Informatie : WAT IS NLP?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Informatie : WAT IS NLP?"

Transcriptie

1 Informatie : WAT IS NLP? 1. Grondleggers en historie van NLP Het is niet eenvoudig om een korte omschrijving te geven van wat NLP precies is. NLP is geen wetenschappelijke theorie, maar eerder een denk- en werkmodel waarmee de (sociale) werkelijkheid wordt benaderd. Het is een model dat uitermate geschikt is om de werkelijkheid zoals een individu die ervaart te verklaren en om diens wijze van omgaan ermee te veranderen of te verbeteren. NLP is op de eerste plaats een visie op de menselijke ervaring: een manier van kijken naar hoe mensen denken, voelen en handelen. De ontwikkeling van NLP heeft geresulteerd in een veelheid van technieken en methodieken, die gericht zijn op verandering van het denken en het aanleren van nieuw en functioneel gedrag bij mensen. NLP is al doende ontstaan, in eerste instantie tegen het einde van de jaren zestig in Californië toen de `flower power'-beweging haar hoogtepunt was gepasseerd en er weer een `nieuwe zakelijkheid' begon op te komen. De oorsprong ligt bij Richard Bandler (vanuit een therapeutische invalshoek) en John Grinder (een taalkundige). Ze verzorgden een tijdlang samen gestalt-therapiegroepen en workshops, waarbij ze o.a. experimenteerden met het laten inbrengen van en werken met directe ervaringen, zoals ze dat ook zagen bij Fritz Perls (de grondlegger van de Gestalttherapie). Een van de eerste producten van de samenwerking tussen Bandler en Grinder was, naast hun ontdekking van de oog patronen, het door hen genoemde Meta-model. Daarbij gaat het om een serie taalkundige patronen die iemands model van de wereld aangeven en die men o.m. kan benutten om iemand te stimuleren zijn wereldmodel te veranderen (= de dingen anders gaan zien, ervaren en nieuwe betekenissen toekennen). In dit Meta-model waren sterke invloeden zichtbaar uit de taalgrammatica van Chomsky. De aanname van NLP is dat mensen niet reageren op een objectieve werkelijkheid, maar op een wereldmodel dat ze zelf scheppen en actief in stand houden. Omdat dit zo is kan iedereen ook zijn wereldmodel veranderen; gesteld tenminste dat hij over de daarvoor benodigde mogelijkheden en vaardigheden beschikt (bijvoorbeeld NLP-technieken). Het lijkt erop dat de kennisleer van NLP door Grinder en Bandler rechtstreeks is ontleend aan het boek `Science and sanity' van Korzybski (1958, oorspronkelijk reeds uit 1933). Diens belangrijkste boodschap is dat het lijden van de mens voortkomt uit het feit dat we onze talige weergaven van de werkelijkheid verwarren met de werkelijkheid zelf. Korzybski was degene die eigenlijk al in de dertiger jaren de NLP-ideeën over het zenuwstelsel, de waarneming, ervaringen, taal en werkelijkheid verwoordde. Hij had tevens een grote invloed op Albert Ellis, de grondlegger van de Rationeel Emotieve Therapie. De meest essentiële elementen van Korzybski's visie zijn samen te vatten in zijn slogan: `De kaart is niet het gebied. Daarmee bedoelt hij dat datgene wat wij zien en ervaren niet hetzelfde is als de wereld zelf. We hanteren voortdurend generalisaties over de werkelijkheid om te kunnen overleven. Als we geen algemene gedragswijzen en overtuigingen zouden hanteren moesten we iedere dag alles weer opnieuw uitzoeken. Generalisaties zijn van levensbelang, maar het zijn ook voortdurend vertekeningen van de werkelijkheid: vrijwel iedere generalisatie is in bepaalde situaties onjuist. Bandler en Grinder maakten, ten behoeve van hun werken met groepen, in het begin van de zeventiger jaren een studie van de wijze van werken van Virginia Satir, een bekend gezinstherapeute. Van haar leerden ze o.a. het belang van non-verbale communicatie, houding en woordkeuze bij de communicatie met een cliënt. Het vermogen om een goed contact tot stand te brengen blijkt essentieel te zijn voor succes. In NLP-termen noemen we dat contact 'rapport'. Wat is NLP.1

2 Daarnaast ontstond er een intensieve samenwerking met Gregory Bateson. Van huis uit was Bateson een bioloog, die baanbrekend werk had gedaan op het terrein van de psychiatrie en de antropologie. Bateson was lange tijd getrouwd met Margaret Mead, een bekend antropologe, met wie hij trance-fenomenen onderzocht op Bali. Bateson is een van de grondleggers van de cybernetica (stuurkunde). Hij zag de wereld als een stelsel van samenhangende en inter acterende systemen met oorzaak-gevolg verbindingen: denksystemen, gezinssystemen, ecologische systemen, communicatiesystemen, logische systemen, etc. Hij is ook een van de bedenkers van de zgn. `double bind'-theorie in de psychiatrie. Bij Bateson ligt de grondslag voor de latere nadruk in NLP op niet-eenduidige communicatie en op observatie van non-verbale reacties. Aan de cybernetica ontleenden Bandler en Grinder later hun `TOTE-model', een model voor doelgericht handelen (TOTE = Test - Operate - Test - Exit). Ook het begrip `ecologie', zoals het binnen NLP wordt gebruikt is afkomstig van Bateson. Ecologie staat voor de studie tussen de mens en zijn sociale, mentale en fysieke omgeving. Bij controle op ecologie schat men in of er met het bereiken van een gesteld persoonlijk doel negatieve bijverschijnselen ontstaan in het grotere geheel van iemands leefwereld (gezin, organisatie, maatschappij) of dat er teveel voordelen van de huidige situatie vervallen. Ingeval de uitkomst van die inschatting ongunstig is, is het de vraag of het verstandig is om het gewenste doel daadwerkelijk te willen bereiken. Via Bateson kwamen Bandler en Grinder ook in contact met Milton H. Erickson, een psychiater die men inmiddels is gaan beschouwen als de grondlegger van de moderne hypnotherapie (hypnose). Bandler en Grinder begonnen Erickson te modelleren, net zoals ze dat in feite al met Perls en Satir hadden gedaan. Modelleren komt neer op het nauwkeurig bestuderen van wat een expert op een bepaald terrein precies doet en hoe hij iets aanpakt, met de bedoeling om dit overdraagbaar te maken; dus te kunnen gebruiken in toepasselijke situaties elders. Werken met modelleren is een van de basiskenmerken van NLP: de vaardigheden en technieken van NLP zijn vooral het resultaat van modellering. Aan het eind van de jaren zeventig was er uiteindelijk een cocktail ontstaan van gestalten gezins-therapie, cybernetica, hypnose en taalkundige modellen, waarvoor Bandler en Grinder de term `Neuro-Linguïstisch Programmeren' bedachten. Op dat moment was 'NLP' geboren. Leslie Cameron-Bandler (destijds getrouwd met Richard Bandler) voegde in de jaren tachtig nog de Metaprogramma's aan NLP toe, als zijnde onderscheidingen en trends in iemands denken. Ze overstijgen - staan meta ten opzichte van - iemands directe zintuiglijke programmering. Verder ontwikkelde zij methoden om met behulp van Metaprogramma's emoties te veranderen en iemands fundamentele levenshouding te omschrijven. Tenslotte ontwierp zij een systeem voor persoonlijke ontwikkeling, onder de naam 'Imperative Self Analyses '. Imperative Self Analyses biedt methodieken om via metaprogramma's te komen tot gewenste emoties, keuzevrijheid en zelfkennis. Een andere voor NLP belangrijke figuur in de jaren tachtig was Robert Dilts. Hij ontwierp NLP-technieken voor het veranderen van persoonlijke overtuigingen en technieken voor toepassing m.b.t. fysieke gezondheid en leiderschap. Ook de verdere uitwerking van Batesons' logische niveaus is van Dilts. Wat is NLP.2

