Thema Arbeidsparticipatie en Vergrijzing Vraaggestuurd programma Innovatie van Arbeid ; Beschrijving en resultaten 2007

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Thema Arbeidsparticipatie en Vergrijzing Vraaggestuurd programma Innovatie van Arbeid 2007-2010; Beschrijving en resultaten 2007"

Transcriptie

1 TNO Kwaliteit van Leven TNO-rapport / Thema Arbeidsparticipatie en Vergrijzing Vraaggestuurd programma Innovatie van Arbeid ; Beschrijving en resultaten 2007 Arbeid Polarisavenue 151 Postbus AS Hoofddorp T F Datum 6 maart 2008 Auteurs VP-manager: drs. D.J. van Putten Alle rechten voorbehouden. Niets uit dit rapport mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van TNO. Indien dit rapport in opdracht werd uitgebracht, wordt voor de rechten en verplichtingen van opdrachtgever en opdrachtnemer verwezen naar de Algemene Voorwaarden voor Onderzoeks- opdrachten aan TNO, dan wel de betreffende terzake tussen partijen gesloten overeenkomst. Het ter inzage geven van het TNO-rapport aan direct belanghebbenden is toegestaan TNO

2 TNO rapport / Inhoudsopgave 1 Thema s van de overheid en vraaggestuurde programma s van TNO Maatschappelijke vraagstukken Doel Hoofdlijnen van het programma De projecten Trends en verkenningen op het terrein van arbeid en gezondheid Monitoring van Arbeid Arbeid Verzuim Gezondheid cohortsstudie Arbeidsmigratie Behoud en bevorderen arbeidsparticipatie en productiviteit Werk en Arbeids(on)geschiktheid Onderkant Arbeidsmarkt Ouderenparticipatie en vergrijzing Slimmer werken, arbeid en zorg Sociale Zekerheid en Zorg Gezond ondernemen en gezonde werknemers: preventie, interventies en kosteneffectiviteit Gezond ondernemen Psychische klachten Klachten bewegingsapparaat Mainstreaming Kennistransfer De samenwerking met partijen in het veld De instrumenten en methoden die ontwikkeld worden De samenwerking met universiteiten en hoge scholen Publicaties en voordrachten

3 TNO rapport / Thema s van de overheid en vraaggestuurde programma s van TNO De overheid (regiegroep) heeft thema s vastgesteld die prioriteit dienen te krijgen bij haar onderzoeksprogrammering. In afstemming tussen TNO en de overheid heeft TNO in haar vierjarenprogrammering vraaggestuurde programma s (VP) ontwikkeld om te komen tot innovatieve oplossingen voor vraagstukken in de betreffende thema s. Een van de thema s van de overheid is Arbeidsparticipatie en Vergrijzing. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is namens de overheid regievoerder over dit thema. Aan dit specifieke thema van de overheid draagt TNO bij met twee Vraaggestuurde Meerjaren Programma s: - Innovatie van Arbeid. - Gevaarlijke Stoffen en Arbeidsveiligheid. Deze rapportage gaat verder in het op programma Innovatie van Arbeid.

4 TNO rapport / Maatschappelijke vraagstukken Overheid, werkgevers en sociale partners worden geconfronteerd met grote uitdagingen op het terrein van het vergroten van de arbeidsparticipatie van de potentiële beroepsbevolking en het verbeteren van de randvoorwaarden die gezond en productief werken mogelijk maken. Een belangrijk doel daarbij is het in stand houden van de betaalbaarheid van sociale voorzieningen op het terrein van Arbeid en Inkomen. Onderliggende vraagstukken betreffen: Het versterken van de arbeidsmarktpositie van een veranderende beroepsbevolking. Het versterken van de samenhang tussen sociale en technologische innovaties. Het versterken van randvoorwaarden voor gezond werken: kosten voor gezondheid(szorg) zijn investeringen in behoud en bevorderen van deelname aan arbeid. Bevorderen van de zelfregulering door sociale partners. Samenhangend met beleidsontwikkelingen die inspelen op deze ontwikkelingen en veranderingen is er het vraagstuk van een effectieve doelmatige uitvoering van beleid. Er blijken vaak afstemmingsvraagstukken te liggen tussen enerzijds de beleidsdoelen op macroniveau (landelijk, regionaal) en de uitvoering in de dagelijkse praktijk van het meso- en microniveau van arbeidsorganisaties, maatschappelijke organisaties en dienstverleners/professionals.

5 TNO rapport / Doel Hoofddoel van het meerjarenprogramma Innovatie van Arbeid hebben is bijdragen aan oplossingen voor behoud en bevorderen van arbeidsparticipatie: meer mensen gezond en productief aan het werk. Voor de uitwerking en uitvoering van de programma s zijn belangrijke randvoorwaarden: - betrokkenheid van regievoerder en stakeholders waarvoor de kennis, producten en diensten ontwikkeld worden: de opbrengsten van onderzoek moet aansluiten bij de behoeften van stakeholders; - samenwerking met universiteiten, kenniscentra en hogescholen om een koploperpositie in de kennisontwikkeling te waarborgen resp. de toepassing daarvan in het MKB; - afstemming met en participatie in (inter-)nationale programma s: innoveren door combineren.

6 TNO rapport / Hoofdlijnen van het programma De onderwerpen die aangepakt worden in het meerjarenprogramma zijn afgestemd met de regievoerder en stakeholders. Dat heeft geleid tot een programma dat is opgebouwd uit 12 werkpakketten of onderwerpen. In hoofdstuk 5 wordt nader op deze projecten ingegaan. Hieronder worden de projecten in enkele trefwoorden samengevat. Trends en verkenningen op het terrein van arbeid en gezondheid Drie onderwerpen richten zich op het monitoren van ontwikkelingen en hun verbanden binnen het brede domein van arbeid en gezondheid. Daarnaast is er (geringe) ruimte voor het uitvoeren van verkenningen van nieuwe ontwikkelingen. Deze ruimte is gereserveerd voor het onderwerp arbeidsmigratie en de betekenis daarvan voor de doelstelling van het programma: Monitoren Arbeid Trends, risicogroepen, risicofactoren Arbeid, Verzuim, Gezondheid Verbanden longitudinaal Arbeidsmigratie Verkenning Behoud en bevorderen arbeidsparticipatie en productiviteit Vervolgens zijn er vijf onderwerpen gedefinieerd waarbij het behoud en bevorderen van arbeidsparticipatie is uitgewerkt in subdoelstellingen die zich vooral richten op het versterken/benutten van arbeidsmogelijkheden en productiviteit: Werk en Arbeids(on)geschiktheid Re-integreren Onderkant Arbeidsmarkt Activeren, kwalificeren Ouderenparticipatie en vergrijzing Behoud, bevorderen arbeidsparticipatie Slimmer werken, arbeid en zorg Management arbeidstijden en relaties Sociale Zekerheid en Zorg Arbocuratieve zorg, keuzes Gezond ondernemen en gezonde werknemers: preventie, interventies en kosten-effectiviteit Verder zijn er drie onderwerpen gedefinieerd die de bestaande expertise verder uitbouwen op de interacties tussen gezondheid(sbeleid) en kosten effectiviteit voor werkgevers/werknemers: Gezond ondernemen Gezondheidsbeleid en bedrijfscultuur Psychische klachten Preventie, Interventies, kosten effectiv. Klachten bewegingsapparaat Preventie, Interventies, kosten effectiv. Mainstreaming Om kennis zo goed mogelijk te laten aansluiten bij de behoeften en mogelijkheden van de doelgroepen (versterken zelfregulering) wordt in dit project specifiek onderzoek gedaan naar moderne methoden en instrumenten van Informatieoverdracht. Kennistransfer Kennis laten landen

7 TNO rapport / De projecten 5.1 Trends en verkenningen op het terrein van arbeid en gezondheid Monitoring van Arbeid Projectleiders: dr. P.G.W. Smulders en drs. S.N.J. van den Bossche Uit vragen van overheid, sociale partners, brancheorganisaties en sociale zekerheidsinstellingen blijkt dat er behoefte is aan inzicht in de ontwikkelingen in het werk van Nederlanders. Ook de gevolgen van deze ontwikkelingen voor gezondheid, welzijn, verzuim en arbeidsongeschiktheid staan in de belangstelling. Instanties als het CBS en OSA verzamelen informatie over ontwikkelingen in werk. Het gaat dan vooral over arbeidsmarktontwikkelingen. Op het gebied van de kwaliteit van arbeid bestaan kennislacunes. Het monitoringprogramma voorziet in deze lacunes, door te zorgen voor een continue en consistente datastroom over de arbeidssituatie van Nederlandse werknemers. Het programma monitoring heeft een signaalfunctie. Vragen die aan de orde komen zijn: hoe vaak komt een verschijnsel voor? Hoe ontwikkelt het zich in de tijd? Wat zijn de belangrijkste risicogroepen? De doelstelling van het programma monitoring is: ontwikkelen en verzorgen van een structurele, periodieke en consistente datastroom met betrekking tot de arbeidssituatie van werknemers; verkennen van mogelijkheden tot koppeling van onderzoeksdata en registerinformatie; analyseren van en publiceren over verzamelde (gekoppelde) informatie; communiceren van ontwikkelingen in arbeid naar stakeholders. Het programma omvat de volgende onderdelen: opzet en uitvoering van monitors voor werknemers en werkgevers; beheer van datastromen; analyse van en publiceren over de data; ontwikkeling van branchespecifieke kennis en instrumenten; correspondentschap voor de European Working Conditions Observatory; cofinanciering Europese monitor-projecten; onderhoud nationale en internationale monitornetwerken. TNO werkt bij de uitvoering van het programma monitoring structureel samen met het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Het ministerie van Sociale Zaken & Werkgelegenheid is nauw betrokken bij de invulling van het programma. Voor meer informatie zie (doorklikken naar monitoren), of ga rechtstreeks naar Arbeid Verzuim Gezondheid cohortsstudie Projectleider: dr. J.F.Ybema De cohortstudie Arbeid, Verzuim en Gezondheid (AVG) is een longitudinaal onderzoek met drie jaarlijkse metingen (in 2004, 2005 en 2006) onder bijna werknemers. De AVG bevat een groot aantal onderwerpen die relevant zijn om inzicht te krijgen in de relatie tussen arbeid en gezondheid. TNO voert dit onderzoek uit in samenwerking met het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). In de AVG onderzoeken we hoe het gedrag van werknemers, werkgevers en zorgverleners van invloed is op de gezondheid en het ziekteverzuim van werknemers. Vooral de effecten van

