DEZE UITGAVE IS EEN INITIATIEF VAN DE SAMENWERKENDE OPLEIDINGEN TOT VERLOSKUNDIGE

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DEZE UITGAVE IS EEN INITIATIEF VAN DE SAMENWERKENDE OPLEIDINGEN TOT VERLOSKUNDIGE"

Transcriptie

1 DEZE UITGAVE IS EEN INITIATIEF VAN DE SAMENWERKENDE OPLEIDINGEN TOT VERLOSKUNDIGE

2 Voorwoord Jaarindex: Verloskunde onderzoek in Nederland Dit is de zevende jaargang van de jaarindex Verloskunde onderzoek in Nederland. Dit jaar zijn er 47 beschrijvingen van nieuwe projecten toegevoegd. In het totaal bevat deze jaarindex ruim 120 onderzoeken. De projecten geven een breed beeld van het verloskundig onderzoek dat momenteel wordt uitgevoerd in Nederland. Wetenschappelijk onderzoek in de verloskunde is van groot belang. Een constante stroom van onderzoek is nodig om de zorg voor moeder en kind te blijven verbeteren. Die zorg is de basis voor de gezondheid van de huidige en toekomstige generaties in Nederland. In de verloskundige zorg werken grote groepen professionals samen vanuit diverse achtergronden en disciplines, van verloskundigen tot gynaecologen, van kraamverzorgenden tot kinderartsen, van gezondheidswetenschappers tot maatschappelijk werk. Die diversiteit in disciplines is terug te vinden in de onderzoeken van deze jaarindex. Het multidisciplinaire karakter van het veld is herkenbaar in veel onderzoeksprojecten en in de vorming van Regionale Consortia, die het afgelopen jaar met ondersteuning van ZonMw een start hebben gemaakt. De gegevens van alle Regionale Consortia zijn opgenomen in deze jaarindex. Daarnaast hebben diverse onderzoeken van de consortia ook een plek gekregen in de jaarindex. Verder is ook monodisciplinair onderzoek goed vertegenwoordigd in deze jaarindex. Samenwerken gaat beter als je gedegen kennis en wetenschappelijke onderbouwing hebt van het eigen kennisdomein en handelen. Kennispoort Verloskunde Kennispoort Verloskunde richt zich op de circa personen die in Nederland professioneel betrokken zijn bij zwangerschap en geboorte. De meerderheid van de geregistreerde gebruikers zijn actief als verloskundige (in opleiding), gynaecoloog (in opleiding), verpleegkundige, kraamhulp, verloskundig actieve huisartsen, kinderarts, of als docent dan wel als onderzoeker aan onderwijs- en onderzoeksinstellingen. Kennispoort Verloskunde is een initiatief van de Samenwerkende Opleidingen tot Verloskundige en werkt samen met professionele organisaties in de verloskundige zorg. Het platform Kennispoort Verloskunde wil onderzoek in de verloskunde zichtbaar maken, samenbrengen en stimuleren. De jaarindex Verloskunde Onderzoek in Nederland is één van de manieren om dit te realiseren, naast het Kennispoort Verloskunde congres, de website en de nieuwsbrief. In deze jaarindex is plek voor lopende projecten, projecten die binnen enkele maanden van start gaan en projecten die niet langer dan een jaar geleden zijn afgesloten. In alle gevallen gaat het om onderzoek dat raakt aan de verloskundige zorg in Nederland. De jaarindex is een dynamisch document dat voortdurend wordt uitgebreid en aangevuld. Alle onderzoeken uit de jaarindex zijn ook te vinden op de website van Kennispoort Verloskunde: Mocht u uw eigen onderzoek willen aanmelden of anderen willen attenderen op de mogelijkheid om zijn/haar onderzoek aan te melden dan wordt u van harte uitgenodigd. Aanmelden doet u via de website van Kennispoort Verloskunde, waar u alle benodigde informatie aantreft. REDACTIECOMMISSIE Arie Franx Universitair Medisch Centrum Utrecht Elies de Geus Academie Verloskunde Amsterdam Groningen Paul Heere Kennispoort Verloskunde Marianne Nieuwenhuijze Academie Verloskunde Maastricht Pien Offerhaus Koninklijke Nederlandse Organisatie Verloskunde Hanneke Torij Verloskunde Academie Rotterdam

3 4 JAARINDEX 2013 KENNISPOORT VERLOSKUNDE Inhoud Verloskunde onderzoek in Nederland 1 EPIDEMIOLOGIE Gezondheid van de pasgeborene PRegnancy and Infant DEvelopment (PRIDE) Study 8 Prognostic factors and models for perinatal asphyxia at birth 9 Amsterdam Born Children and their Development (ABCD) studie 10 Peilingen Melkvoeding van Zuigelingen 12 Prognostic factors and models for preterm births 14 Glucose Monitoring met Senor; GlucoMOMS 15 Het KOALA-onderzoek: een geboortecohort-onderzoek naar allergie en astma en groei en gewoontevorming 16 Implementatie van de aanpak ter preventie van het Shaken Baby Syndroom (SBS) in Nederland 17 EURAP - European Registry of Antiepileptic Drugs and Pregnancy 18 Generation R - Het onderzoek naar groei, ontwikkeling en gezondheid 20 FetaL Abdominal Markers Identified by Ultrasound to predict Neonatal Gastroschisis Outcome (FLAMINGO study) 22 Ontwenning bij pasgeborenen blootgesteld aan antidepressiva tijdens de zwangerschap: hoe specifiek zijn de symptomen? 23 Multidisciplinary step in the prediction and primary prevention of preterm birth 24 Europese Fibronectine Studie - EuFis 25 Maternale gezondheid Actief management van het nageboortetijdperk ter preventie van haemorragie postpartum 26 Optimalisering Eerstelijns verloskunde; de weg naar Practice-Based Evidence met VeCaS-AVM (Verloskundig Casusregistratie Systeem Academie Verloskunde Maastricht) 27 De identificatie van nieuwe markers voor vroeggeboorte gebaseerd op onderzoek bij Zwangere vrouwen met Aangeboren HARtAfwijkingen: ZAHARA 3 28 Severe acute maternal morbidity in primary care 29 PRELHUDE - PREterm Labour, Heart- and vascular Defects 30 SPiral Artery Remodeling studie (SPAR-studie) 31 Vasculair gerelateerde zwangerschapscomplicaties en het maternale risico op cardiovasculaire aandoeningen, deel van de Generation R study 32 Hyperemesis gravidarum: speelt cortisol een rol? 33 Folic Acid Clinical Trial: FACT Effect of folic acid supplementation in pregnancy on preeclampsia 34 NethOSS - Netherlands Obstetric Surveillance System 35 Transfusion strategies in women during Major Obstetric Haemorrhage (TeMpOH-1) 36 2 Kwaliteit van de cliëntenzorg Begeleiding en welbevinden Use of antenatal and postnatal care by migrant women in the Netherlands: reasons for inadequate use 38 Islam and client decision making on prenatal screening. Practice and theory in the Netherlands 40 Counseling by midwives about prenatal tests for congenital abnormalities; tailoring to future parents needs 42 Psychological consequences of preeclampsia 44 De rol van partners in de besluitvorming rondom plaats van bevalling en het gebruik van pijnreducerende methoden 45 On speaking terms: choices and decision-making during the perinatal period 46 Effectiviteit en doelmatigheid / interventies Training Obstetrische Spoed Teams Interventie-studie (TOSTI) 48 INDEX: Costs and effects of induction of labour versus expectant management in women with impending post-term pregnancies: the weeks dilemma 49 The road to an integrated CenteringPregnancy. An effect evaluation 50 Inleiden van de bevalling met een Foley-katheter of orale misoprostol bij à terme vrouwen: PROBAATII-studie 51 Temporise or terminate pregnancy in women with severe preeclampsia at weeks. TOTEM study 52 Removal versus Retention of Cerclage in Preterm Premature Rupture of Membranes (PPROMCerclage) 53 APOSTEL III, Nifedipine versus atosiban in the treatment of threatened preterm labour 54 Assessment of Perinatal Outcome by use of Tocolysis in Early Labour (APOSTEL-IV study); nifedipine versus placebo in the treatment of preterm premature rupture of membranes 55 Tocolysis in External Cephalic Version: atosiban vs. fenoterol, a multi-centre trial. ECV with uterine relaxation 56 Remifentanil patient controlled analgesia versus epidural analgesia during labor. The RAVEL trial 57

4 5 Midtrimester preterm prelabour rupture of membranes (PPROM). Expectant management or Amnioninfusion for improving perinatal outcomes. (PPROMEXIL-III) 58 Epidurale pijnbestrijding tijdens het tweede tijdperk van de baring 59 Pregnancy immunoglobulin for the prevention of congenital cytomegalovirus infection: PICCOLO-studie 60 Behandeling van hoge angst voor de bevalling met haptotherapie 61 Stop or Go? Afbouw van antidepressiva in de zwangerschap: een pragmatische multicenter RCT 62 Laag moleculair gewicht heparine (LMWH) ter preventie van een recidief veneuze tromboembolie (VTE) tijdens de zwangerschap: een gerandomiseerde gecontroleerde studie met twee doseringen. Acroniem: Highlow-studie 63 De MOTHER-studie: behandeling van hyperemesis gravidarum met vroege sondevoeding 64 Verlengt een pessarium de zwangerschapsduur bij vrouwen die niet zijn bevallen na een opname vanwege dreigende partus prematurus: ApostelVI-studie 65 Pessarium of Cerclage ter preventie van partus prematurus bij zwangere vrouwen met een partus prematurus in de voorgeschiedenis en een verkorte cervixlengte: PC-studie 66 Pessarium of Progesteron ter Preventie van partus Prematurus bij vrouwen met een korte cervixlengte: QuadrupleP-studie 67 The Randomised Epidural Analgesia in Term Delivering women trial (TREAT) 68 Slimmer Zwanger - Nederland trial 69 Slimmer Zwanger - Rotterdam trial 70 Evaluatie van groepsbehandeling voor zwangeren met psychiatrische klachten (DAPPER-studie) 71 Kennissynthese Kraamzorg 72 Effectiviteit en doelmatigheid / screening, diagnostiek en risicoselectie ASB-studie: Kosten en effecten van screening van vrouwen met een eenling zwangerschap op asymptomatische bacteriurie 73 Zwanger en te zwaar: thuis in de eerste lijn? 74 Evaluatie landelijke invoering foetale rhesus D-typering binnen de prenatale screening infectieziekten en erytrocytenimmunisatie (PSIE) 75 European uptake rates: factors that influence women s utilization of prenatal screening for Down s syndrome 76 Procesmonitoring prenatale screening infectieziekten en erytrocytenimmunisatie (PSIE) IRIS-studie (IUGR risk selection study) 79 Study on Adequate identification of the term Fetus At Risk due to Intra uterine growth restriction: SAFARI-studie 80 Risk EStimation for PrEgnancy Complications to provide Tailored care (RESPECT-studie) 81 Effectiveness of fetal scalp blood sampling for the prevention of cesarean section in case of suspected fetal distress during labor: SCALP-trial. A randomized controlled multicenter study 82 Ontwikkeling van de Tilburg Pregnancy Distress Scale (PTDS). Ontwikkeling van de borstvoeding-attitudelijst 83 Markers of UncomPlicated Pregnancies In the 1st Trimester: MUPPIT-studie 84 Niet-invasieve prenatale testen: gevolgen voor de counseling, geïnformeerde besluitvorming en het prenatale screeningsbeleid (De ESPRIT-studie) 85 External validity and impact of first-trimester obstetric prediction rules in the Netherlands 86 POM: Preconceptioneel dragerschaponderzoek Op Maat 87 De (niet-)geïnformeerde beslissing van specifieke groepen zwangere vrouwen rondom deelname aan prenatale Downscreening en het structureel echoscopisch onderzoek (SEO) 88 De haalbaarheid, betrouwbaarheid en prognostische validiteit van een nieuw prenatale risico score kaart: de Rotterdam Reproductive Risk Reduction (R4U) 89 Mind2Care screen-en-advies instrument ter detectie en zorgtoeleiding van zwangeren met psychopathologie, psychosociale problematiek en middelengebruik 90 Omphalocele Outcome Prediction by Ultrasound Screening and omphalocele measurement (OOPUS) 92 Lower Uterine Segment study (LUS) 93 Joining forces against joint risks: structured care for vulnerable families in the Southwest Netherlands 94 Promises: Pregnancy Outcomes after Maternity Intervention for Stressful Emotions 95 Gezondheidsbevordering en preventie Programmatisch aanbod van Preconceptiezorg: het bereiken van (moeilijk bereikbare) wensouders in achterstandswijken van Rotterdam 96 Het ontwikkelen en valideren van Childbirth Fear Cognitions Questionnaire 97 Chlamydia trachomatis and other infectious diseases in pregnant women; perspectives of primary care midwives and pregnant women in the Netherlands 98 Lifestyle en Zwangerschap 99 Het FoliumzuurExtra-Onderzoek bij kinderwens en zwangerschap Noord-Nederland (FoliumzuurExtra) 100 Gewoon Gezond Zwanger, interventie ontwikkeling voor een gezonde gewichtstoename 101 Gewoon Gezond Zwanger: Maternale distress 102 Roken tijdens de zwangerschap. De ontwikkeling van een zorgpad 103 Voorbereiden op de zwangerschap: begrijpelijke informatie voor iedereen 104 Lokaal afstemmen van preconceptiezorg. Rekening houden met aanstaande ouders en de mogelijkheden van zorgverleners 105 CenteringParenting: jeugdgezondheidszorg sámen met ouders 106 Integrale zwangerschapszorg in een groep met CenteringPregnancy 107 Perisur: ontwikkelen en implementeren van interventies om de perinatale morbiditeit en mortaliteit in Suriname terug te dringen 108 Ethische kwesties in de preconceptiezorg Kwaliteit van het zorgsysteem Organisatie van de verloskundige zorg Landelijke evaluatie geboortecentra 112 Wat bevalt beter: thuis of (poli)klinisch? 114 Risicofactoren voor perinatale sterfte; met speciale aandacht voor regionale en etnische verschillen 116 Integrated Care System during labour (INCAS) 118 Determinanten en patronen van zorggebruik bij zwangeren in de eerste lijn 119 Samenwerken bevalt beter 120 Deliver: Data EersteLIjns VERloskunde 121