3 De bedoelde logische niveaus zijn, van hoog tot laag: F. het niveau van spiritualiteit: wat er meer is E. het niveau van de identiteit: missie en zingeving D. het niveau van de overtuigingen: waarom en waartoe C. het niveau van de capaciteiten: doel en strategie B. het niveau van gedragingen: handelingen en acties A. het niveau van de omgeving: reacties. Leren, veranderen en communiceren kan - in de NLP-visie - op verschillende niveaus gebeuren. Om gedrag te veranderen of om leerprocessen te begrijpen dienen we ons te richten op die niveaus. Beïnvloeding van elk van de niveaus heeft een eigen betekenis. Verandering op een hoger niveau is van invloed op het lagere niveau. Omgekeerd kan dat ook, maar dat hoeft zeker niet altijd het geval te zijn. Aan het eind van de jaren zeventig gingen Bandler en Grinder uiteen en gingen ze ieder hun eigen weg. Bandler ontwikkelde NLP-technieken die zijn gebaseerd op de submodaliteiten van onze innerlijke ervaring. Dit mondde in de negentiger jaren uit in zijn Design Human Engineering'. Hierin streeft hij evenwicht na bij mensen tussen de innerlijke weergaven van de ervaring (submodaliteiten) en de meetbare buitenwereld. Grinder raakte ondermeer geïnspireerd door de boeken van Carlos Castaneda (`De lessen van Don Juan'). Hij concentreerde zich op het bevorderen van genialiteit, bijvoorbeeld door technieken te gebruiken voor het `stopzetten van de wereld', zoals ook door Castaneda was beschreven. Daarbij gaat het om het stoppen van onze voortdurend aanwezige innerlijke dialoog en het zich volledig concentreren op de zintuiglijke waarneming. Tevens ontwikkelde Grinder in de jaren tachtig de zogenaamde 'New Code'. Dit is een vereenvoudigde versie van NLP waarin ervaring en het meervoudig beschrijven van de werkelijkheid centraal staan. Grinder besteedde verder veel aandacht aan de rol van het onbewuste, aan systeemaspecten van de menselijke ervaring en aan de invloed van cultuur. Noch de New Code van Grinder, noch de Design Human Engineering van Bandler hebben later echt veel invloed gekregen. Voor datgene wat ze samen als NLP hadden ontwikkeld gold die invloed bij uitstek wel. Vanaf eind ' 80 boekte Tony Robbins in Amerika grote successen met zijn commerciële benadering van NLP. Hij beloofde mensen via zijn aanpak veel geld, geluk en macht. Zijn aanpak noemt hij de 'Neuro Associatieve Conditionering' (NAC). Zaken als vuurlopen e.d. komen oorspronkelijk van Robbins en werden later overgenomen door Emile Ratelband, die enige tijd bij hem in de leer was. Robbins liet het begrip ecologie als moreel principe voor NLP volledig los. Via hem - en bij ons via Ratelband - wordt NLP bekend bij grote groepen mensen die er anders niet in geïnteresseerd waren geraakt. In de jaren negentig richtte de aandacht van NLP zich tevens sterk in de richting van spiritualiteit (het hoogste van de logische niveaus), spirituele kerntoestanden van de geest en trance-rituelen. Deze laatste zijn onder andere gemodelleerd van Hawaïaanse en Braziliaanse volksreligies. NLP als een meer therapeutische benadering en als serieuze communicatie-opleiding is in Nederland oorspronkelijk geïntroduceerd door het Instituut voor Eclectische Psychologie te Nijmegen. In 1982 organiseerde men daar de eerste workshops, een jaar later volgde de eerste volledige NLP-opleiding. Robert Dilts was daar jarenlang intensief bij betrokken als gastdocent. Sinds die tijd loopt de ontwikkeling in ons land in grote lijnen parallel met die in de Verenigde Staten. Inmiddels ontwikkelen Nederlanders nieuwe benaderingen waarbij vaak meer rekening wordt gehouden met de eigen volksaard en cultuur. Wat is NLP.3

4 2. Definities van NLP Lucas Derks en Jaap Hollander geven in hun boek `Essenties van NLP' een drietal definities, omschrijvingen, van NLP. Ze zijn alle drie essentieel om te weten wat NLP is en doet. In feite is NLP de wisselwerking tussen deze drie aspecten. We behandelen ze hieronder in het kort. 1. NLP is de studie van de structuur van onze subjectieve ervaring Het gaat hier over wat iemand (in gedachten) hoort, ziet, voelt, ruikt en proeft; over hoe ons lichaam (daarop) reageert en van welke vooronderstellingen en algemeenheden iemand uitgaat. De combinatie van deze elementen noemt men in NLP: de structuur van de subjectieve ervaring. Studie hiervan betekent dat NLP onderzoekt hoe mensen hun eigen persoonlijke innerlijke beleving creëren; men zoekt naar patronen, eigenschappen ervan, volgorde (structuren), etc. Als we hier via een NLP-benadering veranderingen in aanbrengen ontstaat er een andere structuur, hetgeen leidt tot ander gedrag en andere emoties. Structuren worden in NLP dus bestudeerd om ze te kunnen veranderen. 2. NLP is modelleren Modelleren houdt in: een menselijk vermogen - vaak van een expert daarin - in kaart brengen om het over te kunnen dragen aan anderen. Door dit te doen fungeert NLP als een algemeen toepasbare onderwijstechniek voor het analyseren, begrijpen en het overdraagbaar maken van menselijke vermogens. Het is hierbij met name de bedoeling om speciale vermogens te vertalen in leerbare technieken. Modelleren is vooral mogelijk via het achterhalen van de structuur van innerlijke ervaringen (zie definitie 1) om deze vervolgens te kunnen overnemen of bij jezelf te kunnen veranderen. 3. NLP is een communicatietechnologie NLP is ook een techniek voor doelgerichte communicatie. Daarbij zijn twee vragen van groot belang: hoe kunnen we iemand door middel van goede communicatie helpen te veranderen? hoe kunnen we zodanig met iemand communiceren dat we zoveel mogelijk informatie krijgen over de structuur van zijn ervaring? (hetgeen immers nodig is om daarin desgewenst verandering teweeg te brengen). NLP is gericht op het bereiken van een hogere effectiviteit bij het communiceren, waarbij `rapport', vertrouwen en wederzijdse betrokkenheid van essentieel belang zijn. In haar op NLP-principes gebaseerde praktische boek `Opleiden, trainen & Presenteren' beschrijft Cobi Brouwer in twee pagina's eenvoudig en kernachtig wat NLP is en doet. Ze stelt dat de NLP-patronen, -vaardigheden en -technieken gericht zijn op effectieve communicatie, persoonlijke ontplooiing en beter leren. Ze geeft verder aan dat NLP ons leert om onze zintuigen - de waarnemingskanalen waarlangs we leren - op praktische wijze te gebruiken. NLP leert : hoe we onze hersens beter kunnen gebruiken hoe we gewenste resultaten kunnen bereiken hoe overtuigingen te beïnvloeden zijn hoe je tot een goed contact kunt komen hoe je op een elegante en effectieve manier kunt communiceren en hoe non-verbale lichaamstaal begrepen en gebruikt kan worden. Bovendien wordt aangegeven dat bij dit alles de grootste waarde gehecht wordt aan respect en integriteit. Wat is NLP.4