8 TNO rapport / werkgeversbeleid staan hierbij centraal. De longitudinale onderzoeksopzet maakt het mogelijk om wederzijdse beïnvloeding van arbeid en gezondheid uiteen te rafelen en vast te stellen via welke sociale en psychologische processen deze invloeden lopen. Voor meer informatie zie of ga rechtstreeks naar Arbeidsmigratie Projectleider: drs. M. Klerkx In deze programmalijn verrichten we een nadere inventarisatie en exploratie van onderliggende vraagstukken rond arbeidsmigratie. De exploratie richt zich specifiek op de betekenis van arbeidsmigratie voor vraagstukken op de onderwerpen Onderkant van de arbeidsmarkt, Ouderenparticipatie, Werk en arbeidsgeschiktheid en Gezondheid, veiligheid en welzijn. Het doel is de gevolgen van arbeidsmigratie voor deze vraagstukken in kaart te brengen en vervolgens te beoordelen welke kennisvragen binnen dit programma verder uitgewerkt en beantwoord dienen te worden. Dit doel wordt gerealiseerd door het uitvoeren van een verkennende studie in 2007 gevolgd door een onderzoeksplan voor 2008 en verder, op basis van de uitkomsten van deze verkenning. Een onderdeel van het project betreft een onderzoek naar de Occupational Safety and Health (OSH)-situatie van arbeidsmigranten op de Nederlandse arbeidsmarkt. Deze deelstudie is onderdeel van een groter project van de World Health Organisation (WHO) die de invloed van globalisering onderzoekt op de OSSH situatie van arbeidsmigranten. 5.2 Behoud en bevorderen arbeidsparticipatie en productiviteit Werk en Arbeids(on)geschiktheid Projectleider: drs. J.J.M. Besseling De introductie van de WIA in 2006 markeert nieuwe stappen in het denken over arbeidsgeschiktheid en werk. Niet alleen wat betreft de uitkeringssystematiek en de verantwoordelijkheidsverdeling tussen overheid en sociale partners. Maar ook in de basisgedachte achter het beleid: niet meer wat de mens niet kan, maar wat de mens wel kan, staat centraal. De uitdaging voor TNO voor de komende jaren is voldoende (basis-)kennis en instrumenten te ontwikkelen, die behulpzaam zijn bij het realiseren van een lage(-re) instroom in de uitkeringen en duurzame arbeidsparticipatie van arbeidsgehandicapten en gedeeltelijk arbeidsongeschikten. Een belangrijk motief voor het project Werk en arbeidsgeschiktheid is de verandering in de verantwoordelijkheden tussen werknemer/werkgevers enerzijds en de overheid (inclusief UWV) anderzijds. Vooral de verantwoordelijkheden van werkgever en werknemer voor reintegratie zijn aanmerkelijk toegenomen, met bijvoorbeeld de verlenging van de loondoorbetaling, de keuzemogelijkheid van eigen risicodragen en de WGA. De cruciale vraag is, hoe werknemer en werkgever de nieuwe rol invullen. Welke problemen en knelpunten komen zij tegen, welke kansen doen zich voor en hoe kunnen zij deze kansen benutten? Ook voor de overheid/uwv verandert de rol. Minder verantwoordelijkheid voor re-integratie, maar een toenemend belang bij het beoordelen van het arbeidsvermogen en van de kwaliteit van de geleverde inspanningen voor re-integratie. De uitvoerders staan voor de uitdaging invulling te geven conform de intenties van de nieuwe WIA aan de beoordeling van de arbeidsgeschiktheid met daarbij oog voor de adequate begeleiding en behandeling en het vaststellen van de duurzaamheid, indien er sprake is van volledige arbeidsongeschiktheid. De laatste jaren groeit de WAJONG-instroom, terwijl de arbeidsparticipatie van Wajongers licht daalt. De vraag is of de doelgroep van de WAJONG verandert en daarmee ook nieuwe wegen ingeslagen moeten worden in het begeleiden van Wajongers naar werk. Effectiviteit van de ingezette middelen bij het aan het werk houden en aan het werk helpen van mensen is cruciaal. Een belangrijk onderdeel is dan ook het meten en bepalen van effectiviteit, het ook internationaal zoeken naar best practices en het bundelen van deze expertise.

9 TNO rapport / Tot slot is ook het uitdragen en mainstreamen van de ontwikkelde kennis naar uitvoerders van het arbeidsmarkt- en sociale zekerheidsbeleid een belangrijk motief voor dit project. Het project heeft tot doel kennis en instrumenten te ontwikkelen, die werkgevers, werknemers en uitvoerders van de sociale zekerheid ondersteunen bij het voorkomen van duurzame arbeidsongeschiktheid en bij het behoud en bevorderen van een duurzame arbeidsparticipatie van gedeeltelijk arbeidsgeschikten en/of personen met een arbeidshandicap Onderkant Arbeidsmarkt Projectleider: prof. dr. R.W.B. Blonk Teveel mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt staan buiten het arbeidsproces. De overheid wil dit veranderen. Het kennisinvesteringsproject Onderkant Arbeidsmarkt sluit aan op dit streven en heeft als doel het vergroten van de arbeidsparticipatie en de productiviteit aan de onderkant van de arbeidsmarkt. In overleg met de overheid en stakeholders zijn drie speerpunten benoemd: Sociale Economie. Organisatie van de begeleiding bij werken en leren. Kosten en baten van re-integratie. Uitgangspunt voor het project Onderkant Arbeidsmarkt zijn concrete vragen of problemen die gesignaleerd worden in het veld door stakeholders en hun achterban. Binnen dit programma ontwikkelen we kennis, methodieken en instrumenten om deze problemen op te lossen. Tegelijk werken we aan het breed uitdragen daarvan om te zorgen dat ze bij een brede groep potentiële gebruikers bekend raken. 1) Sociale Economie Om het mogelijk te maken dat meer mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt kunnen werken naar vermogen moeten werkgevers/ondernemers en andere partijen gestimuleerd en gefaciliteerd worden om geschikt werk op maat te creëren. Doel van dit meerjarenproject is het aandragen kennis, ervaringen en instrumenten voor gemeenten, werkgevers/ondernemers en andere partijen die zich bezighouden met sociale economie. 2) Organisatie van de begeleiding bij werken/leren Doel van dit meerjarenproject is het ontwikkelen van concrete handvatten die (bewezen) effectief zijn als het gaat om het in beweging krijgen en opscholen van werkenden zonder startkwalificatie. Hoofdvraag is hoe laagopgeleide werknemers gemotiveerd kunnen worden een opleiding of cursus te gaan en blijven volgen zodat zij, ook in economisch mindere tijden, een aantrekkelijke werknemer blijven voor hun werkgever 3) Kosten en baten van re-integratie Zowel in de praktijk als in wetenschappelijke onderzoek bestaat nog een grote lacune als het gaat om het meten/meetbaar maken van de zachte effecten van re-integratie- en activering. Doel van dit meerjaren project is het ontwikkelen van een praktisch bruikbaar instrument waarmee gemeenten de (maatschappelijke) effecten van reïntegratie-activiteiten in kaart kunnen brengen en beslissingen op kunnen baseren. Bij het uitwerken van de projecten wordt zoveel mogelijk samengewerkt met stakeholders in zogenaamde proeftuinen. In een proeftuin kunnen methodieken en instrumenten worden uitgeprobeerd in de praktijk en samen met betrokken gemeenten, ondernemers, ROC s en dergelijke worden doorontwikkeld. Op die manier zorgen we voor een optimale praktische bruikbaarheid van de eindproducten. Voor meer informatie zie of ga rechtstreeks naar

10 TNO rapport / Ouderenparticipatie en vergrijzing Projectleider: dr. R.W.M. Gründemann Het percentage ouderen in de Nederlandse bevolking stijgt en het percentage jongeren stabiliseert na een periode van sterke afname. Dezelfde vergrijzing en ontgroening zien we terug in de beroepsbevolking. Het Nederlandse beleid is erop gericht de arbeidsparticipatie van ouderen te vergroten. Dat is nodig om te voorkomen, dat de kosten van de vergrijzing te hoog worden, maar ook omdat er zonder de ouderen niet voldoende arbeidspotentieel is. Met name bij hoger opgeleiden zal een tekort ontstaan, naast het al bestaande tekort aan ambachtslieden. Dit betekent, dat ouderen langer moeten doorwerken: langer dan nu gebruikelijk is en langer dan zowel zijzelf, als hun werkgever gedacht hadden. Als ouderen langer moeten werken, moet ervoor gezorgd worden dat ze optimaal inzetbaar en productief blijven. Kortom, mensen moeten langer in staat zijn om door te werken (kunnen), en daartoe ook gemotiveerd zijn (willen). Daarnaast moeten organisaties ouderen in dienst willen nemen of houden en de voorwaarden scheppen, waaronder zij gezond, gemotiveerd en productief kunnen werken. Met het project Ouderenparticipatie en vergrijzing willen we hieraan een bijdrage leveren. Dit doen we door instrumenten te ontwikkelen, die mensen duurzaam employable en het werk duurzaam enjoyable maken. De algemene doelstelling van dit project is het ontwikkelen van instrumenten, die ertoe bijdragen, dat ouderen langer kunnen en willen doorwerken, dat werkgevers ouderen in dienst willen houden/nemen en de voorwaarden scheppen, waaronder langer doorwerken mogelijk is. De activiteiten binnen het project moeten er aan bijdragen dat: ouderen langer productief en gezond kunnen doorwerken; er minder ouderen vóór de pensioengerechtigde leeftijd terechtkomen in een uitkeringssituatie; organisaties/bedrijven productiever kunnen werken en minder last hebben van de krimp van de beroepsbevolking. Daarnaast levert het project kennis op over veroudering en arbeid en de wijze, waarop de mogelijke negatieve effecten van veroudering kunnen worden tegengegaan. Voor meer informatie zie of ga rechtstreeks naar Slimmer werken, arbeid en zorg Projectleider: dr. S. Vaas Hoe kan de overheid door het stimuleren van zelfregulering en beperkte regelgeving bevorderen (of althans niet belemmeren), dat: de productiviteit in arbeidsorganisaties sneller groeit; waarbij de talenten van medewerkers worden benut en verder ontplooid; en de arbeidsbelasting, waaronder de belasting door de combinatie van arbeid en zorg, niet toeneemt. Het gaat om 'slimmer werken', omdat daarvan sprake is als een arbeidsorganisatie meer of beter presteert met minder arbeidsbelasting. In overleg met het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de stakeholders is ervoor gekozen de volgende onderwerpen centraal te stellen in het kader van de zelfregulering: 'Employability', 'Arbeid en zorg' en 'Arbeidstijden'. De zelfregulering kan vorm krijgen in werkafspraken op organisatieniveau, afspraken met OR, respectievelijk afspraken op het niveau van bedrijfstak (CAO's). De wetenschappelijke uitdaging is vast te stellen of het stimuleren van zelfregulering leidt tot de beoogde effecten (toename van productiviteit, innovativiteit, talentontplooiing en niettoenemende arbeidsbelasting), resp. of deze effecten van zelfregulering ook optreden bij een vermindering van algemeen geldende wettelijke regels of beperkte CAO's.