5 6 JAARINDEX 2013 KENNISPOORT VERLOSKUNDE Veilige eerstelijns verloskunde 122 een persoonlijke zorggroep voor iedere zwangere 123 LOCoMOTive-studie; Local Obstetrical Collaboration Multidisciplinary On-site Teamtraining effectiveness 124 Analysis of the coordination of care during pregnancy and perinatal period 125 Registratie van verloskundigen 126 Organisatie van verloskundige zorg 127 Vroeg begonnen, veel gewonnen. Analyse van zwangere vrouwen met een late eerste prenatale controle (vanaf 12 weken) en de gevolgen van deze late controle op de uitkomst van de zwangerschap 128 Innovatie en implementatie Implementatie van een nieuw model voor Shared care in VSV s 129 Implementatiestudie CenteringPregnancy 130 Healthy Pregnancy 4 All (HP4All): Monitoring en evaluatie van het progamma 131 Management of labour pain 132 Healthy Pregnancy 4 All (HP4All): programmatische preconceptiezorg 134 Healthy Pregnancy 4 All (HP4All): Antenatale Risicoselectie met het Risicosignaleringsinstrument R4U, zorgpaden en casuïstiekbespreking 136 Aanvalsplan Perinatale Sterfte Rotterdam, programma Klaar voor een Kind: De effecten van geboortecentrum Sophia in Rotterdam op perinatale uitkomsten en geboortezorg 137 Implementatie van een kosteneffectieve strategie om neonatale infectie door groep B-hemolytische streptokokken te voorkomen 138 Introduction of Audit generated Changes in perinatal care using Tailored implementation strategies. (ACTion-project) 139 Sectio IMPLEmentatie-studie (SIMPLE) 140 The impact of obstetric team training on management and outcome of the Big 4 causes of perinatal mortality in the Netherlands 142 Inventarisation of (interventions in) protocols that optimize a normal birth process in Europe 143 Toegankelijke en effectieve preconceptiezorg voor mensen met lage gezondheidsvaardigheden 144 Implementatie van de uitwendige versie bij stuitliggingen à terme Regionale Consortia Regionaal Consortium Zwangerschap en Geboorte Noord Nederland (ZeGNN) 148 Regionaal Consortium Netwerk Geboortezorg Noordwest Nederland 149 Regionaal Consortium Zwangerschap en Geboorte Overijssel 150 Regionaal Consortium Zwangerschap en Geboorte Utrecht 151 Regionaal Verloskundig Consortium (RVC) Noordelijk Zuid-Holland 152 Regionaal Consortium Zwangerschap & Geboorte ZuidWest Nederland 153 Regionaal Consortium Oost Nederland Bevalt Goed 154 Regionaal Consortium Verloskunde Brabant 155 Verloskundig Consortium Limburg 156

6 Epidemiologie

7 8 JAARINDEX 2013 KENNISPOORT VERLOSKUNDE 8 Goed onderzoek naar effecten bij moeder en kind begint vroeg in de zwangerschap. EPIDEMIOLOGIE GEZONDHEID VAN DE PASGEBORENE PRegnancy and Infant DEvelopment (PRIDE) Study Tot nu toe is er te weinig bekend over de oorzaken van aandoeningen die tijdens de zwangerschap ontstaan bij moeder en kind, zoals zwangerschapshypertensie, miskramen, aangeboren afwijkingen en ziekten op kinderleeftijd. Gepubliceerd epidemiologisch onderzoek op dit terrein kent vele beperkingen, met name vanwege het vaak retrospectieve karakter. In dit prospectieve cohortonderzoek worden vrouwen vanaf het eerste prenatale of preconceptionele consult gevolgd tijdens en na de zwangerschap middels een serie van web-based vragenlijsten. Inclusie vindt plaats via verloskundigen, verloskundig-actieve huisartsen en gynaecologen. Bij een deel van de vrouwen zal ook vroeg in de zwangerschap bloed worden afgenomen voor genetisch onderzoek en biomonitoring en in deelstudies kunnen ook andere metingen ten aanzien van de gezondheid van moeder en kind verricht worden. Bovendien zal (na toestemming) informatie verzameld worden via medische dossiers, apotheekgegevens en koppeling met de PRN, zowel ten aanzien van determinanten als uitkomstmaten. Het primaire doel van de PRIDE Study is om factoren te identificeren waaraan een vrouw tijdens en voor de zwangerschap wordt blootgesteld en die van invloed zijn op de gezondheid van de moeder en/of haar (ongeboren) kind. Daarnaast is het evalueren van specifieke aspecten van de preconceptionele, prenatale en perinatale zorg in Nederland van belang. Binnen de PRIDE Study kunnen vele vraagstellingen worden onderzocht ten aanzien van de gezondheid van moeder en kind en de zorg rondom deze doelgroep. De resultaten van dit grootschalige onderzoek kunnen leiden tot primaire preventie en verbeterde voorlichting ten aanzien van een aantal oorzakelijke factoren, maar bijvoorbeeld ook tot de ontwikkeling van nieuwe medicijnen en verbetertrajecten in de zorg rondom moeder en kind. Dr.ir. Nel Roeleveld, reproductie epidemioloog (Department for Health Evidence, Radboud UMC) Prof.dr. Gerhard Zielhuis, epidemioloog (Department for Health Evidence, Radboud UMC) Dr. Marleen van Gelder, projectcoördinator (Department for Health Evidence, Radboud UMC) Dr. Marleen van Gelder Begindatum: juli 2011 Einddatum: - Looptijd: Inclusie van zwangere vrouwen t/m 2015; follow-up van kinderen in ieder geval t/m schoolleeftijd. Diverse afdelingen van het Radboud UMC in Nijmegen, verloskundigen en gynaecologen in Nederland, ziekenhuizen en onderzoeksinstituten in binnen- en buitenland. Publicaties Van Gelder MMHJ, Bretveld RW, Roeleveld N. Web-based questionnaires: the future in epidemiology? Am J Epidemiol 2010;172: Van Gelder MMHJ, van Rooij IALM, Miller RK, Zielhuis GA, de Jong-van den Berg LTW, Roeleveld N. Teratogenic mechanisms of medical drugs. Hum Reprod Update 2010;16: Van Gelder MMHJ, Bretveld RW, Roukema J, Steenhoek M, van Drongelen J, Spaanderman MEA, van Rumpt D, Zielhuis GA, Verhaak CM, Roeleveld N. Rationale and design of the PRegnancy and Infant DEvelopment (PRIDE) Study. Paediatr Perinat Epidemiol (in press). pregnancy, health, embryonic and fetal development, prenatal care, childbirth, postnatal development, childhood disorders, life style

8 9 Perinatale asfyxie is een belangrijke oorzaak van perinatale 9sterfte en gezondheidsproblemen voor de pasgeborene. Vroege predictie en preventie van dit probleem is van groot belang om perinatale uitkomsten op de korte en lange termijn te verbeteren. EPIDEMIOLOGIE GEZONDHEID VAN DE PASGEBORENE Prognostic factors and models for perinatal asphyxia at birth Perinatale sterfte is een belangrijke indicator voor de verloskundige zorg en perinatale asfyxie van het geboren kind is een van de belangrijkste oorzaken van perinatale sterfte en morbiditeit. Ofschoon sommige risicofactoren van asfyxie bekend zijn, blijft het voorspellen van perinatale asfyxie en het schatten van de korte en lange termijn effecten hiervan op de pasgeborene moeilijk. Dit heeft als consequentie dat we niet goed weten welke vrouwen een verhoogd risico hebben en wellicht in aanmerking komen voor preventieve maatregelen. Het beter in kaart brengen van de risicofactoren en de ontwikkeling van een prognostisch model zou ons hierbij kunnen helpen. Inzicht krijgen in de trend van perinatale asfyxie over de tijd. Inzicht krijgen in de risicofactoren van perinatale asfyxie, zowel antepartum als intrapartum. Inzicht krijgen in de trend van obstetrische interventies ter voorkoming van perinatale asfyxie over de tijd. Aandacht voor regionale verschillen. Het ontwikkelen van een prognostisch model voor het voorspellen van perinatale asfyxie. Wat is de trend in perinatale asfyxie in Nederland? Wat zijn de herhalingskansen van perinatale asfyxie? Wat zijn de risicofactoren voor perinatale asfyxie, antepartum en intrapartum? Wat zijn goede prognostische modellen om perinatale asfyxie te voorspellen? Wat is de toegevoegde waarde van prospectief verzamelde biomarkers, laboratorium en echografische resultaten op het ontwikkelde model? Drs. S. (Sabine) Ensing Lopend onderzoek, gestart in juni 2012 Perinatale Registratie Nederland (PRN) perinatal asphyxia, perinatal mortality, obstetric interventions, term singletons, registry, trends Vroege predictie en preventie van perinatale asfyxie is van groot belang om uitkomsten van de pasgeborene op de korte en lange termijn te verbeteren. De uitkomsten van het onderzoek zijn zowel maatschappelijk en beleidsmatig van belang evenals voor de patiënt. Dr. Anita C.J. Ravelli Prof.dr. Ameen Abu Hanna Prof.dr. Ben-Willem M. Mol (AMC) Sabine Ensing MD (AMC)

9 10 JAARINDEX 2013 KENNISPOORT VERLOSKUNDE Manon van Eijsden, projectleider, over de bevindingen dat een lage vitamine B12 status van 10 de moeder gerelateerd is aan huilgedrag van het kind: Uiteraard is er meer onderzoek nodig om dit verband tussen vitamine B12 en huilgedrag te bevestigen en te verklaren. Maar dat neemt niet weg dat aandacht voor gezonde voeding voor elke zwangere vrouw goed is, om op die manier voldoende van alle voedingsstoffen binnen te krijgen. EPIDEMIOLOGIE GEZONDHEID VAN DE PASGEBORENE Amsterdam Born Children and their Development (ABCD) studie Sinds een aantal jaar weten we dat de oorsprong van veel belangrijke gezondheidsproblemen bij kinderen (bijv. ADHD, overgewicht) en volwassenen (bijv. suikerziekte) vaak al in de zwangerschap en de eerste levensjaren ligt. Van enkele leefgewoonten is bekend dat ze de gezondheid van het kind kunnen beïnvloeden, maar van de meeste is weinig bekend. Met behulp van gegevens uit de ABCD-studie hopen we hier meer inzicht in te krijgen. Daarnaast willen we in de ABCD-studie onderzoeken waarom er al bij de geboorte, en op latere leeftijd, grote verschillen in gezondheid bestaan tussen kinderen van verschillende etnische afkomst. De ABCD-studie bestaat uit meerdere fases. Fases I en II betroffen de zwangerschap, geboorte en groei in de eerste levensjaren. Tussen januari 2003 en maart 2004 hebben ruim vrouwen in hun zwangerschap een vragenlijst ingevuld en veelal bloed afgestaan voor analyse van de voedingsstatus. In fase II zijn de geboorte en groei- en ontwikkelingsgegevens van hun kinderen verzameld. Fase III van de studie is in 2010 afgerond. In deze fase zijn de gezondheid, ontwikkeling en opvoeding van de kinderen op 5-jarige leeftijd gemeten door middel van vragenlijsten en metingen op school (ABCD-consult). is te onderzoeken in welke mate de gezondheid van kinderen bij de geboorte en op latere leeftijd wordt beïnvloed door leefgewoonten en leefomstandigheden van hun moeder tijdens de zwangerschap. Speciale aandacht gaat daarbij uit naar verschillen in gezondheid tussen kinderen van verschillende etnische afkomst. Binnen de ABCD-studie worden meerdere vraagstellingen onderzocht. Hoofdvraag is in hoeverre voeding, psychosociale stress, genotmiddelengebruik en leefomgeving tijdens de zwangerschap de gezondheid van het kind beïnvloeden. Hierbij wordt met name gekeken naar de uitkomstmaten geboortegewicht, cardio-metabool risicoprofiel, voeding, cognitie en gedrag. Meer inzicht in factoren tijdens de zwangerschap die invloed hebben op de gezondheid van het kind is van belang om (aanstaande) ouders beter te kunnen voorlichten en begeleiden. Inzicht in de etnische verschillen maakt het mogelijk cultuurspecifieke interventies te ontwikkelen, waarmee we kunnen bijdragen aan het verminderen van de etnische ongelijkheid in gezondheid. Dr.ir. Manon van Eijsden (Cluster Epidemiologie, GGD Amsterdam) Dr. Tanja G.M. Vrijkotte (Sociale geneeskunde, AMC) Drs. Marieke de Beer (VUmc/GGD) Drs. Eva Loomans (Universiteit van Tilburg/GGD) Drs. Gerrit van den Berg (VUmc/GGD) Drs. Arend van Deutekom (VUmc) Drs. Laetitia Smarius (De Bascule, VUmc) Dr. Maaike Gademan (AMC) Drs. Adriëtte Oostvogels (AMC) Drs. Eva Loomans Tussen januari 2003 en maart 2004 zijn ruim zwangere vrouwen geïncludeerd in de studie. De studie bestaat uit meerdere fases. Eind 2010 is fase III, het 5-jaars meetmoment, afgerond. Het plan is de kinderen tenminste iedere vijf jaar te volgen tot in de volwassenheid. De ABCD-studie is een samenwerkingsverband tussen de GGD Amsterdam en het AMC. Daarnaast werken verschillende universiteiten, onderzoeksinstellingen en gezondheidscentra mee aan de ABCD-studie, zoals het VU medisch centrum, de Universiteit van Tilburg, Universiteit van Utrecht en het RIVM.

