Ziekte van Parkinson. 'shaking palsy' ofwel 'schudverlamming

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ziekte van Parkinson. 'shaking palsy' ofwel 'schudverlamming"

Transcriptie

1 Ziekte van Parkinson 'shaking palsy' ofwel 'schudverlamming

2 Aantal patienten Naar schatting zijn er op dit moment tussen de en mensen in Nederland die aan de ziekte van Parkinson lijden. Meestal naar het 50 ste levensjaar, voor 1 op de 10 al voor het 40 ste levensjaar.

3 Parkinsonisme. Wat is het eigenlijk? De ziekte van Parkinson ontstaat doordat bepaalde zenuwcellen, gelegen in de zwarte kern van de hersenen (Substantia Nigra) afsterven. Hierdoor wordt een chemische stof, dopamine, niet meer voldoende aangemaakt

4 Wat doet dopamine? Dopamine is een geleidingsstof (transmitter) die nodig is om opdrachten vanuit de hersenen naar de spieren te voeren. Door het tekort aan dopamine worden de spieren stijf en onklaar voor actie. Het tekort aan dopamine verstoort tevens de chemische balans in het betreffende hersendeel. Een andere transmittersubstantie, de stof acetylcholine, neemt de overhand. Dit is de oorzaak van het beven

5 Motorische verschijnselen Rigiditeit (stijfheid van de ledematen) Akinesie (hypokinesie) (bewegingsarmoede) Rusttremor (trillen bij rust) Gestoorde (voorovergebogen) houding en gestoorde houdingsreflexen Micrografie (klein en kriebelig schrijven) Maskergelaat = uitdrukkingsloos gezicht Moeilijk slikken en spreken: Speekselvloed Verminderde opvangreflexen en balans Moeite om te starten of veranderen van beweging (freezing) Afwijkend looppatroon: neiging steeds harder te gaan lopen, met kleine passen Zacht binnensmonds, monotoon praten

6 Symptomen van het autonoom zenuwstelsel Overmatige talgproductie Speekselvloed Overmatige transpiratie Obstipatie Aandrang te plassen, urineverlies Orthostatische hypotensie (dalen van de bloeddruk bij overeindkomen, met duizeligheid als gevolg)

7 Psychische verschijnselen 2 a 3 keer zo veel problemen Depressie Vermoeidheid Concentratieproblemen Afasie,agnosie en apraxie Dementie zie Lewy Body-dementie Psychose (Hallucinaties) paranoia

8 Stadia van ziekteverergering 1. Verschijnselen aan één kant van het lichaam, geen evenwichtsstoornissen 2. Verschijnselen aan beide kanten van het lichaam, geen evenwichtsstoornissen 3. Verschijnselen aan beide kanten van het lichaam, met evenwichtsstoornissen, pat. kan nog zelfstandig functioneren 4. Verschijnselen aan beide kanten van het lichaam, met evenwichtsstoornissen, pat. Heeft dagelijks hulp nodig 5. Ernstig geïnvalideerde toestand,pat. Is aan stoel of bed gebonden en heeft verpleegkundige zorg nodig

9 Een aantal bekende personen met ziekte van Parkinson Paus Johannes 23 Michel J.Fox Mohamed Ali Jasser Arafat

10 Diagnostiek De diagnose wordt gesteld door een neuroloog op basis van de klinische verschijnselen bij onderzoek in de spreekkamer. Er kan nader onderzoek worden gedaan om andere oorzaken van parkinsonisme uit te sluiten met bijvoorbeeld een CT of MRI-scan, deze onderzoeken kunnen de ziekte van Parkinson niet aantonen. Bepaald onderzoek met isotopen, zoals de DAT-scan (een soort SPECT -scan) en de 18F-dopa-PET-scan kunnen wel het tekort aan dopamine in het Striatum zichtbaar maken.

11 Criteria voor vaststellen diagnose Omdat er voor de ziekte van Parkinson geen speciale test bestaat, is internationaal afgesproken dat er voor het vaststellen van de diagnose ziekte van Parkinson aan ten minste vier criteria voldaan moet zijn: 1. Bradykinesie (traagheid van de bewegingen); 2. Tremor en/of rigiditeit (beven en/of stijfheid van de spieren); 3. Verschijnselen bestaan ten minste 1 jaar; 4. Geen andere oorzaak van de klachten aanwezig (bijvoorbeeld beroerte of medicijnen).

12 Behandeling De behandeling van de ziekte van Parkinson is nog niet gericht op genezing (curatief), maar op symptoombestrijding. oefentherapie Sinds 1967 staat het middel Levo-dopa daarin centraal. Na 1985 zijn verschillende dopamineagonisten (geneesmiddelen die de werking van dopamine bevorderen) geïntroduceerd. (ropinorol,pramipexol,pergolide)

13 Medicijnen veel bijwerkingen Hallucinaties Lage rr Depressie Angsten Gedragstoornissen Gewenning/ On-of effecte

14 Chirurgische behandeling De operatieve behandeling heet Deep Brain Stimulation (DBS) Hierbij wordt een elektrode in delen van de hersenen geplaatst waarvan bekend is dat die invloed hebben op bepaalde verschijnselen bij de ziekte van Parkinson (zoals bijvoorbeeld de globus pallidus en de nucleus subthalamicus). Via deze elektrode worden vervolgens vanuit een onderhuids geimplanteerde elektro-stimulator (net zoals bij een hartpacemaker) elektrische impulsen naar de beoogde hersencellen gestuurd

15 Chirurgische behandeling stereotaxie

16 Praktijk Ondersteuning Communicatie Rust en regelmaat Geheugen Aanpassingen/hulpmiddelen Dagbesteding Tremoren kaart

Ziekte van Parkinson. Patiënteninformatie

Ziekte van Parkinson. Patiënteninformatie Patiënteninformatie Ziekte van Parkinson Informatie over (de oorzaken van) de ziekte van Parkinson, waar u dan last van kunt hebben, hoe we de diagnose stellen en wat u er zelf aan kunt doen Ziekte van

Nadere informatie

Ziekte van Parkinson

Ziekte van Parkinson Ziekte van Parkinson De ziekte van Parkinson is een chronische aandoening van de hersenen die progressief is. In deze folder leest u meer over deze ziekte en over de polikliniek Neurologie van het Havenziekenhuis.