11 TNO rapport / Het beoogde einddoel is, dat bedrijven en instellingen voldoende ruimte krijgen om zo goed mogelijk te presteren. En dat zij aan de medewerkers ruimte bieden voor ontplooiing en bescherming bieden tegen te hoge arbeidsbelasting. Dit is bereikbaar door vermindering van algemeen geldende wettelijke regelgeving en door een minder gedetailleerde CAO enerzijds en door stimulering van zelfregulering anderzijds. Voor meer informatie zie of ga rechtstreeks naar Sociale Zekerheid en Zorg Projectleider: dr. J.A.G.M. van Genabeek TNO draagt met dit vraaggestuurde programma bij aan een betere afstemming tussen de stelsels van sociale zekerheid en gezondheidszorg. Wij ontwikkelen nieuwe kennis voor overheid, werkgevers en werknemers, verzekeraars en professionals. Centrale vragen zijn Hoe werken de nieuwe stelsels van sociale zekerheid en gezondheidszorg op elkaar in? Hoe kan de gezondheidszorg bijdragen aan een duurzame participatie in arbeid? Hoe kan arbeidsgerelateerde zorg succesvol toegepast worden? Wat zijn de kosten en baten van integrale arbeidsgerelateerde zorg? Dit project omvat de volgende deelprojecten: 1. Wederzijdse beïnvloeding van de nieuwe stelsels van sociale zekerheid en gezondheidszorg. 2. Pilots over integrale arbeidsgerelateerde zorg. 3. Kennisoverdracht en samenwerking. Voor meer informatie zie of ga rechtstreeks naar 5.3 Gezond ondernemen en gezonde werknemers: preventie, interventies en kosteneffectiviteit Gezond ondernemen Projectleiders: mw. A. Dijkman en prof. dr. G.I.J.M. Zwetsloot Veel organisaties zijn bereid te investeren in gezondheidsmanagement, maar willen meer en betrouwbare informatie op basis waarvan zij investeringsbeslissingen kunnen nemen. Wat zijn verwachte opbrengsten in gezondheidskundige en bedrijfskundige termen? Organisaties willen niet opnieuw het wiel uitvinden en hebben daarom behoefte aan informatie die gezondheidsmanagement als bedrijfsinvestering kan ondersteunen. Goede voorbeelden kunnen hierbij een grote stimulans zijn. TNO ontwikkelt in het meerjarenprogramma Gezond Ondernemen kennis die grote, maar ook kleine arbeidsorganisaties helpt om op effectieve wijze te kunnen werken aan de verbetering van de vitaliteit en productiviteit van mens en organisatie. Uitgangspunt is de combinatie van zowel gezondheidskundige als bedrijfskundige doelstellingen. Kort gezegd: gezonde werknemers in gezonde organisaties. In nauwe samenwerking met Europese partners en koploperorganisaties werkt TNO aan de ontwikkeling van nieuwe inzichten en innovatieve en effectieve tools. 1) De Europese campagne MOVE Europe spoort werkgevers van grote en kleine bedrijven aan gezondheid prominent op hun agenda te zetten. Werkgevers kunnen op de website de Company Health Check uitvoeren. Met deze test krijgen bedrijven snel inzicht in de gezondheid van hun organisatie en werknemers. Naast

12 TNO rapport / agendasetting heeft Move Europe tot doel een unieke database op te bouwen, waaruit een aantal models of good practice geselecteerd kunnen worden. Move Europe gaat ook op zoek naar het gezondste bedrijf van Nederland. TNO voert samen met het Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen (NISB) de campagne in Nederland uit. 2) Cultuur als uitvalsbasis voor Veilig en Gezond Werken In hoeverre werkt de eigen organisatiecultuur belemmerend of juist stimulerend in het opzetten van interventies voor Gezond Ondernemen? Dit project heeft tot doel het inzicht hierin te vergroten en vervolgens een praktisch handvat te bieden voor werkgevers die met gezond ondernemen aan de slag willen. Het project resulteert in een instrument/methode Cultuur en gezond ondernemen voor werkgevers, dat TNO via internet beschikbaar zal stellen 3) Methoden voor de kosteneffectiviteit van Gezond Ondernemen In 2007 is de relatie tussen investeren in gezond ondernemen en bedrijfskundige opbrengsten in kaart gebracht in een onderzoek bij Siemens, ING, Waternet en Provincie Overijssel. Voor deze casussen zijn verschillende databestanden opgebouwd. In 2008 wordt voortgebouwd op deze praktijk-databases. Doel van dit project is de relatie tussen bedrijfskundige opbrengsten en investeren in gezondheid verder in kaart te brengen en wetenschappelijk te onderbouwen. Voor meer informatie zie of ga rechtstreeks naar Psychische klachten Projectleider: prof. dr. R.W.B. Blonk In Nederland zijn psychische klachten, met name depressieve klachten, nog steeds één van de belangrijkste oorzaken voor arbeidsverzuim en arbeidsongeschiktheid. De instroom in de WAO (meest recente gegevens zijn t/m 2004) op grond van psychische aandoeningen is ongeveer 30% van de totale instroom. Recente ruwe schattingen van de kosten van verzuim, uitkeringen en medische consumptie in Nederland bedragen zo'n vier miljard euro per jaar. Hiermee is meteen aangegeven, dat de kosten van uitval uit het werk (mede) vanwege psychische klachten of aandoeningen een kostbare zaak is. Hierbij is dan nog geen rekening gehouden met het verlies aan productiviteit, wanneer werknemers met psychische klachten doorwerken (presenteïsme) en met de psychische problematiek van diegenen, die nog niet of niet meer aan de beroepsbevolking deelnemen, maar bij wie in veel gevallen ook sprake is van depressieve klachten. Het 'Green Paper' on 'Improving Mental Health' van de Europese Commissie omschrijft de groep, die niet (meer) deel uitmaakt van de arbeidsmarkt, als een kwetsbare groep, waarbij interventies gericht op de herintrede van werklozen kosten-effectief zal zijn. Voor deze kwetsbare groep, voor wie psychische klachten een grote belemmering tot arbeidsparticipatie vormt, is echter tot op heden weinig werk gemaakt van het toetsen van dit type interventies op effectiviteit. Doel: TNO wil zich blijvend profileren als dé belangrijkste kennispartner voor toegepast onderzoek en advies op het terrein van psychische klachten en werk voor de internationale, nationale en gemeentelijke overheid, alsmede het bedrijfsleven, in het bijzonder (interne) arbodiensten en re-integratiebedrijven. Inhoudelijk wil TNO zicht geven op hoe werk kan bijdragen aan preventie van uitval met psychische klachten, aan herstel en aan kennis over in- en uitstroom in de sociale zekerheid op grond van psychische klachten. Voor meer informatie zie of ga rechtstreeks naar

13 TNO rapport / Klachten bewegingsapparaat Projectleider: prof. dr. ir. P.M. Bongers In Nederland zijn klachten en aandoeningen van het bewegingsapparaat nog steeds, samen met psychische klachten en aandoeningen, één van de belangrijkste oorzaken voor arbeidsverzuim en arbeidsongeschiktheid. De belangrijkste oorzaken zijn tillen, herhaalde bewegingen en ongunstige houdingen, die lang moeten worden volgehouden. Volgens cijfers van de Europese Commissie kosten deze werkgerelateerde aandoeningen de economie 0,5 tot 2,0 procent groei per jaar. Deze problematiek is helaas nog steeds niet goed aan te pakken vanwege ontbrekende informatie over kosteneffectiviteit van maatregelen, zowel voor preventie als voor werkhervatting na verzuim. In de nieuwe preventienota voor de periode van het ministerie van VWS (oktober, 2007) wordt gekozen voor zes prioritaire ziekten, waaronder depressie en aandoeningen van het bewegingsapparaat. De beroepsbevolking is één van de drie doelgroepen en het werk is één van de gekozen settings, waar de preventieactiviteiten zullen moeten plaatsvinden. Tevens is in december 2005 Musculoskeletal disorders als één van de main priorities for occupational safety and health research in the EU gedefinieerd door de European Agency for Safety and Health at Work. De doelstelling van het project is kennis te ontwikkelen en toe te passen voor zowel overheid, bedrijven, als werknemers ten aanzien van preventie van klachten aan het bewegingsapparaat en de gevolgen daarvan. Dit gebeurt door: Het vergroten van kennis over en beschikbaarheid van kosteneffectieve interventies bij bewegingsapparaatklachten voor preventie, werkhervatting en recidieven. Het vergroten van het inzicht in de relatie bewegingsapparaatklachten en productiviteit. Het vergroten van kennis over het beheersen van MSD-risico s van de toekomst bij een veel grotere diversiteit (ouderen, vrouwen, niet fitte werknemers, chronisch zieken). Om kennis ook echt te laten landen bij de doelgroepen (versterken zelfregulering) wordt in dit project ingehaakt op moderne methoden en instrumenten voor informatieoverdracht om goed aan te sluiten bij de behoeften/mogelijkheden van de doelgroep. Voor meer informatie zie of ga rechtstreeks naar 5.4 Mainstreaming Kennistransfer Projectleider: ir. T.A. ter Hark Bedrijven en andere organisaties streven naar een verbetering van rendement en kwaliteit. Zij realiseren zich, dat deze verbetering voornamelijk van de medewerkers kan en moet komen. Het is van groot belang de medewerkers gezond, veilig en efficiënt te laten werken. Bedrijven kampen echter met een informatie-achterstand: zij hebben onvoldoende zicht op de situatie van hun medewerkers en op de continu veranderende wet- en regelgeving omtrent arbeid. Die informatie is cruciaal voor een goed renderende organisatie. Alleen informatie, die is verrijkt met adviezen en dwarsverbanden, levert daaraan een goede bijdrage. Dergelijke informatie is momenteel onvoldoende voorhanden, moeilijk boven water te krijgen en moeilijk toepasbaar. TNO ondersteunt bedrijven en instellingen, individuen en de professionals met kennis, informatie en tools. Versterking van de zelfwerkzaamheid (van bedrijven en individuen) is daarbij, in lijn met de maatschappelijke ontwikkelingen, één van de doelen. De unieke positie van TNO op dit moment kenmerkt zich door een combinatie van:

14 TNO rapport / Een belangrijke rol in de kennisinfrastructuur en ervaring in het ondersteunen daarvan. Het beschikbaar hebben van kennis en informatie. Het vermogen deze te vertalen naar IT- en internet-toepassingen. De toegevoegde waarde van de rol van TNO kan worden versterkt door deze drie terreinen met stakeholders en andere kennisinstituten in een open structuur verder te ontwikkelen. Dit biedt stakeholders ruimte voor vraagsturing. Tevens kan worden voortgebouwd op de resultaten van andere kennisinstituten.