5 De drie samenstellende elementen van het begrip NLP staan voor: Neuro (neuron = zenuwcel) Alles wat we doen is een product van wat er in ons centrale zenuwstelsel plaatsvindt: waarnemingsverwerking, gedachten, gevoelens. Linguïstisch (linguïstisch = taalkundig) We organiseren onze zintuiglijke indrukken - de neurologische processen - met behulp van de taal. De taalkundige organisatie resulteert in een persoonlijk en strikt individueel wereldmodel. Programmering (programma = een reeks van instructies die beschrijft hoe gegevens verwerkt moeten worden). We kunnen onze subjectieve ervaringen zo organiseren dat we een bepaald effect bereiken, of juist niet bereiken. Een nieuwe, andere organisatie van dezelfde indrukken leidt tot een andere beleving en andere gedragsmogelijkheden. NLP is geen beroep, noch een wetenschappelijke theorie of verklaringsmodel. Het gaat bij NLP-technieken vaak veel meer om de vraag wat werkt, dan hoe iets werkt. (Nut is belangrijker dan waarheid) NLP is in hoge mate praktisch en gericht op toepassing van datgene wat zijn nut heeft bewezen. Nieuwe technieken worden eerder `uitgevonden' dan dat ze op basis van puur wetenschappelijk inzicht worden ontwikkeld. NLP is een bruikbare, effectieve (leer-) methode die veel toepassingen heeft gevonden op het terrein van onder andere onderwijs en vorming, hulpverlening, psychiatrie, psychotherapie, geneeskunde, kunst, probleemoplossing, leiding geven, organisatie-ontwikkeling, ondernemen en verkoop. Mensen die NLP in hun leven hebben geïntegreerd, ervaren een groter vermogen in het : Orde op zaken stellen. Het gemakkelijker opbouwen van een sfeer van vertrouwen en betrokkenheid. Ontdekken van kwaliteiten bij zichzelf en anderen. Doelgericht met anderen omgaan en werken, resultaten boeken in situaties waar gedrag en motivatie belangrijke factoren zijn. Het inwinnen van nauwkeurige informatie door gebruik te maken van bepaalde taalpatronen. Het observeren van non-verbaal gedrag en inzicht krijgen hoe iemand denkt en hoe die ander de boodschap verwerkt. Het ontdekken van innerlijke vermogens bij zichzelf en anderen. Aanwenden van deze inzichten en vaardigheden om duidelijk, rustig en daadkrachtig dingen voor elkaar te krijgen. Het sneller en beter oplossen van innerlijke conflicten bij zichzelf en van conflicten die tussen mensen spelen. Leven, in plaats van overleven. Verder biedt NLP hulp bij o.a. machtsconflicten, angsten, overmatig perfectionisme, fobieën, beheersingsdrama's, trauma s, ouder-kind-relaties, zelf-beperking, etc. NLP : Communicatie met Jezelf en de Ander! Beroepshalve biedt NLP een nieuw soort competentie, vooral daar waar : gedrag en motivatie een bepalende rol spelen ( leiding geven ) kennisoverdracht centraal staat ( presentatie ) conflictsituaties gehanteerd worden C de kunst verstaan dient te worden om mensen duurzaam te laten samenwerken, met behoud van hun eigen identiteit. Wat is NLP.5

6 3. Basisvooronderstellingen van het NLP-model In het voorafgaande zijn reeds verschillende uitgangspunten van het NLP-model globaal aan de orde geweest. In dit gedeelte wil ik in een tiental punten nog eens een aantal essentiële `vooronderstellingen' van NLP op een rijtje zetten. 1. Ons contact met de wereld verloopt via de vijf zintuigen: zien, horen, voelen, ruiken, proeven. Via de zintuigen bouwen we een individueel model op van de wereld. Bij het opbouwen van dit eigen wereldmodel spelen generaliseren (= algemeen maken), deletie (= weglaten wat niet past) en distorsie (= vervormen en aanpassen) een grote rol. Generalisatie, weglating en vervorming worden universele modelleringsprincipes genoemd. 2. De constructie van ons wereldmodel wordt mede bepaald door diverse waarnemingsfilters: a fysiologische, door de beperking van de zintuigen b sociale en culturele: wat nog `ervaarbaar' is en specifiek is voor een bepaalde cultuur of groep, of wat daar gewoonte is c individuele filters, samenhangend met de persoonlijke levensgeschiedenis. Ook dit gegeven draagt bij aan een strikt persoonlijke representatie van ervaringen in relatie tot iemands wereldmodel. 3. Om onze ervaringen over te brengen beschikken we over taal. Via taal coderen en decoderen we onze zintuiglijke representaties. Wat iemand daarover in eerste instantie zegt duidt men aan met de term oppervlaktestructuur. Door het stellen van de juiste vragen - dus optimaal te communiceren - kunnen we iemands dieptestructuur achterhalen en zodoende meer zicht krijgen op het wereldmodel dat de ander hanteert. 4. Zoals al aangegeven vormen we weergaven (representaties) van de wereld via de vijf zintuigsystemen: beelden (visueel) geluiden (auditief) (ge)voelen (kinesthetisch) smaak (gustatief) geur (olfactatief). Mensen verschillen in voorkeur voor een bepaald representatiesysteem en in de mate waarin dat systeem hun voorkeur geniet. We kunnen zeggen dat iemand vooral visueel, auditief, etc. is ingesteld. Non-verbale reacties vormen daarbij (voor anderen) de belangrijkste bron van informatie, veel belangrijker nog dan het verbale. Non-verbale reacties zijn grotendeels onbewust en geven betrouwbaardere informatie dan taal. 5. NLP gaat ervan uit dat ieder menselijk vermogen via modelleren overdraagbaar is, namelijk door de eigen subjectieve ervaring net zo te construeren als de persoon waarvan men wil leren. Door modelleren is het mogelijk een aanmerkelijke vermindering van benodigde leertijd te bereiken. Dit is echter niet onbeperkt het geval; als iemand over te weinig `capaciteiten' beschikt kan het overnemen van een bepaalde vaardigheid zeer tijdrovend of te ingewikkeld zijn. Daarom is pre-selectie noodzakelijk; dit voorkomt teleurstelling en frustratie. Wat is NLP.6

7 6. leder mens heeft op bewust en onbewust niveau de beschikking over een groot aantal hulpbronnen, zoals mentale- en gedragsmatige voorstellings- en keuzemogelijkheden en energie. Het gaat erom die hulpbronnen effectief aan te wenden. Rekening houdend met de specifieke mentale, fysieke en omgevings(on)mogelijkheden zijn iemands vermogens (en daarmee zijn verdere ontwikkeling als individu) het resultaat van hoe hij/zij zijn subjectieve ervaringen organiseert. Zijn verdere ontwikkeling is daarvan in hoge mate afhankelijk. Als je bovendien weet te achterhalen hoe die `organisatiestructuur' bij een ander (een model) in elkaar zit, kun je in principe dit vermogen van een ander overnemen en bij jezelf ontwikkelen. 7. Een individu is opgebouwd uit `parts, zogenaamde sub-persoonlijkheden, met ieder hun eigen gedachten, gedrag, gevoelens, waarden, overtuigingen en identiteit. Negatieve `parts' beïnvloeden ons leven en welzijn zelfs in sterkere mate dan de positieve. NLP biedt tal van technieken om deze negatieve delen van de persoon te herkaderen en ze zo te verwerken of te neutraliseren. Menselijk gedrag is steeds context-afhankelijk. Dat wil zeggen dat iemand steeds het gedrag vertoont dat voor hem/haar in die bepaalde situatie als het beste en het meest functioneel wordt ervaren. Een beter alternatief wordt (later) meestal direct geaccepteerd als het tenminste binnen iemands wereldmodel past. Alles wat mensen doen is er uiteindelijk op gericht volledig zichzelf te worden, op integratie van alle sub-persoonlijkheden. Het uitbouwen of versterken van positieve eigenschappen en het uitbannen of neutraliseren van de negatieve `parts' maken daar onderdeel van uit. NLP draagt ideeën, instrumenten en vaardigheden aan die het leven kunnen veranderen in de richting die iemand zelf wil. Het gaat daarbij tevens om het zelf stellen en stap voor stap realiseren van duidelijke doelen. 8. Zoals aangegeven ontwikkelt ieder mens een persoonlijk wereldmodel. Dit wereldmodel berust op een systeem van overtuigingen, die als `logische niveaus in een reeks te plaatsen zijn. In volgorde van belangrijkheid gaat het om wat ik geloof over mijn omgeving, overtuigingen over mijn gedrag, overtuigingen over mijn vermogens, overtuigingen over de werkelijkheid (over overtuigingen), overtuigingen over wie ik ben en overtuigingen over de grotere gehelen waar ik deel van ben. NLP stelt dat onze overtuigingen onze vermogens en onze gedragingen bepalen. Omdat overtuigingen, net als andere subjectieve ervaringen, een structuur hebben kunnen ze ook worden veranderd. Persoonlijke wereldmodellen die het meeste variatie bieden (o.a. wat betreft overtuigingen) zijn het meest ecologisch van aard. Dit type modellen zijn effectief omdat ze niet uitgaan van de keuze tussen `waar' en `onwaar' maar omdat ze zich richten op een flexibele structuur. 9. Leren en ontwikkelen vereisen een positieve en gemotiveerde houding. De aanwezigheid van persoonlijke problemen vormt een blokkade voor leren. De inspanning moet dan eerst worden gericht op het elimineren van de interne problemen; pas daarna kan men met echt leren beginnen. Leren is, in de NLP-opvatting, geen aanleg maar een instelling. NLP gaat ervan uit dat elke positieve of negatieve reactie bijdraagt aan de ervaring en dus deel uitmaakt van het leerproces. Een negatief resultaat wordt niet beschouwd als mislukking, maar als feedback. Van deze feedback kunnen we later weer uitstekend gebruik maken. 10. NLP is sterk actiegericht en gaat ervan uit dat persoonlijke verandering beter gerealiseerd kan worden als men vooraf de uitkomst kent. Dus als men duidelijke persoonlijke doelstellingen formuleert en deze consequent nastreeft. Vijf grondbeginselen voor succes, volgens NLP-inzichten, zijn: a. Weet wat je wilt bereiken: ken je uitkomst b. Onderneem actie c. Wees zintuiglijk scherpzinnig d. Wees flexibel in je gedrag e. Ga te werk vanuit een fysiologie en psychologie die gericht is op het bereiken van perfectie Wat is NLP.7