Nadere informatie

De rol van de Parkinson verpleegkundige op de poli. Ellen Askes/Sylvia van Gorkom Neurologie/Neurochirurgie

De rol van de Parkinson verpleegkundige op de poli. Ellen Askes/Sylvia van Gorkom Neurologie/Neurochirurgie De rol van de Parkinson verpleegkundige op de poli Ellen Askes/Sylvia van Gorkom Neurologie/Neurochirurgie 2 Programma: -Informatie over de ziekte van Parkinson -De functie van Parkinson verpleegkundige

Nadere informatie

Revalidatie bij de ziekte van Parkinson en Parkinsonisme

Revalidatie bij de ziekte van Parkinson en Parkinsonisme Revalidatie bij de ziekte van Parkinson en Parkinsonisme U bent uitgenodigd voor een afspraak bij de revalidatiearts. Wij kunnen ons voorstellen dat er veel vragen op u afkomen. In deze folder proberen

Nadere informatie

Deep Brain Stimulation

Deep Brain Stimulation Deep Brain Stimulation He althy Ageing: moving to the next generation WAT IS DEEP BRAIN STIMULATION? Deep Brain Stimulation (DBS), in het Nederlands diepe-hersenkernstimulatie, is een therapie waarbij

Nadere informatie

Parkinson en parkinsonisme

Parkinson en parkinsonisme Parkinson en parkinsonisme Afdeling neurologie Inhoudsopgave De ziekte van Parkinson pag. 2 wat is de ziekte van Parkinson oorzaak symptomen diagnose omgaan met de ziekte Parkinsonisme pag. 4 1. multi

Nadere informatie

NON MOTORE KLACHTEN EN VERSCHIJNSELEN BIJ PARKINSON. Jean-Michel Krul, neuroloog

NON MOTORE KLACHTEN EN VERSCHIJNSELEN BIJ PARKINSON. Jean-Michel Krul, neuroloog NON MOTORE KLACHTEN EN VERSCHIJNSELEN BIJ PARKINSON Jean-Michel Krul, neuroloog WAAR GAAN WE OVER SPREKEN?.De premotore fase van de ziekte van Parkinson.De motore klachten en verschijnselen.de non

Nadere informatie

Parkinsonismen Vereniging. Parkinson Vereniging

Parkinsonismen Vereniging. Parkinson Vereniging Parkinsonismen Vereniging Parkinson Vereniging Inhoudsopgave De Parkinson Vereniging 4 Dit zijn de verschijnselen 4 Dopamine 5 Behandeling van symptomen 5 Bijwerkingen en operaties 5 Verenigingsactiviteiten

Nadere informatie

Elke dag opnieuw een gevecht

Elke dag opnieuw een gevecht Ergotherapie bij personen met de Ziekte van Parkinson Studiedag 16 oktober 2014 Hilde Vandevyvere en Nadine Praet Elke dag opnieuw een gevecht https://www.youtube.com/watch?v=g8z04kqzmp4 Commercial Parkinson

Nadere informatie

Parkinson behandeling met medicatie. Parkinson Café West-Brabant 4 februari 2016 T. van Strien neuroloog

Parkinson behandeling met medicatie. Parkinson Café West-Brabant 4 februari 2016 T. van Strien neuroloog Parkinson behandeling met medicatie Parkinson Café West-Brabant 4 februari 2016 T. van Strien neuroloog Inhoud meneer Parkinson mechanisme Parkinson medicatie beloop van de ziekte geavanceerde therapieën

Nadere informatie

DERDELIJNS BEHANDELING VAN DE ZIEKTE VAN PARKINSON J.M.J. KRUL, NEUROLOOG

DERDELIJNS BEHANDELING VAN DE ZIEKTE VAN PARKINSON J.M.J. KRUL, NEUROLOOG DERDELIJNS BEHANDELING VAN DE ZIEKTE VAN PARKINSON J.M.J. KRUL, NEUROLOOG WAAR GAAN WE OVER SPREKEN?.De premotore fase van de ziekte van Parkinson.De klachten en verschijnselen.de behandeling

Nadere informatie

De ziekte van Parkinson

De ziekte van Parkinson De ziekte van Parkinson Wie krijgt de ziekte van Parkinson? De ziekte van Parkinson is geen zeldzame ziekte. Precieze getallen ontbreken, maar Parkinson komt in Nederland voor bij ongeveer 40.000 mensen.

Nadere informatie

lage bloeddruk bij staan

lage bloeddruk bij staan lage bloeddruk bij staan 1. Orthostatisch: 2. Hypo: 3. Tensie: 1. Wat bij rechtstaan optreedt 2. Laag/ te weinig 3. bloeddruk 1. overeindkomen 2. Verplaatsing van bloed door de zwaartekracht naar de buik

Nadere informatie

De ziekte van Parkinson

De ziekte van Parkinson Ons doel: de ziekte van Parkinson voorkomen of genezen Inhoud 1. Inleiding pagina 3 2. pagina 4 3. Symptomen van Parkinson pagina 6 4. Oorzaken van Parkinson pagina 8 5. Verloop van de ziekte pagina 9

Nadere informatie

De ziekte van Parkinson of atypisch parkinsonisme 1. Wat is dat?

