EEN ROEPING VAN BARMHARTIGHEID

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "EEN ROEPING VAN BARMHARTIGHEID"

Transcriptie

1 EEN ROEPING VAN BARMHARTIGHEID BELICHT VANUIT OUDE CHRISTELIJKE TEKSTEN 1 Waar gaat het om? Een reclamebericht dat ik vanochtend op de autoradio hoorde, eindigde met: dat bespaart u veel tijd en geld. En daar gaat het tenslotte allemaal om! Dat klinkt provocerend, de meeste luisteraars weten natuurlijk wel dat het daar niet allemaal om gaat. Waar gaat het dan wel om? Een nieuwsbericht dat even later langskwam, sprak van het feit dat de Nederlanders de afgelopen twee jaar gelukkiger zijn geworden. Het is me niet helemaal duidelijk hoe we dat kunnen meten en of we dat naar waarheid kunnen vaststellen, maar het lijkt me wel dat we daarmee dichter in de buurt komt van waar het om gaat. Ofschoon het ook om méér gaat dan gelukkig zijn. Waar gaat het om in dit provinciale kapittel? Bij de aanvang van dit kapittel hebben we waarschijnlijk allemaal al een aantal thema s voor ogen die onderwerp van onze besprekingen zullen zijn. We zullen terugkijken op zes jaar beleid en vooruit kijken naar zes nieuwe jaren. We zullen praten over de toekomst van onze huizen en communiteiten; de toekomst van onze zending. We zullen praten over ouder worden en verjongen. Over de manier waarop we gemeenschap vormen en anderen tot die gemeenschap toelaten, zoals mogelijk nieuwe fraters, geassocieerde leden, mensen die deel uitmaken van de kringen rondom onze communiteiten. Over de prioriteiten die we zullen moeten stellen voor ons bestuur. Over zakelijke thema s als communicatie, opleiding en vorming, financiën. Kortom: het gaat niet alleen over onze activiteiten, maar over bijna heel ons leven; niet alleen over wat we doen maar ook over wat we zijn en in de toekomst samen willen zijn. Huizen, werk, activiteiten, beleid daar gaat het allemaal om, maar ligt daar ook de kern? De kern ligt in het feit, dat we als broeders sámen mogen leven, sámen ons geloof belijden en verdiepen, samen onze missie mogen ontdekken, delen, uitdragen en waarmaken. Dat andere niveau van in gesprek zijn De voorbereidingsgroep heeft er voor gekozen om aan het begin van dit kapittel terug te gaan naar die kern: wat ons als fraters wordt gevraagd en gegeven; wat we samen als fraters mogen doen en vooral wat we samen mogen zijn. Ik ben gevraagd om vandaag iets in te brengen wat die kern aangaat van ons religieuze leven: iets over onze roeping van barmhartigheid, iets wat aan onze diepste overtuiging raakt. En ik hoop dat ik, door dat in te brengen, het gesprek tussen u allen verder mogelijk kan maken. Een gesprek over ons bewogen zijn, bevlogen zijn, bezorgd zijn, over ons verlangen en vertrouwen. Een persoonlijk gesprek dat aan de basis zal liggen van gesprekken die we daarna zullen voeren, die een concreter zakelijk en bestuurlijk karakter zullen hebben. Maar die als het goed is wel dat andere niveau weerspiegelen: van ons geraakt zijn; van het verlangen dat ons beweegt en ons heeft doen kiezen voor dit bijzondere leven, in deze bijzondere gemeenschap. Hoe zakelijk we ook met elkaar zullen moeten kunnen omgaan, we zullen daarbij en daartussendoor in staat moeten zijn om terug te gaan tot dat andere niveau, naar die diepere gevoelslaag en die diepere betekenislaag. We hebben het dan over de liefde die ons als broeders verbindt en die we in de liturgie maar ook op zoveel andere alledaagse momenten mogen belijden. En over onze beleving van hoe we door God worden uitgenodigd om er te zijn, om hier samen te zijn. 1 De hierin geciteerde teksten van de Apoftegmata zijn onder de titel Vaderspreuken vertaald door Christofoor Wagenaar in de reeks Monastieke Cahiers. De teksten van Pallasius Historia Lausiaca zijn in een eigen vertaling gegeven. 1

2 De eerste religieuzen Voor deze gelegenheid wil ik u even meenemen naar een ver verleden. We denken vaak dat roepingen van barmhartigheid dateren uit de 19 e eeuw, de eeuw van Zwijsen, of uit de 17 e eeuw, de eeuw van Vincentius. Maar ze zijn al veel ouder, eigenlijk zo oud als het Christendom zelf of tenminste zo oud als christelijk religieus leven. Daarom neem ik u mee naar de tijd toen het religieuze leven nog met net begonnen was, de vierde en de vijfde eeuw na Christus, toen de tijd van de vervolgingen en de martelaren voorbij was. Toen brak een nieuwe periode aan waarin mensen voor het eerst vrij waren om het Christendom te belijden, waarin het christelijk geloof voor het eerst een officiële en erkende godsdienst werd. Toen ontstond christelijk religieus leven, deels ingegeven door de grote vrijheid die er was, die er eindelijk was, om aan het ideaal van een evangelisch leven vorm te geven. Religieuzen waren mensen die de kans aangrepen om een nieuwe levensvorm uit te proberen en die mensen zochten of plaatsen waar ze dat konden leren. Maar deels werd religieus leven ook ingegeven uit verzet tegen de vlakheid en de lauwheid die in veel gewone kerken heersten. Religieuzen waren mensen die méér wilden dan wat de gewone maatschappij waarmaakte van het evangelie, mensen die vérder wilden gaan en radikaler uitdrukking wilden geven aan hun bewogenheid en verlangen. En dat gebeurde in de praktijk op heel verschillende manieren. In die vierde eeuw na Christus trokken sommige mensen zich als kluizenaar alleen terug, ze werden de eerste asceten in de woestijn. Anderen trokken zich terug in grote religieuze gemeenschappen die meer of minder afgezonderd leefden, en gaven daarmee vorm aan de eerste kloosters. Weer anderen gaven vorm aan een christelijk leven in gemeenschap in de stad, in of rond een kerk of bisschopszetel. Zo ontstonden in die eeuw veel nieuwe gemeenschappen van mannen en van vrouwen maar vaak ook gemengde gemeenschappen, die elk zochten naar een goede ordening en een goede interne balans. Een roeping van barmhartigheid Barmhartigheid was in die vierde een vijfde eeuw na Christus een belangrijk thema onder de eerste generaties religieuzen. Een vraag voor hen was hoe ze die barmhartigheid in de praktijk konden vormgeven en hoe ze hun leven moesten inrichten om dat zo goed mogelijk te kunnen doen. Zo vroegen ze zich af of het beoefenen van barmhartigheid soms een reden kon zijn om de eigen, vaak nog prille ordening van het religieuze leven te verstoren. Moesten ze voor de barmhartigheid de kluis verlaten, of het vasten en het gebed onderbreken? Ze stelden zich ook de vraag, of ze in de afzondering van de woestijn wel voldoende aan barmhartigheid zouden toekomen. En hoever moesten ze gaan in hun eigen armoede, als ze gehoor wilden geven aan de oproep in het evangelie om de hongerigen te spijzen en de naakten te kleden? We hebben veel teksten uit die oude tijd die ons elementen aanreiken van de discussie over het vormgeven van barmhartigheid in een religieus leven. Zo lezen we in een soort monastiek reisverslag van de monnik Palladius, geschreven rond het jaar 420, het volgende verhaal, dat niet puur een historisch getuigenis is en zonder twijfel wat literair is vormgegeven, maar dat een treffend portret biedt van iemand die zijn leven aan barmhartigheid wijdt: De barmhartige monnik In de stad Ankara hebben we ook een monnik ontmoet die de priesterwijding niet wilde ontvangen en die voor het religieuze leven had gekozen na een korte periode in het leger te hebben gediend. Twintig jaar al beoefent hij de ascese, maar in de volgende levensvorm: hij woont bij de bisschop van de stad en heeft zoveel naastenliefde en barmhartigheid dat hij ook s nachts erop uitgaat om voor mensen in nood te zorgen. Hij vergeet de gevangenissen en ziekenhuizen niet, veronachtzaamt evenmin de armen en de rijken, maar brengt overal bijstand: tegen sommige mensen spreekt hij over compassie, alsof ze gevoelloos zijn; anderen beschermt hij, verzoent hij, brengt ze kleding of verzorgt hun lichaam. En wat je gewoonlijk aantreft in een grote stad, vind je ook in deze stad. Onder het portaal voor de 2