15 TNO rapport / De samenwerking met partijen in het veld In het vraaggestuurde programma worden de projecten afgestemd met de overheid en de partijen in het veld. Dat gebeurt op verschillende wijzen. Soms zijn partijen periodiek betrokken bij de bespreking van de voortgang van projecten (klankbordgroep, begeleidingscommissie), soms vormen partijen leernetwerken over het specifieke onderwerp dat onderzocht wordt en soms zijn partijen proeftuin voor pilots waarin instrumenten, methoden uitgeprobeerd worden in de praktijk. Ook kunnen partijen de onderzoeksprojecten cofinancieren, hiervoor is eens speciale TNO cofinancieringsregeling. Daarnaast zijn er bredere opgezette bijeenkomsten waarop de voortgang van het project als totaal wordt besproken resp. welke onderzoeksprioriteiten voor de nabije toekomst relevant zijn (subkennisarena s). In onderstaande tabel hebben we de contacten met partijen uit het veld kort samengevat per project. VP Innovatie van Arbeid: netwerken/samenwerkingsverbanden ten behoeve van innovatie en mainstreaming. Onderwerpen Reguliere projectcontacten/-samenwerking en subkennisarena s. Monitor 1. CBS: samenwerkingsovereenkomst, convenant. 2. Centrum voor beleidsstatistiek: databestanden. 3. OSA: afstemming. 4. SZW startbijeenkomsten en begeleidingscommissie s: nea,wg monitor, niet-werkenden monitor. 5. EWCO, EF: newsupdates, national reports. 6. Prima Ef consortium (European Agency), europese monitor psychoscocial risks. 7. KP6 consortium: workshop indicators stress and violence i.s.m. ILO, WHO, EC/DG employment, EC/DG SANCO, ETUC, en anderen. 8. Radboud Universiteit, Universiteit Utrecht, Universiteit Tilburg, VUmc, Open Universiteit :promovendi,publicaties. 9. SCP: publicaties. Subkennisarena Werk en Arbeidsgeschiktheid - Symposium najaar UWV, NVVG, NvvA; medi-/claimprudentiee. 2. HSI, ABU: 35% min: (wg forum, PWC). 3. LDC. (instrument FIT). 4. Begeleidingscie: Min. Fin, min SZW,, RWI, VNG, UWV, CWI, CPB. (effectiviteit handboek). 5. SEO. (effectiviteit handboek). 6. Astri (publiceren verzuim internationaal). Netwerken: 7. IFDM: International Forum on Disability Management. 8. GLADNET: GLobal Applied Disability research and information Network on Employment and Training. 9. UEMASS: europese vereniging van verzekeringsartsen. Subkennisarena: - Wia inventarisatie;januari Werkgevers forum /Poortwachtercentrum NHzuid. - Gemeenten: handboek effectiviteit: april 2008.

16 TNO rapport / Onderkant arbeidsmarkt Sociale economie: 1. Klankbordgroep: min SZW, min EZ, RWI, FNV, brancheorganisatie Kringloop, Startfoundation, sociale ondernemerskamer, Cedris, Divosa. 2. Leernetwerk: Gemeenten Utrecht, Eindhoven, Tilburg, Den Haag, Amsterdam, Lelystad, Hengelo, Gilze rijen, Waalwijk, Vlaardingen, Bergen op zoom, Rotterdam, Assen, Drachten. 3. Samenwerking proeftuin Driekant Ambachtscentrum. Begeleiding leren en werken: 4. Klankbordgroep: min SZW, RWI, projectdirectie leren en werken, Lelystad, PCN advies en opleiding, Flevotalent, MKB- Nederland, Kenniscentrum Handel,Philips, Schiphol College (ROC Amsterdam, DWI Amsterdam), FNV? 5. potentiele proeftuinen: Philips, Nuon, Chainworks, Flevotalent Kosten/baten 6. Klankbordgroep: min SZW,RWI, VNG, Hengelo, Nijmegen, Groningen, Leiden, Dordrecht Utrecht, Hilversum, ISD Noordenkwartier. 7. Netwerk maatschappelijk rendement: Startfoundation, SEVwoningbouwcorporaties, RVZ, WODC- justitie, OCW, stichting Oikos (ontwikkelingssamenwerking). 8. Afstemming IPW: innovatie platform werk en bijstand. Subkennisarena. - Onderkant arbeidsmarkt: oktober Ouderenparticipatie Beeldvorming 1. Inventariseren potentiele pilotbedrijven (beeldvorming). 2. expertnetwerk en Outstanding. Loopbanen: 3. Werkconferentie loopbanen: Stichting bedrijfstak dakbekking, CNV, FNV, CINOP, Stichting Poortwachter, OSA, gemeente Hardenberg, kenniscentrum GOC, AWVN, SBO, Van der Reest Arbeidsmarktstrategie, ASTRI, RWI. 4. Lopende afspraken met: Servicepunt arbeidsmarkt MKB, Brancheverenigingen SBD, Recron, HBD.(laag pitje ivm omslag van branche naar bedrijfsniveau). 5. Afstemming SZW en ASTRI. 6. Bijdragen: RWI seminar, SZW presentatie. 7. MOVISIE samenwerking: op leeftijd inzetbaar doorbraakproejct. 8. Branche VBZ; leeftijdsbewust personeelsbeleid. Arbeidsproductiviteit en ouderen 9. Stakeholdersmeeting: SZW, OSA, grijs werkt, VNO/NCW, en anderen. Slimmer werken, Arbeid en Zorg Subkennisarena - Vergrijzing, inzetbaarheid en Arbeidsproductiviteit: 5 november 2007 Utrecht. 1. Maatwerkmeter: workshop voor min. Van Defensie. 2. Pilots zelfregulering interventies bij: Niemeyer, de Concorpgroep (Van Slooten en Schuttelaar), TNO, NS reizigers, Achmea SZ. Leernetwerk van HR professionals. 3. Roosters, zelfroosteren longi bij Corus. Aansluiten bij kenniscentrum arbeidstijdenmanagement van KLM technische dienst.

17 TNO rapport / AVG cohort IGM Sociale zekerheid en zorg Bewegingsapparaat, preventie en interventies Psyche, preventie en interventies Kennistransfer Arbeidsmigratie 4. Diversiteit: samenwerking met Landelijk Expertise Centrum Diversiteit Politie. Afstemming met ING, AH, Vizada. Subkennisarena - Afstemming programmering met NCSI. 1. TNO PeZ. (bewegen). 2. Samenwerking: RU Groningen, Radboud universiteit, EUR, VUMC. 1. EU move: samenwerking met NISB, voedingscentrum, Stivoro, Fonds Psychische gezondheid. 2. ENWHP national contac office. 3. Casus voor gezondheidsmanagement en bedrijfskundige opbrengsten met: ING, provincie Overijssel, Siemens, Waternet. 4. SALTSA netwerk Management Control&Health. 5. WHO CC Europe. 6. Overeenkomst met Ohra/Deltalloyd en Subkennisarena: - Invitational: Bedrijfskundige opbrengsten van gezond ondernemen, 13 november Delft in samenwerking met werkgeversforum. 1. Pilots arbeid in curatieve zorg met verzekeraar AGIS, een gezondheidscentrum GAZO. 2. Samenwerking UWV, CBS ivm data voor verdere ontwikkeling kosten baten tools. 3. Brugproject/transmurale zorg:in samenwerking met Vumc VU faculteit bewegingswetenschappen. 3. EZ co, hartstichting, ZonMw. 4. Universiteit Politechnico Torino. Subkennisarena: - Symposium 8 november 2007 Amsterdam. 1. Pilot Depressie: PsyQ, HSK. 2. Belemmeringen bij terugkeer: ism Nijmeegse bedrijfsartsen opleiding. 3. UWV (WIA cohort). 4. Universiteit Utrecht (promotie/publicaties). 5. PRIMA EF consortium psychosocial risks at work. Subkennisarena - Expertmeeting februari Innvoatie: ism UvA (2nd life) en TNO ICTm TNO KvL voeding mbt gebruik wiki s. 2. Pilots arbocatalogus in samenwerking met: sociaal fondstaxi, BOVAG, werknemersorganisatie, schiphol. Overleg en afstemming met STAR. MKB-nl, VNO/NCW en AWVN. 3. Smartbox: afstemming EZ cofinancieringproject KNOW HOW. 4. Internet tool effectiviteit aanpak activering: gemeente Rotterdam. 1. WHO Mondiaal.

18 TNO rapport / De instrumenten en methoden die ontwikkeld worden Naast ontwikkeling van kennis en inzicht hebben de projecten ook tot doel producten en diensten te ontwikkelen die marktpartijen kunnen ondersteunen bij het oplossen van vraagstukken. In onderstaande tabel wordt per project aangegeven welke producten, diensten momenteel in de pijplijn van de kennisinvesteringsprojecten zitten. VP Innovatie van Arbeid: in ontwikkeling zijnde instrumenten/methoden ten behoeve van stakeholders Onderwerpen Instrumenten/methoden Monitor 1) Databestanden/monitors: benchmark sectoren Werk en Arbeidsgeschiktheid 3) FIT: selfassesment arbeidsvermogen door arbeidsge- 2) Richtlijnen VA, AD: kwaliteit oordeelsvorming. handicapten. 4) Matchingsmethodiek aanbod/vraag 35-minners (o.a. PWC). 5) Jobcoaching WAJONG-ers. 6) Handleiding evaluatieprotocol effectiviteit re- Onderkant arbeidsmarkt Ouderenparticipatie Slimmer werken, Arbeid en Zorg AVG cohort Gezond ondernemen Sociale zekerheid en zorg Bewegingsapparaat: integratie. 7) Handleiding sociale economie voor bedrijven. 8) Begeleidingsaanpak leren en werken: kwalificeren laag /niet opgeleide werknemers. 9) Kosten/baten instrumentarium activering uitkeringsgerechtigden. 10) Policy game: beleidsprioritering bij activering. 11) Modulaire training talentview: versterken beeldvorming beschikbare compententies/vaardigheden oudere werknemers. 12) Quick scan effectiviteit loopbaaninterventies. 13) Effectieve maatregelen behoud productiviteit oudere werknemers. 14) Toolbox methoden /interventies: versterken vertrouwen en innovatief werkgedrag (maatwerkmeter, vertrouwens-meter,..). 15) Leerboek maatwerk in arbeidsverhoudingen. 16) Best cases: managen op basis van vertrouwen. 17) Hulpmiddel/game leidinggevenden voor realiseren veilige omgeving en omgaan conflicten (bij diversiteit). 18) (zelf) roosterschema s. 19) Databestanden ter onderbouwing oorzaak gevolg relaties tussen Arbeid Verzuim en Gezondheid. 20) Gezond ondernemen: models of good practice. 21) Tool bedrijfscultuur en gezond ondernemen. 22) Databestand patiëntenperspectief: samenhang arbo- en reguliere zorg. 23) Instrumenten ter ondersteuning behoefteorientatie en keuzeproces. 24) Kosten baten model: duurprognoses bij interventies. 25) Criteria succesvolle implementatie arbocuratieve zorg. 26) Kosten effectieve interventies RSI(E-module, quick