De ziekte van Parkinson of atypisch parkinsonisme 1. Wat is dat? De ziekte van Parkinson of atypisch parkinsonisme 1 Wat is dat? Geschiedenis In 1817 beschreef de Londense arts James Parkinson voor het eerst de verschijnselen van de ziekte van Parkinson in zijn boek

Nadere informatie

Ziekte van Parkinson. 6 juni 2012 Ben Jansen, neuroloog TweeSteden ziekenhuis Tilburg/Waalwijk

Ziekte van Parkinson. 6 juni 2012 Ben Jansen, neuroloog TweeSteden ziekenhuis Tilburg/Waalwijk Ziekte van Parkinson 6 juni 2012 Ben Jansen, neuroloog TweeSteden ziekenhuis Tilburg/Waalwijk indeling parkinson/-isme behandeling late fase complicaties, delier responsfluctuaties, on-off, wearing

Nadere informatie

parkinson DE NOODZAAK VAN EEN BREDE BEHANDELING EN AANPAK

parkinson DE NOODZAAK VAN EEN BREDE BEHANDELING EN AANPAK parkinson DE NOODZAAK VAN EEN BREDE BEHANDELING EN AANPAK ONDERWERPEN PARKINSON, OORZAAK EN ONTSTAAN GETALLEN: HOE VAAK KOMT DEZE ZIEKTE VOOR? KLACHTEN EN VERSCHIJNSELEN BELOOP THERAPIE CONSEQUENTIES VOOR

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf... 2. Wat is de ziekte van Parkinson?... 4. Symptomen... 5. Medicamenteuze behandeling... 7. Operatieve behandeling...

Inhoud. Woord vooraf... 2. Wat is de ziekte van Parkinson?... 4. Symptomen... 5. Medicamenteuze behandeling... 7. Operatieve behandeling... Inhoud Woord vooraf... 2 Wat is de ziekte van Parkinson?... 4 Symptomen... 5 Medicamenteuze behandeling... 7 Operatieve behandeling... 8 Andere behandelingsvormen... 9 Verzorging van de Parkinsonpatiënt...

Nadere informatie

Patiëntenbrochure. 1dd 1mg bij parkinson

Patiëntenbrochure. 1dd 1mg bij parkinson Patiëntenbrochure 1dd 1mg bij parkinson Inhoud Wat is de ziekte van Parkinson? 3 Wat zijn de klachten bij de ziekte van Parkinson? 4 Waar wordt de ziekte van Parkinson door veroorzaakt en hoe vaak komt

Nadere informatie

De ziekte van Parkinson mogelijkheden en beperkingen. A.W.F. Rutgers, neuroloog Punt voor Parkinson Groningen

De ziekte van Parkinson mogelijkheden en beperkingen. A.W.F. Rutgers, neuroloog Punt voor Parkinson Groningen De ziekte van Parkinson mogelijkheden en beperkingen A.W.F. Rutgers, neuroloog Punt voor Parkinson Groningen Disclosure Geen (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties

Nadere informatie

Clinical Patterns in Parkinson s disease

Clinical Patterns in Parkinson s disease Clinical Patterns in Parkinson s disease Op 28 november 2012 promoveerde Stephanie van Rooden aan de Universiteit van Leiden op haar proefschrift Clinical Patterns in Parkinson s disease. Haar promotor

Nadere informatie

Verpleegkundige aandachtspunten bij een parkinsonpatiënt. Delaere Griet

Verpleegkundige aandachtspunten bij een parkinsonpatiënt. Delaere Griet Verpleegkundige aandachtspunten bij een parkinsonpatiënt Delaere Griet Verpleegkundige aandachtspunten inhoud: 1. Medicatie 2. Mobiliteit 3. Voeding 4. Uitscheiding 5. Slaappatroon 6. Psychische en cognitieve

Nadere informatie

Slaap en de ziekte van Parkinson vijanden èn bondgenoten

Slaap en de ziekte van Parkinson vijanden èn bondgenoten Slaap en de ziekte van Parkinson vijanden èn bondgenoten Dr. Sebastiaan Overeem, arts-somnoloog Afd. Neurologie, Donders Instituut, UMC St Radboud, Nijmegen Centrum voor Slaapgeneeskunde Kempenhaeghe,

Nadere informatie

Ik heb parkinson wat nu? informatie voor patiënten

Ik heb parkinson wat nu? informatie voor patiënten Ik heb parkinson wat nu? informatie voor patiënten INLEIDING 3 WAT IS DE ZIEKTE VAN PARKINSON? 4 WAT ZIJN DE SYMPTOMEN VAN PARKINSON? 5 Motorische symptomen Niet-motorische symptomen OP WELKE LEEFTIJD

Nadere informatie

Patiëntenbrochure. Internet: www.apotheekzorg.nl Telefoon: 0800-766 74 636 (0800-POMPINFO) E-mail: apogo@apotheekzorg.nl.

Patiëntenbrochure. Internet: www.apotheekzorg.nl Telefoon: 0800-766 74 636 (0800-POMPINFO) E-mail: apogo@apotheekzorg.nl. Patiëntenbrochure Internet: www.apotheekzorg.nl Telefoon: 0800-766 74 636 (0800-POMPINFO) E-mail: apogo@apotheekzorg.nl Versie: Datum: APO112502 25 februari 2011 Aan deze brochure kunnen geen rechten worden

Nadere informatie

Ziekte van Parkinson

Ziekte van Parkinson Ziekte van Parkinson Historie Ontstaanswijze Verschijnselen Behandeling Dr. E.S. Louwerse, neuroloog Jeroen Bosch Ziekenhuis s-hertogenbosch Progressieve neurologische ziekte Oorzaak onbekend Geen genezing

Nadere informatie

Parkinsonismen Vereniging. Parkinsonisme

Parkinsonismen Vereniging. Parkinsonisme Parkinsonismen Vereniging Parkinsonisme Inhoudsopgave Inleiding 4 Verschillende vormen van parkinsonisme 5 Parkinsonisme als gevolg van medicijngebruik 5 Multi-systeem atrofie (MSA) 6 MSA-P 6 MSA-C 7 Stoornissen

Nadere informatie

Zorg voor Parkinson patiënten in Zoetermeer

Zorg voor Parkinson patiënten in Zoetermeer Zorg voor Parkinson patiënten in Zoetermeer Inleiding Dit is een folder van het zorgnetwerk Parkinson Zoetermeer. Het zorgnetwerk is aangesloten bij ParkinsonNet. Dit is een landelijk netwerk van in Parkinson

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20183 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20183 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20183 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Rooden, Stephanie Maria van Title: Clinical patterns in Parkinson s disease Date:

Nadere informatie

Als een pilletje niet meer genoeg is

Als een pilletje niet meer genoeg is Als een pilletje niet meer genoeg is Jeroen van Vugt Medisch Spectrum Twente Iets over Parkinson n Verstoorde motoriek Trillen (tremor) Stijve spieren Trager Starre mimiek Onduidelijker spreken Moeilijker

Nadere informatie

ziekte van Parkinson informatie voor patiënten

ziekte van Parkinson informatie voor patiënten ziekte van Parkinson informatie voor patiënten Wat is de ziekte van Parkinson? De ziekte van Parkinson is een van de meest voorkomende ziekten van het zenuwstelsel en treft zowel mannen als vrouwen. De

Nadere informatie

Patiëntenbrochure ApoGo pomp

Patiëntenbrochure ApoGo pomp Patiëntenbrochure ApoGo pomp Inleiding Dit patiëntenboekje is bedoeld voor mensen met de ziekte van Parkinson die behandeld worden met de Apo-Go pomp. Dit boekje ondersteunt u bij het juiste gebruik van

Nadere informatie

Neupro Pleister plakinstructies

Neupro Pleister plakinstructies Neupro Pleister plakinstructies Meer informatie over de Neupro Pleister vindt u in de bijsluitertekst. Lees deze goed door voordat u de pleister gaat gebruiken. Neupro wordt in Nederland in de handel gebracht

Nadere informatie

Genetica bij Parkinson

Genetica bij Parkinson Genetica bij Parkinson Wat is er bekend en wat is de toekomst? Landelijke werkgroep 12 juni 2013 Janneke Rood Arts-onderzoeker GPS Genetische Parkinson Studie Inhoud Overervingspatronen Genetica en kliniek

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING DUTCH SUMMARY

NEDERLANDSE SAMENVATTING DUTCH SUMMARY NEDERLANDSE SAMENVATTING DUTCH SUMMARY Introductie De ziekte van Parkinson werd als eerste beschreven door James Parkinson in 1817. Inmiddels is er veel onderzoek gedaan naar de ziekte van Parkinson, maar

Nadere informatie

Niet-motorische verschijnselen bij Parkinson

Niet-motorische verschijnselen bij Parkinson Geriatrie Neurologie Niet-motorische verschijnselen bij Parkinson i Patiënteninformatie Wat kan de geriater voor u betekenen? Slingeland Ziekenhuis Algemeen De ziekte van Parkinson wordt vooral gezien

Nadere informatie

Orthostatische hypotensie

Orthostatische hypotensie Geriatrie Orthostatische hypotensie Lage bloeddruk bij het staan Algemeen Orthostatische hypotensie betekent letterlijk: een lage bloeddruk bij staan. Veel ouderen hebben last van duizeligheid. Dit uit

Nadere informatie

Ziekte van Parkinson = ZvP. Chris Bavinck, ouderenpsychiater

Ziekte van Parkinson = ZvP. Chris Bavinck, ouderenpsychiater Ziekte van Parkinson = ZvP Chris Bavinck, ouderenpsychiater Inhoud Wat is ziekte van Parkinson? Wat kan er aan voorafgaan? Wat kan er bijkomen? Psychose Depressie en angst Dementie ZvP 1817: James Parkinson

Nadere informatie

woord vooraf 6 1. Verschijnselen van de ziekte van Parkinson 8 2. Ontstaan van de ziekte van parkinson 26 3. Het stellen van de diagnose 42

woord vooraf 6 1. Verschijnselen van de ziekte van Parkinson 8 2. Ontstaan van de ziekte van parkinson 26 3. Het stellen van de diagnose 42 Inhoudsopgave woord vooraf 6 1. Verschijnselen van de ziekte van Parkinson 8 2. Ontstaan van de ziekte van parkinson 26 3. Het stellen van de diagnose 42 4. Behandelmogelijkheden 54 5. De rol van voeding

Nadere informatie

Inhoud workshop PARKINSON EN DEMENTIE. Braak stadia. Pathologie parkinson. Wat is parkinson? 12-11- 15

Inhoud workshop PARKINSON EN DEMENTIE. Braak stadia. Pathologie parkinson. Wat is parkinson? 12-11- 15 Inhoud workshop Wat is Parkinson Symptomen Motorische klachten Psychose Dementie Depressie PARKINSON EN DEMENTIE Danny Hommel, AIOTO specialisme ouderengeneeskunde Marieke van Tilburg, VS / parkinsonverpleegkundige

Nadere informatie

JONG EN PARKINSON. ParkinsonNet congres Bart Post & Mark Douwma

JONG EN PARKINSON. ParkinsonNet congres Bart Post & Mark Douwma JONG EN PARKINSON ParkinsonNet congres Bart Post & Mark Douwma Mark Douwma ParkinsonNet jaarcongres 2015 - Bart Post & Mark Douwma 2 Bart Post ParkinsonNet jaarcongres 2015 - Bart Post & Mark Douwma 3

Nadere informatie

Door: Anneke Mondria Opleiding: Total Health, 3 e jaar Datum: september 2011. Voetreflex Plus bij De ziekte van Parkinson

Door: Anneke Mondria Opleiding: Total Health, 3 e jaar Datum: september 2011. Voetreflex Plus bij De ziekte van Parkinson Door: Anneke Mondria Opleiding: Total Health, 3 e jaar Datum: september 2011 Voetreflex Plus bij De ziekte van Parkinson Veel van de gepostuleerde inzichten zijn zeer speculatief en sommige zullen ongetwijfeld

Nadere informatie

het Hoofd is het hoofd van het lichaam

het Hoofd is het hoofd van het lichaam het Hoofd is het hoofd van het lichaam parkinson Een hersenziekte waarin een tekort aan dopamine een rol speelt, veel weten we nog niet van de precieze oorzaak Parkinson Gebrek aan dopamine dopamine Dopamine

Nadere informatie

Nascholingsdag Parkinson-verpleegkundigen Nederland. De medicamenteuze behandeling

Nascholingsdag Parkinson-verpleegkundigen Nederland. De medicamenteuze behandeling Nascholingsdag Parkinson-verpleegkundigen Nederland De medicamenteuze behandeling Cantharel woensdag 25 mei 201 Erik van Wensen, neuroloog Gelre Ziekenhuizen, Apeldoorn Inhoud Introductie Parkinson Behandeling:

Nadere informatie

Neurologie achtergronden casusschetsen

Neurologie achtergronden casusschetsen Neurologie achtergronden casusschetsen Interline, mei 2012 Voorstel wijzigingen bij herziening werkafspraak kunnen op de laatste pagina worden genoteerd. INTERLINE NEUROLOGIE 2012 mei 2012 ACHTERGRONDEN

Nadere informatie

Meer licht op stemming en slaap bij de ziekte van Parkinson. Chris Vriend, neurowetenschapper Sonja Rutten, psychiater in opleiding

Meer licht op stemming en slaap bij de ziekte van Parkinson. Chris Vriend, neurowetenschapper Sonja Rutten, psychiater in opleiding Meer licht op stemming en slaap bij de ziekte van Parkinson Chris Vriend, neurowetenschapper Sonja Rutten, psychiater in opleiding Inhoud Verschijnselen van de ziekte van Parkinson Slaapproblemen Stemmingsproblemen

Nadere informatie

10/10/2014 ZIEKTE VAN PARKINSON. Ziekte van Parkinson. Inhoud. De ziekte van Parkinson. Ergotherapeutische behandeling van Parkinsonpatiënten

10/10/2014 ZIEKTE VAN PARKINSON. Ziekte van Parkinson. Inhoud. De ziekte van Parkinson. Ergotherapeutische behandeling van Parkinsonpatiënten ZIEKTE VAN PARKINSON ERGOTHERAPIE BIJ DE ZIEKTE VAN PARKINSON 1 Inhoud De ziekte van Parkinson van Parkinsonpatiënten Algemene behandeling Concrete voorbeelden 2 Ziekte van Parkinson 3 1 Ziekte van Parkinson

Nadere informatie

Hoofdstuk 3 hoofdstuk 4

Hoofdstuk 3 hoofdstuk 4 9Samenvatting Chapter 9 156 Samenvatting De ziekte van Parkinson is een veel voorkomende neurodegeneratieve aandoening, die vooral de oudere bevolking treft. Behandeling bestaat tot nu toe uit symptomatische

Nadere informatie

BEWEGINGSSTOORNISSEN IN DE PSYCHIATRIE

BEWEGINGSSTOORNISSEN IN DE PSYCHIATRIE BEWEGINGSSTOORNISSEN IN DE PSYCHIATRIE BEWEGINGSSTOORNISSEN IN DE PSYCHIATRIE BEWEGINGSSTOORNISSEN IN DE PSYCHIATRIE BEWEGINGSSTOORNISSEN IN DE PSYCHIATRIE Prof. dr. Peter N van Harten BEWEGINGSSTOORNISSEN

Nadere informatie

Gymna 19 en 26 april 2012 Prof. E. Kerckhofs. Neurologische Revalidatie & Revalidatiepsychologie Vrije Universiteit Brussel ekerckh@vub.ac.

Gymna 19 en 26 april 2012 Prof. E. Kerckhofs. Neurologische Revalidatie & Revalidatiepsychologie Vrije Universiteit Brussel ekerckh@vub.ac. Gymna 19 en 26 april 2012 Prof. E. Kerckhofs Neurologische Revalidatie & Revalidatiepsychologie Vrije Universiteit Brussel ekerckh@vub.ac.be de basale kernen bestaan uit 5 onderling verbonden subcorticale

Nadere informatie

Parkinsonismen Vereniging. De ziekte van Parkinson

Parkinsonismen Vereniging. De ziekte van Parkinson Parkinsonismen Vereniging De ziekte van Parkinson Inhoudsopgave I De ziekte van Parkinson 4 Dopamine en bewegen Acetylcholine en beven II Klachten 6 Bewegingstraagheid en armoede Stijfheid Beven Andere

Nadere informatie

diagnostiek en behandeling voor de professional Ziekte van Parkinson Annelien Duits en Bernd Leplow

diagnostiek en behandeling voor de professional Ziekte van Parkinson Annelien Duits en Bernd Leplow diagnostiek en behandeling voor de professional Ziekte van Parkinson Annelien Duits en Bernd Leplow Ziekte van Parkinson Diagnostiek en behandeling voor de professional Annelien Duits en Bernd Leplow De

Nadere informatie

De ziekte van Parkinson is een neurologische ziekte waarbij zenuwcellen in een specifiek deel van de

De ziekte van Parkinson is een neurologische ziekte waarbij zenuwcellen in een specifiek deel van de Rick Helmich Cerebral Reorganization in Parkinson s disease (proefschrift) Nederlandse Samenvatting De ziekte van Parkinson is een neurologische ziekte waarbij zenuwcellen in een specifiek deel van de

Nadere informatie

Parkinson en Psychoses

Parkinson en Psychoses Parkinson en Psychoses Inleiding Mensen met de ziekte van Parkinson kunnen last krijgen van ongewone belevingen die niet overeenkomen met de werkelijkheid. Dit zijn psychotische belevingen die de vorm

Nadere informatie

Parkinson: een ziekte met vele gezichten

Parkinson: een ziekte met vele gezichten : een ziekte met vele gezichten De ziekte van kan de kwaliteit van leven behoorlijk aantasten. Niets lijkt meer vanzelf te gaan. Bij de pakken neerzitten is echter geen remedie. Ikazia doet er veel aan

Nadere informatie

Naast baclofen bevat Lioresal Intrathecaal als hulpstoffen natriumchloride en water voor injectie.