3 kerk ligt een grote groep zieken die bedelt voor een dagelijks kostje, sommigen zijn alleen en anderen getrouwd. Zo gebeurde het een keer, in het holst van de nacht, dat de vrouw van een van die bedelaars beviel. Ze lag in het portaal en het was winter. Die vrouw schreeuwde in haar barensnood en hij hoorde het, onderbrak het gebed dat hij naar gewoonte bad en ging kijken. Omdat hij niemand kon vinden, nam hij zelf de plaats in van de vroedvrouw, zonder ook maar enige weerzin te voelen tegen al het onsmakelijke dat bij een bevalling komt kijken, omdat de barmhartigheid in hem een soort ongevoeligheid had bewerkt. Zijn kleren zijn geen stuiver waard en zijn dagelijkse kost misschien nog minder. Hij heeft geen gelegenheid om zich over een boek te buigen, omdat zijn liefde voor de mensen hem van het lezen afhoudt. Als een medebroeder hem een religieus boek cadeau doet, verkoopt hij het onmiddellijk. En wie daar een grappige opmerking over maakt, krijgt van hem het volgende antwoord: "hoe kan ik mijn meester laten zien dat ik zijn vak heb geleerd, als ik Hemzelf niet verkoop voor de vervolmaking van het vak?" [Palladius, HL 68] Is een roeping van barmhartigheid herkenbaar? Persoonlijk vond ik het verrassend om in een tekst uit rond 400 na Christus zo n mooi en zo n compleet portret aan te treffen van iemand die een roeping van barmhartigheid vormgeeft. Het verhaal bevat ook een aantal interessante details. Terwijl de meeste monniken de woestijn in trekken, kiest deze monnik voor de stad. Hij neemt een zeer brede zorg op zich, met veel verschillende doelgroepen, waaronder de rijken: we hebben het hier duidelijk over een tijd waarin de barmhartigheid zich nog niet heeft gespecialiseerd. Interessant vond ik eveneens de twee passages die gaan over gevoeligheid en ongevoeligheid (dit staat er écht, het is geen vertaalfout): de man spreekt met mensen die ongevoelig lijken en probeert hen daardoor opnieuw toegang te geven tot compassie en medeleven. Maar zelf komt hij wel eens in een situatie terecht waarin hij zijn eigen gevoeligheid in toom moet houden, omdat de barmhartigheid dat van hem vraagt. De slotzinnen hebben misschien iets polemisch: terwijl andere monniken werk maken van geestelijke lezing, is hij een religieus die niet aan lezen toekomt en zelfs bijbelteksten verkoopt omwille van de barmhartigheid. Dit is een vroeg voorbeeld van wat in de religieuze traditie na Vincentius wel wordt aangeduid met God om God verlaten. Ook de eerste mededeling, dat deze monnik de priesterwijding had geweigerd, moeten we in dit licht zien: ofschoon hij bij de bisschop woonden en midden in de stad werkte, was zijn roeping toch een andere; hij wilde geen kerkelijk ambt en dat had hij met sommige heremieten gemeen. De roeping van barmhartigheid is in deze tekst een broederroeping en heeft in zijn uitwerking iets ruigs en iets anti-klerikaals: zou deze roeping voor tijdgenoten herkenbaar zijn geweest? Een vergelijking met andere roepingen Palladius laat in zijn reisverslag doorschemeren dat er onder religieuzen wel discussies werden gevoerd waarin een roeping van barmhartigheid werd vergeleken met andere vormen van religieus leven, zoals een leven van strenge ascese. Wat zou zwaarder zijn? En wat zou dichter bij het evangelie komen? Deze vragen komen terug in het volgende verhaal dat door deze kenner van het monastieke leven wordt verteld: Barmhartigheid en ascese Ik heb eveneens van twee broers gehoord, Paisios en Jesaja, zonen van de koopman Spanodromos. Toen hun vader overleed, verdeelden ze de nalatenschap die bestond uit onroerend goed ter waarde van vijfduizend denarii en het geld uit de verkoop van kleding en slaven. Samen overlegden ze wat ze zouden doen, ze zeiden tegen elkaar: "wat voor soort leven moeten we nu kiezen, broer? Als we de handel van onze vader willen voortzetten, moeten we dit leven van ontzegging loslaten. Maar dan vallen we misschien in handen van rovers of vergaan op zee. Kom op, laten we voor het religieuze leven kiezen. 3

4 Dan kunnen we profijt hebben van de erfenis van onze vader en tegelijk hoeven we ons zielenheil niet in gevaar te brengen." Beiden sprak het religieuze leven aan, maar ze ontdekten dat ze er verschillend tegenover stonden. Toen ze het geld verdeeld hadden, hield elk van beiden vast aan zijn voornemen om de weg van God te gaan, maar totaal anders. De een gaf al zijn bezittingen weg aan kloosters, kerken en gevangenissen. Hij leerde een eenvoudig vak om zijn brood te verdienen en wijdde zich aan ascese en gebed. De ander gaf niets van zijn bezittingen weg, bouwde een klooster voor zichzelf en bracht er enkele broeders bijeen. Daar bood hij gastvrijheid aan alle vreemdelingen, alle zieken, alle bejaarden en alle armen, met op zondag en zaterdag wel drie of vier verschillende maaltijden tegelijk. Zo besteedde hij zijn rijkdommen. Toen ze allebei overleden waren, werd er verschillend over hen gesproken: ze hadden allebei in hun ontzegging volmaaktheid bereikt, maar de een vond de ene broer beter en de ander de andere. Toen er onder de religieuze broeders onenigheid ontstond over die nagedachtenis, besloten ze naar de heilige Pambo te gaan en hem om een oordeel te vragen: ze wilden van hem weten welke levensstijl hij hoger achtte. En deze zei hun: "ze zijn allebei volmaakt, de een heeft het werk van Abraham opnieuw zichtbaar gemaakt, de ander het werk van Elia." Maar enkelen zeiden: "bij je voeten, hoe kan het nu dat ze gelijk zijn?" Zij gaven namelijk de voorkeur aan de asceet, om de volgende reden: "Hij heeft het evangelie in de praktijk gebracht, want hij heeft alles verkocht en aan de armen gegeven. En hij heeft zijn kruis gedragen, elk uur van de dag en van de nacht, in navolging van onze Heer, tot in zijn gebeden toe." Maar anderen kozen partij voor de ander en zeiden: hij heeft barmhartigheid gedaan aan mensen die tekort kwamen, op zo n manier dat hij langs de weg stond om de stakkers op te rapen. Zo heiligde hij niet alleen zijn eigen ziel, maar ook die van vele anderen, door voor zieken te zorgen en hulp te brengen. De heilige Pambo zei hun: "Nogmaals zeg ik jullie: beiden zijn gelijk. Ieder van jullie wil ik ervan overtuigen dat die ene, als hij zich niet zo gewijd had aan de ascese, het niet waard was geweest om vergeleken te worden met die andere. En dat die andere, door zich over anderen te ontfermen, zich ook over zichzelf ontfermd heeft. En ook al leek het alsof hij zijn eigen last droeg, toch ontving ook hij de kracht die daarin schuilgaat. Maar wacht tot ik van God het ware inzicht ontvang. Kom dan terug en dan weet je het." Toen ze enkele dagen later bij hem terugkwamen, zei hij hen alsof hij een godsoordeel sprak: "Ik heb ze allebei gezien, ze zitten samen aan in het paradijs!" [Palladius, HL 14] We herkennen deze tekst waarschijnlijk wel, omdat in onze tijd vaak de vergelijking wordt gemaakt tussen een actief religieus leven en een contemplatief religieus leven. Ik vond het treffend om het thema van de vergelijking in een zo oude tekst van de christelijke traditie tegen te komen, met daarbij het duidelijk antwoord dat je niet vergelijken móet, maar de verschillende wegen in hun waarde moet laten. Het evangelie kan op veel manieren in de praktijk worden gebracht en zij kunnen naast elkaar bestaan en alle in zichzelf goed zijn. Iets wat me in deze tekst eveneens trof, was de visie dat een roeping van barmhartigheid zich niet op eigen krachten voltrekt, maar in het werk zelf wordt gevoed en gesterkt: toch ontving ook hij de kracht die daarin schuilgaat. Alles geven Ook andere thema s speelden in de discussie onder de eerste generaties religieuzen over de barmhartigheid. Ik heb er enkele onderscheiden en die in een kleine en thematische bloemlezing van teksten aangereikt, die we in kleinere groepjes verder kunnen bespreken. Die oude woestijnvaders en moeders dachten na over de juist houding die je moet aannemen als je barmhartigheid beoefent: ze onderkenden dat het aannemen van een zuivere houding een van de grootste uitdagingen en problemen is. Ze kwamen tot de nuchtere vaststelling dat barmhartigheid dwingt om scherp en zelf-kritisch te zijn en tevens de noodzaak met zich meebrengt om keuzes te maken: want je kunt niet alles doen. Ze constateerden dat het beoefenen van barmhartigheid in een gemeenschap wel eens tot spanningen leidt, omdat niet iedereen dezelfde maat van milddadigheid heeft. Het leven vanuit barmhartigheid vraagt om een sterk vertrouwen in Gods voorzienigheid. Het vraagt ook om een leven van eenvoud, van 4