8 4 Boekenlijst De hierna volgende boekenlijst geeft natuurlijk geen compleet beeld van de lectuur welke in Nederland en wereldwijd op het gebied van NLP beschikbaar is, maar een selectie waarbij de geïnteresseerde in NLP vast een indruk kan krijgen van de mogelijkheden.. 1 Het spel tussen bewuste en onderbewuste door Paul Liekens. Ankh-Hermes ISBN Dit boek is zeer geschikt om een algemene indruk te krijgen over NLP. Het is relatief eenvoudig en begrijpelijk geschreven en omvat de belangrijkste basistechnieken van NLP. Het boek is sterk gericht op de lezer en niet zozeer bedoeld voor therapeutisch werk. 2 Je Ongekende Vermogens door Anthony Robbins Servire ISBN Dit boek wordt door sommigen beschouwd als het basis-handboek voor NLP. De 'Amerikaanse' opzet en verteltrant lijken soms wat overdreven, maar daar leer je 'door heen te kijken'. Het taalgebruik is voor sommigen wat lastig en de voorbeelden welke worden gegeven lijken vaak 'ver weg' en te mooi om waar te zijn. Echter, als je 'alles' over de NLP motivatie-basis-technieken wil lezen, is dit boek een aardige optie. 3 De Vuur loper door Emile Ratelband Ratelband Research Instituut ISBN Een populair boek geschreven door een bekende en befaamde Enter-trainer, 'Mister NLP' zoals hij zichzelf noemt. Sommigen vinden het boek een slap aftreksel van het boek van Robbins. Ook hier is verteltrant vaak overdreven doch dit is geheel volgens de enthousiaste stijl van Ratelband die zonder meer succesvol is vanwege zijn goed bezochte seminars voor particulieren en bedrijfsleven. 4 Essenties van NLP door Lucas Derks & Jaap Hollander Servire ISBN In dit boek worden vrijwel alle aspecten van NLP behandeld. Het is zeer uitgebreid en over het algemeen prettig geschreven. Veel informatie is (nog) niet geschikt voor de beginnende NLPer, doch in de loop van de trainingen worden de meeste onderwerpen behandeld en geoefend. Ook zeer geschikt als naslagwerk. 5 De Bijzondere reis van EEN PRIKKEL door Bouke de Boer Uitgeverij: de Prikkel, Limmen Een eerlijk boek over NLP op een lekker eenvoudige manier geschreven. Zonder hoogdravend taalgebruik, geen opgeklopte kreten maar typisch een boek voor mensen die willen weten wat NLP inhoudt, wat je er mee kunt. 6 NLP voor Dummies door Romilla Ready en Kate Burton Adddison Wesley ISBN NLP voor Dummies is bijzonder geschikt voor mensen die nader kennis willen maken met NLP. Het boek is geschreven door twee Engelse NLP-professionals en geredigeerd door Jan Damen van EduCare. Door de opzet, de indeling en de prettige leesstijl is het een boek dat lekker leest. Het boek maakt deel uit van de door EduCare verstrekte documentatie bij het volgen van de NLP Practitioner opleiding. Wat is NLP.8

Geschiedenis van NLP

Geschiedenis van NLP Geschiedenis van NLP Neuro Linguïstisch Programmeren is een communicatie systeem dat is ontwikkeld door een groep mensen in de jaren 70 in Amerika. NLP was oorspronkelijk bedoeld om de componenten, die

Nadere informatie

NLP PRACTITIONER 2015

NLP PRACTITIONER 2015 2015 ERKEND, PRAKTIJKGERICHT EN VERBREDEND De erkende NLP Practitioner opleiding van the Sphere is praktijkgericht en verbredend. Het biedt een uitstekende structuur voor effectieve communicatie, persoonlijke

Nadere informatie

NLP PRACTITIONER 2016

NLP PRACTITIONER 2016 2016 ERKEND, PRAKTIJKGERICHT EN VERBREDEND De erkende NLP Practitioner opleiding van ISEMI is praktijkgericht en verbredend. Het biedt een uitstekende structuur voor effectieve communicatie, persoonlijke

Nadere informatie

NLP MASTER PRACTITIONER

NLP MASTER PRACTITIONER 2016 ERKEND, PRAKTIJKGERICHT EN VERDIEPEND De NLP Master Practitioner opleiding is een verdieping in je professionele ontwikkeling. In deze opleiding wordt je meester in communicatie- en gedragsverandering.

Nadere informatie

Februari 2012 Workshop Eviont

Februari 2012 Workshop Eviont Het Brein heeft een doel nodig! Februari 2012 Workshop Eviont Het Brein heeft een doel nodig! Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE...2 LEESWIJZER...3 INLEIDING...4 STAP 1: HET KADER...5 STAP 2: STATE, GEDRAG EN

Nadere informatie

Een Introductie Dolf lf van der Haven

Een Introductie Dolf lf van der Haven Een Introductie Dolf van der Haven Agenda Wie ben ik (hier)? Vooroordelen Overzicht van NLP Whiteboard sessie Wie ben ik (hier)? Drs. Geofysica (1995) Network & System Consultant IBM Network Engineer MCI

Nadere informatie

Je doel behalen met NLP.