Naast baclofen bevat Lioresal Intrathecaal als hulpstoffen natriumchloride en water voor injectie. INFORMATIE VOOR DE PATIENT U leest de bijsluitertekst van Lioresal Intrathecaal. Leest u deze bijsluiter alstublieft zorgvuldig door aangezien er belangrijke informatie in staat. Er wordt vermeld wanneer

Nadere informatie

FXTAS een neurologische aandoening in verband met fragiele X. Informatie voor mensen met de fragiele X premutatie, behandelaars en andere betrokkenen

FXTAS een neurologische aandoening in verband met fragiele X. Informatie voor mensen met de fragiele X premutatie, behandelaars en andere betrokkenen FXTAS een neurologische aandoening in verband met fragiele X Informatie voor mensen met de fragiele X premutatie, behandelaars en andere betrokkenen Een uitgave van de Fragiele X Vereniging Nederland Wat

Nadere informatie

BEWEGINGSSTOORNISSEN IN DE PSYCHIATRIE Acute medicatie geïnduceerde bewegingsstoornissen. Prof. dr. Peter N van Harten.

BEWEGINGSSTOORNISSEN IN DE PSYCHIATRIE Acute medicatie geïnduceerde bewegingsstoornissen. Prof. dr. Peter N van Harten. BEWEGINGSSTOORNISSEN IN DE PSYCHIATRIE Acute medicatie geïnduceerde bewegingsstoornissen Prof. dr. Peter N van Harten Themanummer: Bewegingsstoornissen in de Psychiatrie Vanuit Maastricht University en

Nadere informatie

Behandeling met rivastagmine capsules

Behandeling met rivastagmine capsules Behandeling met rivastagmine capsules Behandeling bij dementie De geriater heeft bij u een vorm van dementie vastgesteld. Voor deze hersenziekte kan de dokter u medicijnen voorschrijven. In uw geval is

Nadere informatie

Algemene vaststellingen

Algemene vaststellingen De ziekte van Parkinson : Een hersenziekte? Prof.Dr.P.Santens Bewegingsstoornissen Neurologie UZ Gent Algemene vaststellingen Prevalente ziekte : 30000 Belgen, 1% van 65-plussers Kennis van de ziekte en

Nadere informatie

Voor JiePie, Robert, Marie-Rose, Wim, Gerrit-Jan en al die andere!

Voor JiePie, Robert, Marie-Rose, Wim, Gerrit-Jan en al die andere! MSA-AMS.be News 02/02/2008 Inhoud 1 voor JiePie, Rob en 1 Doel 2 Oorsprong naam 2 Parkinsonisme 3 MSA is een Parkinson+ 3 MSA-P 4 MSA-c 4 Stoornissen in.. 5 Marie-Rose 5 Dank Rob 6 Parkinson Tulp 6 Klaproos

Nadere informatie

Geneesmiddelen bij de ziekte van Parkinson

Geneesmiddelen bij de ziekte van Parkinson Geneesmiddelen bij de ziekte van Parkinson Parkinson café de Biechten Dinsdag 10 februari 2015 Henk Nooijens, apotheker BENU apotheek de Croonprins Zenuwstelsel Glasvezel netwerk in het lichaam Boodschappen

Nadere informatie

Parkinson en palliatieve zorg. Martha Huvenaars Verpleegkundig specialist Bewegingsstoornissen

Parkinson en palliatieve zorg. Martha Huvenaars Verpleegkundig specialist Bewegingsstoornissen Parkinson en palliatieve zorg Martha Huvenaars Verpleegkundig specialist Bewegingsstoornissen Parkinson en palliatieve zorg? Wanneer spreek je van palliatieve zorg bij Parkinson? Wanneer handel je palliatief?

Nadere informatie

Medicijngebruik Ziekte van Parkinson

Medicijngebruik Ziekte van Parkinson Patiënteninformatie Voor de behandeling van de ziekte van Parkinson komt er een moment dat uw behandelend neuroloog medicijnen gaat voorschrijven. Vaak gebeurt dit wanneer de klachten u beperken in het

Nadere informatie

PD MSA PSP CBD VPD LBD + + + + + +

PD MSA PSP CBD VPD LBD + + + + + + Hypokinetisch rigide syndroom Asymmetrie Rusttremor Reactie op L-Dopa: vroeg Laat Loopstoornissen (vroeg) Vallen (vroeg) autonoom(vroeg) cerebellair Stridor (diproportionele) antecollis Babinski's dysarthrie

Nadere informatie

ziekte van Parkinson en ziekte van Huntington

ziekte van Parkinson en ziekte van Huntington Samenvatting 1/6 Stijve stramme spieren, langzaam bewegen en trillen. Dit zijn typerende kenmerken bij de ziekte van Parkinson. Bij de zijn juist grote ongecontroleerde bewegingen typerend. Je zou dus

Nadere informatie

DUIZELIGHEID Keel-, Neus- en Oorheelkunde FRANCISCUS VLIETLAND

DUIZELIGHEID Keel-, Neus- en Oorheelkunde FRANCISCUS VLIETLAND DUIZELIGHEID Keel-, Neus- en Oorheelkunde FRANCISCUS VLIETLAND Inleiding Iedereen is wel eens duizelig geweest. Toch is het moeilijk om het begrip duizeligheid duidelijk te omschrijven. Er kan van alles

Nadere informatie

Multipele Sclerose (MS)

Multipele Sclerose (MS) Multipele Sclerose (MS) MS is een ziekte van de hersenen en het ruggenmerg, die vooral bij jonge volwassenen voorkomt. In de eerste jaren komen de verschijnselen vaak in aanvallen, ook wel Schub of relapse

Nadere informatie

Erfelijke spastische paraparese

Erfelijke spastische paraparese Erfelijke spastische paraparese He althy Ageing: moving to the next generation WAT IS EEN ERFELIJKE SPASTISCHE PARAPARESE? Erfelijke spastische paraparese is feitelijk een groep aandoeningen. Deze aandoeningen

Nadere informatie

Klinische verschijnselen bij de ziekte van Parkinson. Een breed spectrum aan symptomen. Wijnand Rutgers, neuroloog Martini Ziekenhuis Groningen

Klinische verschijnselen bij de ziekte van Parkinson. Een breed spectrum aan symptomen. Wijnand Rutgers, neuroloog Martini Ziekenhuis Groningen Klinische verschijnselen bij de ziekte van Parkinson Een breed spectrum aan symptomen Wijnand Rutgers, neuroloog Martini Ziekenhuis Groningen Inhoud Wat is de ziekte van Parkinson? Pathofysiologie Symptomatologie

Nadere informatie

Een voorbeeld: 1. Beven 2. Moeilijk praten 3. Angst

Een voorbeeld: 1. Beven 2. Moeilijk praten 3. Angst In de eerste kolom kunt u aangeven welke symptomen u op dit moment waarneemt gedurende een normale dag. In de tweede kolom geeft u aan of de symptomen meestal verbeteren of verdwijnen nadat u uw dosis

Nadere informatie

https://www.youtube.com/watch?v=t1cawstzyyq

https://www.youtube.com/watch?v=t1cawstzyyq https://www.youtube.com/watch?v=t1cawstzyyq Mensen met de Ziekte van Parkinson weer in hun kracht BG dagen 2016 Jacqueline Janssen Bert Janssen Bedrijfsarts AMD Ervaringsdeskundige Klinisch arbeidsgeneeskundige

Nadere informatie

Observatieperiode voor subthalamische stimulatie bij Parkinsonpatiënten

Observatieperiode voor subthalamische stimulatie bij Parkinsonpatiënten Observatieperiode voor subthalamische stimulatie bij Parkinsonpatiënten 1 Welkom 3 2 Wat is subthalamische stimulatie? 3 3 De observatieperiode 4 4 Onderzoek: 4 1. MRI-scan van de hersenen 5 2. Neuropsychologisch

Nadere informatie

26-11-13. Disclosures. Dementie met Lewy Bodies. Casus 1. Dementie met Lewy bodies. Dementie met Lewy Bodies. Casus 2.

26-11-13. Disclosures. Dementie met Lewy Bodies. Casus 1. Dementie met Lewy bodies. Dementie met Lewy Bodies. Casus 2. Disclosures The Alzheimer Center VUmc has received funding from: AEGON, ZONMW, Alzheimer Nederland, Stichting VUmc Fonds, AHAF, ISOA, ISAO, Wyeth, Danone Research, KLM Royal Dutch Airlines, Heineken Nederland,

Nadere informatie

Bloeddrukdalingen bij de ziekte van Parkinson en Parkinsonismen

Bloeddrukdalingen bij de ziekte van Parkinson en Parkinsonismen Bloeddrukdalingen bij de ziekte van Parkinson en Parkinsonismen 2 Inleiding Bij de ziekte van Parkinson en Parkinsonismen komen soms plotselinge bloeddrukdalingen voor. Deze bloeddrukdalingen kunnen uw

Nadere informatie

Antonius College: Dementie

Antonius College: Dementie Antonius College: Dementie Sprekers Karel van Wieringen internist ouderengeneeskunde Doetie Visser verpleegkundig specialist geriatrie Polikliniek Klinische Geriatrie Specifiek gericht op ouderen, maar

Nadere informatie

Medicatie voor patiënten met de ziekte van Parkinson

Medicatie voor patiënten met de ziekte van Parkinson Neurologie Patiënteninformatie Medicatie voor patiënten met de ziekte van Parkinson Inhoud Inleiding De medicijnengroep dopamineagonisten Pramipexol (Sifrol ) Ropinirol (Requip ) Rotigotine (Neupro transdermale

Nadere informatie

Lage bloeddruk na het eten

Lage bloeddruk na het eten Lage bloeddruk na het eten Postprandiale hypotensie Een lage bloeddruk na het eten noemen we in medische termen postprandiale prandiale hypotensie. Bij postprandiale hypo- tensie daalt de bloeddruk meestal

Nadere informatie

PRIMAIRE ORTHOSTATISCHE TREMOR. Diepe hersenstimulatie? Fleur van Rootselaar, neuroloog AMC 12 mei 2017

PRIMAIRE ORTHOSTATISCHE TREMOR. Diepe hersenstimulatie? Fleur van Rootselaar, neuroloog AMC 12 mei 2017 PRIMAIRE ORTHOSTATISCHE TREMOR Diepe hersenstimulatie? Fleur van Rootselaar, neuroloog AMC 12 mei 2017 VROUW, 60 JAAR, PIJN BENEN EN MOE Pijn in de benen, vermoeidheid en niet kunnen staan - Al jaren last,

Nadere informatie

Diepe hersenstimulatie bij bewegingsstoornissen: Tremor

Diepe hersenstimulatie bij bewegingsstoornissen: Tremor Diepe hersenstimulatie bij bewegingsstoornissen: Tremor (Deep Brain Stimulation) Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Waarom een hersenoperatie? 1 Screening geschiktheid DBS 1 Bezoek

Nadere informatie

Het onderzoek naar Parkinson was tot meer dan10 jaar geleden alleen gericht op motorische problemen zoals,

Het onderzoek naar Parkinson was tot meer dan10 jaar geleden alleen gericht op motorische problemen zoals, Parkinson en niet motorische verschijnselen. Door mevr. B. van Harten Neuroloog in MCL Leeuwarden. De ziekte van Parkinson Het onderzoek naar Parkinson was tot meer dan10 jaar geleden alleen gericht op

Nadere informatie

De rol van de huidige nucleaire technieken

De rol van de huidige nucleaire technieken De rol van de huidige nucleaire technieken Nascholingsdag Beeldvorming bij ziekte van Parkinson Silvia Eshuis Medische beeldvorming Radiologie CT MRI Röntgen echo Nucleaire geneeskunde Planair SPECT(-CT)

Nadere informatie

Medicatie bij M. Parkinson

Medicatie bij M. Parkinson Medicatie bij M. Parkinson Onderwijs: AIOS klinische geriatrie, 19-06-2013, 14.15-15.00 uur Spreker: dr. H.L. Koek, klinisch geriater, UMC Utrecht Onderwerpen: Inleiding: epidemiologie, pathofysiologie,

Nadere informatie

FTO Parkinson. Rachel Bouwsma Annet Bruggeman 14-mei 2013

FTO Parkinson. Rachel Bouwsma Annet Bruggeman 14-mei 2013 FTO Parkinson Rachel Bouwsma Annet Bruggeman 14-mei 2013 Inhoud: Parkinson Motorische symptomen Geneesmiddelen + keuze Medicatie bij mentale stoornis Voorschrijfcijfers Conclusies/afspraken Ziekte van

Nadere informatie

Spieren in de vertraging

Spieren in de vertraging Spieren in de vertraging Deze uitgave wordt u aangeboden door: Deze bladzijde is met opzet leeg gelaten Spieren in de vertraging Alles over de ziekte van Parkinson drs. Wiebe Braam, huisarts en drs. Ewout

Nadere informatie

Depressieve symptomen bij verpleeghuiscliënten

Depressieve symptomen bij verpleeghuiscliënten Doen bij Depressie zorgprogramma Informatiefolder voor afdelingsmedewerkers Depressieve symptomen bij verpleeghuiscliënten Folder 2 Inleiding Deze folder is bedoeld voor afdelingsmedewerkers die betrokken

Nadere informatie

Hersenoperatie bij bewegingsstoornissen

Hersenoperatie bij bewegingsstoornissen De stereotactische operatie Inleiding In verband met uw klachten heeft u met uw arts gesproken over een hersenoperatie. Patiënten ervaren een hersenoperatie vaak als een ingrijpende operatie. U wordt door

Nadere informatie

De Motoriek van ons Denken

De Motoriek van ons Denken De Motoriek van ons Denken Alle outpunt van het brein is motorisch! (Alles wat je ziet en hoort is beweging..) Peter van Domburg, neuroloog p.vandomburg@orbisconcern.nl Geen belangenverstrengeling Een

Nadere informatie

DE ZIEKTE VAN ALZHEIMER ONTSTAAT MEESTAL SPONTAAN.

DE ZIEKTE VAN ALZHEIMER ONTSTAAT MEESTAL SPONTAAN. Aubaine tekstproef CAPS_ZVZO 24-09-10 15:29 Pagina 4 VOOR U LIGT EEN EXEMPLAAR VAN HOUVAST VOOR MENSEN DIE OP ZOEK ZIJN NAAR MEER INFORMATIE OVER DEMENTIE EN DE VOORZIENINGEN EN MOGELIJKHEDEN DIE IN ZEEUWS-VLAANDEREN

Nadere informatie

ViaReva Revalidatiegeneeskunde

ViaReva Revalidatiegeneeskunde ViaReva Revalidatiegeneeskunde Greet Bikker Adviseur Arbeid Verwijzing arbeidsrevalidatie Consult adviseur arbeid Fysieke testen en training Verwijzing logopedist MELBA Verwijzing psycholoog Cognitie,

Nadere informatie

Diepe hersenstimulatie bij de ziekte van Parkinson

Diepe hersenstimulatie bij de ziekte van Parkinson Diepe hersenstimulatie bij de ziekte van Parkinson Deze informatiefolder is voor iedereen die informatie wil over behandeling met DBS, diepe hersenstimulatie, bij de ziekte van Parkinson in het Academisch

Nadere informatie

Snelle daling van de bloeddruk bij het gaan staan

Snelle daling van de bloeddruk bij het gaan staan Snelle daling van de bloeddruk bij het gaan staan Orthostatische hypotensie Klinische Geriatrie IJsselland Ziekenhuis Inleiding Een snelle daling van de bloeddruk bij het gaan staan, of bij een houdingsverandering

Nadere informatie

Dystonie. Movement disorders GRONINGEN He althy Ageing: moving to the next generation

Dystonie. Movement disorders GRONINGEN He althy Ageing: moving to the next generation Dystonie He althy Ageing: moving to the next generation WAT IS DYSTONIE? Dystonie is een bewegingsstoornis die ontstaat door een verstoorde aanspanning van de spieren. Het woord dystonie is afgeleid van

Nadere informatie

Neuroprotection in Parkinson s disease: modafinil and 9 -tetrahydrocannabinol- Sanneke van Vliet Nederlandse samenvatting

Neuroprotection in Parkinson s disease: modafinil and 9 -tetrahydrocannabinol- Sanneke van Vliet Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 158 Ziekte van Parkinson De ziekte van Parkinson is een progressieve neurodegeneratieve ziekte, die vooral gekenmerkt wordt door verstoring van de motoriek. De drie belangrijkste

Nadere informatie

Behandeling met galantamine

Behandeling met galantamine Behandeling met galantamine Behandeling bij dementie De geriater heeft bij u een vorm van dementie vastgesteld. Voor deze hersenziekte kan de arts u medicatie voorschrijven. In uw geval is dit galantamine

Nadere informatie

Slaapstoornissen bij ouderen

Slaapstoornissen bij ouderen Slaapstoornissen bij ouderen Een goede nachtrust is belangrijk. Tijdens de slaap krijgt het lichaam de tijd om te herstellen. Daarnaast lijkt slaap ook invloed te hebben op het geheugen. Met het ouder

Nadere informatie

Slaapstoornissen bij ouderen

Slaapstoornissen bij ouderen Slaapstoornissen bij ouderen Een goede nachtrust is belangrijk. Tijdens de slaap krijgt het lichaam de tijd om te herstellen. Daarnaast lijkt slaap ook invloed te hebben op het geheugen. Met het ouder

Nadere informatie

DERDELIJNS BEHANDELING VAN DE ZIEKTE VAN PARKINSON deel 2 J.M.J. KRUL, NEUROLOOG

DERDELIJNS BEHANDELING VAN DE ZIEKTE VAN PARKINSON deel 2 J.M.J. KRUL, NEUROLOOG DERDELIJNS BEHANDELING VAN DE ZIEKTE VAN PARKINSON deel 2 J.M.J. KRUL, NEUROLOOG . Deze methode van behandeling kan worden ingezet als men met medicatie alleen niet goed meer uitkomt. Derde DERDE lijns

Nadere informatie

Orthostatische hypotensie

Orthostatische hypotensie Orthostatische hypotensie Wat is het? Orthostatische hypotensie betekent letterlijk; lage bloeddruk bij staan. In deze folder wordt uitgelegd hoe de normale bloeddruk tot stand komt en wat de oorzaken

Nadere informatie