5 uiterlijke maar ook van innerlijke vrijheid en onthechting. Die oude vaders en moeders in de woestijn velden een streng oordeel over overbodige rijkdom: Bewaar in uw kluis geen kledingstuk dat voor niets aan de haak hangt. Dat betekent uw dood, want anderen, rechtvaardiger dan u, rillen van kou en u, zondaar, hebt het over. Heel het leven van die allereerste religieuzen stond in het teken van geven : het delen met medebroeders, het bieden van gastvrijheid, het opvangen van vreemdelingen, het verzorgen van zieken en ouderen, het geven van aalmoezen aan armen. Religieus leven werd als het ware door geven ingekaderd: de eerste daad van iemand die zich tot het religieuze leven bekeerde, was vaak het weggeven van alles aan de armen, in navolging van het evangelie. En een laatste daad, voor het sterven, was opnieuw alles weggeven: aan medebroeders en dierbaren, of wederom aan de armen. Kritische bezinning op barmhartigheid Er is één thema dat ik hier nog naar voren zou willen halen, omdat het raakt aan de vragen die wij onszelf stellen als we leven vanuit de barmhartigheid. Het is opmerkelijk hoe die oude vaders en moeders in de woestijn zich, zonder reserves en zonder aflaten, persoonlijk bezinden op hun houding in het werk van barmhartigheid. Ze letten daarbij ook kritisch op de uitwerking die hun gedrag had. Onderstaand verhaal, dat is opgenomen in een verzameling spreuken van woestijnvaders, geeft een proeve van zo n kritische bezinning, door de juiste en de verkeerde soort barmhartigheid tegenover elkaar te stellen: De juiste en de verkeerde soort barmhartigheid Een monnik had een broer in de wereld die in armoede verkeerde. Als hij nu iets verdiende, bracht hij het aan hem, maar hoe meer hij bracht, hoe armer hij werd. De broeder ging de zaak dus aan een grijsaard vertellen. En de grijsaard zei hem: " Als u naar mij wilt luisteren, geef hem dan niets meer, maar zeg tot hem: Broer, toen ik bezat, bracht ik u ervan. Brengt u nu ook naar mij wat van wat het werk u oplevert. Als hij u iets brengt, neem het dan van hem aan, geef het aan een persoon van wie u weet dat hij arm is of vreemdeling, en verzoek om gebed voor hem." De broeder vertrok en deed aldus. Toen zijn broer in de wereld bij hem kwam, sprak hij met hem zoals de grijsaard het gezegd had, en bedroefd vertrok deze. En zie, de eerste dag haalde hij een slaatje uit zijn tuin en bracht hem dat. Zijn broer nam het aan, gaf het aan de ouderlingen en verzocht hen voor hem te bidden. En na de zegen ontvangen te hebben, keerde hij naar zijn huis terug. Een volgende keer bracht hij hem wat groenten, maar samen met drie broden. Zijn broeder nam ze aan en deed zoals de eerste keer. En na de zegen ontvangen te hebben, vertrok hij weer. Voor de derde keer kwam hij en nu bracht hij vele dure zaken, zoals wijn en vis. Zijn broer zag het met verbazing. Hij riep de armen bij zich en onthaalde hen. En aan zijn broer vroeg hij: "heb je wellicht brood nodig?"maar hij sprak: "Neen, heer, want bij wat ik ook van u kreeg, sloeg als het ware de vlam in mijn huis en verteerde alles. Maar sinds ik niets meer van u krijg, zegent God me." De broeder ging al het gebeurde aan de grijsaard meedelen, en de grijsaard zei hem: "Weet u dan niet dat het werk van de monnik vuur is, en alles verbrandt waar het binnengaat? Het baat hem veel meer om een aalmoes te geven van zijn arbeid en een gebed te ontvangen van de heiligen, want dan wordt hij gezegend." [vaderspreuken, N 286] Misschien is het niet helemaal juist om aan deze tekst de titel van de juiste en verkeerde soort barmhartigheid mee te geven, het verhaal raakt aan meer thema s. Het is een feit dat de monnik in het begin merkt dat zijn barmhartige houding misschien wel goedbedoeld was, maar niet het juiste effect sorteerde. Misschien omdat hij de ander vernederde en niet in zijn waardigheid liet. Het blijkt in dat verhaal dat het mede inschakelen van mensen voor de barmhartigheid effectiever is dan mensen alleen tot doel van die barmhartigheid te maken: de broers worden bondgenoten en gaan samen aan de slag. Opmerkelijk is dat de monnik met goede bedoelingen dácht te werken en pas later besefte dat zijn bedoelingen gemengd waren 5

6 zoals zo vaak en dat zijn houding van barmhartigheid in feite voortkwam vanuit een bepaald vooroordeel en misplaatst superioriteitsgevoel. Maar er blijken verschillende manieren te zijn om daar achter te komen: zijn eigen open houding en oplettendheid. Hij is verwonderd dat zijn inzet de ander niet verder helpt. En hij is verwonderd dat een andere houding wél een onverwacht resultaat heeft. Maar hij vraagt ook raad en weet waar hij met zijn vragen en problemen terecht kan. Het is bijzonder om in dit verhaal te zien hoe belangrijk een gesprek is tussen broeders, of tussen een jonge broeder en een grijsaard: je kunt niet alleen barmhartig zijn en je kunt ook niet in je eentje garant staan voor de zuiverheid van je intenties. Het verhaal illustreert dat werkers van barmhartigheid met vuur spelen en daarbij risico s lopen. Oude christelijke getuigenissen Maar wat doen die teksten van rond het jaar 400 met ons aan het begin van de 21 ste eeuw? Staan ze ver af van ónze roeping van barmhartigheid, die haar wortels heeft in de 19 e en 17 e eeuw? Of zijn ze toch herkenbaar als een christelijk getuigenis van evangelisch leven? Lezen we ze als een aardige geschiedenis, die ver afstaat van onze werkelijkheid en onze vragen? Is ons lezen dan een vrijblijvend literair en historisch genieten van iets moois, van iets dat al lang voorbij is? Of zijn dit soort teksten ook relevant voor onze roeping vandaag de dag? Ik denk persoonlijk dat deze oeroude christelijke teksten een spiegel kunnen zijn waarin we ons kunnen herkennen. Laten we duidelijk zijn: we vinden er geen kant en klare oplossingen in, maar wel een pakkende verwoording van vragen die wij ook tegenkomen. Door die teksten samen te lezen, krijgen we thema s aangereikt waarvan het goed is ze als broeders en zusters samen te bespreken. Concreet zou ik de volgende vragen willen noemen die we in deze teksten zijn tegengekomen, en die op de een of andere manier ook in het kapittel zullen spelen: - hoe radikaal willen we ons geloof belijden en het evangelie navolgen? - hoe staan we persoonlijk in ons werk van barmhartigheid? Wat zijn onze prioriteiten daarin? Op wie richten we ons in ons werk? - wat is onze houding in ons werk? hoe kunnen we elkaar daarin ondersteunen? - hoe vinden we een goede balans tussen werk en innerlijk leven? Hoe verhoudt zich onze roeping van barmhartigheid tot gebed en tot geestelijke oefeningen? - hoe gaan we met barmhartigheid om als religieuze gemeenschap? - wat betekent dit voor onze woonvormen? - Hoe roepen we anderen tot een leven in het teken van de barmhartigheid? - hoe verbinden we oud en jong in onze gemeenschap? - hoe openen we ons voor mensen rondom ons? Onze ouderwordende gemeenschap Tenslotte. Ik realiseer me dat we dit kapittel houden in een ouder wordende provincie en dat het thema van het ouder worden of ouder-zijn, in heel veel van onze vragen op de achtergrond meespeelt. Ik zou daarom graag dit verhaal willen afsluiten met een bemoedigend, maar ook stréng woord dat uit die woestijn van die oude broeders en zusters tot ons komt. We moeten daarbij overigens niet vergeten dat er in de woestijn van die 4 e en 5 e eeuw veel religieuze gemeenschappen waren waarin de gemiddelde leeftijd nog wat hoger lag dan bij de fraters nu: dat verhinderde ze niet om in hun leven een krachtig christelijk getuigenis af te geven: Een broeder vroeg abt Johannes: wat moet ik doen? Dikwijls komt een broeder me meenemen voor een werk, maar ik ben versleten en ziekelijk, en ik strompel onder het werk. Wat moet ik vanwege het gebod van de naastenliefde? De grijsaard gaf hem ten antwoord: Kaleb sprak tot Jozua, de zoon van Navé: Veertig jaar was ik toen Mozes, de dienaar des Heren, mij en u vanuit de woestijn naar dit land stuurde. En nu ben ik vijfentachtig jaar. Maar zoals ik toen was, zo ben ik nu nog in staat in en uit te gaan ten strijde. (Joz 14, 7 en 10-11). Zo is het ook met u: als u in staat bent, zoals u uitgaat, zo ook terug te keren, ga dan! 6

Heilig Jaar van Barmhartigheid

Heilig Jaar van Barmhartigheid Heilig Jaar van Barmhartigheid van 8 december 2015 tot 20 november 2016 Paus Franciscus heeft alle mensen van de hele wereld uitgenodigd voor een heilig Jaar van Barmhartigheid. Dit hele jaar is er extra

Nadere informatie

Noveengebed op voorspraak van de Zalige Paus Johannes Paulus II. Parochietour 2013

Noveengebed op voorspraak van de Zalige Paus Johannes Paulus II. Parochietour 2013 Noveengebed op voorspraak van de Zalige Paus Johannes Parochietour 2013 NOVEENGEBED PAROCHIETOUR 2013 Beste meebidder! Het gebed is van onschatbare waarde. Waarom bidden we dan zo weinig? Dat is een vraag

Nadere informatie

Zeven struikelblokken bij het binnengaan van het Koninkrijk van God

Zeven struikelblokken bij het binnengaan van het Koninkrijk van God DBO 46 Zondag 8 november 2015 Zeven struikelblokken bij het binnengaan van het Koninkrijk van God Welkom bij het programma De Bijbel Open. Dit is een wekelijks programma, waarin we samen de Bijbel lezen

Nadere informatie

Kruistocht van gebed (22) Katholieke priesters handhaaf de Leer van de Kerk

Kruistocht van gebed (22) Katholieke priesters handhaaf de Leer van de Kerk Kruistocht van gebed (22) Katholieke priesters handhaaf de Leer van de Kerk Vrijdag 28 januari 2012 23.50u Mijn dochter, Ik geef de wereld dit kruistochtgebed (22) om gebeden te worden door de katholieke

Nadere informatie

Welk Bijbelboek gaat over dit hoofdstuk? Waarheen trok Abraham en zijn gevolg?

Welk Bijbelboek gaat over dit hoofdstuk? Waarheen trok Abraham en zijn gevolg? Abraham in Gerar. Welk Bijbelboek gaat over dit hoofdstuk? Genesis 20 Waarheen trok Abraham en zijn gevolg? Genesis 20:1 1 Abraham trok vandaar naar het Zuiderland en woonde tussen Kades en Sur, en hij

Nadere informatie

De geboden onderhouden, is trouw zijn aan God, maar het is evenzeer trouw zijn aan onszelf, aan onze ware natuur, en aan onze diepe aspiraties.

De geboden onderhouden, is trouw zijn aan God, maar het is evenzeer trouw zijn aan onszelf, aan onze ware natuur, en aan onze diepe aspiraties. Maria, leer ons bidden! Het gebed is er niet in de eerste plaats om ons te voldoen. Ze is onteigening van onszelf om ons in de gesteltenissen te plaatsen van de Heer, Hem in ons te laten bidden. In een

Nadere informatie

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool NAAM September 2009 In september en oktober 2009 was de Levend evangelie Gemeente bezig met het onderwerp 40 DAGEN GEBED. Om gemeente breed

Nadere informatie

Liturgie voor de vierde zondag van Advent en bevestigingsdienst

Liturgie voor de vierde zondag van Advent en bevestigingsdienst Liturgie voor de vierde zondag van Advent en bevestigingsdienst 18-12-2016 Voorganger: Organist: Locatie: Bevestiging van: Thema: ds. Nita van der Horst - Kattenberg Marco 't Hart Dorpskerk te Oostvoorne

Nadere informatie

DE RIJKE MAN, DE ARME MAN

DE RIJKE MAN, DE ARME MAN Bijbel voor Kinderen presenteert DE RIJKE MAN, DE ARME MAN Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: M. Maillot en Lazarus Aangepast door: M. Maillot en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd

Nadere informatie

1 Korintiёrs 1:9. Marcus 10:45. Handelingen 4:12. Johannes 17:3. 1 Korintiёrs 3:16. Johannes 15:9,10. Psalm 32:8

1 Korintiёrs 1:9. Marcus 10:45. Handelingen 4:12. Johannes 17:3. 1 Korintiёrs 3:16. Johannes 15:9,10. Psalm 32:8 [1] [2] [3] Johannes 3:16 1 Korintiёrs 1:9 Johannes 3:19 God wil met ons omgaan God wil met ons omgaan Zonde brengt scheiding [4] [5] [6] Romeinen 3:23 Marcus 10:45 Romeinen 5:8 Zonde brengt scheiding

Nadere informatie

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN AVONDMAAL VIEREN Het Avondmaal is meer dan zomaar een maaltijd. Om dat te begrijpen, is dit boekje gemaakt. Vooral is daarbij gedacht aan de kinderen, omdat zij met

Nadere informatie

het vuur van de liefde pinksteren 2008

het vuur van de liefde pinksteren 2008 het vuur van de liefde pinksteren 2008 + J. van den Hende het vuur van de liefde pinksteren 2008 + J. van den Hende Pinksteren is het feest van de heilige Geest, het is de afronding van de Paastijd. We

Nadere informatie

Eucharistieviering van 22 december 2013 Vierde zondag van advent

Eucharistieviering van 22 december 2013 Vierde zondag van advent Eucharistieviering van 22 december 2013 Vierde zondag van advent Openingslied: ZJ 115: De nacht loopt ten einde. Begroeting P. Welkom in deze vierde adventsviering. We zijn samengekomen om kracht en bemoediging,

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 34 (31-08)

De Bijbel open 2013 34 (31-08) 1 De Bijbel open 2013 34 (31-08) Onlangs kreeg ik voor ons programma de Bijbel open een vraag over de onvruchtbare vijgenboom in Mattheus 21. Je kunt deze geschiedenis ook in andere evangeliën lezen. We

Nadere informatie

San Damiano, weg naar het heiligdom

San Damiano, weg naar het heiligdom God, onze Leidsman, de eeuwen spreken van Uw stem, die gehoord werd door mensen die vanuit de diepte van hun hart uitzagen naar Uw licht. Uw roepstem hebben wij verstaan en onbevreesd zijn wij op weg gegeaan.

Nadere informatie

Eucharistieviering van 7 september ste zondag door het jaar (A)

Eucharistieviering van 7 september ste zondag door het jaar (A) Eucharistieviering van 7 september 2014 23ste zondag door het jaar (A) Openingslied: ZJ 527: Bekleedt u met de nieuwe mens. Begroeting en inleiding P. De genade van God, de liefde van zijn Zoon, Jezus

Nadere informatie

De stap tussen u en de genezing

De stap tussen u en de genezing De stap tussen u en de genezing profeet T.B. Joshua Introductie Er is een stap tussen u en het herstel, de genezing, de zegen en redding. Die stap is geloof in Christus. Jezus staat aan de ene kant en

Nadere informatie

EEN PRINS WORDT EEN HERDER

EEN PRINS WORDT EEN HERDER Bijbel voor Kinderen presenteert EEN PRINS WORDT EEN HERDER Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: M. Maillot en Lazarus Aangepast door: E. Frischbutter en Sarah S. Vertaald door: Erna van Barneveld

Nadere informatie

LES 6. Nu zie je Hem wel, nu zie je Hem niet.

LES 6. Nu zie je Hem wel, nu zie je Hem niet. LES Nu zie je Hem wel, Sabbat Doe Lees Lukas 4. 40 nu zie je Hem niet. Heb je weleens een moment gehad dat je het gevoel had dat God heel dicht bij je was? Misschien door een liedje, een bijbelvers, een

Nadere informatie

Eucharistieviering van 3 november 2013 Eenendertigste zondag door het jaar (C)

Eucharistieviering van 3 november 2013 Eenendertigste zondag door het jaar (C) Eucharistieviering van 3 november 2013 Eenendertigste zondag door het jaar (C) Intredelied: ZJ nr. 540: Heer, onze Heer, hoe zijt gij aanwezig, strofe 1, 2 en 3. Begroeting P. Welkom zusters en broeders,

Nadere informatie

Liturgie- en preeksuggesties

Liturgie- en preeksuggesties Liturgie- en preeksuggesties 17 en 18 oktober 2009 Missiezondag 1 Missiezondag 2009 Begroeting en inleiding Uitgenodigd zijn wij in de naam van de Vader, de Zoon en de heilige Geest. Amen. Welkom op Missiezondag

Nadere informatie

13 september startzondag: naar buiten. Lezing Lucas 10, Voorganger ds. Hetty Boersma

13 september startzondag: naar buiten. Lezing Lucas 10, Voorganger ds. Hetty Boersma 13 september startzondag: naar buiten Thema Goede buren Lezing Lucas 10, 25-37 Voorganger ds. Hetty Boersma Gemeente van Christus, gasten, Ruim een jaar geleden is een groep jongeren vanuit deze kerk naar

Nadere informatie

Pastoor Reneerkens. De volgende mensen zijn er ook bij:

Pastoor Reneerkens. De volgende mensen zijn er ook bij: 2 Papa Mama Peter Meter.... Pastoor Reneerkens De volgende mensen zijn er ook bij: 3 BEGROETING EN WELKOMSTWOORD Alles went, zeggen we wel eens, zelfs het wonder wat altijd weer opnieuw gebeurt, wordt

Nadere informatie

Het kerkgebouw Huis van God

Het kerkgebouw Huis van God Het kerkgebouw Huis van God Tekenwaarde TTemidden van vele andere gebouwen die worden gebruikt voor bewoning en bedrijvigheid is een kerk de ruimte voor de ontmoeting met God. Kerken staan meestal op een

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het is altijd prettig als de Bijbel zelf aangeeft, hoe je iets moet lezen. Soms zijn er van die verhalen of gelijkenissen, waarvan ik bij een eerste

Nadere informatie

Orde I Schrift, zegen en gebed

Orde I Schrift, zegen en gebed Orde I Schrift, zegen en gebed groet en inleidend woord Vrede voor jou N en vrede voor jou N. Alles wat goed is en gelukkig maakt, het kome over jullie beiden. Vrede voor u allen, zoals wij hier bij elkaar

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Twee weken geleden zijn we begonnen met lezingen uit het Marcus-evangelie. Een bijzonder evangelie waarin de vraag centraal staat: wie is Jezus? Hoe

Nadere informatie

6 Stefanus gevangengenomen

6 Stefanus gevangengenomen 6 Stefanus gevangengenomen 8. En Stefanus, vol geloof en kracht, deed wonderen en grote tekenen onder het volk. 9. En enigen van hen die behoorden tot de zogenoemde synagoge van de Libertijnen, van de

Nadere informatie

Eucharistieviering van 17 maart 2013 Vijfde zondag van de veertigdagentijd

Eucharistieviering van 17 maart 2013 Vijfde zondag van de veertigdagentijd Eucharistieviering van 17 maart 2013 Vijfde zondag van de veertigdagentijd Nieuwe kansen geven Openingslied: ZJ 576: Bouwen aan een wereld van rechtvaardigheid. Tijdens het intredelied en de intredeprocessie

Nadere informatie

Toen ik op pelgrimstocht ging en in mijn reisgenoten de Ander ontmoette.

Toen ik op pelgrimstocht ging en in mijn reisgenoten de Ander ontmoette. Welkom Lieve vrienden, bekenden, nieuwe gezichten, Welkom in deze Zwanenhofviering. In onze Tijd van leven heeft ieder van u ervoor gekozen op deze zondagmorgen hier te komen. Met alles wat ons leven ons

Nadere informatie

Oasemoment 'Leer mij hoe ik bidden moet' Emmaüsparochie - donderdag 26 juni 2014

Oasemoment 'Leer mij hoe ik bidden moet' Emmaüsparochie - donderdag 26 juni 2014 Oasemoment 'Leer mij hoe ik bidden moet' Emmaüsparochie - donderdag 26 juni 2014 Muziek: Klokkengelui Gedicht Gij badt op enen berg alleen, en... Jesu, ik en vind er geen waar 'k hoog genoeg kan klimmen

Nadere informatie

zondag 12 februari uur Bevestiging van Arie de Moes tot diaken

zondag 12 februari uur Bevestiging van Arie de Moes tot diaken zondag 12 februari 2017 9.30 uur Bevestiging van Arie de Moes tot diaken Organist: Joop van Oordt Voorganger: ds. Adri van der Wal Intocht De kerkenraad komt binnen. We worden stil. Welkom door de ouderling

Nadere informatie

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen.

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen. De familieblues Tot mijn 15e noemde ik mijn ouders papa en mama. Daarna niet meer. Toen noemde ik mijn vader meester. Zo noemde hij zich ook als hij lesgaf. Hij was leraar Engels op een middelbare school.

Nadere informatie

Apostolische rondzendbrief

Apostolische rondzendbrief oktober 9, 2011 Jaargang 1, nummer 1 Lieve mensen, Zo bent u een voorbeeld voor alle gelovigen in Macedonië en Achaje geworden. Wij zijn nu al weer een tijdje hier in het zuiden van Griekenland, in de

Nadere informatie

Bijbelstudie Door het geloof I

Bijbelstudie Door het geloof I Bijbelstudie 1 Bijbelstudie Door het geloof I Kaïn en Abel Genesis 4:1-16 Wat voor werk deed Kaïn? Een welk beroep deed zijn broer Abel? Kain- landbouwer Abel- schaapherder a. Waarom niet, denk je? De

Nadere informatie

Eucharistieviering van 30 juni 2013 Dertiende zondag door het jaar (C)

Eucharistieviering van 30 juni 2013 Dertiende zondag door het jaar (C) Eucharistieviering van 30 juni 2013 Dertiende zondag door het jaar (C) Openingslied: koor. Begroeting Pr.: Welkom broeders en zusters, die de stap hebt gezet naar deze wekelijkse eucharistieviering, een

Nadere informatie

Zondag 26 oktober 2014, Hoflaankerk Bijbelzondag

Zondag 26 oktober 2014, Hoflaankerk Bijbelzondag Protestants Kralingen Zondag 26 oktober 2014, Hoflaankerk Bijbelzondag de afdaling naar sodom marc chagall, 1931 orgelspel verwelkoming door de ouderling [allen gaan staan] stilte bemoediging: Liedboek

Nadere informatie

Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl. (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente,

Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl. (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente, Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente, We zijn er doorheen gegaan, Veertig dagen en nachten, Tijd van voorbereiding...

Nadere informatie

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon Op weg met Jezus eerste communieproject H. Theobaldusparochie, Overloon Hoofdstuk 5 Bidden Eerste communieproject "Op weg met Jezus" hoofdstuk 5 blz. 1 Joris is vader aan het helpen in de tuin. Ze zijn

Nadere informatie

Zet je voet maar op het water!

Zet je voet maar op het water! Zet je voet maar op het water! Gezinsdienst Zondag 1 mei 2016 Locatie: Voorganger: Organist: Medewerking: Oosterkerk Ds. Koning Jurjan Lipke Combo Joy 4 All Voor de dienst zingen we: Jezus roept alle kleine

Nadere informatie

Fundamenten van het Christelijk geloof. Deel 2: Omgang met God -Kringleidershandleiding-

Fundamenten van het Christelijk geloof. Deel 2: Omgang met God -Kringleidershandleiding- Fundamenten van het Christelijk geloof Deel 2: Omgang met God -Kringleidershandleiding- Beste kringleider, Hieronder vind je per hoofdstuk een aantal aanvullende gedachten bij het kringmateriaal Fundamenten

Nadere informatie

Mensen brengen hun geloof in praktijk door actie. Er wordt

Mensen brengen hun geloof in praktijk door actie. Er wordt Daden van geloof Heb je naaste lief HDe inzet voor een betere wereld komt voort uit de inspiratie van Jezus van Nazareth. Mensen die lopen in het voetspoor van Jezus hebben van Hem een duidelijke richtingaanwijzer

Nadere informatie

Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden

Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden Bij Marcus 1 - de doop van Jezus Ik weet niet hoe goed u al de zondagsbrief hebt gelezen. Maar wellicht is u opgevallen dat er helemaal bovenin staat dat

Nadere informatie

Het Jezusgebed. de woestijnvaders en het Jezusgebed

Het Jezusgebed. de woestijnvaders en het Jezusgebed Het Jezusgebed de woestijnvaders en het Jezusgebed deel 3... door abba Yvan De vader of de abba is een vergeestelijkt iemand die de ziel van de mens kent door zijn eigen ervaring. Hij hoeft niet noodzakelijk

Nadere informatie

Als wij dan eten van dit brood en drinken uit deze beker, verkondigen wij de dood des Heren totdat Hij komt.

Als wij dan eten van dit brood en drinken uit deze beker, verkondigen wij de dood des Heren totdat Hij komt. Huwelijk Eucharistische gebeden 2. Eucharistisch Gebed XII-b Jezus, onze Weg. Brengen wij dank aan de Heer, onze God. Heilige Vader, machtige eeuwige God, om recht te doen aan uw heerlijkheid, om heil

Nadere informatie

Openluchtdienst! speelruimte om te leven!

Openluchtdienst! speelruimte om te leven! Openluchtdienst speelruimte om te leven liturgie bij de openluchtdienst op zondag 15 juni 2014 in de tuin van het Wooldhuis uitgaande van de Protestantse Gemeente Heino-Laag Zuthem voorganger: ds. Hans

Nadere informatie

Naar een beleidsplan voor de PG Lemmer

Naar een beleidsplan voor de PG Lemmer Naar een beleidsplan voor de PG Lemmer Inleiding In de komende maanden willen we als kerkenraad een beleidsplan opstellen voor de komende vijf jaar. Iedereen die op dit moment op de één of andere manier

Nadere informatie

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen vandaag wil ik dit gebod toepassen op het geloofsgesprek onderwerp van de gemeenteavond komende week onze overtuiging is dat zulke gesprekken hard nodig zijn voor de opbouw van onze gemeente tegelijk is

Nadere informatie

Het sacrament van. De ziekenzalving. Sacramenten

Het sacrament van. De ziekenzalving. Sacramenten Het sacrament van De ziekenzalving Sacramenten Sacramenten In de Bijbel Deze geloofsboekjes gaan over de zeven sacramenten. Sacramenten zijn tekens, in woord en gebaar, die we in Jezus Naam in de gemeenschap

Nadere informatie

Wie overleed en waar was het volk toen?

Wie overleed en waar was het volk toen? Het water van Meriba. Wie overleed en waar was het volk toen? Numeri 20:1 1 De Israëlieten kwamen in de woestijn Zin, heel de gemeenschap, in de eerste maand, en het volk bleef in Kades. Daar stierf Mirjam,

Nadere informatie

Boek1. Les 1. Dit is het verhaal van Maria. Dit is het verhaal van de engel. Dit is het verhaal van Jezus.

Boek1. Les 1. Dit is het verhaal van Maria. Dit is het verhaal van de engel. Dit is het verhaal van Jezus. Boek1. Les 1. Dit is het verhaal van Maria. Dit is het verhaal van de engel. Dit is het verhaal van Jezus. De engel zei: God zal jou een kind geven. God zal jou Zijn Kind geven. God zal jou Jezus geven.

Nadere informatie

VIEREN MET KINDEREN GEBED OM VERGEVING

VIEREN MET KINDEREN GEBED OM VERGEVING VIEREN MET KINDEREN GEBED OM VERGEVING De schuldbelijdenis heeft in de openingsritus van elke viering een belangrijke betekenis en functie. De afstand die in het dagelijkse leven tussen God en mens is

Nadere informatie

Liturgische teksten en gebeden

Liturgische teksten en gebeden Liturgische teksten en gebeden Votum en groet Votum: Psalm 124:8 Groet: 1 Korintiërs 1:3 of 1 Timoteüs 1:2b of Openbaring 1:4b,5a of Genade zij u en vrede van God de Vader, door onze Heer Jezus Christus

Nadere informatie

Het huis van de angst en het huis van de liefde Preek van Jos Douma over Romeinen 8:15

Het huis van de angst en het huis van de liefde Preek van Jos Douma over Romeinen 8:15 Het huis van de angst en het huis van de liefde Preek van Jos Douma over Romeinen 8:15 U hebt de Geest niet ontvangen om opnieuw als slaven in angst te leven, u hebt de Geest ontvangen om Gods kinderen

Nadere informatie

Voor christenen is de Bijbel met name een geloofsboek. Dat betekent

Voor christenen is de Bijbel met name een geloofsboek. Dat betekent De Bijbel Een geloofsboek EWe kunnen vele wegen gaan met de Bijbel. De één ervaart het vooral als een mooi kunstobject. Vele kunstenaars hebben er inspiratie in gevonden om een kunstwerk te maken. We kennen

Nadere informatie

Eucharistieviering van 13 oktober 2013 Achtentwintigste zondag door het jaar (C) Nationale ziekendag

Eucharistieviering van 13 oktober 2013 Achtentwintigste zondag door het jaar (C) Nationale ziekendag Eucharistieviering van 13 oktober 2013 Achtentwintigste zondag door het jaar (C) Nationale ziekendag Intredelied: ZJ 585: Dankt, dankt nu allen God. Begroeting P. In de naam van de Vader, de Zoon en de

Nadere informatie

Handleiding bij de studielessen voor groep 1-3 van de basisschool NAAM

Handleiding bij de studielessen voor groep 1-3 van de basisschool NAAM Handleiding bij de studielessen voor groep 1-3 van de basisschool NAAM September 2009 In september en oktober 2009 is de Levend Evangelie Gemeente gemeentebreed bezig met het onderwerp GEBED. Op verzoek

Nadere informatie

JEZUS DE GEWELDIGE LERAAR

JEZUS DE GEWELDIGE LERAAR JEZUS DE GEWELDIGE LERAAR Bijbel voor Kinderen presenteert Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Byron Unger en Lazarus Aangepast door: E. Frischbutter en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul

Nadere informatie

Zondag 8 november 2015 Sint Maarten de oogst van ons leven

Zondag 8 november 2015 Sint Maarten de oogst van ons leven Zondag 8 november 2015 Sint Maarten de oogst van ons leven Lezing: Marcus 12 : 28 34 De herfst brengt voor veel mensen een zekere weemoedigheid.: de bladeren vallen, de zomer is echt voorbij. In de herfst

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 47 (30-11)

De Bijbel open 2013 47 (30-11) 1 De Bijbel open 2013 47 (30-11) Zie, hij bidt. Dat lezen we in Hand. 9 over Paulus. Zie hij bidt., het wordt verteld na zijn bekering op de weg naar Damascus. En het wordt gezegd alsof het iets heel bijzonders

Nadere informatie

at maakt mij gelukkig? Wie wil ik worden?

at maakt mij gelukkig? Wie wil ik worden? Naam: Datum: at maakt mij gelukkig? Wie wil ik worden? W Evaluatie 1. Jezus heeft een droom van een wereld In de Bergrede noemt Jezus een aantal mensen op die bouwen aan het Rijk van God. Geef drie voorbeelden

Nadere informatie

DE HEILIGE GEEST OVERTUIGD VAN RECHTVAARDIGHEID

DE HEILIGE GEEST OVERTUIGD VAN RECHTVAARDIGHEID DE HEILIGE GEEST OVERTUIGD VAN RECHTVAARDIGHEID Romeinen 8: 13 Want indien gij naar het vlees leeft, zult gij sterven; maar indien gij door de Geest de werkingen des lichaams doodt, zult gij leven. 14

Nadere informatie

Met open handen 1 e zondag in de veertig dagen tijd Bij Genesis 9 : 8-17 en Marcus 1 : 12 15

Met open handen 1 e zondag in de veertig dagen tijd Bij Genesis 9 : 8-17 en Marcus 1 : 12 15 Met open handen 1 e zondag in de veertig dagen tijd Bij Genesis 9 : 8-17 en Marcus 1 : 12 15 Na de verkondiging een moment van stilte, Daarna zingen we lied 91a Woensdag is de veertig dagen tijd begonnen.

Nadere informatie

Doopsel in een zondagse eucharistieviering

Doopsel in een zondagse eucharistieviering Doopsel in een zondagse eucharistieviering 1. OPENING VAN DE DIENST Intredeprocessie en intredelied Openingswoord met een bijzondere begroeting van de dopeling en zijn / haar familie. Ook de naamgeving

Nadere informatie

Openingsgebeden INHOUD

Openingsgebeden INHOUD Openingsgebeden De schuldbelijdenis herzien Openingsgebeden algemeen Openingsgebeden voor kinderen Openingsgebeden voor jongeren INHOUD De schuldbelijdenis herzien De schuldbelijdenis heeft in de openingsritus

Nadere informatie

Hervormde gemeente te Haaksbergen-Buurse

Hervormde gemeente te Haaksbergen-Buurse Hervormde gemeente te Haaksbergen-Buurse Graankorrels in de aarde 5 e zondag van de veertigdagentijd ( "zondag "Schaf mij recht" - 1 e passiezondag) 22 maart 2015 voorganger: ds. N.J. Pronk organist: Līga

Nadere informatie

verzoeking = verleiden om verkeerde dingen te doen dewijl = omdat wederstand doen = tegenstand bieden de overhand behouden= de overwinning behalen

verzoeking = verleiden om verkeerde dingen te doen dewijl = omdat wederstand doen = tegenstand bieden de overhand behouden= de overwinning behalen Zondag 52 Zondag 52 gaat over de zesde bede. Leid ons niet in verzoeking, maar verlos ons van de boze. Want van U is het Koninkrijk en de kracht en de heerlijkheid, in der eeuwigheid. Amen. Lees de tekst

Nadere informatie

DISCIPELSCHAP BIJBELSTUDIE VGSU BLOK

DISCIPELSCHAP BIJBELSTUDIE VGSU BLOK DISCIPELSCHAP BIJBELSTUDIE VGSU BLOK 4 2010-2011 INHOUD Inleiding... 5 Avond 1... 6 Avond 2... 8 Avond 3... 10 Avond 4... 12 3 4 INLEIDING Een ieder die niet zijn kruis draagt en achter Mij aankomt, die

Nadere informatie

Sint Maarten spel Klas 1

Sint Maarten spel Klas 1 Sint Maarten spel Klas 1 Muziek instrumentaal Vier vrouwen staan bij de poort te wachten Vrouw 1 Vrouw 2 op om Vrouw 1 Het begint al donker te worden, ik begrijp niet waar ze blijven. Straks wordt de poort

Nadere informatie

JEREMIA, DE MAN VAN TRANEN

JEREMIA, DE MAN VAN TRANEN Bijbel voor Kinderen presenteert JEREMIA, DE MAN VAN TRANEN Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Jonathan Hay Aangepast door: Mary-Anne S. Vertaald door: Erna van Barneveld Geproduceerd door:

Nadere informatie

1 Tessalonicenzen 1. Begin van de brief

1 Tessalonicenzen 1. Begin van de brief 1 Tessalonicenzen 1 Begin van de brief Paulus groet de christenen in Tessalonica 1 Dit is een brief van Paulus, Silvanus en Timoteüs, aan de christenen in de stad Tessalonica. Jullie horen bij God, de

Nadere informatie

Stilteviering zondag 6 september 2015. Geloofsgemeenschap H. Theresia Borne. Gé Albers; Mc. 7, 31-37. Effeta! Ga open!

Stilteviering zondag 6 september 2015. Geloofsgemeenschap H. Theresia Borne. Gé Albers; Mc. 7, 31-37. Effeta! Ga open! Stilteviering zondag 6 september 2015 Geloofsgemeenschap H. Theresia Borne Gé Albers; Mc. 7, 31-37 Effeta! Ga open! Opening: Het evangelieverhaal van vandaag gaat over de genezing van een dove man met

Nadere informatie

Liefde. De sociale leer van de Kerk

Liefde. De sociale leer van de Kerk Liefde De sociale leer van de Kerk De sociale leer van de Kerk Over de liefde Het evangelie roept ons op om ons in te zetten voor onze naasten. Maar hoe weet je nu wat er gedaan moet worden, zeker in een

Nadere informatie

Jezus volgen! Echt? Het evangelie naar Johannes 6:22-71. dinsdag 2 juni 2015

Jezus volgen! Echt? Het evangelie naar Johannes 6:22-71. dinsdag 2 juni 2015 Jezus volgen! Echt? Het evangelie naar Johannes 6:22-71 dinsdag 2 juni 2015 1 ev. Johannes tot nu toe 1:1-18 Jezus is het Woord: bij God en zelf God 1:19-52 Jezus is het Lam van God discipelen volgen Hem

Nadere informatie

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = Orde van dienst voor zondag 23 februari 2014, zevende zondag na Epifanie Kerk: Brugkerk, Kroonplein 1 te Lemelerveld Aanvang: 10.00 uur Organist: Ton Timmerman Voorganger: ds. C.Th. Benard = = = = = =

Nadere informatie

9 Vader. Vaders kijken anders. Wat doe ik hier vandaag? P Ik leer mijn Vader beter kennen. P Ik weet dat Hij mij geadopteerd

9 Vader. Vaders kijken anders. Wat doe ik hier vandaag? P Ik leer mijn Vader beter kennen. P Ik weet dat Hij mij geadopteerd 53 9 Vader Wat doe ik hier vandaag? P Ik leer mijn Vader beter kennen. P Ik weet dat Hij mij geadopteerd heeft. P Ik begin steeds beter te begrijpen dat het heel bijzonder is dat ik een kind van God, mijn

Nadere informatie

Preek Psalm 78:1-8 20 september 2015 In het spoor van Opening winterwerk Spiegelbeeld I

Preek Psalm 78:1-8 20 september 2015 In het spoor van Opening winterwerk Spiegelbeeld I Preek Gemeente van Christus, De mooiste dingen in het leven kun je niet als erfernis wegschenken Let er maar eens op. De belangrijkste dingen zijn geen erfstuk. Zeker, je kunt mooie spulletjes erven. Of

Nadere informatie

leren omgaan met Diversiteit In je gemeente

leren omgaan met Diversiteit In je gemeente Bijbelstudie 1 Korintiërs Diversiteit in de kerk is van alle tijden. En nu onze cultuur en de kerk minder goed op elkaar aansluiten dan wel eens gedacht, worden we vaker bepaald bij de verschillen tussen

Nadere informatie

Zo heet het project waar we mee bezig zijn in de gemeente. Laten we even terugkijken wat er aan de orde kwam.

Zo heet het project waar we mee bezig zijn in de gemeente. Laten we even terugkijken wat er aan de orde kwam. 1 1 Johannes 4:7-12 Preek 1 Geliefde gemeente, Los zand of heilig vuur? Zo heet het project waar we mee bezig zijn in de gemeente. Laten we even terugkijken wat er aan de orde kwam. Het eerste thema was

Nadere informatie

... NAAR EEN BETERE WERELD

... NAAR EEN BETERE WERELD ... NAAR EEN BETERE WERELD Wat ik waardevolle Wat mijn groep waardeafspraken vind... volle afspraken vindt... Wat God waardevolle afspraken vindt... TIEN WOORDEN VAN GOD Ik ben jullie enige God. Als je

Nadere informatie

Christus als leerling volgen

Christus als leerling volgen Christus als leerling volgen Voorbereiding voor de huisbezoeken van 2014/2015 Het was in Antiochië dat de leerlingen voor het eerst christenen werden genoemd. In onze verhouding tot de Heer kan het waardevol

Nadere informatie

Het sacrament van. Boete en verzoening. Sacramenten

Het sacrament van. Boete en verzoening. Sacramenten Het sacrament van Boete en verzoening Sacramenten DSacramenten Deze geloofsboekjes gaan over de zeven sacramenten. Sacramenten zijn tekens, in woord en gebaar, die we in Jezus Naam in de gemeenschap van

Nadere informatie

Gebedsboek. voor dagelijks gebruik. Dinsdag

Gebedsboek. voor dagelijks gebruik. Dinsdag Gebedsboek voor dagelijks gebruik Gemaakt door club 12-14 Marije Hoekstra Indra de Vries Delia Postma Ekyoci Amisi Shabani Jentje Hansma Johan Gjaltema Mendé Bosma Femke Veenhuizen Elzerd Elzinga Gert

Nadere informatie

GROEPSOPDRACHT: Bespreek met elkaar welke relatieverbanden in de Bijbel genoemd worden:

GROEPSOPDRACHT: Bespreek met elkaar welke relatieverbanden in de Bijbel genoemd worden: Relaties halen het beste in je naar boven Les 1 GROEPSOPDRACHT: Bespreek met elkaar welke relatieverbanden in de Bijbel genoemd worden: Lees met elkaar de volgende hoofdstukken en laat iemand opschrijven

Nadere informatie

Eucharistieviering van 15 augustus 2013 Maria Tenhemelopneming

Eucharistieviering van 15 augustus 2013 Maria Tenhemelopneming Eucharistieviering van 15 augustus 2013 Maria Tenhemelopneming Openingslied: ZJ 501: Magnificat, strofen 1 en 2. Begroeting en inleiding P. Op het feest van de ten hemelopneming van Maria, Jezus moeder,

Nadere informatie

Goede buren, eerlijk delen

Goede buren, eerlijk delen Kerk- en schooldienst Goede buren, eerlijk delen Zondag 15 november 2015 Dominee:. Simon de Kam Pianist: Timo vd Heuvel M.m.v. kinderen van de Kon. Julianaschool Pianospel Welkom en mededelingen (door

Nadere informatie

Wij zingen voor de dienst: Gezang 172 : 1 en 2 NLB 538

Wij zingen voor de dienst: Gezang 172 : 1 en 2 NLB 538 Wij zingen voor de dienst: Gezang 172 : 1 en 2 NLB 538 NLB 538 / Gezang 172 : 1a b 2a b NLB 538 / Gezang 172 : 1a b 2a b NLB 538 / Gezang 172 : 1a b 2a b NLB 538 / Gezang 172 : 1a b 2a b Binnenkomst kerkenraad

Nadere informatie

Het sacrament van. Boete en verzoening. Sacramenten

Het sacrament van. Boete en verzoening. Sacramenten Het sacrament van Boete en verzoening Sacramenten DSacramenten Deze geloofsboekjes gaan over de zeven sacramenten. Sacramenten zijn tekens, in woord en gebaar, die we in Jezus Naam in de gemeenschap van

Nadere informatie

Bemoediging en gebed van toenadering:

Bemoediging en gebed van toenadering: VREDESKAPEL zondag 6 oktober 2013 Wijkgemeente Archipel-Benoordenhout voorganger ds. C. van Duinen; ouderling van dienst V. van Bijlert ; diaken van dienst Th. Smit; organist Roelfien Folkersma. M.m.v.

Nadere informatie

(Deel van) Zijn Lichaam

(Deel van) Zijn Lichaam (Deel van) Zijn Lichaam 1 December 2013 I. Wedergeboren Leven II. Levende stenen 1 Petrus 2:4-5 Voeg u bij hem, bij de levende steen die door de mensen werd afgekeurd maar door God werd uitgekozen om zijn

Nadere informatie

Gebedsmoment. Openingslied. Openingsgebed

Gebedsmoment. Openingslied. Openingsgebed Gebedsmoment Ondanks alles goed proberen zijn, goed proberen doen is een teken van Gods liefde. Doorheen het licht dat andere mensen voor ons betekenen en het licht dat wij voor andere mensen zijn, kunnen

Nadere informatie

Jezus, het licht van de wereld

Jezus, het licht van de wereld Jezus, het licht van de wereld Het evangelie naar Johannes 8: 1-30 1 Overzicht 1. De overspelige vrouw 2. Jezus als het Licht der wereld 3. Twistgesprekken met de Farizeeën 2 De overspelige vrouw Bijbeltekst

Nadere informatie

Eucharistieviering van 6 januari 2013 Feest van de Openbaring (C)

Eucharistieviering van 6 januari 2013 Feest van de Openbaring (C) Eucharistieviering van 6 januari 2013 Feest van de Openbaring (C) Openingslied (koor) P. Vooreerst voor ieder van u een zalig Nieuwjaar. Moge het u allen in het komende jaar goed gaan onder de milde zegen

Nadere informatie

Zondagmorgen 10 januari

Zondagmorgen 10 januari Zondagmorgen 10 januari 1 e zondag na Epifanie, kleur wit, viering HA, Voorganger: Ds. J.E. Schelling Organist: Dhr. Bastiaan van der Pijl Dienst van de Voorbereiding Orgelspel Mededelingen door de kerkenraad

Nadere informatie

Avondmaal vieren door tieners

Avondmaal vieren door tieners Avondmaal vieren door tieners Leeftijd: 13-16, 16+ Soort bijeenkomst: club, catechese, viering Soort werkvorm: Liturgie Thema: Avondmaal, Bidden, Jezus, Navolging, Offer Avondmaal is een kernritueel in

Nadere informatie

Kerkdienst op zondag 5 juni 2016 Voorganger: Ds. Liesbeth Oort Orgel/piano: Cees van Delft

Kerkdienst op zondag 5 juni 2016 Voorganger: Ds. Liesbeth Oort Orgel/piano: Cees van Delft Kerkdienst op zondag 5 juni 2016 Voorganger: Ds. Liesbeth Oort Orgel/piano: Cees van Delft 2 Orgel/pianospel Voorbereiding De kaarsen worden aan de paaskaars ontstoken. Welkom, inleiding tot moment van

Nadere informatie

Bijbelteksten Feest van Genade

Bijbelteksten Feest van Genade Week 1 Zoals een hinde smacht naar stromend water, zo smacht mijn ziel naar U, o God. (Psalm 42:2) Mozes sloeg steeds buiten het kamp, op ruime afstand ervan, een tent op die hij de ontmoetingstent noemde.

Nadere informatie

HET GEESTELIJK AANBOD VAN MOEDER CLARA FEY: EEN WEG VAN ACTIE - CONTEMPLATIE

HET GEESTELIJK AANBOD VAN MOEDER CLARA FEY: EEN WEG VAN ACTIE - CONTEMPLATIE Zr. María del Rocío, Conferentie 2009-2014 HET GEESTELIJK AANBOD VAN MOEDER CLARA FEY: EEN WEG VAN ACTIE - CONTEMPLATIE De Oefening van Moeder Clara kan gedefinieerd worden als een voortdurende wandel

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Toen ik het slot van de lezing van Matteüs las, moest ik gelijk denken aan het nieuws van deze week. Wie heeft zal nog meer krijgen, en wel in overvloed.

Nadere informatie

Voorganger: pastor B. van Brug Heerenveen-zuid Ouderling van dienst: Gerhard Nijhoff Organist: Gerjan Kamerling

Voorganger: pastor B. van Brug Heerenveen-zuid Ouderling van dienst: Gerhard Nijhoff Organist: Gerjan Kamerling zondag 17 juli 2016 Welkom in Het Centrum Voorganger: pastor B. van Brug Heerenveen-zuid Ouderling van dienst: Gerhard Nijhoff Organist: Gerjan Kamerling Dringende oproep: Vrijwilligers gevraagd voor het

Nadere informatie