwerken Managementsamenvatting Dit rapport presenteert een onderzoek naar kennisdeling. Kennis neemt in de samenleving een steeds belangrijker plaats in. Individuen en/of groepen

Nadere informatie

Professioneel facility management. Competenties en veranderstrategieën om waarde toe te voegen aan het primaire proces

Professioneel facility management. Competenties en veranderstrategieën om waarde toe te voegen aan het primaire proces Professioneel facility management Competenties en veranderstrategieën om waarde toe te voegen aan het primaire proces Inhoud Voorwoord Professionele frontliners 1. Theoretisch kader 2. Competenties en

Nadere informatie

Rapport over het werkprofiel van Software engineer (sr)

Rapport over het werkprofiel van Software engineer (sr) Rapport over het werkprofiel van Software engineer (sr) Identificatienummer: Publicatiedatum: 19 november 2015 Leeswijzer Dit rapport omschrijft het werkprofiel van 'Software engineer (sr)' zoals die door

Nadere informatie

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Inhoudsopgave Inleiding 2 Wie is Christine? 4 Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5 Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Tip 3: Geef feedback over uw waarneming en vermijd interpretaties

Nadere informatie

VRAGENLIJST LERENDE ORGANISATIE (op basis van Nelson & Burns) 1

VRAGENLIJST LERENDE ORGANISATIE (op basis van Nelson & Burns) 1 VRAGENLIJST LERENDE ORGANISATIE (op basis van Nelson & Burns) 1 Onderstaande diagnostische vragenlijst bestaat uit 12 items. De score geeft weer in welke mate uw organisatie reactief, responsief, pro-actief

Nadere informatie

Bedrijfskunde (BDKVPAVF03) Les 1: introductie

Bedrijfskunde (BDKVPAVF03) Les 1: introductie Bedrijfskunde (BDKVPAVF03) Les 1: introductie Ten eerste... Welkom Planning Toetsing Literatuur Leerdoelen Website Waarom bedrijfskunde? Het vak bedrijfskunde geeft een oriëntatie op het vakgebied Management

Nadere informatie

De probleemstelling voor het onderzoek is als volgt geformuleerd:

De probleemstelling voor het onderzoek is als volgt geformuleerd: Samenvatting De opkomst van Health 2.0 en e-health zorgt ervoor dat de patiënt verandert naar zorgconsument. Health 2.0 zorgt voor een grote mate van patiënt-empowerment; zorgconsumenten nemen zelf de

Nadere informatie

(Hoe) kan onze communicatie beter?

(Hoe) kan onze communicatie beter? Deel 3 Onderzoek (Hoe) kan onze communicatie beter? Marijke Manshanden* Uw organisatie heeft een communicatieprobleem. U wilt dit probleem oplossen, maar mist de informatie om tot een goede oplossing te

Nadere informatie

Antreum RAPPORT TLC-Q. Test Kandidaat Administratienummer: Datum: 01 Sep 2011. de heer Consultant

Antreum RAPPORT TLC-Q. Test Kandidaat Administratienummer: Datum: 01 Sep 2011. de heer Consultant RAPPORT TLC-Q Van: Test Kandidaat Administratienummer: Datum: 01 Sep 2011 Normgroep: Advies de heer Consultant 1. Inleiding Het leiden van een team vraagt om een aantal specifieke competenties. Dit rapport

Nadere informatie

Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die

Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die worden uitgevoerd om uit het gevonden bronnenmateriaal

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Communicatie

Onderzoeksopzet Communicatie Onderzoeksopzet Communicatie Rekenkamercommissie Heerenveen Februari 2009 Rekenkamercommissie Heerenveen: onderzoeksopzet communicatie 1 Inhoudsopgave A. Wat willen we bereiken 1. Aanleiding en achtergronden

Nadere informatie

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties Het zorgen voor een goede basis. Elk bedrijf wil een goed resultaat halen. Dat lukt beter als u regelmatig met uw medewerkers bespreekt hoe het gaat, hoe dingen beter zouden kunnen en wat daarvoor nodig