Je doel behalen met NLP. Je doel behalen met NLP. NLP werkt het beste als al je neurologische niveaus congruent zijn. Met andere woorden: congruent zijn betekent wanneer je acties en woorden op 1 lijn zijn met je doelen, overtuigingen,

Nadere informatie

Het NLP communicatie model

Het NLP communicatie model Het NLP communicatie model Ontdek jouw communicatie waarnemingsfilters Leef je natuurlijk leiderschap 1 Inleiding Op het moment dat veranderingen in een organisatie plaatsvinden is communicatie één van

Nadere informatie

Wat is NLP Introductie

Wat is NLP Introductie Wat is NLP Introductie Wat is NLP/Introductie Paul Bomers, 2010-V1.2 Inhoudsopgave Introductie... 3 Voor wie, en voor wat is NLP?... 3 Hoe is NLP ontstaan?... 4 Waar is NLP op gebaseerd?... 4 Is NLP alleen

Nadere informatie

Business practitioner in 12 dagen Een dynamische mix tussen theorie en praktijk. Toepassingen. Dag 1: Anders naar business kijken. Dag 1: Anders leren

Business practitioner in 12 dagen Een dynamische mix tussen theorie en praktijk. Toepassingen. Dag 1: Anders naar business kijken. Dag 1: Anders leren Business practitioner in 12 dagen Een dynamische mix tussen theorie en praktijk Toepassingen Dag 1: Anders naar business kijken Inhoud: Wat is NLP? Modelling: de kunst van het observeren en nabootsen tot

Nadere informatie

Mentale Strategieën in de sport met behulp van NLP

Mentale Strategieën in de sport met behulp van NLP Mentale Strategieën in de sport met behulp van NLP Dit seizoen ga ik het maken! Wanneer het voorjaar z n intrede doet en de wedstrijden weer beginnen, is het tijd voor nieuw elan. Vele sporters zullen

Nadere informatie

Licensed Practitioner of Neuro-Linguistic Programming

Licensed Practitioner of Neuro-Linguistic Programming Licensed Practitioner of Neuro-Linguistic Programming Studieprogramma 2015 Lelystad, april 2015-1 - Inleiding... 3 Hoe en waarom NLP leren?... 4 Subjectiviteit en ervaring... 4 Trainen en ervaren... 4

Nadere informatie

Dubbele identiteit. Anja Bekink! Samenwerking: het CJG van ons allen of ieder voor zich? Door:

Dubbele identiteit. Anja Bekink! Samenwerking: het CJG van ons allen of ieder voor zich? Door: Dubbele identiteit Samenwerking: het CJG van ons allen of ieder voor zich? Door: Programma Welke dubbele identiteit? Wil niet of kan niet? De casus & de cirkel The Matrix & de Verrassingen De professional

Nadere informatie

HET RAAMWERK VAN DE TRAINING

HET RAAMWERK VAN DE TRAINING HET RAAMWERK VAN DE TRAINING Omdat faalangst een conflict veroorzaakt tussen gevoelens, gedrag en gedachten, bestaat dit programma uit drie clusters van aan te leren vaardigheden in deze drie verschillende

Nadere informatie

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 JE ONBEWUSTE PROGRAMMEREN VOOR EEN GEWELDIGE TOEKOMST De meeste mensen weten heel goed wat ze niet willen in hun leven, maar hebben vrijwel geen

Nadere informatie

Wat is N.L.P.? NLP (Neuro-Linguistic-Programming)

Wat is N.L.P.?  NLP (Neuro-Linguistic-Programming) Wat is N.L.P.? NLP (Neuro-Linguistic-Programming) is de studie van de structuur der menselijke ervaring en meer specifiek daarin de communicatie. Ontstaan uit nauwkeurige observaties en diepgaande interviews

Nadere informatie

Sonnevelt Opleidingen Communicatiespecialist

Sonnevelt Opleidingen Communicatiespecialist Beste lezer, Als student bij Sonnevelt heb je altijd een streepje voor. Naast het lesmateriaal willen we onze studenten altijd de gelegenheid geven zich verder te verdiepen in hun vakgebied. In dit e-book

Nadere informatie

EMOTIONELE INTELLIGENTIE

EMOTIONELE INTELLIGENTIE EMOTIONELE INTELLIGENTIE drs. S. van den Eshof 1 SITUATIE Wat zijn emoties en welke invloed hebben ze op ons leven? Sommige mensen worden bestempeld als over-emotioneel, terwijl anderen van zichzelf vinden

Nadere informatie

Vier stromingen rondom paradigma s

Vier stromingen rondom paradigma s Vier stromingen rondom paradigma s De verdieping van het thema paradigma wordt hier langs vier stromingen nader uitgewerkt: (1) NLP neuro-linguïstisch programmeren (2) RET rationele effectiviteitstraining

Nadere informatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie Doelen stellen NLP is een doelgerichte, praktische en mensvriendelijke techniek. NLP = ervaren, ervaren in denken, voelen en doen. Middels een praktisch toepasbaar model leren we om de eigen hulpmiddelen,

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE - 2 -

INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE - 2 - Workshops Top Secretaries 2012 INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE - 2-1 TRAININGSCARROUSEL - 3-1.1. Projectmanagement - 3-1.2. Overtuigend beïnvloeden - 4-1.3. Communiceren met NLP - 5-1.4. Effectiever met emotionele

Nadere informatie

De opleiding tot NLP Practitioner

De opleiding tot NLP Practitioner De opleiding tot NLP Practitioner Wat is Neuro-Linguïstisch Programmeren (NLP)? Neuro Linguïstisch Programmeren (NLP ) wordt gedefinieerd als: de structuur van de subjectieve ervaring en wat daaruit verwacht

Nadere informatie

Model van de logische niveaus

Model van de logische niveaus Model van de logishe niveaus 3 Logishe niveaus van Dilts De logishe niveaus van Dilts geven een ondersheid in niveaus aan waarop doelen stellen, visie en missie op het persoonlijke vlak zih afspelen. Hierdoor

Nadere informatie

De vooronderstellingen de basishouding van de coach/begeleider

De vooronderstellingen de basishouding van de coach/begeleider De vooronderstellingen de basishouding van de coach/begeleider Hier volgen de 10 vooronderstellingen uit NLP. Deze vooronderstellingen zijn niet per definitie waarheden. Het zijn aannames/overtuigingen

Nadere informatie

Kort testje: ik stel enkele vragen. Daarna vertelt ieder waar hij keek en dus welke persoonlijkheid hij waarschijnlijk heeft.

Kort testje: ik stel enkele vragen. Daarna vertelt ieder waar hij keek en dus welke persoonlijkheid hij waarschijnlijk heeft. Tekst bij PPt Workshop MatriXmethode, Congres Investeren in Verlies loont, 1 juni 2012, Huissen Dia 1 Wat kun je verwachten dit uur? *** Tekst van dia *** Dia 2 Welk representatie systeem heeft ieder.

Nadere informatie

De terugkeer naar het ware zelf! Leven en werken vanuit innerlijke kracht en verantwoordelijkheid!

De terugkeer naar het ware zelf! Leven en werken vanuit innerlijke kracht en verantwoordelijkheid! De terugkeer naar het ware zelf! Leven en werken vanuit innerlijke kracht en verantwoordelijkheid! Door: Nathalie van Spall De onzichtbare werkelijkheid wacht om door onze geest binnengelaten te worden.

Nadere informatie

Integrale lichaamsmassage

Integrale lichaamsmassage Integrale lichaamsmassage Eindtermen theorie: - De therapeut heeft kennis van anatomie/fysiologie en pathologie m.b.t. Integrale lichaamsmassage; - De therapeut is zich ervan bewust dat een massage behandeling

Nadere informatie

Inhoud. coaching. Opleidingen, cursussen, workshops

Inhoud. coaching. Opleidingen, cursussen, workshops Inhoud coaching Opleidingen, cursussen, workshops Inhoud Les 1. Wat is coaching? Coaching: verwezenlijk je dromen en ervaar succes! Stappenplan Het beroep Wat is coaching en wat is het niet? De verschillen

Nadere informatie

Zelfleiderschap HIGH QUALITY PEOPLE HAVE HIGH QUALITY LIVES KWALITEIT, SUCCES EN AUTHENTICITEIT IN LEVEN EN WERK

Zelfleiderschap HIGH QUALITY PEOPLE HAVE HIGH QUALITY LIVES KWALITEIT, SUCCES EN AUTHENTICITEIT IN LEVEN EN WERK Cor van Leeuwen Zelfleiderschap HIGH QUALITY PEOPLE HAVE HIGH QUALITY LIVES KWALITEIT, SUCCES EN AUTHENTICITEIT IN LEVEN EN WERK Benut je vermogens en verhoog je authentieke impact. Vrijheid, onafhankelijkheid,

Nadere informatie

Piramide van (neuro)logische niveaus

Piramide van (neuro)logische niveaus Piramide van (neuro)logische niveaus De gedragspiramide geeft weer hoe wij als mensen zijn georganiseerd, hoe onze psyche is opgebouwd en geeft antwoord op vragen als: Hoe ontwikkel ik mijzelf effectief?