19 TNO rapport / preventie en interventies Psyche: preventie en interventies Kennistransfer scan). 27) Programma snelle werkhervatting bij rugklachten. 28) Managementtool: verbanden tussen gezondheidsklachten en indicatoren voor bedrijfsprestaties. 29) Leef je Fit:leefstijlrichtlijnen. 30) Protocol depressie en werkhervatting. 31) Predictoren duurzame werkhervatting. 32) Toolkit: agressie en geweld. 33) Tripod instrument: psychosociale arbeidsbelasting. 34) Innovatieve tools: DMA/VPM, Sjakie, HRM. 35) Effectieve leernetwerken: communities of practice.

20 TNO rapport / De samenwerking met universiteiten en hoge scholen Bij de kennisontwikkeling wordt samengewerkt met universiteiten en hogescholen. Het gaat daarbij om de volgende samenwerkingsverbanden. 1 Het Kenniscentrum Body at Work is een samenwerkingsverband tussen TNO (VP Innovatie van Arbeid/BU Arbeid en VP Bewegen en Gezondheid/BU PZ) en de VU (VUmc, Faculteit bewegingswetenschappen). Dit kenniscentrum heeft haar focus liggen op klachten en aandoeningen van het bewegingsapparaat en bewegen en gezondheid. In dit kenniscentrum zijn twee TNO hoogleraren (Bongers en De Looze) actief. Een externe internationale visitatie commissie heeft de eerste termijn van vijf jaar zeer lovend beoordeeld. Een tweede termijn wordt nu gestart. In de tweede termijn wordt het aandachtsgebied verbreed, onder ander in de richting van vraagstukken op het terrein van Gezond Ondernemen en claimbeoordeling. Binnen het VP Innovatie van Arbeid ligt het zwaartepunt van de samenwerking binnen het project Preventie en Interventie bewegingsapparaatklachten. 2 Samenwerking met de Universiteit Utrecht. In deze samenwerking is vanuit TNO de TNO hoogleraar Blonk de stuwende kracht. Binnen VP is de samenwerking verankerd in het project Preventie en interventie psychische klachten. 3 Steeds meer universiteiten hebben in het kader van onderzoek en promotietrajecten grote belangstelling voor samenwerking met TNO. De databestanden en monitors over trends en ontwikkelingen in arbeid (en gezondheid) hebben, naast de relaties met de UU en VU, geleid tot samenwerking op projectmatige basis met de Radboud Universiteit, Universiteit Tilburg, RU Groningen en de Erasmus Universiteit Rotterdam. Het gaat dan vooral om het realiseren van wetenschappelijke publicaties en promoties. De projecten monitoring van arbeid en avg cohort staan hierbij centraal. 4 De centrale positie van TNO wat betreft het monitoren van de stand van zaken resp. vaststellen van trends wordt nationaal onderstreept door de samenwerking met CBS en internationaal door de talrijke bijdragen aan EWCO/EF. 5 TNO heeft in samenwerking met de HU een lector benoemd (Gründemann). Hij vormt de spil van de samenwerking tussen TNO en de HU. Inmiddels is in samenwerking met de Hogeschool Utrecht en diverse andere partijen een EFRO subsidieaanvraag voorbereid voor een project dat zich richt op de overdracht van kennis over sociale innovatie naar het MKB. Binnen het VP is de samenwerking verankerd in de projecten Kennistransfer en Ouderenparticipatie. 6 Met de Universiteit van Nottingham (Engeland) is een samenwerkingsrelatie aangegaan die wordt vormgegeven door de benoeming van Zwetsloot als hoogleraar Occupational Health and Safety Management. De verankering naar het VP Innovatie van Arbeid ligt in het project Gezond Ondernemen.

Bedrijfskundige opbrengsten van investeren in Vitaliteit en Gezondheid. Prof. Dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot

Bedrijfskundige opbrengsten van investeren in Vitaliteit en Gezondheid. Prof. Dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot Bedrijfskundige opbrengsten van investeren in Vitaliteit en Gezondheid Prof. Dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot Programma Workshop Eerste deel: Presentatie Visie op Gezond Ondernemen Een paar voorbeelden van

Nadere informatie

Effectiviteit en economische impact van beweegprogramma s op de werkplek

Effectiviteit en economische impact van beweegprogramma s op de werkplek Effectiviteit en economische impact van beweegprogramma s op de werkplek Karin Proper Afdeling Sociale Geneeskunde, EMGO+ Instituut, VUmc, Amsterdam Body@Work, Onderzoekscentrum Bewegen, Arbeid en Gezondheid

Nadere informatie

Fysiotherapie Schiphol tel: 95108 E-mail: fysiospl@planet.nl. Door: M. Punte, MSc. November 2007. www.fysiotherapieschiphol.nl

Fysiotherapie Schiphol tel: 95108 E-mail: fysiospl@planet.nl. Door: M. Punte, MSc. November 2007. www.fysiotherapieschiphol.nl Door: M. Punte, MSc Fysiotherapie Schiphol November 2007 Inleiding Fysiotherapie Schiphol is een zelfstandig bedrijf. Dit voorstel is dan ook op initiatief van Fysiotherapie Schiphol zelf. Wat is P.F.T.

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE. Werkplan CWP 2006-2007 en Arbeidsgehandicaptenmonitor 2004

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE. Werkplan CWP 2006-2007 en Arbeidsgehandicaptenmonitor 2004 De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon (070) 333 44 44 Fax (070) 333 40 33

Nadere informatie

Workability & Inzetbaarheid. The Finnish Experience. Boaborea ledenplatform 'Gezond Werken' Bussum, 26 maart 2008

Workability & Inzetbaarheid. The Finnish Experience. Boaborea ledenplatform 'Gezond Werken' Bussum, 26 maart 2008 Workability & Inzetbaarheid Boaborea ledenplatform 'Gezond Werken' Bussum, Rob Gründemann, Teamleider Personeelsbeleid Lector Sociale Innovatie, Hogeschool Utrecht De opzet van de presentatie De situatie

Nadere informatie

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Inhoud Inleiding 3 Stap 1 De noodzaak vaststellen 4 Stap 2 De business case 5 Stap 3 Probleemverdieping 6 Stap 4 Actieplan 8 Stap 5

Nadere informatie

SOCIALE GENEESKUNDE. de nieuwste ontwikkelingen. prof dr J.W. Groothoff UMCG. Studiekring Noord Verzekerings- en bedrijfsartsen 5 oktober 2006

SOCIALE GENEESKUNDE. de nieuwste ontwikkelingen. prof dr J.W. Groothoff UMCG. Studiekring Noord Verzekerings- en bedrijfsartsen 5 oktober 2006 SOCIALE GENEESKUNDE de nieuwste ontwikkelingen prof dr J.W. Groothoff UMCG Studiekring Noord Verzekerings- en bedrijfsartsen 5 oktober 2006 1 Opzet onderwijs/opleiding onderzoek medische / maatschappelijke

Nadere informatie

Groeien naar arbeidsparticipatie

Groeien naar arbeidsparticipatie Groeien naar arbeidsparticipatie Over praktijk en effectiviteit Prof. dr. Roland W.B. Blonk Agenda Even voorstellen Arbeidsparticipatie, reïntegratie en effectiviteit Kennisontwikkeling en kennisdeling:

Nadere informatie

Huisarts of hometrainer?

Huisarts of hometrainer? Huisarts of hometrainer? In het literatuuroverzicht werden zes studies opgenomen. Vier studies onderzochten het effect van training op ziekteverzuim, drie daarvan bestudeerden tevens de effecten op klachten

Nadere informatie

Interventies Houdings- en Bewegingsapparaat

Interventies Houdings- en Bewegingsapparaat Interventies Houdings- en Bewegingsapparaat 2013 Re. Entry is samenwerkingspartner binnen FIT Return (zie www.fit-return.nl) 1 Arbeid en Belastbaarheid Intake Fysiek (Arbeids- Bedrijfsfysiotherapeut) De

Nadere informatie

Cognitive self-therapy A contribution to long-term treatment of depression and anxiety

Cognitive self-therapy A contribution to long-term treatment of depression and anxiety Cognitive self-therapy A contribution to long-term treatment of depression and anxiety Uitgave in de RGOc-reeks, nummer 12 Copyright 2006 Peter C.A.M. den Boer, Groningen Cognitive self-therapy. A contribution

Nadere informatie

Gezondheid en arbeidsparticipatie: determinanten, gevolgen en bouwstenen voor reïntegratie

Gezondheid en arbeidsparticipatie: determinanten, gevolgen en bouwstenen voor reïntegratie Gezondheid en arbeidsparticipatie: determinanten, gevolgen en bouwstenen voor reïntegratie Prof Dr Lex Burdorf Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC, Rotterdam Gezondheid van uitkeringsgerechtigden

Nadere informatie

Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen. Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema

Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen. Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema Ernstige Psychische Aandoeningen (EPA) Definitie consensus groep EPA¹ - Sprake van psychische stoornis

Nadere informatie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een Vergelijking met Rusten in Liggende Positie The Effectiveness of a Mindfulness-based Body Scan: a Comparison with Quiet Rest in the Supine

Nadere informatie

impact from intervention strategies A case example from the baking industry

impact from intervention strategies A case example from the baking industry Prospective evaluation of the health impact from intervention strategies A case example from the baking industry Samenwerking Nick Warren, Health and Safety Laboratory Dick Heederik, IRAS, Utrecht University

Nadere informatie

30-5-2012. Gezond en vitaal langer doorwerken?! Programma. Inleiding. Inleiding

30-5-2012. Gezond en vitaal langer doorwerken?! Programma. Inleiding. Inleiding Programma Gezond en vitaal langer doorwerken?! Allard van der Beek Hoogleraar Epidemiologie van Arbeid & Gezondheid Afdeling Sociale Geneeskunde,, EMGO + Instituut Onderzoekscentrum Body@Work TNO-VU/ VU/VUmcVUmc

Nadere informatie

Deelrapportage 1: Opzet van het project. Project verandering van spijs. TNO Kwaliteit van Leven. TNO-rapport. KvL/APRO/2007.