Nadere informatie

2013-2017. Huiswerkbeleid

2013-2017. Huiswerkbeleid 01-017 Huiswerkbeleid Inhoudsopgave Beschrijving doelgroep Visie op onderwijs Basisvisie Leerinhouden/Activiteiten De voor- en nadelen van het geven van huiswerk Voordelen Nadelen Richtlijnen voor het

Nadere informatie

Voorwoord 4. Leeswijzer 6. Inleiding 8. 2. Wat gaan we de leerlingen leren? Hoe weten we of de leerlingen de leerstof geleerd hebben?

Voorwoord 4. Leeswijzer 6. Inleiding 8. 2. Wat gaan we de leerlingen leren? Hoe weten we of de leerlingen de leerstof geleerd hebben? Inhoud Voorwoord 4 Leeswijzer 6 Inleiding 8 1. Focus op leren: een helder en overtuigend doel 13 2. Wat gaan we de leerlingen leren? Hoe weten we of de leerlingen de leerstof geleerd hebben? 29 3. Wat

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

Inclusief IEDEREEN! Hoe het vertrouwen van de burger in de overheid te herstellen.

Inclusief IEDEREEN! Hoe het vertrouwen van de burger in de overheid te herstellen. Inclusief IEDEREEN! Hoe het vertrouwen van de burger in de overheid te herstellen. Anita Hütten / T ik BV, Veghel 2012 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen

Nadere informatie

Rapport over de functie van Dirk Demo

Rapport over de functie van Dirk Demo Rapport over de functie van Dirk Demo Publicatiedatum: 14 februari 2014 Leeswijzer Dit rapport omschrijft de functie van 'Dirk Demo' zoals die door The PeopleFactory - Demo omgeving is vastgesteld en geeft

Nadere informatie

Vragen Leercasus zo zijn onze manieren

Vragen Leercasus zo zijn onze manieren Vragen Leercasus zo zijn onze manieren Vraag 1 Bekijk de Leerdoelen die bij deze casus horen. Beantwoord daarna de vraag. Geef per doel aan of je dit al beheerst, waarbij N = nee, O = om verder te ontwikkelen

Nadere informatie

Smart Competentiemeting BSO

Smart Competentiemeting BSO Smart Competentiemeting BSO Pedagogisch medewerker Naam: Josà Persoon Email Testcode : jose_p@live.nl : NMZFIC Leeftijd (jaar) : 1990 Geslacht Organisatie Locatie : v : Okidoki : Eikenlaan Datum invoer

Nadere informatie

Verandering: Een kans of bedreiging? Laat je het los, of neem je de leiding?

Verandering: Een kans of bedreiging? Laat je het los, of neem je de leiding? Verandering: Een kans of bedreiging? Laat je het los, of neem je de leiding? Mijn ouders werken al mijn hele leven lang op het gemeentehuis. Aan de keukentafel hoorde ik vaak hun gesprekken over reorganisaties,

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken 111

Het Nieuwe Werken 111 Het Nieuwe Werken 111 Inleiding Het Nieuwe Werken De laatste jaren heeft Het Nieuwe Werken zich sterk ontwikkeld en veel bekendheid gekregen. Maatschappelijke ontwikkelingen als files, de balans tussen

Nadere informatie

Nationaal Onderzoek Over Het Nieuwe Werken 2012

Nationaal Onderzoek Over Het Nieuwe Werken 2012 Nationaal Onderzoek Over Het Nieuwe Werken 2012 Alle feiten en cijfers Gegevens Datum : 20 juni 2012 Auteur : Redactie Inhoud Inleiding... 4 Onderzoek... 4 Verantwoording... 4 Belangrijkste conclusies...

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Dit proefschrift gaat over de invloed van inductieprogramma s op het welbevinden en de professionele ontwikkeling van beginnende docenten, en welke specifieke kenmerken van inductieprogramma s daarvoor

Nadere informatie

Inhoud. Onderwijseenheid 1 Inkoopbehoefte 9. Onderwijseenheid 2 Kwaliteit 45

Inhoud. Onderwijseenheid 1 Inkoopbehoefte 9. Onderwijseenheid 2 Kwaliteit 45 Inhoud Onderwijseenheid 1 Inkoopbehoefte 9 1 Onderzoek inkoopmarkt 9 1.1 Opzet van het marktonderzoek 10 1.2 Desk research 12 1.3 Field research 12 2 Inkoop en leverancierskeuze 15 2.1 Doelstellingen van

Nadere informatie

ogen en oren open! Luister je wel?

ogen en oren open! Luister je wel? ogen en oren open! Luister je wel? 1 Verbale communicatie met jonge spelers Communiceren met jonge spelers is een vaardigheid die je van nature moet hebben. Je kunt het of je kunt het niet. Die uitspraak

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

VISIE OP DE ORGANISATIE

VISIE OP DE ORGANISATIE VISIE OP DE ORGANISATIE WE ZIJN ER ALS ORGANISATIE VOOR PUBLIEK, ONDERNEMERS, BESTUUR EN COLLEGA S 00 INHOUDSOPGAVE 0. Inhoudsopgave 2 1. Missie visie kernwaarden 3 2. Toelichting 4 3. De kernwaarden 5

Nadere informatie

HOE PRAKTISCH EEN GOEDE BEDRIJFSSTRATEGISCHE DISCUSSIE TE VOEREN?

HOE PRAKTISCH EEN GOEDE BEDRIJFSSTRATEGISCHE DISCUSSIE TE VOEREN? HOE PRAKTISCH EEN GOEDE BEDRIJFSSTRATEGISCHE DISCUSSIE TE VOEREN? Algelun [MKB] Advies postbus 41 8330 AA Steenwijk tel / fax (0521) 52 32 01 mobiel (0619) 95 52 87 KvK 54286964 secretariaat@algelunadvies.nl

Nadere informatie

Innovatie bewust stimuleren

Innovatie bewust stimuleren Innovatie bewust stimuleren Theoretisch kader Master Innovation in Complex Care 1 Wat is innoveren? Innoveren is toepassen van een uitvinding Huizingh, 2015 Missie Levenskwaliteit Zelfredzaamheid Participatie

Nadere informatie

Onderzoek nieuwe examenprogramma MAW

Onderzoek nieuwe examenprogramma MAW Onderzoek nieuwe examenprogramma MAW Voorbeeldlesmateraal maakt vernieuwingen Maatschappijwetenschappen concreet en uitvoerbaar In het kader van haar afstudeerproject voor de eerstegraads lerarenopleiding

Nadere informatie

Waardecreatie op scherp

Waardecreatie op scherp Inleiding Waardecreatie op scherp Focus voor verbetering van professionele dienstverlening Jos van Dam, strategisch adviseur Hoe kan het dat je levert wat is afgesproken en de klant toch niet helemaal

Nadere informatie

Communicatiemodel. Communicatieniveaus

Communicatiemodel. Communicatieniveaus Download #06 Een fantastisch communicatiemodel trainingmodule Communicatiemodel Mensen uiten hun gevoelens op verschillende manieren. De een laat meteen zien hoe hij zich voelt bij een situatie, terwijl

Nadere informatie

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn:

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn: Naslagwerk KOERS Dit document is bedoeld om ieder individu een eigen beeld te laten formuleren van de eigen koers als werkend mens en vervolgens als functionaris. Daarna kun je collectief de afdelingskoers

Nadere informatie

Voorwoord. Uitkomsten enquête 19-06-2011

Voorwoord. Uitkomsten enquête 19-06-2011 Voorwoord In mijn scriptie De oorlog om ICT-talent heb ik onderzoek gedaan of Het Nieuwe Werken als (gedeeltelijke) oplossing kon dienen voor de aankomende vergrijzing. Hiervoor werd de volgende onderzoeksvraag

Nadere informatie

BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN

BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN ACHTERGROND De International Association of Facilitators (IAF) is een internationale organisatie met als doel om de kunst en de praktijk van het professioneel faciliteren

Nadere informatie

OCAI. veelgestelde vragen

OCAI. veelgestelde vragen OCAI veelgestelde vragen OCAI, veelgestelde vragen OCAI online Vrouwenlaan 106 8017 HS Zwolle 038-2301503 www.ocai-online.nl OCAI online, september 2008 3 [ Over de uitslag Hoe kan het dat mijn collega

Nadere informatie

STRATEGIEONTWIKKELING

STRATEGIEONTWIKKELING STRATEGIEONTWIKKELING drs. P.W. Stolze 1 SITUATIE Strategie geeft in het algemeen richting aan een organisatie of organisatie-eenheid in haar omgeving (wat gaan we doen) en vormt een richtsnoer voor de

Nadere informatie

Ik ga het niet doen, en mijn mensen ook niet!

Ik ga het niet doen, en mijn mensen ook niet! Ik ga het niet doen, en mijn mensen ook niet! Wat zijn de belangrijkste eisen en uitdagen van jouw organisatie in de komende 6 maanden? Welke kritische succesfactoren worden er gesteld? Waar liggen de

Nadere informatie

Plan van Aanpak. Campagneproject. Slow Food Rijnzoet. Lili Ujvari 488236 Sean Nauta 472323

Plan van Aanpak. Campagneproject. Slow Food Rijnzoet. Lili Ujvari 488236 Sean Nauta 472323 Campagneproject 2014 Slow Food Rijnzoet Lili Ujvari 488236 Sean Nauta 472323 Inhoudsopgave Inleiding 3 Probleemstelling 4 Probleemoriëntatie 4 Probleemdefinitie 4 Doelstelling 5 Hoofdvraag 5 Deelvragen

Nadere informatie

In 8 stappen een succesvol (online) plan schrijven

In 8 stappen een succesvol (online) plan schrijven In 8 stappen een succesvol (online) plan schrijven Met stappenplan Direct toepasbaar www.idmk.nl Het succesvol schrijven van (online) plannen Het schrijven van een plan is een activiteit die door elke

Nadere informatie

Briefing V1. interactieve content

Briefing V1. interactieve content Briefing V1 interactieve content Marianne Meijers m.b.meijer-meijers@hva.nl Wat is interactieve Content?. Definitie Interactieve content is de inhoudelijke bijdrage van een medium die bestaat uit tekst,

Nadere informatie

De invloed van Vertrouwen, Relatietevredenheid en Commitment op Customer retention

De invloed van Vertrouwen, Relatietevredenheid en Commitment op Customer retention De invloed van Vertrouwen, Relatietevredenheid en Commitment op Customer retention Samenvatting Wesley Brandes MSc Introductie Het succes van CRM is volgens Bauer, Grether en Leach (2002) afhankelijk van

Nadere informatie

One Style Fits All? A Study on the Content, Effects, and Origins of Follower Expectations of Ethical Leadership

One Style Fits All? A Study on the Content, Effects, and Origins of Follower Expectations of Ethical Leadership One Style Fits All? A Study on the Content, Effects, and Origins of Follower Expectations of Ethical Leadership Samenvatting proefschrift Leonie Heres MSc. www.leonieheres.com l.heres@fm.ru.nl Introductie

Nadere informatie

Leiderschapscompetenties ( niet vakmanschap of inhoudelijke professionaliteit)

Leiderschapscompetenties ( niet vakmanschap of inhoudelijke professionaliteit) Leiderschapscompetenties ( niet vakmanschap of inhoudelijke professionaliteit) We delen de competenties in drie groepen in, zij het dat we de volgorde enigszins hebben gewijzigd, conform het model dat

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 2 Danique Beeks Student Advanced Business Creation Stage JH Business Promotions

Inhoudsopgave. 2 Danique Beeks Student Advanced Business Creation Stage JH Business Promotions Onderzoeksopzet Danique Beeks Studentnummer: 2054232 Advanced Business Creation Stagebedrijf: JH Busines Promotions Bedrijfsbegeleider: John van den Heuvel Datum: 12 September 2013 Inhoudsopgave Inleiding

Nadere informatie

Welke kansen bieden internet en sociale media (niet)?

Welke kansen bieden internet en sociale media (niet)? Welke kansen bieden internet en sociale media (niet)? Chris Aalberts Internet en sociale media hebben de wereld ingrijpend veranderd, dat weten we allemaal. Maar deze simpele waarheid zegt maar weinig

Nadere informatie

Verslag cursus Organiseer Jezelf

Verslag cursus Organiseer Jezelf Verslag cursus Organiseer Jezelf Cursusdag 1, 25 mei 2013 Hotel Augusta, IJmuiden (10.00 16.30) Het Jongerennetwerk Visserij heeft aan Stichting ProSea gevraagd een cursus op maat te maken, gericht op

Nadere informatie

Bedrijfsarchitectuur sterker door opleiding

Bedrijfsarchitectuur sterker door opleiding Onderzoek naar het effect van de Novius Architectuur Academy Bedrijfsarchitectuur sterker door opleiding Door met meerdere collega s deel te nemen aan een opleiding voor bedrijfsarchitecten, werden mooie

Nadere informatie

EMOTIONELE INTELLIGENTIE

EMOTIONELE INTELLIGENTIE EMOTIONELE INTELLIGENTIE drs. S. van den Eshof 1 SITUATIE Wat zijn emoties en welke invloed hebben ze op ons leven? Sommige mensen worden bestempeld als over-emotioneel, terwijl anderen van zichzelf vinden

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Introductie Methoden Bevindingen

Introductie Methoden Bevindingen 2 Introductie De introductie van e-health in de gezondheidszorg neemt een vlucht, maar de baten worden onvoldoende benut. In de politieke en maatschappelijke discussie over de houdbaarheid van de gezondheidszorg

Nadere informatie

1Communicatie als. containerbegrip

1Communicatie als. containerbegrip 1Communicatie als containerbegrip Als medisch specialist is communiceren onlosmakelijk verbonden met het uitoefenen van uw professie. Niet alleen hebt u contact met uw patiënten, maar ook met diverse professionals

Nadere informatie

What to do voor strategisch management?

What to do voor strategisch management? What to do voor strategisch management? VRAGEN Stel dat je wordt gevraagd om als adviseur van H&M op te treden. De opdracht is om een strategisch plan op te stellen om de missie te verwezenlijken. Inleiding

Nadere informatie

Flexibel werken en organiseren

Flexibel werken en organiseren Flexibel werken en organiseren Flexibel werken en organiseren Inhoud Inhoud Inleiding De kracht van flexibiliteit Differentiatie in ontwikkeling en doorstroom gebaseerd op organisatieverschillen Aspecten

Nadere informatie

De Taxonomie van Bloom Toelichting

De Taxonomie van Bloom Toelichting De Taxonomie van Bloom Toelichting Een van de meest gebruikte manier om verschillende kennisniveaus in te delen, is op basis van de taxonomie van Bloom. Deze is tussen 1948 en 1956 ontwikkeld door de onderwijspsycholoog

Nadere informatie

Bijlage V. Bij het advies van de Commissie NLQF EQF. Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en Dublin descriptoren.

Bijlage V. Bij het advies van de Commissie NLQF EQF. Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en Dublin descriptoren. Bijlage V Bij het advies van de Commissie NLQF EQF Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en. Tabel ter vergelijking NLQF niveaus 5 t/m 8 en Dublindescriptoren NLQF Niveau 5 Context Een onbekende, wisselende

Nadere informatie

Onderzoek bij een ambulancedienst

Onderzoek bij een ambulancedienst THEMA Sibrenne Wagenaar & Joitske Hulsebosch Hoe kan communicatietechnologie organisaties ondersteunen? Onderzoek bij een ambulancedienst In ons privéleven is technologie overal binnengedrongen. We gaan

Nadere informatie

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN COMMUNICEREN VANUIT JE KERN Wil je duurzaam doelen bereiken? Zorg dan voor verbonden medewerkers! Afgestemde medewerkers zijn een belangrijke aanjager voor het realiseren van samenwerking en innovatie

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen

Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen Marjoleine Hanegraaf (NMI bv) & Frans van Alebeek (PPO-AGV), december 2013 Het benutten van bodembiodiversiteit vraagt om vakmanschap van de teler. Er is

Nadere informatie

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Datum: 16 december 2010 Ir. Jan Gerard Hoendervanger Docent-onderzoeker Lectoraat Vastgoed Kenniscentrum Gebiedsontwikkeling NoorderRuimte Hanzehogeschool Groningen

Nadere informatie

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Doel (Mede)zorgdragen voor de vormgeving en door het geven van adviezen bijdragen aan de uitvoering van het beleid binnen de Hogeschool Utrecht kaders en de ter

Nadere informatie

Onderzoeksvraag Uitkomst

Onderzoeksvraag Uitkomst Hoe doe je onderzoek? Hoewel er veel leuke boeken zijn geschreven over het doen van onderzoek (zie voor een lijstje de pdf op deze site) leer je onderzoeken niet uit een boekje! Als je onderzoek wilt doen

Nadere informatie

Habilis Executive Search - Interim Management. Marketing, Sales en Communicatie

Habilis Executive Search - Interim Management. Marketing, Sales en Communicatie Habilis Executive Search - Interim Management Marketing, Sales en Communicatie Habilis Mens en Organisatie Mensen zijn voortdurend in beweging. Organisaties zijn continu in beweging. Met als hoogste doel

Nadere informatie

Projectmanagementenquête 2007

Projectmanagementenquête 2007 Projectmanagementenquête 2007 Handvatten voor succesvolle projecten 21 maart 2007 Bisnez Management in samenwerking met het IT Trends Institute en de Vrije Universiteit van Amsterdam copyright by Bisnez

Nadere informatie

Uitwisseling tussen teamleden in sociale teams cruciaal voor prestatie

Uitwisseling tussen teamleden in sociale teams cruciaal voor prestatie Uitwisseling tussen teamleden in sociale teams cruciaal voor prestatie Voorlopige resultaten van het onderzoek naar de perceptie van medewerkers in sociale (wijk)teams bij gemeenten - Yvonne Zuidgeest

Nadere informatie

Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject

Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject Augustus 2011 Waar werknemers onderdeel zijn van een organisatie, wordt beoordeeld.

Nadere informatie

Leren in contact met paarden Communicatie die is gebaseerd op gelijkwaardigheid (Door Ingrid Claassen, juni 2014)

Leren in contact met paarden Communicatie die is gebaseerd op gelijkwaardigheid (Door Ingrid Claassen, juni 2014) Leren in contact met paarden Communicatie die is gebaseerd op gelijkwaardigheid (Door Ingrid Claassen, juni 2014) Inleiding De kern van (autisme)vriendelijke communicatie is echt contact, gebaseerd op

Nadere informatie

Projectmatig creëren

Projectmatig creëren Projectmatig creëren Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 Hoofdstuk 8 Hoofdstuk 18 14109271 WP27 Haagse Hogeschool Delft Dhr. Hoogland Bedrijfscommunicatie 1 Inleiding In dit document

Nadere informatie

QUINN-MODEL. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu

QUINN-MODEL. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu QUINN-MODEL In onze adviestrajecten en gesprekken met opdrachtgevers maken wij vaak gebruik van het zgn. Quinn-model. Een handig hulpmiddel om samen, met een zo objectief mogelijke blik, naar het bedrijf

Nadere informatie