10 11 Tanja Vrijkotte, projectleider, over de bevindingen dat in Amsterdam, overgewicht een grotere 11 rol speelt bij het krijgen van te vroeg geboren kinderen dan roken: Er zou meer aandacht moeten komen voor het gewicht van de moeder tijdens de zwangerschap. Extreem overgewicht komt steeds vaker voor, ook bij vrouwen in de reproductieve leeftijd. Dat roken niet goed is voor het ongeboren kind weten de meeste mensen wel, maar de rol van overgewicht is veel minder bekend, zeker bij etnische groepen. Publicaties Selectie van publicaties uit 2012 van het projectteam. Voor een volledige lijst zie Berg G van den, Eijsden M van, Vrijkotte TGM, Gemke RJ. Socioeconomic inequalities in lipid and glucose metabolism in early childhood in a population-based cohort: the ABCD-study. BMC Public Health 2012, 12: 591. Loomans EM, Hofland L, Stelt O van der, Wal MF van der, Koot JM, Bergh BR Van den, Vrijkotte TG. Caffeine intake during pregnancy and risk of problem behaviour at age 5: results from a large prospective birth cohort (ABCD-study). Pediatrics 2012; 130(2): e Loomans EM, van Dijk AE, Vrijkotte TG, van Eijsden M, Stronks K, Gemke RJ, Bergh BR Van den. Psychosocial stress during pregnancy is related to adverse birth outcomes: results from a large multi-ethnic community-based birth cohort. The European Journal of Public Health 2012 [Epub ahead of print]. Berg G van den, Eijsden M van, Vrijkotte TG, Gemke RJ. Educational inequalities in perinatal outcomes: the mediating effects of smoking and environmental tobacco exposure. PLoS One. 2012; 7(5): e Moller LM, Hoog ML de, Eijsden M van, Gemke RJ, Vrijkotte TGM. Infant nutrition in relation to eating behaviour and fruit and vegetable intake at age 5 years. British Journal of Nutrition 2012; May 4:1-8. Loomans EM, Stelt O van der, Eijsden M van, Gemke RJ, Vrijkotte TGM, Bergh BR, Van den. High levels of antenatal anxiety are associated with altered cognitive control in five year old children. Dev Psychobiol May;54(4): Berg G van den, Eijsden M van, Vrijkotte TGM, Gemke RJ. Sub-optimal maternal vitamin D status and low education level as determinants of small-for-gestational age birth weight. European Journal of Nutrition 2012 [Epub ahead of print]. Vrijkotte TG, Hoog ML, Eijsden M van. [Guideline Overweight rather general]. Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde 2012; 156: A4907. Poppel M van, Hartman MA, Hosper K, Eijsden M van. Ethnic differences in weight retention after pregnancy: the ABCD-study. European Journal of Public Health 2012 [Epub ahead of print]. Dijk AE van, Eijsden M van, Stronks K, Gemke RJ, Vrijkotte TGM. The relation of maternal job strain and cortisol level during pregnancy with body composition in the 5-year-old child. Early Human Development 2012 [Epub ahead of print]. Hoog ML de, van Eijsden M, Stronks K, Gemke RJ, Vrijkotte TGM. Ethnic differences in maternal underestimation of offspring s weight: the ABCD study. International Journal of Obesity 2012; 36(1): Djelantik AAAMJ, Kunst AE, Wal MF van der, Smit HA, Vrijkotte TGM. Contribution of overweight and obesity to the occurrence of adverse pregnancy outcomes in a multi-ethnic cohort: population attributive fractions for Amsterdam. British Journal of Obstetrics and Gynaecology 2012; 119(3): Dijk AE van, Eijsden M van, Stronks K, Gemke RJ, Vrijkotte TGM. Prenatal stress and balance of the child s cardiac autonomic nervous system at age 5-6 years. PLoS One 2012; 7(1): e pregnancy, infant, child, development, developmental plasticity, fetal programming, cardio-metabolic risk, health, nutrition, cognition, behaviour, ethnicity, life style

11 12 JAARINDEX 2013 KENNISPOORT VERLOSKUNDE 12 EPIDEMIOLOGIE GEZONDHEID VAN DE PASGEBORENE Peilingen Melkvoeding van Zuigelingen Borstvoeding is de optimale voeding gedurende de eerste zes levensmaanden. Advisering en ondersteuning van moeders die borstvoeding geven, is essentieel voor het succesvol starten met borstvoeding. Populatie Consultatiebureaus verspreid over Nederland worden gevraagd om daar moeders te vragen om mee te doen aan het onderzoek. Moeders die het consultatiebureau bezoeken met een zuigeling tot en met zes maanden oud of jonger komen in aanmerking om mee te doen. Gegevens en gegevensverzameling Hoewel de peilingen primair bedoeld zijn om de prevalentie van borstvoeding te meten, gebruiken we de peilingen ook om de prevalentie van roken tijdens de zwangerschap te meten. De meest recente publicaties gaan daar ook over. Voor elke peiling wordt dezelfde vragenlijst gehanteerd als bij de vorige peilingen om vergelijkbaarheid te garanderen. De vragenlijst bevat vragen over melkvoeding, waaronder (1) het type melkvoeding op het moment van invullen (borstvoeding, kunstvoeding of borstvoeding + kunstvoeding), (2) het type melkvoeding vanaf de geboorte van het kind tot het moment van invullen, (3) de leeftijd van het kind in weken waarop kunstvoeding werd geïntroduceerd en (4) de leeftijd van het kind in weken waarop borstvoeding werd gestopt. Daarnaast worden vragen gesteld over de achtergrond van de moeder en haar partner (onder andere leeftijd van de moeder, opleiding en werk buitenshuis van de vader en de moeder, plaats van de bevalling, geslacht van het kind) en de door hen ontvangen zorg (aantal dagen, aantal uren, BFHI-gecertificeerd). Voor het onderzoek worden per peiling tot vragenlijsten verspreid. De vragenlijsten worden op de consultatiebureaus uitgedeeld door de (assistent(e) van de) arts of de verpleegkundige. Er wordt aan de consultatiebureaus nadrukkelijk gevraagd geen selectie te maken op basis van de achtergrondkenmerken van de moeders. Moeders vullen de vragen thuis in en kunnen deze terugsturen aan TNO in een bijgevoegde antwoordenvelop. Data analyse In de analyse wordt aan de hand van de verdeling van de achtergrondkenmerken als eerste de representativiteit van de onderzochte groep nagegaan. Vervolgens worden de prevalenties uitsluitend borstvoeding bepaald en vergeleken met die afkomstig uit de landelijke peiling van stelling van het onderzoek is het vaststellen van het percentage moeders dat start met borstvoeding in Nederland, het percentage moeders dat na drie maanden nog uitsluitend borstvoeding geeft en het percentage moeders dat na zes maanden nog uitsluitend borstvoeding geeft. De percentages moeders die gemengde voeding (kunstvoeding en borstvoeding) en uitsluitend kunstvoeding geven zijn hieraan complementair. Percentages worden vergeleken met cijfers uit de vorige peilingen. Redenen om te starten/stoppen met borstvoeding worden uitgevraagd, relaties gelegd met kenmerken van moeders (o.a. roken en drinken in de zwangerschap) en kenmerken van de kraamzorg (duur, al dan niet gecertificeerd) worden gelegd. Prevalentie van borstvoeding is niet gerelateerd aan het type kraamzorg dat wordt ontvangen. Roken tijdens de zwangerschap verhoogt de perinatale morbiditeit en mortaliteit. De prevalentie van roken in de zwangerschap wordt algemeen gezien als een indicator voor de perinatale gezondheid van kinderen. Borstvoeding is de beste voeding als het gaat om de gezondheid van moeder en kind. De WHO adviseert uitsluitend borstvoeding te geven tot het kind de leeftijd van ongeveer zes maanden heeft bereikt en er daarna nog geruime tijd mee door te gaan in combinatie met geschikte vaste voeding. Kunstgevoede zuigelingen hebben, in vergelijking met degenen die borstvoeding krijgen, een groter risico op het krijgen van oor- en luchtweginfecties, diarree en allergieën en worden vaker in een ziekenhuis opgenomen. Ook op langere termijn biedt het geven van borstvoeding voordelen. Zo is

12 er sterk bewijs dat borstvoeding beschermt tegen vetzucht en overgewicht. Borstvoeding bevordert behalve een gezonde groei ook een betere ontwikkeling. Naast de groei en cognitieve ontwikkeling blijken de motorische en visusontwikkeling gunstiger te verlopen bij borstgevoede zuigelingen. Ook draagt borstvoeding bij aan een lagere bloeddruk, een gunstiger totaal serum cholesterol en een kleinere kans op type 2 diabetes op oudere leeftijd. Uiteindelijk doel is dat meer moeders met plezier borstvoeding geven. Uit eerdere peilingen is naar voren gekomen dat goede begeleiding en ondersteuning daaraan bijdraagt. De peilingen Melkvoeding van Zuigelingen geven inzicht in het verloop van de borstvoedingscijfers en de factoren die hieraan bijdragen. Zowel lokaal als op landelijk niveau is een snelle daling van het percentage moeders dat nog uitsluitend borstvoeding in de eerste maand zichtbaar. Bij navraag is de meest door moeders genoemde reden om in de eerste maand te stoppen met borstvoeding te weinig melk. Dit is opvallend omdat het leeuwendeel van de moeders fysiologisch in staat is om voldoende borstvoeding te geven. Inadequate drinktechniek of het onvoldoende vaak aanleggen van het kind zou, indien onopgemerkt, dit effect kunnen veroorzaken. Tijdens de eerste maand na de bevalling wordt bovendien vaak aangegeven dat het geven van borstvoeding pijnlijk is. Dit pleit voor voldoende en adequate begeleiding bij borstvoeding, bij voorkeur conform een breed gedragen richtlijn. Overigens kan een andere verklaring voor het veelvuldig noemen van te weinig melk als hoofdmotief om te stoppen ook liggen in onzekerheid van moeders aangaande het geven van borstvoeding. Ook hierbij kan adequate begeleiding een positieve rol spelen, maar ook het zien van andere moeders die borstvoeding geven. Ook kan niet uitgesloten worden dat te weinig melk als sociaal wenselijk antwoord wordt gegeven om het stoppen met borstvoeding te motiveren. De prevalentie van roken tijdens de zwangerschap daalde van 13% en 2001 tot 6% in Dit betekent een halvering van het aantal moeders dat tijdens de zwangerschap doorrookt. Gemiddeld worden tijdens de zwangerschap 5 sigaretten per dag gerookt. Ter vergelijking, in 2010 rookte 28% van de niet zwangere vrouwen in de leeftijdscategorie 20 tot 35 jaar gemiddeld 10 sigaretten per dag. Dr. C.I. Lanting Dr. C.I. Lanting Dr. J.P. van Wouwe (TNO Child Health) Dr. C.I. Lanting Peilingen vinden op regelmatige basis plaats sinds Zowel regionaal als landelijk Publicaties Onder andere: Lanting CI, Buitendijk SE, Crone MR, Segaar D, Bennebroek Gravenhorst J, et al. (2009)Clustering of Socioeconomic, Behavioural, and Neonatal Risk Factors for Infant Health in Pregnant Smokers. PLoS ONE 4(12): e8363. doi: / journal.pone Caren I. Lanting, Jacobus P. van Wouwe & Sijmen A. Rreijneveld. Infant milk feeding practices in the Netherlands and associated factors. Acta Pædiatrica, 2005; 94: Lanting CI, Wouwe JP van. Redenen en motieven om te starten en te stoppen met borstvoeding Leiden: TNO-KvL, Publ. nr Zie ook: breastfeeding, demography, home delivery, infant feeding, infants, tobacco smoking, pregnancy

13 14 JAARINDEX 2013 KENNISPOORT VERLOSKUNDE 14 Vroeggeboorte is de belangrijkste risicofactor voor perinatale sterfte. Vroege predictie en preventie van dit probleem is van groot belang om perinatale uitkomsten te verbeteren. EPIDEMIOLOGIE GEZONDHEID VAN DE PASGEBORENE Prognostic factors and models for preterm births De aanleiding van dit onderzoek waren de uitkomsten van het Peristat-I onderzoek waarin werd aangetoond dat in Nederland vrouwen een verhoogde kans lopen op perinatale sterfte. Vroeggeboorte (bevallen voor 37 weken) is de belangrijkste risicofactor voor perinatale sterfte. In de ons omliggende landen neemt het risico op vroeggeboorte toe, maar inzicht in Nederland in de trend in vroeggeboorte ontbrak. Bovendien blijkt dat, door de complexiteit van het probleem, het moeilijk is om de uitkomst vroeggeboorte te voorspellen aan het begin van een zwangerschap. Dit heeft als consequentie dat we niet goed weten welke vrouwen een verhoogd risico hebben en wellicht in aanmerking komen voor preventieve maatregelen. De ontwikkeling van een prognostisch model zou ons hier verder in kunnen brengen. Inzicht krijgen in de trend van vroeggeboorte (geboorte voor 37 weken zwangerschap) over de tijd. Inzicht krijgen in de risicofactoren van vroeggeboorte algemeen en met een speciale aandacht voor de invloed van etnische verschillen in vroeggeboorte. Het ontwikkelen van een prognostisch model voor het voorspellen van vroeggeboorte. Wat is de trend in vroeggeboorte in Nederland? Kan je vroeggeboorte voorspellen met een prognostisch model? Zijn er etnische verschillen in vroeggeboorte en wat is de invloed hiervan op neonatale sterfte? Wat zijn de herhalingskansen van vroeggeboorte? De uitkomsten van het onderzoek zijn zowel maatschappelijk, beleidsmatig als van belang voor de patiënt/cliënt en hun partner. Dr. Anita C.J. Ravelli Prof.dr. Ameen Abu Hanna Prof.dr. Ben-Willem M. Mol (AMC) Drs. Jelle M. Schaaf MD (AMC) Drs. J.M. (Jelle) Schaaf Onderzoek gestart in februari 2010 en afgerond in oktober De projectuitvoerder is gepromoveerd op 1 februari Publicaties Schaaf JM, Hof MH, Mol BW, Abu-Hanna A, Ravelli AC. Recurrence risk of preterm birth in subsequent twin pregnancy after preterm singleton delivery. BJOG Dec;119(13): doi: /j x. Epub 2012 Oct 19. PubMed PMID: Schaaf JM, Liem SM, Mol BW, Abu-Hanna A, Ravelli AC. Ethnic and racial disparities in the risk of preterm birth: a systematic review and meta-analysis. Am J Perinatol Jun;30(6): doi: /s Epub 2012 Oct 11. Review. PubMed PMID: Schaaf JM, Mol BW, Abu-Hanna A, Ravelli AC. Ethnic disparities in the risk of adverse neonatal outcome after spontaneous preterm birth. Acta Obstet Gynecol Scand Dec;91(12): doi: /aogs Epub 2012 Nov 1. PubMed PMID: Schaaf JM, Hof MH, Mol BW, Abu-Hanna A, Ravelli AC. Recurrence risk of preterm birth in subsequent singleton pregnancy after preterm twin delivery. Am J Obstet Gynecol Oct;207(4):279.e1-7. doi: /j.ajog Epub 2012 Jul 26. PubMed PMID: Schaaf JM, Ravelli AC, Mol BW, Abu-Hanna A. Development of a prognostic model for predicting spontaneous singleton preterm birth. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol Oct;164(2): doi: /j.ejogrb Epub 2012 Jul 21. PubMed PMID: Schaaf JM, Mol BW, Abu-Hanna A, Ravelli AC. Trends in preterm birth: singleton and multiple pregnancies in the Netherlands, BJOG Sep;118(10): doi: /j x. Epub 2011 Jun 14. PubMed PMID: preterm births, ethnic, perinatal mortality, registry, singletons, multiples

14 EPIDEMIOLOGIE GEZONDHEID VAN DE PASGEBORENE Glucose Monitoring met Senor; GlucoMOMS Diabetes mellitus is geassocieerd met slechtere perinatale uitkomst. Zelfs als vrouwen volgens de huidige richtlijnen gecontroleerd worden, hebben zij meer risico op zwangerschapscomplicaties dan normoglycemische vrouwen. Het Continue Glucose Monitoring Systeem (CGMS) is een relatief nieuwe techniek voor het verbeteren van de glycemische controle en biedt zo mogelijk ook verbetering van de zwangerschapsuitkomst. In deze multicentre randomised controlled trial worden zwangere vrouwen met diabetes mellitus type 1 of 2, of met een vroege diabetes gravidarum (allen met insuline behandeling), gerandomiseerd voor het aanvullend gebruik van de CGMS. Deze offline monitor zal elke zes weken gedurende een week gedragen worden. Aansluitend aan het dragen worden de metingen bekeken en de insuline therapie aangepast. De controlegroep krijgt standaard glycemische controle door middel van glucose dagcurves en HbA1c-controles. De primaire uitkomstmaat is de incidentie van macrosomie. Daarnaast wordt gekeken naar maternale en neonatale morbiditeit en naar kosten-effectiviteit. Vermindert het aanvullend gebruik van het continue glucose monitoring system het risisco op macrosomie in diabetische zwangerschappen, in vergelijking met standaardzorg? Het aantal patiënten met diabetes mellitus stijgt. Zo ook de incidentie van diabetes gravidarum. De zorg voor deze groep patienten tijdens de zwangerschap kan verbeterd worden. Met de komst van nieuwe technieken lijkt een verbetering binnen handbereik. Echter, de effectiviteit dient te worden bekeken alvorens deze kostbare methoden als standaard zorg worden ingezet. De primaire uitkomstmaat van deze studie, macrosomie, is een zeer relevante uitkomst. Recent onderzoek laat zien dat macrosome neonaten op latere kinderleeftijd grotere kans hebben op overgewicht en het ontwikkelen van diabetes mellitus. Begindatum: juli 2011 Einddatum: juli 2014 Het onderzoeksconsortium Verloskunde, Gynaecologie, Fertiliteit, Neonatologie, Gynaecologische Oncologie en Urogynaecologie. Website: continuous Glucose Monitoring System, CGMS, diabetes mellitus, gestational diabetes, pregnancy Prof.dr. B.W. Mol Prof.dr. A. Franx Dr. I.M. Evers Drs. D. van Munster Drs. D. van Munster

15 16 JAARINDEX 2013 KENNISPOORT VERLOSKUNDE 16 EPIDEMIOLOGIE GEZONDHEID VAN DE PASGEBORENE Het KOALA-onderzoek: een geboortecohort-onderzoek naar allergie, astma, groei en gewoontevorming In dit onderzoek worden ruim kinderen gevolgd, intra-uterien en tijdens de vroege jeugd. Bij een deel van hen is biologisch materiaal verzameld (bloed van de zwangere en haar kind, ontlastingmonster en moedermelkmonster één maand postpartum, DNA). De gegevens worden verzameld met behulp van vragenlijsten die door de ouders worden ingevuld. In de eerste twee levensjaren staan vooral eczeem, wheezeklachten (piepen op de borst) en allergie (IgE-antistoffen tegen voedsel- en luchtwegallergenen) op de voorgrond- op schoolleeftijd vooral astma, luchtwegallergie en overgewicht. De eerste gepubliceerde resultaten hebben betrekking op de rol van borstvoeding, de leeftijd van introductie van bijvoeding, de samenstelling van moedermelk (immuunfactoren, vetzuren), de inname van vis en zuivel en biologische voeding door moeder en kind, de samenstelling van de darmflora, maagdarminfecties, antibiotica en vaccinaties. Naarmate het onderzoek vordert komen er meer resultaten naar voren over het tweede thema: groeien en gewoontevorming van eet- en beweeggedrag van kinderen. Het opsporen van oorzaken in de vroegste jeugd (en intra-uteriene periode) van het ontstaan van allergie, astma en overgewicht, met aandacht voor de interactie tussen (genetische) aanleg en gedrags- en omgevingsfactoren. Centrale vraagstellingen in het onderzoek naar allergie en astma hebben betrekking op: 1. De hygiënehypothese: blootstelling aan micro-organismen beschermt tegen het ontstaan van voedsel- en luchtwegallergie door opwekking van tolerantie, met name in de darm, 2. De vetzuurhypothese: balans tussen omega-6 en omega-3 vetzuren in voeding van moeder en kind. In beide hypothesen spelen perinatale blootstelling en borstvoeding een rol en andere factoren en de interactie met erfelijke vatbaarheid. Aandachtspunt bij groei en gewoontevorming zijn de rol van opvoeding in het gezin en de omgeving bij de ontwikkeling van eet- en beweeggedrag van kinderen, en de gevolgen hiervan voor de gezondheid van het kind. Astma, allergie en overgewicht komen steeds vaker voor (verdrievoudiging in de afgelopen drie decennia), en deze stijging is waarschijnlijk het gevolg van leefstijl of omgevingsveranderingen vroeg in het leven. Kennis van deze factoren is de sleutel voor preventie. Dr. Carel Thijs Maastricht University/NUTRIM School for Nutrition, Toxicology and Metabolism/CAPHRI School for Public Health and Primary Care TNO Kwaliteit van Leven, Zeist/Leiden Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Bilthoven Louis Bolk Instituut, Driebergen-Zeist Publicaties zie: asthma, allergy, overweight, immunity, obesity, breastfeeding, human milk, gut microbiota, cytokines, fatty acids, rotavirus, norovirus, antibiotic, vaccination, feeding, eating, physical activity, habit formation Dr. Carel Thijs (Universiteit Maastricht)

16 EPIDEMIOLOGIE GEZONDHEID VAN DE PASGEBORENE Implementatie van de aanpak ter preventie van het Shaken Baby Syndroom (SBS) in Nederland SBS is een vorm van kindermishandeling met aanzienlijke morbiditeit en mortaliteit waarbij meestal de ouder/verzorger het jonge kind (< 3 jaar, waarvan de meerderheid < 1 jaar) heftig schudt, vaak in reactie op overmatig huilen. In Nederland komen jaarlijks tussen 25 en 40 kinderen op de SEH met intracraniële bloedingen, waarschijnlijk als gevolg van SBS. Jaarlijks overlijden 3 à 4 kinderen aan de gevolgen van SBS (CBS). 5,6-13% van de Nederlandse ouders geeft aan hun baby in de eerste maanden te hebben gesmoord, geslagen of geschud in reactie op huilen (Reijneveld 2004). Een Amerikaanse studie laat een dramatische reductie zien van 47% in de incidentie van het SBS door een primair preventieve aanpak (Dias 2005). Deze bestaat uit het geven van informatie aan ouders van een pasgeboren baby door de kraamverzorgende over de oorzaken, gevolgen en preventie van SBS. TNO heeft een korte voorlichtingsfilm, een folder en een training voor hulpverleners ontwikkeld. De samenwerking van verloskundige, kraamzorg en jeugdgezond heidszorg in de pre- en perinatale periode bereikt samen nagenoeg 100% van alle ouders en biedt daarom bij uitstek het podium om alle ouders de voorlichting ter preventie van SBS te geven. TNO voert in de periode een implementatieonderzoek uit met subsidie van de Bernard van Leer Foundation naar het effect van de voorlichting ter preventie van het Shaken Baby Syndroom in Amsterdam (experimentele regio) en Den Haag (controleregio). Naast gedragsverandering bij ouders wordt tevredenheid over het programma gemeten en de effectiviteit geëvalueerd. Het doel is om uiteindelijk te komen tot landelijke implementatie met als feitelijke doel de afname van het aantal kinderen met SBS. Welke factoren zijn van invloed op het effect van de implementatie van de aanpak ter preventie van het Shaken Baby Syndroom. Daarbij verwachten we dat ouders in de experimentele groep: meer kennis hebben over SBS de adviezen ter preventie van SBS zich 6 maanden na de voorlichting nog kunnen herinneren een lager niveau van ouderlijke stress en hogere niveaus van competentiegevoel registreren minder momenten van paniek en controleverlies ervaren een betere strategie ontwikkelen om om te gaan met het huilen van hun kind minder neiging hebben hun kind te schudden Gebaseerd op de resultaten de studie van Dias (2005) is te verwachten dat ook in Nederland het aantal kinderen met SBS zal afnemen, het aantal opnames met intracraniële bloedingen waarschijnlijk zal dalen en dat ouders veiliger alternatieven kiezen in de omgang met het huilen van hun kind. Dr. B.E. (Bregje) van Sleuwen (TNO) Dr. M.P. (Monique) L Hoir (TNO), Drs. R.M. (Remy) Vink (TNO), Dr. M.M. (Magda) Boere-Boonekamp (TNO), Eline Vlasblom MSc (TNO), Drs. I.M.B. Russel (WKZ/UMC Utrecht) Dr. B.E. (Bregje) van Sleuwen, september WKZ/UMC Utrecht, Bernard van Leer Foundation, NJi, NCJ, Reclamij, Filmmakers Jongens van de Wit, Stichting Consument & Veiligheid, Stichting Kinderpostzegels Nederland, Augeo Foundation, The Next Page, Gemeente Amsterdam, Gemeente Den Haag Publicaties L Hoir MP, Sleuwen BE van. Huilbaby s. In: Bakker I. (red.), Kind & Adolescent, problemen en risicosituaties. Bohn, Stafleu, van Loghum, 2003 Sleuwen BE van. Infants that cry excessively. The effect of regularity and swaddling. Proefschrift Universiteit Utrecht, 2008 Uitzending Nieuwsuur 16 februari 2011 shaken baby syndrome, inflicted traumatic brain injury, prevention

17 18 JAARINDEX 2013 KENNISPOORT VERLOSKUNDE 18 EURAP staat voor een betere voorlichting en begeleiding van zwangeren met epilepsie en vrouwen die om een andere reden anti-epileptica gebruiken. EPIDEMIOLOGIE GEZONDHEID VAN DE PASGEBORENE EURAP - European Registry of Antiepileptic Drugs and Pregnancy Het is al langer bekend dat expositie in utero met anti-epileptica gepaard gaat met een verhoogde kans op aangeboren afwijkingen bij het kind. Er is echter meer kennis nodig over de oorzaken en factoren die daarbij een rol spelen. Inclusie in de EURAP studie vindt bij voorkeur plaats voor de zestiende zwangerschapsweek, maar retrospectieve inclusie is ook mogelijk. De dataverzameling vindt plaats door middel van telefonische interviews. In totaal worden deelnemers vijf keer geïnterviewd. De vragen die worden gesteld gaan over het verloop van de zwangerschap, mogelijke epileptische aanvallen die doorgemaakt zijn, medicijnen die worden gebruikt, situatie rond de bevalling, het pasgeboren kind en de ontwikkeling en gezondheid van het kind in het eerste levensjaar. EURAP is een observationele studie. Door deelname verandert er niets aan de medicijnen die worden gebruikt. Evalueren van teratogene risico s van anti-epileptica (AED) Vaststellen van het type afwijkingen dat geassocieerd is met specifieke AED s Aantonen van dosis-effectrelaties Hoofdvraag van de EURAP-studie is wat de invloed van antiepileptica is op het ongeboren kind. Verder wordt er gekeken naar welke afwijkingen ontstaan bij de diverse middelen en wat het effect is van de verschillende doseringen van AED s die in Nederland voorgeschreven worden. De uitkomsten van dit onderzoek worden gebruikt voor verbetering van voorlichting en begeleiding van zwangere vrouwen met epilepsie, of vrouwen die om een andere reden anti-epileptica gebruiken. Bovendien kan de neuroloog een betere afweging maken bij het voorschrijven van verschillende anti-epileptica aan vrouwen in de vruchtbare leeftijd. Dr. E.P. van Puijenbroek, arts klinisch farmacoloog M. Spanjers E. van Puijenbroek https://www.lareb.nl/teratologie/eurap Het onderzoek is vanuit het UMC Utrecht gestart in EURAP betreft een observationele studie die de komende jaren gecontinueerd wordt vanwege de noodzaak tot continue monitoring van de effecten van (nieuwe) AED s. Deze studie wordt thans in veertig landen uitgevoerd, de Nederlandse registratie geschiedt vanuit het UMC Utrecht, afdeling klinische genetica. Voor dit onderzoek wordt samengewerkt met epilepsiecentra Kempenhaeghe, Stichting Epilepsie Instellingen Nederland (SEIN), en de Werkgroep Prenatale Diagnostiek (WPD). Ook is de medewerking van diverse afdelingen van academische en algemene ziekenhuizen onmisbaar. M. Spanjers, onderzoeksmedewerkers

18 Publicaties 2001 ten Berg K, Lindhout D. Antiepileptic drugs in pregnancy: options for the prevention of congenital abnormalities. Community Genet 2002;5(1): Tomson T, Battino D, Beausart M, Bonizzoni E, Craig J, Lindhout D, Perrucca E, Vajda F. EURAP: An International Pregnancy Registry for the Evaluation of the Comparative Teratogenic Effects of Antiepileptic Drugs. Epilepsia 2001;42(Suppl 7): ten Berg K, Lindhout D. Concordance as well as discordance for congenital malformations in valproate-exposed half-siblings with parental consanguinity may indicate a specific geneteratogen interaction. Clin Dysmorphol 2002;11(3): ten Berg K, Van Donselaar CA, Van Oppen ACC, Lindhout D. Anti-epileptica en aangeboren afwijkingen: Betere voorlichting aan vrouwen met epilepsie noodzakelijk. Medisch Contact 2004;43: Tomson T, Perucca E, Battino D. Navigating toward fetal and maternal health: The challenge of treating epilepsy in pregnancy. Epilepsia 2004; 45(10): de Haan GJ, Edelbroek P, Segers J, Engelsman M, Lindhout D, Devile-Notschaele M, Augustijn P. Gestation-induced changes in lamotrigine pharmacokinetics: a monotherapy study. Neurology 2004;63(3): Tomson T, Battino D, Bonizzoni E, Craig J, Lindhout D, Perucca E, Sabers A, Vajda F; Collaborative EURAP Study Group. EURAP: an international registry of antiepileptic drugs and pregnancy. Epilepsia 2004;45(11): ten Berg K, Veenstra-Knol HE, van Pinxteren-Nagler E, Engström LJ, Lindhout D. Congenital abnormalities in maternal epilepsy treated with lamotrigine-valproate combination: clinical assessment of a phenotype. Reprod Toxicol 2004;18(5): ten Berg K, Nikkels PGJ, Gittenberger-de Groot AC, van der Voet GB, Lindhout D, Van Oppen ACC, Brilstra EH. Complex heart malformation after prenatal exposure to valproate. Genetic Counseling 2004;15(1): Battino D, Bonizzoni E, Craig J, Lindhout D, Perucca E, Sabers A, Tomson T, Vajda F. Update from EURAP. Epilepsia 2005;46(Suppl 6): ten Berg K, Samrén EB, Van Oppen ACC, Engelsman M, Lindhout D. Levetiracetam use and pregnancy outcome. Reprod Toxicol 2005;20: ten Berg K, Van Oppen ACC, Nikkels PGJ, Gittenberger-de Groot AC, van der Voet GB, Brilstra EH, Lindhout D. Complex cardiac defect with hypoplastic right ventricle in a fetus with valproate exposure. Prenat Diagn 2005;25: Tomson T, Battino D. Teratogenicity of antiepileptic drugs: state of the art. Curr Opin Neurol 2005;18(2): The EURAP Study Group. Seizure control and treatment in pregnancy: observations from the EURAP Epilepsy Pregnancy Registry. Neurology 2006;66: The EURAP Study Group. Utilization of antiepileptic drugs during pregnancy: comparative patterns in 38 countries based on data from the EURAP registry. Epilepsia 2009 Oct.50(10) epilepsy, pregnancy, teratology, development

19 20 JAARINDEX 2013 KENNISPOORT VERLOSKUNDE 20 Bert van der Heijden, hoogleraar kindergeneeskunde Erasmus MC-Sophia Kinderziekenhuis: Generation R is dé studie die antwoord gaat geven op de vraag hoe interne en externe factoren de gezondheid van opgroeiende kinderen beïnvloeden en hoe dit, waar nodig, verbeterd kan worden. EPIDEMIOLOGIE GEZONDHEID VAN DE PASGEBORENE Generation R Het onderzoek naar groei, ontwikkeling en gezondheid Generation R is een prospectief cohort onderzoek vanaf het vroege intra-uteriene leven tot de adolescentie van bijna kinderen geboren in Rotterdam tussen 2002 en Met behulp van preen postnatale centrumbezoeken, vragenlijsten en gegevens van reguliere zorginstanties (consultatiebureaus en GGD) beschikken wij over een zeer uitgebreide gegevensverzameling van de gezondheid, groei en ontwikkeling van het kind en de ouders. De gegevensverzameling is opgebouwd rond de volgende kernuitkomsten: Allergie Astma Bacterieel dragerschap en infectieziekten Cognitie Etnische en sociaaleconomische gezondheidsverschillen Gedrag Gehoor Groei, overgewicht en obesitas Kwaliteit van leven Lichaamssamenstelling Ogen Schoolprestaties Stress-reactiviteit Risicofactoren voor hart- en vaatziekten van kind Risicofactoren voor hart- en vaatziekten van moeder De algemene doelstelling is het bestuderen van factoren van invloed op de groei, ontwikkeling en gezondheid. Hierbij gaat bijzondere aandacht uit naar het: 1. Beschrijven van de normale en abnormale groei, ontwikkeling en gezondheid 2. Identificeren van omgevingsgerelateerde en genetische factoren van invloed op de normale en abnormale groei, ontwikkeling en gezondheid 3. Bestuderen van etnische en sociaaleconomische gezondheidsverschillen Waarom ontwikkelt het ene kind zich optimaal en het andere kind niet? Generation R bestudeert de groei, ontwikkeling en gezondheid vanaf het vroege foetale leven tot de jong volwassenheid van kinderen die opgroeien in een grootstedelijke omgeving. Naast de andere, langer bestaande en recent geïnitieerde, geboortecohort onderzoeken ligt de unieke waarde van Generation R met name in: 1. Innovatieve en gedetailleerde meetmethoden 2. Uitgebreide biobank 3. Follow-up vanaf de vroege foetale fase 4. Onderzoek naar de fysieke en gedragsmatige groei en ontwikkeling 5. Multi-etnische, stedelijke onderzoeksgroep Resultaten uit Generation R zullen uiteindelijk moeten leiden tot betere strategieën voor de identificatie van risicogroepen en preventie gericht op de vroegste fase van het leven. Directoraat: Prof.dr. A. Hofman, afdelingshoofd, Epidemiologie Prof.dr. V.W.V. Jaddoe, directeur, Kindergeneeskunde-Epidemiologie Drs. J.Th.N. Lubbe, themadirecteur Gezondheidswetenschappen Prof.dr. C.M. van Duijn, hoogleraar genetische epidemiologie Prof.dr. A.J. van der Heijden, hoogleraar kindergeneeskunde Prof.dr. J.C. de Jongste, hoogleraar kinderlongziekten Prof.dr. J.M. Mackenbach, hoogleraar maatschappelijke gezondheidszorg Prof.dr. H.A. Moll, onderzoeker kindergeneeskunde Prof.dr. H. Raat, hoogleraar maatschappelijke gezondheidszorg Prof.dr. E.A.P. Steegers, hoogleraar verloskunde Prof.dr. H. Tiemeier, hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie Prof.dr. A.G. Uitterlinden, hoogleraar inwendige geneeskunde Prof.dr. F.C. Verhulst, hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie Prof.dr. M.H. van IJzendoorn, hoogleraar gezinspedagogiek Prof.dr. V.W.V. Jaddoe

20 Erasmus MC Erasmus Universiteit Rotterdam Erasmus MC - Sophia Kinderziekenhuis GGD Rotterdam en omstreken TNO Nederlandse Organisatie voor toegepaste natuurwetenschappelijk onderzoek Begindatum: 2001 Einddatum: - Looptijd: follow-up van de kinderen tot jong volwassenheid Growth, development and health from early fetal life until young adulthood: the Generation R Study. Hofman A, Jaddoe VW, Mackenbach JP, Moll HA, Snijders RF, Steegers EA, Verhulst FC, Witteman JC, Büller HA. Paediatr Perinat Epidemiol Jan;18(1): PubMed PMID: Zie voor een overzicht van alle publicaties: pregnancy, health, child, development, growth Publicaties The Generation R Study: design and cohort update Jaddoe VW, van Duijn CM, van der Heijden AJ, Mackenbach JP, Moll HA, Steegers EA, Tiemeier H, Uitterlinden AG, Verhulst FC, Hofman A. Eur J Epidemiol. The Generation R Study: design and cohort update Jaddoe VW, van Duijn CM, van der Heijden AJ, Mackenbach JP, Moll HA, Steegers EA, Tiemeier H, Uitterlinden AG, Verhulst FC, Hofman A. Eur J Epidemiol Nov;25(11): Epub 2010 Oct 22. The Generation R Study Biobank: a resource for epidemiological studies in children and their parents. Jaddoe VW, Bakker R, van Duijn CM, van der Heijden AJ, Lindemans J, Mackenbach JP, Moll HA, Steegers EA, Tiemeier H, Uitterlinden AG, Verhulst FC, Hofman A. Eur J Epidemiol. 2007;22(12): Epub 2007 Dec 19. The Generation R Study: design and cohort update until the age of 4 years. Jaddoe VW, van Duijn CM, van der Heijden AJ, Mackenbach JP, Moll HA, Steegers EA, Tiemeier H, Uitterlinden AG, Verhulst FC, Hofman A. Eur J Epidemiol. 2008;23(12): Epub 2008 Dec 20. PubMed PMID: The Generation R Study: Design and cohort profile. Jaddoe VW, Mackenbach JP, Moll HA, Steegers EA, Tiemeier H, Verhulst FC, Witteman JC, Hofman A. Eur J Epidemiol. 2006;21(6): Epub 2006 Jul 7. PubMed PMID:

Voorwoord. Jaarindex: Verloskunde onderzoek in Nederland

Voorwoord. Jaarindex: Verloskunde onderzoek in Nederland Voorwoord Jaarindex: Verloskunde onderzoek in Nederland Dit is de zesde jaargang van de jaarindex Verloskunde onderzoek in Nederland. Dit jaar is er een groot aantal nieuwe projecten toegevoegd: in totaal

Nadere informatie

Verloskunde onderzoek in Nederland. Jaarindex 2011. Een jaaroverzicht van actueel en lopend onderzoek

Verloskunde onderzoek in Nederland. Jaarindex 2011. Een jaaroverzicht van actueel en lopend onderzoek Deze uitgave is een initiatief van de Samenwerkende Opleidingen Verloskunde Jaarindex 2011 Verloskunde onderzoek in Nederland Een jaaroverzicht van actueel en lopend onderzoek 3 Voorwoord Jaarindex: Verloskunde

Nadere informatie

DEZE UITGAVE IS EEN INITIATIEF VAN DE SAMENWERKENDE OPLEIDINGEN TOT VERLOSKUNDIGE

DEZE UITGAVE IS EEN INITIATIEF VAN DE SAMENWERKENDE OPLEIDINGEN TOT VERLOSKUNDIGE DEZE UITGAVE IS EEN INITIATIEF VAN DE SAMENWERKENDE OPLEIDINGEN TOT VERLOSKUNDIGE Voorwoord Jaarindex: Verloskunde onderzoek in Nederland Aantal ingezonden onderzoeken per hoofdthema, 2007-2014 80 70 60

Nadere informatie

Stop or Go? TerugvalprevenDe training bij het begeleid aiouwen van anddepressiva in de zwangerschap.

Stop or Go? TerugvalprevenDe training bij het begeleid aiouwen van anddepressiva in de zwangerschap. Stop or Go? TerugvalprevenDe training bij het begeleid aiouwen van anddepressiva in de zwangerschap. Promovendi: Drs. Nina Molenaar, arts, Erasmus MC Marlies Brouwer, MSc, psycholoog, UU Projectleaders:

Nadere informatie

IN ZWANG PROTOCOL: Preventie recidief spontane vroeggeboorte

IN ZWANG PROTOCOL: Preventie recidief spontane vroeggeboorte IN ZWANG PROTOCOL: Preventie recidief spontane vroeggeboorte DEFINITIE: Vroeggeboorte: bevalling bij amenorroeduur < 37 weken Bij een zwangerschapsduur van meer dan 35 weken wordt het risico van belangrijke

Nadere informatie

Fetal Origins of Socioeconomic Inequalities. in Early Childhood Health. The Generation R Study. Lindsay Marisia Silva SAMENVATTING

Fetal Origins of Socioeconomic Inequalities. in Early Childhood Health. The Generation R Study. Lindsay Marisia Silva SAMENVATTING Fetal Origins of Socioeconomic Inequalities in Early Childhood Health The Generation R Study Lindsay Marisia Silva SAMENVATTING Sociaal-economische gezondheidsverschillen vormen een groot maatschappelijk

Nadere informatie

Healthy Pregnancy 4 All vroege start, lang profijt. Adja Waelput. 8 juni 2015, UMCG

Healthy Pregnancy 4 All vroege start, lang profijt. Adja Waelput. 8 juni 2015, UMCG Healthy Pregnancy 4 All vroege start, lang profijt Adja Waelput 8 juni 2015, UMCG Gezond ouder worden gebeurt in de baarmoeder en die verschillen zijn er al vanaf de geboorte Perinatale sterfte 2000-2008

Nadere informatie

Stop or Go? TerugvalprevenBe training bij het begeleid ahouwen van anbdepressiva in de zwangerschap.

Stop or Go? TerugvalprevenBe training bij het begeleid ahouwen van anbdepressiva in de zwangerschap. Stop or Go? TerugvalprevenBe training bij het begeleid ahouwen van anbdepressiva in de zwangerschap. Promovendi: Drs. Nina Molenaar, arts, Erasmus MC Marlies Brouwer, MSc, psycholoog, UU Projectleiders:

Nadere informatie

Protocol Obesitas. 1.0 Definitie obesitas

Protocol Obesitas. 1.0 Definitie obesitas Protocol Obesitas 1.0 Definitie obesitas Obesitas is een abnormale gezondheidstoestand waarbij er een overschot aan vetweefsel is. De meest gebruikte definitie is gebaseerd op de Quetelet-index of Body

Nadere informatie

Peiling Melkvoeding van Zuigelingen in 2010 Borstvoeding in de provincie Zeeland

Peiling Melkvoeding van Zuigelingen in 2010 Borstvoeding in de provincie Zeeland TNO-rapport TNO/CH 2011.017 Peiling Melkvoeding van Zuigelingen in 2010 Borstvoeding in de provincie Zeeland Behavioural and Societal Sciences Wassenaarseweg 56 2333 AL Leiden Postbus 2215 2301 CE Leiden

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker. (potentiële) Belangenverstrengeling

Disclosure belangen spreker. (potentiële) Belangenverstrengeling Disclosure belangen spreker (potentiële) Belangenverstrengeling Geen Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding

Nadere informatie

Perinatale sterfte verschillen naar zorgregio s in Nederland

Perinatale sterfte verschillen naar zorgregio s in Nederland Perinatale sterfte verschillen naar zorgregio s in Nederland Anita CJ Ravelli, AMC afdeling Klinische Informatiekunde Mede namens: Martine Eskes, Jan Jaap HM Erwich, Hens AA Brouwers, Erna Kerkhof, Joris

Nadere informatie

Verloskunde onderzoek in Nederland. Jaarindex 2010. Een jaaroverzicht van actueel en lopend onderzoek

Verloskunde onderzoek in Nederland. Jaarindex 2010. Een jaaroverzicht van actueel en lopend onderzoek Deze uitgave is een initiatief van de Samenwerkende Opleidingen Verloskunde Jaarindex 2010 Verloskunde onderzoek in Nederland Een jaaroverzicht van actueel en lopend onderzoek 3 Voorwoord Jaarindex: Verloskunde

Nadere informatie

Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial

Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial dr. T. Verbeek arts-epidemioloog Afd. Huisartsgeneeskunde en Epidemiologie 22 januari

Nadere informatie

Organisatie en uptakevan. naar downsyndroom en ernstige foetale afwijkingen. Marian Bakker

Organisatie en uptakevan. naar downsyndroom en ernstige foetale afwijkingen. Marian Bakker Organisatie en uptakevan de prenatale screening naar downsyndroom en ernstige foetale afwijkingen Marian Bakker Organisatie van de prenatale screening Ingevoerd in 2007 Niet gericht op preventie of behandeling,

Nadere informatie

2 E NATIONAAL CONGRES PRECONCEPTIEZORG

2 E NATIONAAL CONGRES PRECONCEPTIEZORG 2 E NATIONAAL CONGRES PRECONCEPTIEZORG 18 september 2009 10.00 16.30 uur NBC Nieuwegein INLEIDING Er wordt op veel plaatsen hard gewerkt aan de implementatie van preconceptiezorg: sinds het vorige congres

Nadere informatie

Opzet. Methode. Inleiding. Resultaten. Conclusie. Martine Eskes, Adja Waelput, Sicco Scherjon, Klasien Bergman en Anita Ravelli

Opzet. Methode. Inleiding. Resultaten. Conclusie. Martine Eskes, Adja Waelput, Sicco Scherjon, Klasien Bergman en Anita Ravelli Martine Eskes, Adja Waelput, Sicco Scherjon, Klasien Bergman en Anita Ravelli Een kwart van de aterme perinatale sterfte betreft SGA (

Nadere informatie

Zorgpaden voor niet-medische risicofactoren in de verloskundige zorg

Zorgpaden voor niet-medische risicofactoren in de verloskundige zorg Zorgpaden voor niet-medische risicofactoren in de verloskundige zorg Preconception Care and Risk Assessment during pregnancy Amber A. Vos arts-onderzoeker afdeling Verloskunde en Gynaecologie Erasmus MC

Nadere informatie

Kernboodschap van de kraamzorg

Kernboodschap van de kraamzorg Kernboodschap van de kraamzorg Kernboodschap kraamzorg Kraamzorg is toegankelijke en noodzakelijke zorg. Het zorgt voor een veilige start, voor gezondere kinderen en moeders, richt zich op de zelfredzaamheid

Nadere informatie

The Lancet Midwifery Series

The Lancet Midwifery Series The Lancet Midwifery Series Een artikelenreeks over de invloed van verloskundigenzorg op vrouwen en hun pasgeborenen, gezinnen, families en gemeenschappen Joke Klinkert, verloskundige, MPH, directeur EVAA

Nadere informatie

6 10 weken 10-13 weken 14-18 weken 18-20 weken 24 26 weken 27 32 weken 32 36 weken 37-40 weken 41 42 weken

6 10 weken 10-13 weken 14-18 weken 18-20 weken 24 26 weken 27 32 weken 32 36 weken 37-40 weken 41 42 weken Time task matrix zorgproces bij risico op dragerschap GBS 10 maart 2015 Alles in rood is specifiek voor zwangeren risicofactoren op GBS ziekte bij pasgeborene, alles in zwart is gebruikelijke zorg voor

Nadere informatie

Verloskunde tussen 1975-2015?

Verloskunde tussen 1975-2015? 1975 Verloskunde tussen 1975-2015? J. J. (Hans) Duvekot, gynaecoloog/perinatoloog Afdeling Verloskunde Erasmus MC, Rotterdam! TV serie Swiebertje stopt! Microsoft opgericht! Vietnam oorlog eindigt! Hennie

Nadere informatie

Healthy Pregnancy 4-All 2 Kraamzorg onderzoek

Healthy Pregnancy 4-All 2 Kraamzorg onderzoek Healthy Pregnancy 4-All 2 Kraamzorg onderzoek Dag van de kraamzorg 08-09-2015 drs. J Lagendijk, arts-onderzoeker Inhoud Sociale geneeskunde Het onderzoek Healthy Pregnancy 4 All 1 & 2 Het kraamzorg project

Nadere informatie

ALCOHOLGEBRUIK TIJDENS ZWANGERSCHAP EN BORSTVOEDING

ALCOHOLGEBRUIK TIJDENS ZWANGERSCHAP EN BORSTVOEDING ALCOHOLGEBRUIK TIJDENS ZWANGERSCHAP EN BORSTVOEDING Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) drinkt van alle vrouwen van 25 tot 45 jaar in Nederland naar schatting 80% wel eens alcohol. Cijfers

Nadere informatie

op het latere leven Anja Huizink Vrij Universiteit Amsterdam Radboud Universiteit Nijmegen

op het latere leven Anja Huizink Vrij Universiteit Amsterdam Radboud Universiteit Nijmegen De gevolgen van prenatale stress op het latere leven Anja Huizink Vrij Universiteit Amsterdam Radboud Universiteit Nijmegen De ontwikkeling begint prenataal Dierstudies: prenatale stress Programmerend

Nadere informatie

ONDERZOEK. Verloskunde Academie Rotterdam

ONDERZOEK. Verloskunde Academie Rotterdam ONDERZOEK Verloskunde Academie Rotterdam Kennispoort 3 februari 2012 Hanneke Torij & Adja Waelput Inhoud Introductie en achtergrond Academische Werkplaats als organisatiestructuur / platform voor onderzoek

Nadere informatie

Medicalisering van de partus:

Medicalisering van de partus: Medicalisering van de partus: Gevolgen voor de borstvoeding Rob Hardeman Klinisch verloskundige Ziekenhuis Rivierenland Tiel "Borstvoeding loont" 7-10-2008 Medicaliseren van de partus Actief ingrijpen

Nadere informatie

Grootstedelijke perinatale gezondheid Aanvalsplan Perinatale Sterfte Rotterdam

Grootstedelijke perinatale gezondheid Aanvalsplan Perinatale Sterfte Rotterdam Grootstedelijke perinatale gezondheid Aanvalsplan Perinatale Sterfte Rotterdam Eric A.P. Steegers, Verloskunde en Prenatale Geneeskunde, Erasmus MC, Rotterdam Rotterdam circa 9000 zwangeren per jaar 5000

Nadere informatie

Addendum bij de multidisciplinaire richtlijn Dreigende Vroeggeboorte gepubliceerd in 2011. Opgesteld door de Otterlo Werkgroep, versie 2014

Addendum bij de multidisciplinaire richtlijn Dreigende Vroeggeboorte gepubliceerd in 2011. Opgesteld door de Otterlo Werkgroep, versie 2014 Addendum bij de multidisciplinaire richtlijn Dreigende Vroeggeboorte gepubliceerd in 2011 Opgesteld door de Otterlo Werkgroep, versie 2014 Uitgangsvraag: Leidt een rescue -behandeling met corticosteroïden

Nadere informatie

Inclusief levendgeboren kinderen, doodgeboren kinderen en afgebroken zwangerschappen.

Inclusief levendgeboren kinderen, doodgeboren kinderen en afgebroken zwangerschappen. Factsheet Aangeboren hartafwijkingen bij kinderen Cijfers en feiten Prevalentie Aangeboren hartafwijkingen betreffen aanlegstoornissen in de structuur van het hart en/of de grote vaten. De gemiddelde totale

Nadere informatie

KNOV-Visie. Voeding van de pasgeborene. Utrecht 2015

KNOV-Visie. Voeding van de pasgeborene. Utrecht 2015 1 5 KNOV-Visie Voeding van de pasgeborene Utrecht 015 6 1 7 8 9 10 11 1 1 1 15 16 17 18 19 0 1 5 6 7 8 9 0 1 5 6 7 8 9 0 CLIËNTE De cliënte en haar partner maken een geïnformeerde keuze over de voeding

Nadere informatie

24 weken zwanger en dan? Kansen, onmogelijkheden, resultaten en toekomst

24 weken zwanger en dan? Kansen, onmogelijkheden, resultaten en toekomst 24 weken zwanger en dan? Kansen, onmogelijkheden, resultaten en toekomst Dr. J.J. Duvekot, gynaecoloog/perinatoloog Moeder en Kind Centrum subafdeling verloskunde en prenatale geneeskunde Erasmus MC, Rotterdam

Nadere informatie

Obesitas. Oktober. Zorgpad Low risk B en High risk A

Obesitas. Oktober. Zorgpad Low risk B en High risk A Obesitas Zorgpad Low risk B en High risk A Oktober Dit document bevat mogelijk vertrouwelijke informatie van JIJWIJ. Het kopiëren en/of verspreiden van dit document zonder voorafgaande schriftelijke toestemming

Nadere informatie

Vraag het aan uw zorgverlener

Vraag het aan uw zorgverlener Een eenvoudig, veilig bloedonderzoek dat zeer gevoelige resultaten geeft Een geavanceerde niet-invasieve test voor de bepaling van foetale trisomie en evaluatie van het Y-chromosoom Vraag het aan uw zorgverlener

Nadere informatie

Obesitas en zwangerschap, bevalling en kraambed

Obesitas en zwangerschap, bevalling en kraambed Obesitas en zwangerschap, bevalling en kraambed Algemene informatie Obesitas is een van de snelst groeiende gezondheidsproblemen in de Westerse wereld. Naarmate de mate van obesitas onder vrouwen toeneemt,

Nadere informatie

Induction of Labor versus Expectant management in women with Preterm Prelabor Rupture of Membranes between 34 and 37 weeks

Induction of Labor versus Expectant management in women with Preterm Prelabor Rupture of Membranes between 34 and 37 weeks Induction of Labor versus Expectant management in women with Preterm Prelabor Rupture of Membranes between 34 and 37 weeks David van der Ham namens de PPROMEXIL projectgroep ISRCTN 29313500 ZonMW projectnummer:

Nadere informatie

Regionaal Protocol Obesitas

Regionaal Protocol Obesitas Regionaal Protocol Obesitas Inleiding Obesitas is een snelgroeiend gezondheidsprobleem in de Westerse wereld. Momenteel varieert in Nederland de prevalentie obesitas tussen de 6.5% en 15.5%, afhankelijk

Nadere informatie

Literatuurstudie Overgewicht rondom de zwangerschap

Literatuurstudie Overgewicht rondom de zwangerschap Literatuurstudie Overgewicht rondom de zwangerschap Door: Simone Neele 1. Probleemstelling 1.1 Definitie Overgewicht wordt gedefinieerd aan de hand van de criteria van de World Health Organisation (WHO).

Nadere informatie

Waarom een zorgpad voor zwangeren met sociale risicofactoren:

Waarom een zorgpad voor zwangeren met sociale risicofactoren: Inleiding Zorgpad In Hoogeveen hebben wij een relatief hoog percentage achterstandsgebieden, vergelijkbaar met Rotterdam (60%). Het verschil met Rotterdam is dat het in Hoogeveen gaat om een autochtone

Nadere informatie

Lisa Tromp. Rectificatie bericht Het Parool. is de 1 ste winnaar van de ABCD-Kleurwedstrijd!

Lisa Tromp. Rectificatie bericht Het Parool. is de 1 ste winnaar van de ABCD-Kleurwedstrijd! NIEUWSBRIEF December 2008 KICK-OFF ABCD-STUDIE OP 3 NOVEMBER 2008: FASE 3 OFFICIEEL VAN START! De 3 e fase van de ABCD-studie is maandag 3 november jl. officieel van start gegaan op de 14 e Montessorischool

Nadere informatie

mw.dr. J. Dijs-Elsinga (PRN), mw. C. de Vries (PRN) mw.dr. E. de Miranda (KNOV), mw.dr. A.C.J. Ravelli (AMC), dhr. P.

mw.dr. J. Dijs-Elsinga (PRN), mw. C. de Vries (PRN) mw.dr. E. de Miranda (KNOV), mw.dr. A.C.J. Ravelli (AMC), dhr. P. Betreft: Perinatale Zorg in Nederland Auteur Redactie Tabellen, figuren en bijlagen Stichting Perinatale Registratie Nederland dhr.dr. H.A.A. Brouwers (NVK), dhr.prof.dr. H.W. Bruinse (NVOG), mw.dr. J.

Nadere informatie

Tweede screening bij Rhc-negatieve vrouwen: Wat levert het op?

Tweede screening bij Rhc-negatieve vrouwen: Wat levert het op? Tweede screening bij Rhc-negatieve vrouwen: Wat levert het op? 1 INHOUD PSIE programma Antistoffen Ontstaan en Risico Achtergrond Rhc-screening Doel Rhc-screening Evaluatiestudie Rhc-screening Opzet Inclusies

Nadere informatie

(potentiële) belangenverstrengeling. Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld. Nee

(potentiële) belangenverstrengeling. Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld. Nee Disclosure belangen Marie-Louise Essink-Bot (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële)

Nadere informatie

DIABETES GRAVIDARUM 13 APRIL 2011 I. VAN DER VEEN AIOS O&G UMCG

DIABETES GRAVIDARUM 13 APRIL 2011 I. VAN DER VEEN AIOS O&G UMCG DIABETES GRAVIDARUM 13 APRIL 2011 I. VAN DER VEEN AIOS O&G UMCG Inleiding Definitie Screenen vs diagnostiek 75 grams OGTT Zorgpaden UMCG/MZH Quiz Literatuurlijst Definitie Diabetes Gravidarum/Gestational

Nadere informatie

Angst voor de pijn. Prof. dr. Arie Franx. Pre-eclampsia and cardiovascular disease. Kennispoort Verloskunde, 3 februari 2012

Angst voor de pijn. Prof. dr. Arie Franx. Pre-eclampsia and cardiovascular disease. Kennispoort Verloskunde, 3 februari 2012 Angst voor de pijn Pre-eclampsia and cardiovascular disease Kennispoort Verloskunde, 3 februari 2012 Prof. dr. Arie Franx Overdracht van 1 e naar 2 e lijn voor sedatie/pijnbestrijding Nederland 2001-2010,

Nadere informatie

NIPT Regionale bijeenkomst AMC

NIPT Regionale bijeenkomst AMC NIPT Regionale bijeenkomst AMC 28 maart 2014 Deskundigheidsbevordering NIPT i.v.m. counseling prenatale screening Marion van Hoorn perinatoloog & Lidewij Henneman senior onderzoeker Disclosure belangen

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF juni 2015

NIEUWSBRIEF juni 2015 NIEUWSBRIEF juni 2015 * ABCD-meetmoment * Groei-onderzoek * ABCD-GE study ABCD-update Nieuw meetmoment (Fase 4) Vanaf 1 maart zijn we gestart met het nieuwe meetmoment van Fase 4. Al meer dan 2000 gezinnen

Nadere informatie

Richtlijn JGZ-richtlijn Vroeg en/of small voor gestational age (SGA) geboren kinderen

Richtlijn JGZ-richtlijn Vroeg en/of small voor gestational age (SGA) geboren kinderen Richtlijn JGZ-richtlijn Vroeg en/of small voor gestational age (SGA) geboren kinderen Inleiding Aanleiding In Nederland werden in 2008 in totaal 13.649 kinderen (7,7% van alle pasgeborenen) te vroeg (zwangerschapsduur

Nadere informatie

Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Excessief huilen

Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Excessief huilen Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Excessief huilen Onderbouwing Uitgangsvraag Welke effectieve methoden voor preventie, signalering, diagnostiek en behandeling van een baby die excessief huilt zijn

Nadere informatie

Zwangerschap bij de psychiatrische patient. Cijfers telefoondienst TIS. TIS kenniscentrum. vragen/exposities SSRI s 20-11-2015

Zwangerschap bij de psychiatrische patient. Cijfers telefoondienst TIS. TIS kenniscentrum. vragen/exposities SSRI s 20-11-2015 Zwangerschap bij de psychiatrische patient Bernke te Winkel Wetenschappelijk medewerker Teratologie Informatie Service TIS kenniscentrum Cijfers telefoondienst TIS Informatie geven Website (en boek) -

Nadere informatie

Zwangerschapsdiabetes

Zwangerschapsdiabetes Zwangerschapsdiabetes 11/2015 Dit document bevat mogelijk vertrouwelijke informatie van JIJWIJ. Het kopiëren en/of verspreiden van dit document zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van JIJWIJ

Nadere informatie

Landelijke implementatiestudie uitwendige versie

Landelijke implementatiestudie uitwendige versie Landelijke implementatiestudie uitwendige versie Floortje Vlemmix NVTAG/ZonMw symposium Implementatie 29 november 2012 Projectgroep AMC TNO KNOV Marjolein Kok - projectleider, fellow perinatologie Ben

Nadere informatie

17/04/2013. 1. Epidemiologische studies. Children should not be treated as miniature men and women Abraham Jacobi

17/04/2013. 1. Epidemiologische studies. Children should not be treated as miniature men and women Abraham Jacobi Aanpak en interpretatie van een epidemiologische studie Aanpak en interpretatie van een epidemiologische studie Katia Verhamme, MD, PhD Epidemioloog OLV Ziekenhuis-Aalst Erasmus MC Rotterdam 20 april 2013

Nadere informatie

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken 1 Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken Smoking Cessation in Cardiac Patients Esther Kers-Cappon Begeleiding door:

Nadere informatie

Betreft: Perinatale Zorg in Nederland 2013

Betreft: Perinatale Zorg in Nederland 2013 Betreft: Perinatale Zorg in Nederland Auteur Redactie Tabellen, figuren en bijlagen Stichting Perinatale Registratie Nederland dhr.dr. H.A.A. Brouwers (NVK), dhr.prof.dr. H.W. Bruinse (NVOG), mw.dr. J.

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nicotine en alcohol kunnen de placenta passeren en zo het risico op nadelige uitkomsten voor het ongeboren kind verhogen. Stoppen met roken en alcoholgebruik tijdens de zwangerschap lijkt vanzelfsprekend,

Nadere informatie

6 a 8 controles afhankelijk van professionele noodzaak en/of behoefte vrouw. -Er is aandacht gegeven aan medische en psychosociale.

6 a 8 controles afhankelijk van professionele noodzaak en/of behoefte vrouw. -Er is aandacht gegeven aan medische en psychosociale. Time task matrix zorgproces SSRI gebruik in de zwangerschap Versie 10 maart 2015 Alles in rood is specifiek voor gebruik SSRI, alles in zwart is gebruikelijke zorg voor iedere zwangere (voor de meest recente

Nadere informatie

Bevorderen van leefgewoonten bij werknemers in de bouwsector

Bevorderen van leefgewoonten bij werknemers in de bouwsector Bevorderen van leefgewoonten bij werknemers in de bouwsector Els Wouters, senior stafmedewerker 1 Intro Voorstelling VIGeZ I. Invloed van (fysieke) leefgewoonten op gezondheid- en arbeidsgerelateerde problemen

Nadere informatie

Medische indicatie: PIH + sectio in VG 16+3 AD

Medische indicatie: PIH + sectio in VG 16+3 AD PTSS na de bevalling Claire Stramrood Arts onderzoeker Obstetrie/Gynaecologie UMC Groningen Casus 33 jaar, G2P1 Medische indicatie: PIH + sectio in VG 16+3 AD Patiënte: Ik zie die bevalling echt niet zitten,

Nadere informatie

Vrouwen die zwanger zijn van een meerling hebben een verhoogde kans op vroeggeboorte

Vrouwen die zwanger zijn van een meerling hebben een verhoogde kans op vroeggeboorte Samenvatting Vrouwen die zwanger zijn van een meerling hebben een verhoogde kans op vroeggeboorte in vergelijking met vrouwen die zwanger zijn van een eenling. Ongeveer 5-9% van de eenlingen wordt te vroeg

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Psychiatrie- Obstetrie- Paediatrie (POP)-poli. Informatie voor patiënten over de POP-poli van Tergooi.

Patiënteninformatie. Psychiatrie- Obstetrie- Paediatrie (POP)-poli. Informatie voor patiënten over de POP-poli van Tergooi. Patiënteninformatie Psychiatrie- Obstetrie- Paediatrie (POP)-poli Informatie voor patiënten over de POP-poli van Tergooi. Inhoudsopgave Pagina Inleiding 4 Psychiatrische aandoeningen en kinderwens of

Nadere informatie

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R ROKEN EN ALCOHOLGEBRUIK Jeugd 2010 5 K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R Kinderenonderzoek 2010 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD Zuid-Holland

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Herziening NVAB richtlijn Zwangerschap, postpartumperiode en werk

Herziening NVAB richtlijn Zwangerschap, postpartumperiode en werk Herziening NVAB richtlijn Zwangerschap, postpartumperiode en werk Ageeth Schonewille-Rosman, verloskundige, senior onderzoeker Monique van Beukering Bedrijfsarts, onderzoeker Disclosure belangen spreker

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF. juni 2013. Erfelijke aanleg ABCD-kinderen. Mobiel bellen tijdens de zwangerschap. Groei en fitheid in het Olympisch Stadion

NIEUWSBRIEF. juni 2013. Erfelijke aanleg ABCD-kinderen. Mobiel bellen tijdens de zwangerschap. Groei en fitheid in het Olympisch Stadion NIEUWSBRIEF juni 2013 Erfelijke aanleg ABCD-kinderen Mobiel bellen tijdens de zwangerschap Groei en fitheid in het Olympisch Stadion ABCD-update Nieuw ABCD onderzoek Antwoordkaartjes De ABCD-studie gaat

Nadere informatie

Opleiden voor Public Health. Prof dr Gerhard Zielhuis Epidemiologie, UMC St Radboud

Opleiden voor Public Health. Prof dr Gerhard Zielhuis Epidemiologie, UMC St Radboud Opleiden voor Public Health Prof dr Gerhard Zielhuis Epidemiologie, UMC St Radboud Public Health = alles wat we doen om de volksgezondheid te verbeteren Cellen > individuen -> maatschappij Preventie Effectiviteit

Nadere informatie

ABCD-consulten in science center NEMO

ABCD-consulten in science center NEMO NIEUWSBRIEF December 2009 ABCD-consulten in science center NEMO Bezoek onze vernieuwde website www.abcd-studie.nl Onderzoek...Resultaten! Interview met ABCD-moeder Lezersaanbieding NEMO De ABCD-studie:

Nadere informatie

Pharmacotherapie. Introductie- COIG-cursus. Prof. Dr. T. van Gelder (Teun) Internist klinisch farmacoloog Erasmus MC Rotterdam

Pharmacotherapie. Introductie- COIG-cursus. Prof. Dr. T. van Gelder (Teun) Internist klinisch farmacoloog Erasmus MC Rotterdam Pharmacotherapie Introductie- COIG-cursus Prof. Dr. T. van Gelder (Teun) Internist klinisch farmacoloog Erasmus MC Rotterdam vanaf 9.15 uur registratie en koffie/thee 10.00 10.15 uur opening en inleiding

Nadere informatie

Veel vrouwen gebruiken medicijnen tijdens hun zwangerschap. Van veel van deze medicijnen zijn de mogelijke teratogene effecten vaak nog niet goed beke

Veel vrouwen gebruiken medicijnen tijdens hun zwangerschap. Van veel van deze medicijnen zijn de mogelijke teratogene effecten vaak nog niet goed beke 107 Veel vrouwen gebruiken medicijnen tijdens hun zwangerschap. Van veel van deze medicijnen zijn de mogelijke teratogene effecten vaak nog niet goed bekend. Onderzoek naar welke medicijnen gebruikt worden

Nadere informatie

Gezonde start. Elk kind heeft recht op zo gezond mogelijke ouders. Prof. Dr. S.Pauline Verloove-Vanhorick Preventieve gezondheidszorg voor kinderen

Gezonde start. Elk kind heeft recht op zo gezond mogelijke ouders. Prof. Dr. S.Pauline Verloove-Vanhorick Preventieve gezondheidszorg voor kinderen Gezonde start Elk kind heeft recht op zo gezond mogelijke ouders Prof. Dr. S.Pauline Verloove-Vanhorick Preventieve gezondheidszorg voor kinderen Amersfoort, 20 november 2014 De trap des levens Anonymus,

Nadere informatie

Doet u ook mee? Dan maakt u ieder kwartaal kans op een VVV-bon van 25!

Doet u ook mee? Dan maakt u ieder kwartaal kans op een VVV-bon van 25! 1 Informatiebrief CONNECT-IN studie (De effecten van CenteringPregnancy in Nederland) NL44319.058.13 Doet u ook mee? Dan maakt u ieder kwartaal kans op een VVV-bon van 25! Geachte mevrouw, Wij vragen u

Nadere informatie

Effectiviteit en economische impact van beweegprogramma s op de werkplek

Effectiviteit en economische impact van beweegprogramma s op de werkplek Effectiviteit en economische impact van beweegprogramma s op de werkplek Karin Proper Afdeling Sociale Geneeskunde, EMGO+ Instituut, VUmc, Amsterdam Body@Work, Onderzoekscentrum Bewegen, Arbeid en Gezondheid

Nadere informatie

SAMENVATTING SAMENVATTING

SAMENVATTING SAMENVATTING HbA 1c ontstaat door de versuikering van hemoglobine, het belangrijkste bestanddeel van rode bloedcellen. In het bloed bindt een glucosemolecuul (niet-enzymatisch) met een aminozuur van de β-keten van

Nadere informatie

Goed Gevoed 2015-5. Gecertificeerd. Wetenschap

Goed Gevoed 2015-5. Gecertificeerd. Wetenschap In deze laatste Goed Gevoed van het jaar hebben we wat onderzoek over cognitief functioneren in relatie tot borstvoeding bij elkaar gezet en besproken. En natuurlijk zijn er weer organisaties te feliciteren

Nadere informatie

chapter TWELVE Nederlandse samenvatting

chapter TWELVE Nederlandse samenvatting chapter TWELVE Nederlandse samenvatting NEDERLANDSE SAMENVATTING TWELVE Bacteriurie, de aanwezigheid van bacteriën in de urine, is een veel voorkomende bevinding bij vrouwen. Bacteriurie wordt onderverdeeld

Nadere informatie

Het ABCD-team wenst iedereen alvast een fijne zomervakantie!

Het ABCD-team wenst iedereen alvast een fijne zomervakantie! NIEUWSBRIEF Juni 2011 Het ABCD-team wenst iedereen alvast een fijne zomervakantie! Nieuwe vragenlijst Subsidie voor ABCD-studie toegekend Overgewicht vaak moeilijk te herkennen Cafeïne en gedragsproblemen

Nadere informatie

Factsheet. Meet the Needs. Onderzoek naar de behoefte aan leefstijlaanbod van mensen met een lage SES in Maastricht

Factsheet. Meet the Needs. Onderzoek naar de behoefte aan leefstijlaanbod van mensen met een lage SES in Maastricht Factsheet Meet the Needs Onderzoek naar de behoefte aan leefstijlaanbod van mensen met een lage SES in Maastricht ZIO, Zorg in Ontwikkeling Regio Maastricht-Heuvelland Maart 2013 Colofon: Onderzoeksteam

Nadere informatie

impact from intervention strategies A case example from the baking industry

impact from intervention strategies A case example from the baking industry Prospective evaluation of the health impact from intervention strategies A case example from the baking industry Samenwerking Nick Warren, Health and Safety Laboratory Dick Heederik, IRAS, Utrecht University

Nadere informatie

Patiënten informatie over een studie naar zwangerschaps-complicaties bij vrouwen met het Polycysteus Ovarium Syndroom:

Patiënten informatie over een studie naar zwangerschaps-complicaties bij vrouwen met het Polycysteus Ovarium Syndroom: Patiënten informatie over een studie naar zwangerschaps-complicaties bij vrouwen met het Polycysteus Ovarium Syndroom: Geachte mevrouw, de C opper studie Uw behandelend arts heeft u geïnformeerd over de

Nadere informatie

CHAPTER 9. Nederlandse samenvatting

CHAPTER 9. Nederlandse samenvatting CHAPTER 9 Nederlandse samenvatting Chapter 9 138 Nederlandse samenvatting Dit proefschrift beoogt bij te dragen aan de kennis over prenataal zorggebruik van zwangere vrouwen die eerstelijns verloskundige

Nadere informatie

Triple P (Positive Parenting Program): effectief bij gedragsproblemen?

Triple P (Positive Parenting Program): effectief bij gedragsproblemen? 21/11/11 Triple P (Positive Parenting Program): effectief bij gedragsproblemen? Inge Glazemakers Dirk Deboutte Inhoud Het probleem Oplossingen: de theorie Triple P Het project De eerste evaluatie - - -

Nadere informatie

Onderwerp Bijlage(n) Uw brief Kamervragen 19 februari 2008

Onderwerp Bijlage(n) Uw brief Kamervragen 19 februari 2008 De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 0018 00 EA Den Haag Ons kenmerk Inlichtingen bij Doorkiesnummer Den Haag Onderwerp Bijlage(n) Uw brief Kamervragen 19 februari 008 Hierbij

Nadere informatie

Gebruik van SSRI-medicatie voor en tijdens de zwangerschap en in het kraambed

Gebruik van SSRI-medicatie voor en tijdens de zwangerschap en in het kraambed Gebruik van SSRI-medicatie voor en tijdens de zwangerschap en in het kraambed Auteur: dr. J.J. Duvekot namens de werkgroep SSRI-medicatie voor en tijdens de zwangerschap en in het kraambed. 2012 NVOG Het

Nadere informatie

Registratieformulier voor de gegevens rondom de zwangerschap en bevalling

Registratieformulier voor de gegevens rondom de zwangerschap en bevalling Registratieformulier voor de gegevens rondom de zwangerschap en bevalling Beste collega, Hierbij treft u het registratieformulier aan voor de gegevens rondom de zwangerschap en bevalling van uw patiënte.

Nadere informatie

VSV Preventie groep B streptokokken ziekte neonaat september 2011

VSV Preventie groep B streptokokken ziekte neonaat september 2011 VSV Preventie groep B streptokokken ziekte neonaat september 2011 1.0 EPIDEMIOLOGIE In Nederland is circa 20% van alle zwangeren draagster van GBS. Naar schatting zal gemiddeld 50% van alle kinderen, van

Nadere informatie

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling Evidence tabel bij ADHD in kinderen en adolescenten (studies naar adolescenten met ADHD en ) Auteurs, Gray et al., 2011 Thurstone et al., 2010 Mate van bewijs A2 A2 Studie type Populatie Patiënten kenmerken

Nadere informatie

Verbeteren van gezondheidsvaardigheden van ouderen in Europa EU-FP7-IROHLA. NCVGZ April 2013 Andrea de Winter. Jaap Koot & Menno Reijneveld

Verbeteren van gezondheidsvaardigheden van ouderen in Europa EU-FP7-IROHLA. NCVGZ April 2013 Andrea de Winter. Jaap Koot & Menno Reijneveld Verbeteren van gezondheidsvaardigheden van ouderen in Europa NCVGZ April 2013 Andrea de Winter EU-FP7-IROHLA Jaap Koot & Menno Reijneveld Omvang en aard van problemen met gezondheidsvaardigheden Doelen

Nadere informatie

ROKEN TIJDENS DE ZWANGERSCHAP

ROKEN TIJDENS DE ZWANGERSCHAP ROKEN TIJDENS DE ZWANGERSCHAP Percentages over de periode 2001-2015 In 2014 rookte naar schatting 27% van alle 20-40 jarige vrouwen in Nederland (Bron: Gezondheidsenqute/Leefstijlmonitor CBS i.s.m. RIVM

Nadere informatie

Verschillendedesigns beantwoorden verschillende vragen

Verschillendedesigns beantwoorden verschillende vragen Verschillendedesigns beantwoorden verschillende vragen Zelf echo s uitvoeren bij IVF Hoe betrouwbaar zijn de beelden? Hoe vaak worden vrouwen zwanger? Hoe voelende koppelszicherbij? Watkosthet? 1 Hoe betrouwbaar

Nadere informatie

Invloed van aannames in modellen van kosteneffectiviteit onderzoek

Invloed van aannames in modellen van kosteneffectiviteit onderzoek Invloed van aannames in modellen van kosteneffectiviteit onderzoek Paul van Gils Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) Centrum Voeding, Preventie en Zorg Afdeling Kwaliteit van Zorg en Gezondheidseconomie

Nadere informatie

Ingezonden poster Truus Vanlier-prijs 2013

Ingezonden poster Truus Vanlier-prijs 2013 Patiëntveiligheid of Centraal veneuze catheter Petri Mansvelt-van der Werf, mede namens Inge Arnts UMC St. Radboud Neonatologie Q1a Preventie catheter-gerelateerde sepsis bij de perifeer ingebrachte centraal

Nadere informatie

Naam: Geboortedatum: Geboorteland: Huisarts: Wanneer was de eerste dag van je laatste menstruatie?

Naam: Geboortedatum: Geboorteland: Huisarts: Wanneer was de eerste dag van je laatste menstruatie? We vragen je voorafgaand aan het eerste bezoek aan onze praktijk deze vragenlijst zo compleet mogelijk in te vullen. Je kunt de lijst daarna naar onze praktijk mailen of printen en aan de assistente geven

Nadere informatie

25 jaar whiplash in Nederland

25 jaar whiplash in Nederland 25 jaar whiplash in Nederland Vanuit een fysiotherapeutisch perspectief Maarten Schmitt M.Sc 1 2 Fysiotherapeut & manueeltherapeut Hoofd van de Divisie Onderwijs Stichting Opleidingen Musculoskeletale

Nadere informatie

Gebruik van SSRI-medicatie voor en tijdens de zwangerschap en in het kraambed

Gebruik van SSRI-medicatie voor en tijdens de zwangerschap en in het kraambed Gebruik van SSRI-medicatie voor en tijdens de zwangerschap en in het kraambed Bron: Nederlandse vereniging van Obstetrie en Gynaecologie Inhoud 1. Achtergrond 2. Als u zwanger wilt worden 3. Als u zwanger

Nadere informatie

Diabetes Mellitus en Beweging

Diabetes Mellitus en Beweging Diabetes Mellitus en Beweging Doelen 0Refresher 0Patient Education 0Exercise and DM Wat betekent het? 0 Diabetes: Door(heen) gaan 0 Mellitus: Honing/Zoet Wat is het? 0 Groep van stoornissen met hyperglycemieën

Nadere informatie

Nederlandse perinatale sterfte daalt

Nederlandse perinatale sterfte daalt Concept persbericht 23052013 EMBARGO TOT MAANDAG 27 MEI 2013 00.01 UUR De internationale positie verbetert: Nederlandse perinatale sterfte daalt MAASTRICHT, 26 mei 2013 De perinatale sterfte (sterfte rond

Nadere informatie

HEPATITIS B EN ZWANGERSCHAP. Ann-Sophie Page & Gerbrich van den Bosch 04-11-2014

HEPATITIS B EN ZWANGERSCHAP. Ann-Sophie Page & Gerbrich van den Bosch 04-11-2014 HEPATITIS B EN ZWANGERSCHAP Ann-Sophie Page & Gerbrich van den Bosch 04-11-2014 INTRODUCTIE HBV = dsdna virus, hoge viremie, zeer infectieus (50-100x infectieuzer dan HIV) Transmissie door contact met

Nadere informatie

. Preventie van alcoholgebruik tijdens de zwangerschap. Nickie van der Wulp

. Preventie van alcoholgebruik tijdens de zwangerschap. Nickie van der Wulp . Preventie van alcoholgebruik tijdens de zwangerschap Nickie van der Wulp 7-02-2014 Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Zie hieronder Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties

Nadere informatie

NVOG Voorlichtingsbrochure GEBRUIK VAN SSRI-MEDICATIE VOOR EN TIJDENS DE ZWANGERSCHAP EN IN HET KRAAMBED

NVOG Voorlichtingsbrochure GEBRUIK VAN SSRI-MEDICATIE VOOR EN TIJDENS DE ZWANGERSCHAP EN IN HET KRAAMBED NVOG Voorlichtingsbrochure GEBRUIK VAN SSRI-MEDICATIE VOOR EN TIJDENS DE ZWANGERSCHAP EN IN HET KRAAMBED 1 GEBRUIK VAN SSRI-MEDICATIE VOOR EN TIJDENS DE ZWANGERSCHAP EN IN HET KRAAMBED 1. Achtergrond 2.

Nadere informatie

Depressie tijdens de zwangerschap uit de taboesfeer

Depressie tijdens de zwangerschap uit de taboesfeer Depressie tijdens de zwangerschap uit de taboesfeer Depressie en angstklachten tijdens de zwangerschap komen regelmatig voor. Toch wordt dit onderwerp nog vaak als taboe ervaren en is niet duidelijk welke

Nadere informatie