Deelrapportage 1: Opzet van het project. Project verandering van spijs. TNO Kwaliteit van Leven. TNO-rapport. KvL/APRO/2007. TNO Kwaliteit van Leven TNO-rapport KvL/APRO/2007.198/11410/Hef/stn Deelrapportage 1: Opzet van het project Arbeid Polarisavenue 151 Postbus 718 2130 AS Hoofddorp www.tno.nl/arbeid T 023 554 93 93 F 023

Nadere informatie

Werk, participatie en gezondheid

Werk, participatie en gezondheid Werk, participatie en gezondheid Prof Dr Lex Burdorf Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg, Erasmus MC Coordinator academische werkplaats CEPHIR ism Dr Merel Schuring Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg,

Nadere informatie

B elangenverklaring. Persoonlijke gegevens aanvrager

B elangenverklaring. Persoonlijke gegevens aanvrager B elangenverklaring In het kader van de Code ter voorkoming van oneigenlijke beïnvloeding door belangenverstrengeling wordt alle beoogd betrokkenen bij de totstandkoming van wetenschappelijke adviesrapporten

Nadere informatie

Ex arbeidsongeschikten werkzaam als zelfstandige

Ex arbeidsongeschikten werkzaam als zelfstandige TNO Kwaliteit van Leven TNO-rapport 031.12851.01.04 Ex arbeidsongeschikten werkzaam als zelfstandige Arbeid Polarisavenue 151 Postbus 718 2130 AS Hoofddorp www.tno.nl/arbeid T 023 554 93 93 F 023 554 93

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Stressgerelateerde stoornissen

Stressgerelateerde stoornissen Stressgerelateerde stoornissen Werkhervatting en effectiviteit Prof. dr. R.W.B. Blonk Inleiding Stressgerelateerde stoornissen Effectstudies Stressgerelateerde stoornissen Even recapituleren Volgens de

Nadere informatie

vinger aan de pols van werkend Nederland

vinger aan de pols van werkend Nederland Innovaties voor Gezond en Veilig Werken IMPLEMENTATION AND EVALUATION OSH POLICIES NEA: vinger aan de pols van werkend Nederland De NEA Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden is het grootste iodieke onderzoek

Nadere informatie

Wat werkt voor de oudere werknemers?

Wat werkt voor de oudere werknemers? Wat werkt voor de oudere werknemers? Hoe houdenwe mensenlangergezondaanhet werk Drs Wendy Koolhaas Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) Disciplinegroep Gezondheidswetenschappen, Sociale Geneeskunde

Nadere informatie

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere vrouwen: Onderzoek naar de relatie tussen angst, depressieve

Nadere informatie

Zwaar werk lichter maken: een hele klus Preventie van beroepsziekten bij bewegingsapparaat en psyche

Zwaar werk lichter maken: een hele klus Preventie van beroepsziekten bij bewegingsapparaat en psyche Zwaar werk lichter maken: een hele klus Preventie van beroepsziekten bij bewegingsapparaat en psyche Dr Karen Nieuwenhuijsen Dr Paul Kuijer Coronel Instituut, Academisch Medisch Centrum Amsterdam Programma

Nadere informatie

Bevorderen van leefgewoonten bij werknemers in de bouwsector

Bevorderen van leefgewoonten bij werknemers in de bouwsector Bevorderen van leefgewoonten bij werknemers in de bouwsector Els Wouters, senior stafmedewerker 1 Intro Voorstelling VIGeZ I. Invloed van (fysieke) leefgewoonten op gezondheid- en arbeidsgerelateerde problemen

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Prof dr JJM van Delden Julius Centrum, UMC Utrecht j.j.m.vandelden@umcutrecht.nl Inleiding Medisch-wetenschappelijk

Nadere informatie

HRM Congres 19 november 2015. Duurzame inzetbaarheid en eigenregie van kwetsbare medewerkers. Dr. Sarah Detaille

HRM Congres 19 november 2015. Duurzame inzetbaarheid en eigenregie van kwetsbare medewerkers. Dr. Sarah Detaille HRM Congres 19 november 2015 Duurzame inzetbaarheid en eigenregie van kwetsbare medewerkers Dr. Sarah Detaille Missie Het Lectoraat Arbeid & Gezondheid (A&G) bundelt en genereert via praktijkgericht onderzoek

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

Sociaal-economische gezondheidsverschillen en werk: consequenties voor arbeidsparticipatie en pensionering

Sociaal-economische gezondheidsverschillen en werk: consequenties voor arbeidsparticipatie en pensionering Sociaal-economische gezondheidsverschillen en werk: consequenties voor arbeidsparticipatie en pensionering Lex Burdorf Hoogleraar Determinanten van Volksgezondheid Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg

Nadere informatie

DE TOEKOMST VAN ARBEIDSGERELATEERDE ZORG. Romy Steenbeek Bianca de Klerk Marc Aelberts Marloes van der Klauw Lennart van der Zwaan

DE TOEKOMST VAN ARBEIDSGERELATEERDE ZORG. Romy Steenbeek Bianca de Klerk Marc Aelberts Marloes van der Klauw Lennart van der Zwaan DE TOEKOMST VAN ARBEIDSGERELATEERDE ZORG Romy Steenbeek Bianca de Klerk Marc Aelberts Marloes van der Klauw Lennart van der Zwaan VAN ZIEKTE EN ZORG NAAR GEZONDHEID EN GEDRAG De Gezondheidszorg staat onder

Nadere informatie

De human resources van werknemers met een chronische aandoening: maak er gebruik van

De human resources van werknemers met een chronische aandoening: maak er gebruik van De human resources van werknemers met een chronische aandoening: maak er gebruik van Dr. Joke Haafkens, Amsterdams Instituut voor Arbeidsstudies, UvA j.a.haafkens@uva.nl Inleiding workshop 1. Context 2.

Nadere informatie

25 jaar whiplash in Nederland

25 jaar whiplash in Nederland 25 jaar whiplash in Nederland Vanuit een fysiotherapeutisch perspectief Maarten Schmitt M.Sc 1 2 Fysiotherapeut & manueeltherapeut Hoofd van de Divisie Onderwijs Stichting Opleidingen Musculoskeletale

Nadere informatie

Jaarprogramma Duurzame Inzetbaarheid 2015

Jaarprogramma Duurzame Inzetbaarheid 2015 Jaarprogramma Duurzame Inzetbaarheid 2015 Transvorm Michiel van den Heuvel 1 1. Inleiding In 2014 hebben we weer diverse activiteiten uitgevoerd in kader van het programma Duurzame Inzetbaarheid. Niet

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

Evidence please! 27 juni 2013. Michiel Reneman REHABILITATION MEDICINE / CENTER FOR REHABILITATION

Evidence please! 27 juni 2013. Michiel Reneman REHABILITATION MEDICINE / CENTER FOR REHABILITATION Evidence please! 27 juni 2013 Michiel Reneman REHABILITATION MEDICINE / CENTER FOR REHABILITATION Evidence please! 1. EBP 2. Hulpmiddelen en voorzieningen 3. Aanpassingen 4. Waarom? EBP: Extremely Boring

Nadere informatie

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 14.00: Welkom Best Practice Seminar 14.10: Centraal PMO als middelpunt van projecten en programma s Yvonne Veenma, Stedin 14.50: Pauze 15.30: Governance in een Enterprise

Nadere informatie

Hoe haalt een extra productieve werknemer gezond en werkend zijn pensioen?

Hoe haalt een extra productieve werknemer gezond en werkend zijn pensioen? Hoe haalt een extra productieve werknemer gezond en werkend zijn pensioen? Lex Burdorf hoogleraar determinanten van volksgezondheid Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC Rotterdam Langer

Nadere informatie

Participatieve werkaanpassing bij stressgerelateerde klachten

Participatieve werkaanpassing bij stressgerelateerde klachten Participatieve werkaanpassing bij stressgerelateerde klachten NVAB Kring Den Haag/Leiden 11 maart 2008 Sandra van Oostrom EMGO-instituut VU Medisch Centrum 1 Achtergrond Protocol Participatieve Werkaanpassing

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Hoe kan het legaal dopingbeleid voor de topsportende (oudere) werknemer er uit zien?

Hoe kan het legaal dopingbeleid voor de topsportende (oudere) werknemer er uit zien? Hoe kan het legaal dopingbeleid voor de topsportende (oudere) werknemer er uit zien? Jac van der Klink Hoogleraar sociale geneeskunde, arbeid en gezondheid University Medical Center Groningen Department

Nadere informatie

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positive, Negative and Depressive Subclinical Psychotic

Nadere informatie

Duurzame Inzetbaarheid Seminar Ontwikkelingen in arbeid Windesheim Zwolle Maandag, 9 november 2015

Duurzame Inzetbaarheid Seminar Ontwikkelingen in arbeid Windesheim Zwolle Maandag, 9 november 2015 Duurzame Inzetbaarheid Seminar Ontwikkelingen in arbeid Windesheim Zwolle Maandag, 9 november 2015 Rob Gründemann Lector Hogeschool Utrecht Suzanne Jungjohann HR directeur Delta Lloyd Opzet presentatie

Nadere informatie

Leeftijdbewust personeelsbeleid De business case

Leeftijdbewust personeelsbeleid De business case Leeftijdbewust personeelsbeleid De business case Inleiding Binnen de sector ziekenhuizen is leeftijdsbewust personeelsbeleid een relevant thema. De studie RegioMarge 2006, De arbeidsmarkt van verpleegkundigen,

Nadere informatie

Project I GGz-jongeren aan het werk

Project I GGz-jongeren aan het werk Project I GGz-jongeren aan het werk Met het project GGz-jongeren aan het werk willen het Landelijk Platform GGz en het Fonds Psychische Gezondheid (PG) de persoonlijke ervaringen van de jongeren uit goedlopende

Nadere informatie

Het antwoord op uw personele vraagstuk

Het antwoord op uw personele vraagstuk BD Recruitment BV Het antwoord op uw personele vraagstuk Wie bepaalt bij welk re-integratiebedrijf ik terecht kan? De gemeente of UWV WERKbedrijf maakt bij uw re-integratietraject vaak gebruik van een

Nadere informatie

Vaktermen in het Engels van A-Z

Vaktermen in het Engels van A-Z Vaktermen in het Engels van A-Z distance to the labour market Chain Consultation Committee General Surviving Relatives Act General Old Age & Pensions Act labour assessor, occupational assessor, occupational

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

OVERZICHT OPBRENGST DESKTOPRESEARCH NAAR EFFECTIEVE INTERVENTIES GERICHT OP ARBEIDSPARTICIPATIE VAN MENSEN MET PSYCHISCHE AANDOENINGEN

OVERZICHT OPBRENGST DESKTOPRESEARCH NAAR EFFECTIEVE INTERVENTIES GERICHT OP ARBEIDSPARTICIPATIE VAN MENSEN MET PSYCHISCHE AANDOENINGEN OVERZICHT OPBRENGST DESKTOPRESEARCH NAAR EFFECTIEVE INTERVENTIES GERICHT OP ARBEIDSPARTICIPATIE VAN MENSEN MET PSYCHISCHE AANDOENINGEN Kenniscentrum Verzekeringsgeneeskunde (KCVG - VUmc) Auteur: Sylvia

Nadere informatie

Sociaal-economische gezondheidsverschillen en werk

Sociaal-economische gezondheidsverschillen en werk Sociaal-economische gezondheidsverschillen en werk Lex Burdorf, hoogleraar Determinanten van Volksgezondheid Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Academische Werkplaats Publieke Gezondheid CEPHIR

Nadere informatie

Onderzoek naar werkzaamheid schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis en alcoholafhankelijkheid

Onderzoek naar werkzaamheid schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis en alcoholafhankelijkheid Onderzoek naar werkzaamheid schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis en alcoholafhankelijkheid presentatie ESPRi Symposium 26-11-2015 Michiel Boog, klinisch psycholoog, psychotherapeut Titel:

Nadere informatie

Mentaal Kapitaal. Jan A. Walburg. Trimbos Instituut Improving Mental Health by Sharing Knowledge

Mentaal Kapitaal. Jan A. Walburg. Trimbos Instituut Improving Mental Health by Sharing Knowledge Mentaal Kapitaal Jan A. Walburg Trimbos Instituut Improving Mental Health by Sharing Knowledge VERMOGEN VAN NEDERLAND 1900 VERMOGEN VAN NEDERLAND 2012 ONS BREIN IS DE POLDER VAN VANDAAG VROEGER DIJKEN

Nadere informatie

Opleiden voor Public Health. Prof dr Gerhard Zielhuis Epidemiologie, UMC St Radboud

Opleiden voor Public Health. Prof dr Gerhard Zielhuis Epidemiologie, UMC St Radboud Opleiden voor Public Health Prof dr Gerhard Zielhuis Epidemiologie, UMC St Radboud Public Health = alles wat we doen om de volksgezondheid te verbeteren Cellen > individuen -> maatschappij Preventie Effectiviteit

Nadere informatie

Business Case Vitaliteit & Inzetbaarheid. Enkele voorbeelden

Business Case Vitaliteit & Inzetbaarheid. Enkele voorbeelden Business Case Vitaliteit & Inzetbaarheid Enkele voorbeelden Gallup Consulting, 2002 (200.000 werknemers uit 36 multinationals): 12% meer klantgroei 62% minder veiligheidsincidenten 18% meer productiviteit

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Langdurig ziekteverzuim is een erkend sociaal-economisch en sociaal-geneeskundig probleem op nationaal en internationaal niveau. Verschillende landen hebben wettelijke maatregelen genomen

Nadere informatie

en psychosociale werkkenmerken voorspellen wie van de nog actief werkende bedrijfsen/

en psychosociale werkkenmerken voorspellen wie van de nog actief werkende bedrijfsen/ Moe! Studies naar hulpzoekend gedrag laten zien dat het besluit om een arts te bezoeken doorgaans het resultaat is van een complex proces. Niet alleen gezondheidsgerelateerde, maar ook sociale, culturele

Nadere informatie

Het verbeteren van de integratie van zieke werknemers door aandacht voor hun dubbele rol (Universiteit Utrecht) Projectleider: Prof. dr.

Het verbeteren van de integratie van zieke werknemers door aandacht voor hun dubbele rol (Universiteit Utrecht) Projectleider: Prof. dr. Het verbeteren van de integratie van zieke werknemers door aandacht voor hun dubbele rol (Universiteit Utrecht) Projectleider: Prof. dr. Trudie Knijn Onderzoekers: dr. Mira Peeters, drs. Marta Dijkgraaf,

Nadere informatie

HOE BEPAAL IK ARBEIDSONGESCHIKTHEID BIJ DE PSYCHIATRISCHE PATIENT? Herfstvergadering VVP Gent, 16-10- 2015 Marc Stein

HOE BEPAAL IK ARBEIDSONGESCHIKTHEID BIJ DE PSYCHIATRISCHE PATIENT? Herfstvergadering VVP Gent, 16-10- 2015 Marc Stein HOE BEPAAL IK ARBEIDSONGESCHIKTHEID BIJ DE PSYCHIATRISCHE PATIENT? Herfstvergadering VVP Gent, 16-10- 2015 Marc Stein HOE BEPAAL IK ARBEIDSONGESCHIKTHEID BIJ DE PSYCHIATRISCHE PATIENT? Herfstvergadering

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

Hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 s Samenvatting Door de hogere participatiegraad van oudere werknemers en de afname van de aanwas van jongere werknemers door daling van het geboortecijfer (ontgroening) vergrijst de beroepsbevolking.

Nadere informatie

Duurzame Inzetbaarheid. Plan van Aanpak. Verstarring erger dan vergrijzing

Duurzame Inzetbaarheid. Plan van Aanpak. Verstarring erger dan vergrijzing Duurzame Inzetbaarheid Plan van Aanpak Verstarring erger dan vergrijzing Energiek zijn en blijven is motivatie x competenties x conditie Definitie: Duurzame inzetbaarheid is de mate, waarin medewerkers

Nadere informatie

Het belang van begeleiding

Het belang van begeleiding Het belang van begeleiding Langdurig zieke werknemers 9 en 18 maanden na ziekmelding vergeleken Lone von Meyenfeldt Philip de Jong Carlien Schrijvershof Dit onderzoek is financieel mogelijk gemaakt door

Nadere informatie

Het meten van functioneren op het werk bij psychische klachten

Het meten van functioneren op het werk bij psychische klachten Het meten van functioneren op het werk bij psychische klachten Femke Abma, PhD Universitair Medisch Centrum Groningen, Rijksuniversiteit Groningen, afdeling Sociale Geneeskunde Symposium Goed Gestemd aan

Nadere informatie

De oplossing voor duurzame inzetbaarheid van uw personeel. Brochure

De oplossing voor duurzame inzetbaarheid van uw personeel. Brochure Brochure Uw situatie Nederlandse werkgevers zijn ervan overtuigd dat een vergrijzende en ontgroenende arbeidsmarkt leidt tot stijgende personeelskosten [bron: CBS/2013]. De kans dat relatief meer ouderen

Nadere informatie

DUURZAME INZETBAARHEID VAN OUDEREN

DUURZAME INZETBAARHEID VAN OUDEREN TNO-rapport DUURZAME INZETBAARHEID VAN OUDEREN Resultaten van de eerste twee metingen van STREAM 2012 TNO Auteurs: 18 februari 2013 Swenneke van den Heuvel Voor het Ministerie van Sociale Zaken Jan Fekke

Nadere informatie

Functioneel meten en vakmanschap www.divosa.nl

Functioneel meten en vakmanschap www.divosa.nl De sociale dienst als lerende organisatie Functioneel meten en vakmanschap www.divosa.nl De sociale dienst als lerende organisatie Functioneel meten en vakmanschap Prof. dr. Roland Blonk, Chris Goosen

Nadere informatie

Click, call, face: moderne arbodienstverlening in 2014?

Click, call, face: moderne arbodienstverlening in 2014? Click, call, face: moderne arbodienstverlening in 2014? Saaz-Unie voorjaarsconferentie Modern Times 2 april 2009 Oegstgeest Workshop 10, 14.00 15.30 uur Gerard Evers, OSA Integraal gezondheidsmanagement:

Nadere informatie

duurzame inzetbaarheid Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC Rotterdam

duurzame inzetbaarheid Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC Rotterdam De feiten en mythen van werkvermogen en duurzame inzetbaarheid Lex Burdorf Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC Rotterdam Het gaat uitstekend met ons.. 84 82 80 78 76 74 72 70 68 66 64

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 8 juli 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 8 juli 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

Workshop Pijnmanagement? Eerst beter bewegen, dan pas minder pijn. Congres Het venijn van pijn; een veelzijdige benadering. Drachten 2 februari 2012

Workshop Pijnmanagement? Eerst beter bewegen, dan pas minder pijn. Congres Het venijn van pijn; een veelzijdige benadering. Drachten 2 februari 2012 Congres Het venijn van pijn; een veelzijdige benadering Drachten 2 februari 2012 Missie: integrale en evidence-based diagnostiek en probleemanalyse op reïntegratie gerichte behandeling cliënten met klachten

Nadere informatie

Duurzame inzetbaarheid in de HR praktijk Onderzoeksrapport 2012

Duurzame inzetbaarheid in de HR praktijk Onderzoeksrapport 2012 Duurzame inzetbaarheid in de HR praktijk Onderzoeksrapport 2012 Zicht krijgen op duurzame inzetbaarheid en direct aan de slag met handvatten voor HR-professionals INHOUDSOPGAVE 1. Duurzame inzetbaarheid

Nadere informatie

TOEKOMST (of empowerment) van bedrijfsarts en verzekeringsarts

TOEKOMST (of empowerment) van bedrijfsarts en verzekeringsarts een kwestie van perspectief 2012-2020 TOEKOMST (of empowerment) van bedrijfsarts en verzekeringsarts 2012-2020: 2020: de NVVG staat voor iedereen doet mee 1. verantwoordelijkheid nemen & mogelijkheden

Nadere informatie

Aanbestedingsdocument AKC Onderzoekprogramma: Onderzoek Thema: Ronde 6: Titel: Projectnummer: AKC 27 1. Aanleiding 2. Context en hoofddoelen

Aanbestedingsdocument AKC Onderzoekprogramma: Onderzoek Thema: Ronde 6: Titel: Projectnummer: AKC 27 1. Aanleiding 2. Context en hoofddoelen Aanbestedingsdocument AKC Onderzoekprogramma: Professionalisering Arbeidsdeskundig Handelen Onderzoek Thema: Arbeidsparticipatie en Chronische Ziekte Ronde 6: AKC PAH 2015 Titel: Implementatie en verbreding