Nadere informatie

NLPcentrumZNL. NLP opleidingen

NLPcentrumZNL. NLP opleidingen NLP opleidingen Algemene informatie (NLP Centrum Zuid Nederland) is het instituut voor training, coaching en persoonlijke begeleiding. De basis waarop wij werken is NLP, ofwel neurolinguïstisch programmeren.

Nadere informatie

Minor NLP: Opleiding Technician en Practitioner

Minor NLP: Opleiding Technician en Practitioner Minor NLP: Opleiding Technician en Practitioner Faculteit Economie en Management Minor NLP: Opleiding Technician en Practitioner NLP NLP staat voor Neuro Linguïstisch Programmeren (Bandler en Grinder,

Nadere informatie

19. NLP Business Practitioner Test

19. NLP Business Practitioner Test 19. NLP Business Practitioner Test Test je kennis... Inleiding Je bent zover dat je de test kunt maken. Het is de bedoeling dat je een 10 haalt en daarom mag je hem zo vaak inleveren als je wilt. Het boek

Nadere informatie

N. L. P. Communicatiemodel

N. L. P. Communicatiemodel N. L. P. Communicatiemodel Erik Willems Disclaimer Deze uitgave is met de grootst mogelijke zorg samengesteld. Niets eruit mag worden gekopieerd in welke vorm dan ook zonder toestemming van de auteur.

Nadere informatie

Persoonlijke coaching. 19 maart 2009. Welkom!

Persoonlijke coaching. 19 maart 2009. Welkom! Persoonlijke coaching als leervorm 19 maart 2009 Welkom! Ik wil, ik weet, ik kan... en toch doe ik het niet! 19 maart 2009 Welkom! Prestaties bekeken Prestatie = Potentieel - interferentie Ik als coach:

Nadere informatie

Professioneel Effectief & Persoonlijk

Professioneel Effectief & Persoonlijk Professioneel Effectief & Persoonlijk Academie voor NLP NLP Master Practitioner Beweeg mee met je Perspectief Academie voor NLP De Academie voor NLP staat voor persoonlijke ontwikkeling van mensen. Wij

Nadere informatie

Hieronder lichten we de zes niveaus toe.

Hieronder lichten we de zes niveaus toe. De neurologische niveaus Het model van de neurologische niveaus is een belangrijk NLP fundament. Robert Dilts heeft het model neurologische niveaus ontwikkeld naar het voorbeeld van het werk van Gregory

Nadere informatie

Overtuigingen en gedrag

Overtuigingen en gedrag Overtuigingen en gedrag Om iets te bereiken, zijn overtuigingen en waarden van essentieel belang. Overtuigd zijn van een bepaald toekomstbeeld, en geloven in de mogelijkheden en eigen capaciteiten voor

Nadere informatie

De gedragscriteria voldoen aan deze voorwaarden: duidelijk en begrijpbaar observeerbaar en meetbaar geen waardeoordeel

De gedragscriteria voldoen aan deze voorwaarden: duidelijk en begrijpbaar observeerbaar en meetbaar geen waardeoordeel Basisvaardigheden Algemeen Voor elke basisvaardigheid is omschreven wat de betekenis is = soort van definitie Daarnaast is een vertaling in (observeerbare) gedragscriteria gegeven om te kunnen scoren in

Nadere informatie

WAT IS DE KRACHT VAN DE NLP TRAININGEN VAN MINDABLE?

WAT IS DE KRACHT VAN DE NLP TRAININGEN VAN MINDABLE? NLP PRACTIONERSOPLEIDING VAN MINDABLE WAT IS DE KRACHT VAN DE NLP TRAININGEN VAN MINDABLE? Deze trainingen richten zich op mensen, die de impact van hun communicatie willen vergroten en tegelijkertijd

Nadere informatie

communicatie vanuit systeemtheoretisch perspectief Je kunt niet niet communiceren, besef het! (er is geen nooduitgang)

communicatie vanuit systeemtheoretisch perspectief Je kunt niet niet communiceren, besef het! (er is geen nooduitgang) Workshop Taal, veel meer dan praten. Koolhof Coaching en Training Over de complexiteit van communicatie Onderwerp: Uitgangspunt: communicatie vanuit systeemtheoretisch perspectief Je kunt niet niet communiceren,

Nadere informatie

Persoonlijk Leiderschap

Persoonlijk Leiderschap Persoonlijk Leiderschap 10-DAAGS PROGRAMMA Een effectieve, krachtige, opleiding om het beste uit jezelf en daarmee ook uit anderen te halen Door Berry de Boer en Edwin Luijendijk 2 Persoonlijk leiderschap

Nadere informatie

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden.

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden. 10 vaardigheden 3 Netwerken 7 Presenteren 1 Argumenteren 10 Verbinden Beïnvloeden 4 Onderhandelen Onderzoeken Oplossingen zoeken voor partijen wil betrekken bij het dat u over de juiste capaciteiten beschikt

Nadere informatie

Tweede herzien druk 2008

Tweede herzien druk 2008 Tweede herzien druk 2008 Copyright 2008 Outwise Performance Improvement, Zeist Copyright 2007 tekst Eelco Wisman Vormgeving omslag Drukkerij Malden Omslagfoto Janneke Verbakel Zetwerk Drukkerij Malden

Nadere informatie

Smara Siddhi - Informatie NLP Practitioners 2014. Opleiding tot Practitioner in NLP. Pagina 1

Smara Siddhi - Informatie NLP Practitioners 2014. Opleiding tot Practitioner in NLP. Pagina 1 Opleiding tot Practitioner in NLP Pagina 1 Kennismaking Smara Siddhi is een internationaal opleidingsinstituut voor communicatie en Neuro Linguistisch Programmeren (NLP). Al sinds 2001 biedt Smara Siddhi

Nadere informatie

NLP in Business. Voor wie? Wat is nlp in Business? Practitioner & Master-Practitioner opleidingen in Neuro-Linguïstisch programmeren

NLP in Business. Voor wie? Wat is nlp in Business? Practitioner & Master-Practitioner opleidingen in Neuro-Linguïstisch programmeren NLP in Business Practitioner & Master-Practitioner opleidingen in Neuro-Linguïstisch programmeren Voor wie? Wil je nieuwe groeimogelijkheden ontdekken en leren gebruiken? Wil je sterker in je schoenen

Nadere informatie

Het veld is niet het gebied

Het veld is niet het gebied Annemie Hanssen In gesprek met Robert Dilts en Judith Delozier over Derde Generatie NLP Het veld is niet het gebied Derde Generatie NLP is een veelbesproken nieuwe ontwikkeling in NLP-land. Of hebben we

Nadere informatie

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen Moraal Resultaatgericht Coachen coaching & training voor bedrijven en particulieren Hoornplantsoen 64 2652 BM Berkel en Rodenrijs telefoon 010-5225426 Hoornplantsoen 64 mobiel 06-40597816 info@resultaatgericht-coachen.nl

Nadere informatie

MPA Mind Sonar. Waarvoor gebruiken we het?

MPA Mind Sonar. Waarvoor gebruiken we het? MPA Mind Sonar Wat is het? MPA Mind Sonar is een methode waarmee iemands denkstijl gemeten wordt: een soort röntgenapparaat voor het denken. Het programma bepaalt 13 denkstijlelementen (metaprogramma s).