Nadere informatie

Welkom bij de Arbocatalogus Provincies. Jannet Bergman, Projectleider A&O Provincies Henny van den Born, Arbo-beleidsadviseur Provincie Groningen

Welkom bij de Arbocatalogus Provincies. Jannet Bergman, Projectleider A&O Provincies Henny van den Born, Arbo-beleidsadviseur Provincie Groningen Welkom bij de Arbocatalogus Provincies Jannet Bergman, Projectleider A&O Provincies Henny van den Born, Arbo-beleidsadviseur Provincie Groningen Programma Achtergrond/totstandkoming Werkwijze Implementatie

Nadere informatie

Scholing voor oudere werknemers: literatuuroverzicht en kosten-baten analyse

Scholing voor oudere werknemers: literatuuroverzicht en kosten-baten analyse Scholing voor oudere werknemers: literatuuroverzicht en kosten-baten analyse Wim Groot & Henriette Maassen van den Brink In samenwerking met Annelies Notenboom, Karin Douma en Tom Everhardt, APE Den Haag

Nadere informatie

Opleidingen voor P&O-ers in de zorg: Serious Game Training duurzame inzetbaarheid Leergang duurzame inzetbaarheid

Opleidingen voor P&O-ers in de zorg: Serious Game Training duurzame inzetbaarheid Leergang duurzame inzetbaarheid Opleidingen voor P&O-ers in de zorg: Serious Game Training duurzame inzetbaarheid Leergang duurzame inzetbaarheid 1 Adres: Welnalaan 5, 7523 NG, Enschede Telefoon: 053-4776614 Website: www.fitform.nl Opleidingsaanbod;

Nadere informatie

De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de. Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers. and Work Satisfaction of Employees

De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de. Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers. and Work Satisfaction of Employees De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers The Influence of Job Demands and Job Resources on Psychological Fatigue and Work Satisfaction

Nadere informatie

Mindfulness - de 8-weekse training in vogelvlucht

Mindfulness - de 8-weekse training in vogelvlucht Mindfulness - de 8-weekse training in vogelvlucht Flip Kolthoff, psychiater Radboud Universitair Centrum voor Mindfulness, GGZ Noord-Holland-Noord Flip Kolthoff, VUmc, 20-01-2012 1 Inleiding Flip Kolthoff,

Nadere informatie

1 Inleiding 9 1.1 Doel van deze uitgave 9 1.2 Uitgangspunten 9. 2 Het belang van werk voor mensen 11

1 Inleiding 9 1.1 Doel van deze uitgave 9 1.2 Uitgangspunten 9. 2 Het belang van werk voor mensen 11 Inhoud 1 Inleiding 9 1.1 Doel van deze uitgave 9 1.2 Uitgangspunten 9 2 Het belang van werk voor mensen 11 3 Het belang van werk voor de maatschappij 15 3.1 Vergrijzing en ontgroening 16 3.2 Werken met

Nadere informatie

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014 Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Doelstelling Nurses on the Move Bijdragen aan verbetering kwaliteit van zorg in verpleeg- en

Nadere informatie

Shiftwork: Problems & Solutions

Shiftwork: Problems & Solutions Shiftwork: Problems & Solutions Copyright Circadian Technologies Ltd 2014 CIRCADIAN: Introductie Current Planned Boston London St Petersburg Amsterdam Osaka Jakarta Santiago Brisbane CIRCADIAN: Products

Nadere informatie

De toekomst van de ouderenzorg is al begonnen: alleen nog maar de innovaties verspreiden. Lezing op woensdag 9 november 2011 te Doetinchem

De toekomst van de ouderenzorg is al begonnen: alleen nog maar de innovaties verspreiden. Lezing op woensdag 9 november 2011 te Doetinchem De toekomst van de ouderenzorg is al begonnen: alleen nog maar de innovaties verspreiden. Lezing op woensdag 9 november 2011 te Doetinchem Ontwikkelingen in omgeving 1. Vraag naar klinische geriatrische

Nadere informatie

Duurzame Inzetbaarheid. Tiemen van der Worp Hoger Veiligheidskundige & Adviseur Ergonomie

Duurzame Inzetbaarheid. Tiemen van der Worp Hoger Veiligheidskundige & Adviseur Ergonomie Duurzame Inzetbaarheid Tiemen van der Worp Hoger Veiligheidskundige & Adviseur Ergonomie Waarom dit onderwerp? Aanleiding(en) Getriggerd door lezing bij KU Leuven. In België wettelijke plicht om de werkgelegenheidsgraad

Nadere informatie

COMPUTERWERK. Multidisciplinaire Richtlijn NVAB. Dr. Erwin. M. Speklé, Eur.Erg. Voorzitter Human Factors NL

COMPUTERWERK. Multidisciplinaire Richtlijn NVAB. Dr. Erwin. M. Speklé, Eur.Erg. Voorzitter Human Factors NL COMPUTERWERK Multidisciplinaire Richtlijn NVAB Dr. Erwin. M. Speklé, Eur.Erg. Voorzitter Human Factors NL PROGRAMMA Begripsbepaling computerwerk Uitgangspunten en doel Inhoud richtlijn Behandeling vragen

Nadere informatie

Richtlijnen aanpak verzuim om psychische redenen

Richtlijnen aanpak verzuim om psychische redenen Richtlijnen aanpak verzuim om psychische redenen HR&O november 2014 Opgesteld door: Asja Gruijters, adviseur HR&O 1 1. Inleiding Om te komen tot een integraal PSA-beleid is het belangrijk richtlijnen op

Nadere informatie

Optimaal benutten, ontwikkelen en binden van aanwezig talent

Optimaal benutten, ontwikkelen en binden van aanwezig talent Management Development is een effectieve manier om managementpotentieel optimaal te benutten en te ontwikkelen in een stimulerende en lerende omgeving. De manager van vandaag moet immers adequaat kunnen

Nadere informatie

Uw ambitie - onze oplossing

Uw ambitie - onze oplossing Uw ambitie - onze oplossing Een gezonde organisatie is een organisatie die is voorbereid op de uitdagingen van nu en die van de toekomst. Iedereen moet langer doorwerken, het liefst in goede gezondheid

Nadere informatie

SIS FINANCE. voor professionals door professionals. consulting. interim management. finance professionals SIS. finance

SIS FINANCE. voor professionals door professionals. consulting. interim management. finance professionals SIS. finance FINANCE consulting interim management professionals over sis... duurzame relaties met onze opdrachtgevers gebaseerd op kennis van zaken, commitment en oplossingsgerichtheid. Finance is een middelgroot

Nadere informatie

Aan de slag met duurzame inzetbaarheid 3 november 2015

Aan de slag met duurzame inzetbaarheid 3 november 2015 Duurzame inzetbaarheid uitgangspunt personeelsbeleid Het voorstel is duurzame inzetbaarheid centraal te stellen in het personeelsbeleid om medewerkers van alle levensfasen optimaal inzetbaar te houden

Nadere informatie

Waarom stijgen de uitgaven? Prijs- en volume. Vergrijzing als kostenbom. Kostenontwikkeling 1999-2003 Bron: Zorg voor euro s-2

Waarom stijgen de uitgaven? Prijs- en volume. Vergrijzing als kostenbom. Kostenontwikkeling 1999-2003 Bron: Zorg voor euro s-2 Zorguitgaven, 1972-2009 miljard euro (bron:cbs) Macro-economie, gezondheid en zorg Johan Polder 1 NVAG Jubileumcongres 19 november 2010 Zorguitgaven, 1972-2009 miljard euro Zorguitgaven, 1972-2009 miljard

Nadere informatie

Nabestaanden in de knel; wat kunnen cliëntenraden doen?

Nabestaanden in de knel; wat kunnen cliëntenraden doen? Nabestaanden in de knel; wat kunnen cliëntenraden doen? 9 april 2015 Dr. Rienk Prins Lector Capabel Hogeschool Utrecht Inhoud Afbakening en doel Een verkennend onderzoek naar re-integratie naar werk van

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Inhoud 1. Inleiding 2 De Wmo-werkplaats 2 Schets van de context 2 Ontwikkelde producten 3 2. Doel onderzoek

Nadere informatie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Prof. Dr. Lieven Annemans Ghent University, Brussels University Lieven.annemans@ugent.be Lieven.annemans@vub.ac.be VIGeZ April 2013 1 Growth 7% Eén van de

Nadere informatie

Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland

Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland Agenda Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland Resultaten Ronde Tafel Conferentie 15 september Plan van Aanpak Nederland e-skills

Nadere informatie

Zorg voor de mantelzorger

Zorg voor de mantelzorger Zorg voor de mantelzorger Het geven van zorg aan je naasten is een taak van ons allen. Dat verwacht de overheid ook van ons. Maar voor zorgmedewerkers is mantelzorg verlenen een extra gezondheidsrisico.

Nadere informatie

Active Healthy Platform

Active Healthy Platform Active Healthy Platform Gezondheid is een vitale menselijke waarde Statistieken: 25% van de Nederlandse bevolking chronisch ziek..> aantal neemt toe! Ook het aantal 65+ neemt toe De gemiddelde leeftijd

Nadere informatie

Postbus 262-2260 AG Leidschendam - tel: 070-3202141 - fax: 070-3176887

Postbus 262-2260 AG Leidschendam - tel: 070-3202141 - fax: 070-3176887 Sociaal Bulletin UITGAANDE VAN HET SOCIAAL COMITÉ VOOR DE GROOTHANDEL IN LEVENSMIDDELEN, ZOETWAREN, TABAK EN/OF TABAKSPRODUCTEN P/A FEDERATIE VAN DE GROOTHANDEL IN LEVENSMIDDELEN Postbus 262-2260 AG Leidschendam

Nadere informatie

Stress en Psychose 59 Noord. Stress and Psychosis 59 North. A.N.M. Busch

Stress en Psychose 59 Noord. Stress and Psychosis 59 North. A.N.M. Busch Stress en Psychose 59 Noord Stress and Psychosis 59 North A.N.M. Busch Prevalentie van Subklinische Psychotische Symptomen en de Associatie Met Stress en Sekse bij Noorse Psychologie Studenten Prevalence

Nadere informatie

Kosten en baten van Bedrijfsgezondheidszorg

Kosten en baten van Bedrijfsgezondheidszorg Kosten en baten van Bedrijfsgezondheidszorg Allard van der Beek Hoogleraar Epidemiologie van Arbeid & Gezondheid Afdeling Sociale Geneeskunde, EMGO + Instituut VU medisch centrum, Amsterdam Disclosure

Nadere informatie