Nadere informatie

Welkom bij Bamboeschool

Welkom bij Bamboeschool Brochure Bamboe-1 wordt later De faketekst De faketekst is dus een tekst die eigenlijk nergens over gaat. Het grappige is, dat mensen deze toch vaak lezen. Zelfs als men weet dat het om een faketekst gaat,

Nadere informatie

KUIL -methodiek & Gehanteerde Theoretische Modellen

KUIL -methodiek & Gehanteerde Theoretische Modellen KUIL -methodiek & Gehanteerde Theoretische Modellen Inleiding Bureau Lolkema houdt zich bezig met veranderingsprocessen bij mensen in/en organisaties. Daarbij richten wij ons primair op de ontwikkeling

Nadere informatie

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Denken en intuïtie

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Denken en intuïtie Denken en intuïtie Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING Denken en intuïtie Den Haag, 2015 Eerste druk, november 2015 Vormgeving: Ron Goos Omslagontwerp: Ron Goos Eindredactie: Frank Janse Copyright

Nadere informatie

Opleiding tot Master in NLP

Opleiding tot Master in NLP Opleiding tot Master in NLP Kennismaking Smara Siddhi is een internationaal opleidingsinstituut voor Neuro Linguïstisch Programmeren (NLP) en Systemisch Werk. Al sinds 2001 biedt Smara Siddhi gecertificeerde

Nadere informatie

klantgerichtheid... ... klanteninzicht... ... groepsdynamica... ... omgaan met diversiteit... ... stemgebruik... ... taalvaardigheid... ...

klantgerichtheid... ... klanteninzicht... ... groepsdynamica... ... omgaan met diversiteit... ... stemgebruik... ... taalvaardigheid... ... P1 VOORBEELD OBSERVATIE-INSTRUMENT GROEP klantgerichtheid klanteninzicht groepsdynamica omgaan met diversiteit PRESENTATIE stemgebruik taalvaardigheid non-verbaal communiceren professionele houding PERSOON

Nadere informatie

& Academie voor NLP. Business NLP Basics. Basisopleiding in Persoonlijke Effectiviteit

& Academie voor NLP. Business NLP Basics. Basisopleiding in Persoonlijke Effectiviteit & Business NLP Basics Basisopleiding in Persoonlijke Effectiviteit hovelingsjanse is de interdisciplinaire organisatie die meerwaarde biedt op het gebied van veranderen: door van dichtbij die verandering

Nadere informatie

ogen en oren open! Luister je wel?

ogen en oren open! Luister je wel? ogen en oren open! Luister je wel? 1 Verbale communicatie met jonge spelers Communiceren met jonge spelers is een vaardigheid die je van nature moet hebben. Je kunt het of je kunt het niet. Die uitspraak

Nadere informatie

BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN

BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN ACHTERGROND De International Association of Facilitators (IAF) is een internationale organisatie met als doel om de kunst en de praktijk van het professioneel faciliteren

Nadere informatie

Centrum Bergkristal Studieplan Deelopleiding Holistisch Integratief Coach en/of Counsellor

Centrum Bergkristal Studieplan Deelopleiding Holistisch Integratief Coach en/of Counsellor Centrum Bergkristal Studieplan Deelopleiding Holistisch Integratief Coach en/of Counsellor Modules Holistisch Integratief Coach en/of Counsellor 1. Psychologie en Psychopathologie 2. Sociale psychologie

Nadere informatie

Licensed Practitioner of Neuro-Linguistic Programming TM

Licensed Practitioner of Neuro-Linguistic Programming TM Licensed Practitioner of Neuro-Linguistic Programming TM Informatie en studieprogramma 2016 aanmelden: splendesco.nl/nlp-practitioner Alle informatie in deze brochure is onder voorbehoud van fouten. Inleiding

Nadere informatie

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken?

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken? Werkblad: 1. Wat is je leerstijl? Om uit te vinden welke van de vier leerstijlen het meest lijkt op jouw leerstijl, kun je dit simpele testje doen. Stel je eens voor dat je zojuist een nieuwe apparaat

Nadere informatie

informatie Gecombineerde Training Persoonlijk Leiderschap & Teamontwikkeling

informatie Gecombineerde Training Persoonlijk Leiderschap & Teamontwikkeling informatie Gecombineerde Training Persoonlijk Leiderschap & Teamontwikkeling Intraverte Lead Le Chevalierlaan 19 8162 PD Epe info@soin.nl Train jezelf ervaar minder stress, meer creativiteit en betere

Nadere informatie

Ulrica WF van Panhuys Authentic Leadership www.uwfvanpanhuys.com

Ulrica WF van Panhuys Authentic Leadership www.uwfvanpanhuys.com Module 1 Profileren van de emotionele intelligentie: Team Effectiviteit (). De Team Effectiviteit wordt vastgesteld door het identificeren, vaststellen en beheersen van de emotionele intelligentie van

Nadere informatie

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten Tot een geloofsgesprek komen I Ontmoeten Het geloofsgesprek vindt plaats in een ontmoeting. Allerlei soorten ontmoetingen. Soms kort en eenmalig, soms met mensen met wie je meer omgaat. Bij de ontmoeting

Nadere informatie

Stress & Burn Out. ubeon Academy

Stress & Burn Out. ubeon Academy Stress & Burn Out ubeon Academy Programma Stress & Burn Out, twee thema s die tot voor kort taboe waren in vele werkomgevingen, vragen vandaag de dag extra aandacht. Naast opleidingen gericht op individuele

Nadere informatie

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT Naam stagiair(e):... Stageplaats (+ adres):...... Tussentijdse evaluatie Eindevaluatie Stageperiode:... Datum:.. /.. / 20.. Stagementor:...

Nadere informatie

Opleidingsgids Opleiding tot paardencoach

Opleidingsgids Opleiding tot paardencoach Opleidingsgids Opleiding tot paardencoach 2 Wat is het EOCP Het Europees Opleidingscentrum Paardencoaches is hét opleidingcentrum voor mensen die willen coachen met paarden of al paardencoach zijn. Het

Nadere informatie

Toelichting op de thema-avonden

Toelichting op de thema-avonden Toelichting op de thema-avonden Kleuren Wat is eigenlijk kleur? Hoe komt het dat kleur zo n invloed op ons heeft? We zien overal kleuren om ons heen. Dit zien doen we met onze ogen. Via onze ogen gaat

Nadere informatie

Focus Group Seminar Versterk je persoonlijke balans en effectiviteit Zaterdag 23 Januari 2016

Focus Group Seminar Versterk je persoonlijke balans en effectiviteit Zaterdag 23 Januari 2016 Focus Group Seminar Versterk je persoonlijke balans en effectiviteit Zaterdag 23 Januari 2016 olv Annemieke Meurs en Saskia van Wijngaarden Focus Group Seminar Focus Group is een workshop gefocust op creatieve

Nadere informatie

Caycediaanse Sofrologie Informatieve lezing

Caycediaanse Sofrologie Informatieve lezing Caycediaanse Sofrologie Informatieve lezing Sofrologie, ontstaan in 1960 Dr. Alfonso Caycedo Psychiater, grondlegger van de Sofrologie SOS evenwicht PHREN bewustzijn LOGOS studie Geschiedenis van de Sofrologie

Nadere informatie

Van waar je bent, naar waar je wilt zijn

Van waar je bent, naar waar je wilt zijn Training en coaching Van waar je bent, naar waar je wilt zijn Waarvoor kies je bij Move by Coaching? Move by Coaching helpt mensen en organisaties om, in deze wereld waarin zoveel belemmeringen kunnen

Nadere informatie

Kiezen voor coaching als managementstijl

Kiezen voor coaching als managementstijl Kiezen voor coaching als managementstijl Druk, druk druk! Bijna iedere manager kent wel dit gevoel. Beter leren delegeren dus! Om te kunnen delegeren heb je echter verantwoordelijke en zelfsturende medewerkers

Nadere informatie

door Sytse en Marlies Tjallingii

door Sytse en Marlies Tjallingii door Sytse en Marlies Tjallingii September 2013 Inhoud 1. Doelen voor vervolgcursus... 5 1. Kennismaken... 5 2. Incidentoefening... 5 3. Criteria voor een SMART doel... 5 4. Doelen met de vervolgcursus...

Nadere informatie

De kracht van NLP. Praktische informatie Data: 12, 13 mei en 10 juni 2014. Investering: 450,- inclusief koffie, thee, lunch en syllabus

De kracht van NLP. Praktische informatie Data: 12, 13 mei en 10 juni 2014. Investering: 450,- inclusief koffie, thee, lunch en syllabus De kracht van NLP 13-1-2014 De kracht van NLP Hoe werken jouw denkpatronen, je taalgebruik en hoe beïnvloeden deze elementen jouw gedrag? Neuro-Linguïstisch Programmeren (NLP) gaat over deze wisselwerking.

Nadere informatie

Exameneisen NLP Practitioner

Exameneisen NLP Practitioner Exameneisen NLP Practitioner Het examen Onze opleiding wordt afgesloten met een toetsmoment. Wij vinden het belangrijk dat elke deelnemer voor zichzelf helder heeft waar hij/zij staat ten opzichte van

Nadere informatie

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren BEGRIJP JE WAT IK ZEG? Over communicatie, luisteren en vooroordelen Situering Om op een zinvolle manier met elkaar te communiceren, heb je veel vaardigheden nodig. De doelstellingen van deze trainingsachtige

Nadere informatie

Functieprofiel Young Expert

Functieprofiel Young Expert 1 Laatst gewijzigd: 20-7-2015 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1 Ervaringen opdoen... 3 1.1 Internationale ervaring in Ontwikkelingssamenwerkingsproject (OS)... 3 1.2 Nieuwe vaardigheden... 3 1.3 Intercultureel

Nadere informatie

Welke vaardigheden hebben een invloed op het al dan niet succesvol zijn van het outplacement?

Welke vaardigheden hebben een invloed op het al dan niet succesvol zijn van het outplacement? Welke vaardigheden hebben een invloed op het al dan niet succesvol zijn van het outplacement? Definitie outplacement Outplacement is een geheel van begeleidende diensten en adviezen die in opdracht van

Nadere informatie

2010 Marco Honkoop NLP coaching & training

2010 Marco Honkoop NLP coaching & training 2010 Marco Honkoop NLP coaching & training Introductie Dit ebook is gemaakt voor mensen die meer geluk in hun leven kunnen gebruiken. We kennen allemaal wel van die momenten dat het even tegen zit. Voor

Nadere informatie

Trance en Magie (boekbespreking)

Trance en Magie (boekbespreking) Trance en Magie (boekbespreking) Hoe komt een NLP-trainer ertoe om Afrikaanse goden te importeren? Ik citeer Hollander: `Een jaar of vijftien geleden (Hollander was toen nog werkzaam in een psychiatrisch

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership: Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Communiceren en continue verbeteren met

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

IK WERK AAN PERSOONLIJKE GROEI!

IK WERK AAN PERSOONLIJKE GROEI! NLP MASTER PRACTITIONER VOORJAAR 2016 IK WERK AAN PERSOONLIJKE GROEI! EXPRESS YOUR IK HEB MEZELF GEVONDEN? EXPLORE WITH YOUR Response Instituut Response Instituut staat in Nederland te boek als een toonaangevend

Nadere informatie

NLP Practitioner: De weg naar succes!

NLP Practitioner: De weg naar succes! NLP Practitioner: De weg naar succes! Kracht ervaren en gebruiken Sneller en diepgaander communiceren Emoties leren beheersen Onderscheidend zijn Genieten van het leven Jouw eigen weg leren gaan Waarom

Nadere informatie

Counseling opleiding, lesmaand 6

Counseling opleiding, lesmaand 6 Counseling opleiding, lesmaand 6 Inhoudsopgave Les 6a Doordringen tot de kern Socrates Les 6b Functioneren Functioneringsschema De filosoof De machine als metafoor In beweging zijn Het bewuste functioneren

Nadere informatie

Motivatie: presteren? Of toch maar leren?

Motivatie: presteren? Of toch maar leren? Arjan van Dam Motivatie: presteren? Of toch maar leren? Een van de lastigste opgaven van managers is werken met medewerkers die niet gemotiveerd zijn. Op zoek naar de oorzaken van het gebrek aan motivatie,

Nadere informatie

SCHATTEN VAN ADVOCATEN

SCHATTEN VAN ADVOCATEN SCHATTEN VAN ADVOCATEN PRAKTIJKOPLEIDINGEN VOOR DE ADVOCATUUR Vaardigheden in de praktijk Coachen in de praktijk Leidinggeven in de praktijk Teamwork in de praktijk SCHATTEN VAN ADVOCATEN Wij zijn er van

Nadere informatie

Cursus in Gestalt-psychologie.

Cursus in Gestalt-psychologie. Cursus in Gestalt-psychologie. De grondbeginselen uit de gestalt-psychologie en -therapie bevatten een schat aan kennis en wijsheid. Ze zijn zeer praktisch toepasbaar op persoonlijk vlak en in werksituaties

Nadere informatie

Je moet voelen en beleven wat je niet meer wilt, heel helder hebben waar je van weg wilt.

Je moet voelen en beleven wat je niet meer wilt, heel helder hebben waar je van weg wilt. Waar wil je van weg? Belangrijk is dat je nu een doel gaat stellen. Maar voordat je een doel stelt is het nodig dat je specifiek in kaart brengt waar je nu bent ten aanzien van je doel. Je moet voelen

Nadere informatie

Bron: Handleiding bij feedbackkader, Marjoleine Dobbelaer, Onderwijsinspectie 2013

Bron: Handleiding bij feedbackkader, Marjoleine Dobbelaer, Onderwijsinspectie 2013 Effectief feedback geven en ontvangen Bron: Handleiding bij feedbackkader, Marjoleine Dobbelaer, nderwijsinspectie 2013 Inleiding Deze handleiding is geschreven ter ondersteuning van het gebruik van het

Nadere informatie

Workshop: Aandacht voor de mantelzorger

Workshop: Aandacht voor de mantelzorger Workshop: Aandacht voor de mantelzorger Dr. Maud Graff, Radboudumc afdeling revalidatie & IQ healthcare, Senioronderzoeker & docent EDOMAH Gera Lambrechts, docent EDOMAH en praktijkhouder 1 e lijns praktijk

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

Inhoud Inleiding... 11 Hoofdstuk 1: Kennismaken met NLP... 17

Inhoud Inleiding... 11 Hoofdstuk 1: Kennismaken met NLP... 17 Inhoud Inleiding...11 Over dit boek...11 Indeling van dit boek...12 Inleiding in NLP...12 Vrienden maken en mensen beïnvloeden...12 De gereedschapskist gaat open......13 Het hoofdstuk van de tientallen...13

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 11. 1. Inleiding Kennismaking met de psychologie 13. 2. Biologie en gedrag De hardware van het psychisch functioneren 51

Inhoud. Woord vooraf 11. 1. Inleiding Kennismaking met de psychologie 13. 2. Biologie en gedrag De hardware van het psychisch functioneren 51 Inhoud Woord vooraf 11 1. Inleiding Kennismaking met de psychologie 13 1.1 Een definitie van de psychologie 14 1.2 Wetenschappelijke psychologie en intuïtieve mensenkennis 16 1.2.1 Verschillen in het verzamelen

Nadere informatie

Smara Siddhi - Informatie NLP Practitioners 2016. Opleiding tot Practitioner in NLP. Pagina 1

Smara Siddhi - Informatie NLP Practitioners 2016. Opleiding tot Practitioner in NLP. Pagina 1 Opleiding tot Practitioner in NLP Pagina 1 NLP NLP is een outcome gerichte manier van denken waarmee veel problemen effectief en realistisch worden benaderd, opgelost of verlicht. Dat vereist, naast kennis,

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan gastouderbureau Kind-Zijn

Pedagogisch beleidsplan gastouderbureau Kind-Zijn Pedagogisch beleidsplan gastouderbureau Kind-Zijn Kind zijn in de wereld van vandaag, waarin ouders ook werken en studeren. Wij zorgen voor kleinschalige en flexibele opvang in een gezinssituatie. Onze

Nadere informatie

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS INHOUD Inleiding 7 1 Zelfonderzoek feedback geven en ontvangen 9 Checklist feedback geven en ontvangen 11 2 Communicatie en feedback 15 Waarnemen,

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamvaardigheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie