EM nr Ergotherapie Magazine - jaargang 42 - juni 2014

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "EM nr. 04 14. Ergotherapie Magazine - jaargang 42 - juni 2014"

Transcriptie

1 EM nr Ergotherapie Magazine - jaargang 42 - juni 2014 Ergotherapeuten Maxime Delhez en Elise Draijer: Niet lullen maar poetsen Even voorstellen: De leden van de raad van toezicht Arthur Warmer van de FBZ: Laat horen wat jullie nodig hebben

2 Overweegt u zich zelfstandig te vestigen? Kom naar de Startersdag voor ergotherapeuten! Met diverse interessante workshops Evidence Based Practice MSc/Drs START 13 E ACADEMISCH JAAR SEPTEMBER 2014 Tweejarige universitaire deeltijd masteropleiding tot klinisch epidemioloog (medisch wetenschappelijk onderzoeker) voor medici, paramedici, verpleegkundigen en verloskundigen Bridging healthcare and science een eersteklas carrièrestap als startpunt naar een hoog wetenschappelijk niveau modern en actueel onderwijs met een multidisciplinaire benadering (inter)nationaal gerespecteerd en NVAO-geaccrediteerd locatie Faculteit der Geneeskunde - AMC Wanneer: 21 juni van 10:00 tot 17:00 Locatie: Gebouw t Hart, Ortheliuslaan 750 Utrecht Kosten: Leden 25,- Niet-leden: 50,- Aanmelden: * Vergeet niet uw voorkeur voor de workshops in het middagprogramma aan te geven. Voor contact, voorlichtingsdata, informatie en aanmelding:

3 Voorwoord Druk, druk, druk Wat een drukte bij Ergotherapie Nederland! De regiobijeenkomsten en de ALV zijn geweest, de nieuwe website is in de lucht, de Support beurs achter de rug, de Startersdag is gepland en ook de voorbereidingen voor het Ergotherapie Jaarcongres zijn alweer in volle gang. Ook gaan we weer deelnemen aan een aantal liever thuis! beurzen en de Domotica beurs van Smart Homes in Eindhoven. Binnen het kantoor wordt de ene na de andere vergadering van commissies en werkgroepen gehouden en de REN-commissies gaan ook van start. Er komen nog meer mooie dingen aan, zoals de uitgave van de twee nieuwe profielen Hand-ergotherapie en Kinderergotherapie. Daarnaast is een publiekscampagne in voorbereiding. Inmiddels is dit alweer Ergotherapie Magazine nummer 4 van dit jaar. We zijn op de helft. In deze editie weer mooie artikelen, zoals deel 3 van de serie over zelfmanagement (deel 4 komt na de zomer) en ook een interview met Arthur Warmer van de FBZ. Veel ergotherapeuten die in de tweede lijn werkzaam zijn weten niet dat Ergotherapie Nederland voor hen ook als vakbond werkt en mede verantwoordelijk is voor nieuwe cao s. Ergotherapie Nederland doet de onderhandelingen over die cao s niet zelf. Dat doet de FBZ, de Federatie van Beroepsorganisaties in de Zorg waar 20 verenigingen als Ergotherapie Nederland bij zijn aangesloten en waar bestuurder Theo van der Bom plaats heeft in het dagelijks bestuur. Arthur is namens FBZ onderhandelaar voor goede cao s. Een gedreven man die zich keihard inzet voor óók alle ergotherapeuten. In het komende nummer zullen we alvast aandacht besteden aan het Jaarcongres, want binnenkort opent de voorinschrijving al. Ergotherapie Magazine nummer 6 wordt het congresnummer. In dat nummer zal heel veel aandacht zijn voor het programma. Ik kan alvast verklappen dat Tweede Kamerlid Otwin van Dijk, we interviewden hem voor Magazine nummer 3, één van de keynote sprekers zal zijn. Kortom, genoeg te doen. En dat doen we graag! Wat erg stimuleert is de mooie respons en de groei van het ledenaantal. Tijdens de Support beurs mochten we weer 17 nieuwe leden noteren! Arne van Os van den Abeelen, hoofdredacteur Reageren? Mail naar: Ook te vinden op Twitter en LinkedIn - 3 -

4 COLOFON Ergotherapie Magazine is het officiële orgaan van Ergotherapie Nederland. Het magazine verschijnt 8 keer per jaar. 42e jaargang, nummer 4, juni 2014 Uitgever, hoofdredacteur en coördinatie Arne van Os van den Abeelen, Ergotherapie Nederland Eindredactie en vormgeving De Vormstrateeg, s-hertogenbosch Inzending Artikelen Redactie Maxime Delhez, Allard Gerretsen, Ellen Domhof Redactiesecretariaat Jeanette Roon Redactieadres Redactie Ergotherapie Magazine Orteliuslaan 750, 3528 BB Utrecht T E Drukker Drukkerij Ten Brink Postbus 41, 7940 AA Meppel Advertentieverkoop Recent Contactpersoon: Joop Slor Postbus 17229, 1001 JE Amsterdam T E Abonnementen Voor leden maakt een abonnement op Ergotherapie Magazine deel uit van het lidmaatschap. De abonnementsprijs voor niet-leden bedraagt 82,50 per jaar. Abonnees in het buitenland betalen 97,50 per jaar. De redactie van Ergotherapie Magazine nodigt u graag uit om artikelen in te zenden. Vakinhoudelijke, wetenschappelijke, interessante en relevante artikelen plaatsen we graag. Plaatsing is echter niet gegarandeerd en verloopt volgens een vaste procedure. Voorstellen voor artikelen worden vrijwel altijd beantwoord met het verzoek het artikel te schrijven en in te dienen. Na inzending wordt door de redactie bepaald of het artikel over voldoende kwaliteit voor plaatsing beschikt. Op vindt u de richtlijnen voor het schrijven van een artikel. Deze richtlijnen gelden ook voor de vaste rubrieken. Artikelen kunnen worden gestuurd naar Door ergotherapeuten geschreven en door de redactie positief beoordeelde artikelen worden geaccrediteerd met 15 punten. Inzenden: Vermeld bij een artikel uw naam, beroep, functie en waar deze functie wordt uitgeoefend. Daarnaast verzoeken wij ook van minstens één auteur het mailadres en telefoonnummer te noteren, zodat wij altijd iemand kunnen bereiken. Abonnementen worden aangegaan voor een periode van een jaar en automatisch verlengd. Opzegging dient te gebeuren voor 1 november van het volgende kalender jaar. Conform recent gewijzigde wetgeving zijn abonnementen na de automatische verlenging per maand opzegbaar. Auteursrecht Artikelen mogen alleen worden overgenomen en/of vermenigvuldigd, op welke wijze dan ook, na schriftelijke toestemming van de uitgever en met bronvermelding.

5 Inhoud 03 Voorwoord hoofdredacteur Arne van Os van den Abeelen 06 Kort nieuws 08 Portret Maxime Delhez en Elise Draijer: Niet lullen maar poetsen 13 Column Theo van der Bom 14 Zelfmanagement Wisselwerking tussen de cliënt en de zorgverlener 22 Kinderergotherapie Nieuwe opdrachtgevers voor de kinderergotherapeut 26 Werkconferentie Samen naar een glansrijke toekomst 28 Beleid Even voorstellen: de leden van de raad van toezicht 32 Vakbond Arthur Warmer: Laat horen wat jullie nodig hebben Niet lullen maar poetsen. Die Rotterdamse mentaliteit delen Maxime Delhez en Elise Draijer, ergotherapeuten van afdeling 2 van revalidatiecentrum Rijndam in Rotterdam, een klinische afdeling met veertig bedden en zes ergotherapeuten. We zijn heel direct, we zeggen wat we denken. Diverse maatschappelijke ontwikkelingen zorgen dat de opdrachtgevers door de tijd veranderen. Voor kinderergotherapeuten betekent dit dat er nieuwe opdrachtgevers ontstaan. In dit artikel worden de twee maatschappelijke ontwikkelingen Passend Onderwijs en Transitie Jeugdzorg toegelicht en worden handvatten gegeven wat kinderergotherapeuten nú kunnen ondernemen. De Federatie van Beroepsorganisaties in de Zorg voert al jaren de cao-onderhandelingen met werkgevers voor zorgprofessionals. Daarnaast zet ze zich actief in voor bemiddeling van werk naar werk, na ontslag of reorganisatie. Arthur Warmer, cao-onderhandelaar, over een vakbond die in de luwte opereert

6 kort nieuws Onderzoek naar kosteneffectiviteit ergotherapie Ergotherapie Nederland en SEO Economisch Onderzoek nodigen ergotherapeuten uit om deel te nemen aan een discussiegroep waarin de onderzoekers van SEO vragen zullen stellen over de behandeling door de ergotherapeut. Bijvoorbeeld over hoe de behandeling precies verloopt, welke behandeldoelen worden gesteld en worden deze ook behaald? De antwoorden dienen als input voor een onderzoek naar de kosteneffectiviteit van ergotherapie dat SEO Economisch Onderzoek uitvoert in opdracht van Ergotherapie Nederland. Het doel van het onderzoek is om de meerwaarde van ergotherapie in Nederland in kaart te brengen voor een aantal nader te bepalen behandelingen. Op basis van wetenschappelijke literatuur worden effecten van ergotherapie (hogere kwaliteit van leven, hogere zelfredzaamheid etc.) vertaald in financiële baten. Tot deze baten behoren niet alleen gezondheidswinst, maar bijvoorbeeld ook verlaging van overige zorgkosten en een verhoging van het aantal gewerkte uren. Het resultaat van het onderzoek is een uitspraak over het rendement van behandeling door de ergotherapeut: voor elke euro die wordt gespendeerd aan ergotherapie krijgt de maatschappij een x aantal euro terug. Leden van Ergotherapie Nederland kunnen zich aanmelden voor de discussiegroep door een mail te sturen naar met vermelding discussiegroep SEO. Deelnemers zullen vervolgens zo snel mogelijk op de hoogte worden gesteld waar en wanneer de bijeenkomst plaats zal vinden. Details van het programma en een vragenlijst van de onderzoekers van SEO Economisch Onderzoek worden toegestuurd in de week voor de bijeenkomst. Het onderzoek wordt uitgevoerd door Robert Scholte en Marloes Lammers van SEO Economisch Onderzoek. Vier miljoen voor innovatietraject mantelzorg Vilans en Movisie gaan zorgaanbieders begeleiden in de samenwerking met en ondersteuning van mantelzorgers. Onder de noemer In voor Mantelzorg willen de twee kenniscentra in totaal tachtig organisaties bereiken. Het ministerie van VWS trekt vier miljoen euro uit voor het programma. In voor Mantelzorg richt zich op zorgaanbieders in de ouderen- en gehandicaptenzorg, geestelijke gezondheidszorg, ziekenhuizen en revalidatiecentra, thuiszorg en eerstelijnszorg. Deelnemers aan het programma kunnen een innovatietraject volgen, waarin ze concrete maatwerkadviezen krijgen over hoe zij mantelzorgers beter kunnen ondersteunen en hoe ze de samenwerking tussen beroepskrachten en mantelzorgers kunnen verbeteren. Webinars De kennis die in deze trajecten wordt opgedaan, verspreidt In voor Mantelzorg via onder andere webinars, zodat de gehele zorgsector van de ervaringen kan profiteren. Ook komt er een campagne om zorgmedewerkers op te leiden tot ambassadeurs die op inspirerende wijze met mantelzorgers in hun organisatie aan de slag gaan. Motie Met de vier miljoen euro die het ministerie van VWS voor het programma uittrekt, voert het kabinet de motie uit die SGP- Tweede Kamerlid Van der Staaij in oktober vorig jaar indiende. Hierin pleitte hij voor extra ondersteuning van mantelzorgers en ondersteuning van gemeenten en werkgevers. Gemeenten krijgen eveneens een financiële impuls waarmee ze met hun maatschappelijke organisaties en zorgaanbieders gebruik kunnen maken van het programma. Innovatie In voor Mantelzorg volgt de werkwijze van het programma In voor zorg! van Vilans en VWS, waarin zorgaanbieders de mogelijkheid krijgen om innovatieve trajecten te implementeren voor het maken van een professionaliseringsslag Ergotherapie Magazine

7 kort nieuws Startersdag voor ergotherapeuten Op zaterdag 21 juni organiseert Ergotherapie Nederland in samenwerking met de VvAA een Startersdag voor ergotherapeuten die overwegen om zich zelfstandig te vestigen. Het ochtendprogramma is plenair, tijdens de lunch is er een informatiemarkt en in de middag kan gekozen worden uit een aanbod van diverse interessante workshops. Programma : Ontvangst met koffie en thee : Opening door Arne van Os van den Abeelen (Ergotherapie Nederland) : Plenair programma: Wat komt er kijken bij het starten van een eigen praktijk? Yvonne Lacroix en Peter Rakké, bedrijfskundig adviseurs bij VvAA : Lunch en informatiemarkt : Keuzeprogramma workshops (zie De workshops duren 50 minuten en tussendoor is 10 minuten pauze : Afsluiting door Monique Theunissen (VvAA) : Afsluitende borrel Cursusdata en locatie De Startersdag vindt plaats op zaterdag 21 juni van tot uur. De locatie is gebouw t Hart (de gezamenlijke huisvesting van Ergotherapie Nederland en VvAA), Orteliuslaan 750 te Utrecht. Accreditatie: Is aangevraagd. Kosten: Leden: 25,- Niet-leden: 50,- Lunch en naslagwerk zijn inbegrepen. Bewijs van deelname: Deelnemers ontvangen na afloop een bewijs van deelname. Aanmelden: U kunt via inschrijven voor de Startersdag voor ergotherapeuten. Vergeet niet uw voorkeur voor de workshops in het middagprogramma aan te geven. Meer info over de invulling van het middagprogramma vindt u ook op de website. Omgaan met onbegrepen gedrag bij dementie Ergotherapeuten die werkzaam zijn binnen de verstandelijk gehandicaptenzorg en meer met hun vak willen doen, kunnen zich nu aansluiten bij het landelijk netwerk Ergotherapie VG. Dit is een overkoepelend netwerk voor ergotherapeuten die in deze sector werkzaam zijn. Het netwerk is onderdeel van Ergotherapie Nederland en beoogt een verdere professionalisering van ergotherapie binnen de verstandelijk gehandicaptenzorg om hiermee de kwaliteit van de dienstverlening in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking te blijven verbeteren. Het landelijk netwerk vergadert drie avonden per jaar bij Ergotherapie Nederland in Utrecht. Voorwaarde voor deelname is het lidmaatschap van Ergotherapie Nederland. Voor meer informatie en aanmelden: Stageplaatsen gezocht Door alle veranderingen binnen de gezondheidszorg nemen stageplaatsen voor ergotherapie eerder af dan toe. Dat is vervelend, voor zowel de studenten, de opleidingen, als ook de beroepsvereniging. Sommige studenten hebben het effect daarvan gemerkt doordat zij hun opleidingstraject hebben moeten aanpassen. Zowel de opleidingen als Ergotherapie Nederland maken zich ernstig zorgen over het ontoereikende aanbod aan stageplaatsen. Heeft u een stageplaats beschikbaar of ziet u kans een stageplaats te creëren, dan kunt u deze melden bij de stagecoördinatoren van de vier hogescholen: Zuyd Hogeschool, HAN, HRO en HVA. Voor de adressen zie:

8 Portret Ergotherapeuten Maxime Delhez en Elise Draijer weten van aanpakken Niet lullen maar poetsen Tekst: Michel van Dijk Fotografie: Frank Groeliken Ik geniet ervan dat je cliënten zo snel vooruit ziet gaan in de klinische setting. Je ziet daardoor ook hun zelfwaardering toenemen. Een hechte band opbouwen met de cliënten, zien hoe snel ze vooruit kunnen gaan, hun zelfwaardering zien groeien, het zijn slechts enkele redenen waarom Maxime Delhez en Elise Draijer, ergotherapeuten van de afdeling Neurorevalidatie van Rijndam Revalidatiecentrum in Rotterdam, zo schappen weer kan doen. Elise de douche kan, of zijn bood- van hun werk houden. Een portret van de ergotherapie op een afdeling neurorevalidatie. vult aan: Onze doelen zijn breed. Ze worden bepaald door Niet lullen maar poetsen. Die Rotterdamse mentaliteit delen wat de cliënt nodig heeft. Ons Maxime Delhez en Elise Draijer, ergotherapeuten van afdeling 2 van revalidatiecentrum Rijndam in Rotterdam, een en veilig en zelfstandig thuis kan functioneren. Genezen is eerste doel is echter om te onderzoeken of hij naar huis kan, klinische afdeling met veertig bedden en zes ergotherapeu- niet ons doel, dat hebben we niet in de hand. ten. We zijn heel direct, we zeggen wat we denken, lacht Maxime. Dat moet ook wel, want zo zijn de cliënten hier ook. Het zijn echte Rotterdammers, die zeggen meteen waar het op staat. Als je daar niet tegen kunt, heb je een probleem. Niet lullen, maar poetsen, het past bij de aanpakmentaliteit van het werken op een klinische revalidatieafdeling. Elise: We werken op de afdeling Neurorevalidatie, waar we cliënten met niet-aangeboren hersenletsel (NAH) zien. Dat zijn cliënten met hersenbloedingen, hersentumoren, maar ook cliënten met ernstig trauma na een ongeval. Maxime: Onze voornaamste taak is dan om ervoor te zorgen dat iemand de basisvaardigheden weer onder de knie krijgt. Bijvoorbeeld dat een cliënt veilig en zelfstandig onder Behoefte van de cliënt Er zijn namelijk twee soorten herstel in de neurorevalidatie, legt Maxime uit. Een deel van het herstel is het gevolg van de intensieve revalidatie. Cliënten zijn klinisch opgenomen en krijgen vijf dagen per week therapie, waarvan zo n drie uur ergotherapie. De inhoud van de therapie hangt af van de behoefte van de cliënt. Dat is leidend. Elise geeft een voorbeeld: Ik had pas geleden een man in behandeling met ernstige cognitieve problemen. Hij vond het niet nodig om weer te leren douchen, daar regelde hij wel thuiszorg voor. Hij wilde vooral kunnen lopen. We zijn de training om zelfstandig te kunnen douchen dus gestopt en hebben de focus verlegd naar het lopen. We willen zoveel mogelijk cliëntgericht werken Ergotherapie Magazine

9 - 9 -

10 Je hebt in de neurorevalidatie veel tijd nodig om cliënten te trainen in meer zelfredzaamheid. Met tien uur eerstelijnsergotherapie per jaar lukt dat niet. Naast herstel door de training is er ook spontaan herstel. Bovendien kun je op de afdeling altijd een therapeut aanschieten, vult Maxime aan. Het bijzondere van Rijndam Maxime: Dat kunnen we niet beïnvloeden, en de mate van dat herstel verschilt per cliënt. Elise: Ik behandel een cliënt bij wie dat spontane herstel zo snel verloopt, dat we dat plaatsvinden. Op dezelfde plek waar cliënten koffie drinken, is namelijk dat verblijf en behandeling op dezelfde afdeling nauwelijks kunnen bijhouden. Toen hij binnenkwam, wist hij de krant lezen, bezoek ontvangen, vindt ook de therapie niet hoe hij zijn T-shirt moest aan- of uittrekken. Nu ben ik plaats. Elise: De lijnen zijn daardoor kort. We zien de cliënten de hele dag, en kunnen hun vooruitgang goed volgen. met hem aan het koken en doet hij overal aan mee. Zo n progressie kun je van tevoren niet voorspellen. Daarnaast zien we de interventies van de andere therapeuten, doordat we vaak met meerdere therapeuten in dezelfde Cruciale maanden voor herstel oefenzaal aan het werk zijn. Ik zie dan wat de fysiotherapeut De meeste cliënten komen vanuit het ziekenhuis naar Rijndam, als tussenstation op weg naar huis. Maxime: Ze ver- ik niet alleen hoe ze bij mij functioneren, maar ook hoe ze doet met cliënten die ik in behandeling heb. Daardoor weet blijven hier twee tot drie maanden. Dat is een belangrijke het bij andere therapeuten doen. periode, want het meeste herstel treedt op in de eerste drie maanden na het begin van ziekte of trauma. Dat weten we Ik maak regelmatig gebruik van de interventies van andere uit de literatuur. Dat zijn dus cruciale maanden voor de kansen op herstel van de cliënt. Daarna gaan ze naar huis, maar fysiotherapeut of ik de loopoefeningen die hij gaf aan een therapeuten, reageert Maxime. Pas geleden vroeg ik de kan het herstel zich nog wel verder doorzetten. De meeste cliënt, kon toepassen in mijn kooktraining met diezelfde cliënt. Zo versterken we elkaars behandelingen. Voor de cliënten is dat winst. Elise: We hebben daardoor veel overleg in de wandelgangen. Dat kan omdat we allemaal op dezelfde afdeling werken: de logopedist, de neuropsycholoog, de arts, de verpleegkundige, de ergotherapeut enz. We hoeven niet naar een ander deel van het gebouw voor afstemming met andere disciplines, maar kunnen elkaar snel vinden. We zijn daardoor geen eilandjes, maar werken als één team rondom de cliënt. cliënten bereiken het plafond van hun mogelijkheden pas na één à anderhalf jaar. Dat betekent dat er na de klinische opname nog een intensief nazorgtraject nodig is vanuit polikliniek of eerstelijnszorg. Elise: Aan het eind van de klinische revalidatie zeg ik daarom altijd tegen cliënten: Nu gaat het pas beginnen. Op de afdeling heb je een vaste structuur, dingen zijn voor je geregeld, het ontbijt staat klaar, er is een dagprogramma. Thuis is dat allemaal anders. Dan moet je zelf je weg vinden. Gebrek aan ziekte-inzicht Naast het behandelen van fysieke problemen, richt een groot deel van de neurorevalidatie zich op de aanpak van de cognitieve stoornissen. Elise: Onze cliënten worstelen met cognitieve problemen. Neem een cliënt met een neglect voor links. Die eet alleen de groenten en aardappels die rechts op zijn bord liggen, maar hij ziet niet het vlees dat links op zijn bord ligt. Maxime: Dat is een aandachtsprobleem, net zoals we cliënten hebben die hun aandacht niet over meerdere dingen tegelijk kunnen verdelen. Dat is problematisch als iemand naar huis gaat. Stel dat hij thuis aan het koken Ergotherapie Magazine

11 is en de bel gaat. Dan moet hij kunnen bedenken: Als ik nu wegloop om de deur open te doen, staan er drie pannen op het vuur. Laat ik die even uitzetten. Cliënten kunnen dat niet vanzelf bedenken, we trainen ze daarin op de afdeling. De diagnostische fase vormt voor Elise en Maxime het startpunt om te weten waarin ze hun cliënten moeten trainen. Maxime: De eerste twee weken van de opname observeren we continu hoe iemand functioneert. Hoe verloopt het wassen en aankleden, hoe voert iemand een opdracht achter de computer uit? Elise beaamt: We brengen in kaart wat er aan de hand is met de cliënt. Wat gaat er mis, maar ook: wat gaat er goed? Wat kan hij nog leren, hoe snel leert hij? Pakt hij slechts één van mijn instructies op of onthoudt hij er meer? Dat is belangrijke informatie voor onze verdere interventies. Wat daarbij lastig is, is dat cliënten nogal eens moeite hebben om goed in te schatten wat ze wel en niet kunnen. Maxime: Ze overschatten zichzelf vaak. Ze vinden dan bijvoorbeeld dat ze prima kunnen koken of kunnen deelnemen aan het verkeer, terwijl hun omgeving weet dat dat niet zo is. Elise: Dat gebrek aan ziekte-inzicht komt voort uit het niet-aangeboren hersenletsel. Persoonlijk vind ik dat het moeilijkste onderdeel van de neurorevalidatie. Je wilt mensen verder helpen, maar ze zien zelf niet wat er mis is. Dat moeten wij hen duidelijk maken. Want ze moeten wel straks veilig naar huis kunnen. En thuis wordt er meer van hun cognitieve vermogens gevraagd dan op de afdeling. Plannen, vooruitdenken, organiseren, dat zijn complexe vaardigheden die je nodig hebt om zelfstandig te kunnen wonen. Dan wordt het er niet makkelijker op als een cliënt zegt: Met mij is niets aan de hand, ik kan gewoon naar huis. In het ergste geval kan dat ertoe leiden dat een cliënt tegen advies van het behandelteam in besluit om naar huis te gaan. Elise: Soms gebeurt dat, want cliënten zijn vrijwillig opgenomen. Gelukkig komt het weinig voor. Als het ons niet lukt om een cliënt ervan te overtuigen dat hij revalidatie nodig heeft, is er meestal nog de familie die dat wel kan. Dat helpt meestal wel. Meeloopdagen Vandaar dat het revalidatieteam de familie van de cliënt vanaf het begin betrekt bij het behandeltraject. Maxime: De partner of kinderen zijn bij de eerste kennismaking aanwezig, en we nodigen ze ook uit voor onze meeloopdagen. Ze krijgen daardoor een goede indruk van het behandelprogramma van de cliënt. Daarnaast geven we uitleg en trainen we hen om ondersteunende taken op zich te nemen, op het moment dat de cliënt weer naar huis gaat. Denk aan de transfer van de auto naar de voordeur, of van de stoel naar het toilet. Het is prettig als de partner, de kinderen, maar ook de buurvrouw, de cliënt daarbij kunnen helpen. Het contact met familie of vrienden geeft ons ook veel informatie over de thuissituatie van de cliënt, zegt Elise. Cliënten kunnen dat zelf soms niet goed meer vertellen, denk aan cliënten met afasie, of ze schetsen een mooier beeld van wat ze nog allemaal kunnen,

12 dan in werkelijkheid het geval is. De informatie van de omgeving helpt ons dan om een betere indruk te krijgen van wat de cliënt nog wel en niet kan. Maxime: We maken in onze training op de afdeling ook gebruik van die informatie. We sluiten bijvoorbeeld aan bij wat een cliënt thuis gewend is. Als iemand gewend is zich eerst te scheren en dan pas te douchen, dan doen we dat op de afdeling ook zo. We volgen zoveel mogelijk de gewoontes van de cliënt. Zelfwaardering Om een betere indruk te krijgen van die gewoontes, maar ook om te zien hoe iemand thuis functioneert, organiseren de ergotherapeuten ook huisbezoeken. Maxime: We doen dat niet bij iedere cliënt, maar soms kan het nuttig zijn. Bijvoorbeeld als de training op de afdeling niet veel meer oplevert, of als we er niet goed achterkomen wat iemand nu wel of niet kan. Dan blijkt bijvoorbeeld dat iemand thuis nog prima kan koken, terwijl dat in een andere, nieuwe keuken niet wil lukken. Ook om te inventariseren welke aanpassingen er nodig zijn, kan een huisbezoek nuttig zijn. Elise: We gaan dan met de cliënt samen naar zijn woning. We kijken dan of er een douchezitje nodig is, of dat we drempels moeten verwijderen waar hij met zijn rolstoel niet overheen zou komen. Het is belangrijk dat we dat goed regelen, anders kan de cliënt niet zelfstandig thuis wonen. Ja ze houden van hun werk. Maxime: Ik vind het fantastisch dat je zo n hechte band opbouwt met cliënten. Ik beschouw dat als een blijk van waardering. Het betekent dat cliënten me vertrouwen, en dat ik mijn werk goed doe. En ik geniet ervan dat je cliënten zo snel vooruit ziet gaan in de klinische setting. Je ziet daardoor ook hun zelfwaardering toenemen. Elise knikt: Sommige cliënten voelen zich doodongelukkig dat ze niet meer zelfstandig naar het toilet kunnen. Het is dan fijn als je ervoor kunt zorgen dat ze dat weer wel kunnen. Zelf geniet ik ervan om succesjes te behalen waar je een lange adem voor nodig hebt. Soms ben ik drie maanden bezig voordat iemand zijn T-shirt weer kan aantrekken. Dat is iets kleins, maar de cliënt is er blij om. Daar doe ik het voor. Meer uren eerstelijnsergotherapie Hoe zien ze de toekomst van de ergotherapeuten en de revalidatie? Elise: Voor de kliniek verwacht ik weinig veranderingen. Men wil de opnameduur verder verkorten, maar korter dan twee, drie maanden is eigenlijk niet mogelijk. Dat gaat ten koste van de kwaliteit van zorg. En de opnameduur bij ons is al korter dan bij de meeste andere revalidatiecentra. Ik verwacht dat er meer zorg gaat naar de eerstelijn, reageert Maxime. Ik vind dat positief, omdat je cliënten dan meer in hun thuissituatie kunt observeren. Maar ik ben tegelijkertijd huiverig voor het verlies aan expertise over neurorevalidatie. Elise heeft bijvoorbeeld de opleiding cognitieve revalidatietherapeut (CP-CRT-ergotherapeut) gedaan, ik ga die binnenkort ook volgen, maar er zijn nog niet veel eerstelijnsergotherapeuten met die competentie. Daar is scholing voor nodig, én meer cliënten in de eerstelijn, om de geleerde kennis te kunnen toepassen. En ik ben bang dat de lijnen langer zullen worden. Je werkt als eerstelijnsergotherapeut niet in één behandelteam rond de cliënt. De kracht van onze afdeling is het teamwork. Het wordt een uitdaging om dat in de eerstelijn goed te organiseren. Elise is eveneens positief over de verschuiving van zorg naar de eerstelijn, maar op voorwaarde dat er meer uren voor de eerstelijnsergotherapeuten komen van de zorgverzekeraars. Je hebt in de neurorevalidatie veel tijd nodig om cliënten te trainen in meer zelfredzaamheid. Met tien uur eerstelijnsergotherapie per jaar lukt dat niet. Er moeten dus uren bijkomen. Pas dan kan neurorevalidatie in de eerstelijn succesvol zijn Ergotherapie Magazine

13 Column De ergotherapeut als hulpmiddelenexpert?! Van 7 tot en met 10 mei vond de tweejaarlijkse Support beurs weer plaats in de Jaarbeurs in Utrecht. Deze beurs laat de nieuwste en meest innovatieve hulp middelen zien die je maar kunt bedenken. Rolstoelen in alle soorten en maten, diverse varianten bedden, douche- en badmogelijkheden te kust en te keur, veel soorten armondersteuningsapparatuur, enzovoorts, enzovoorts. De Support beurs is de grootste in de Benelux. Bezoekers zijn mensen met fysieke beperkingen en zij die gebruikmaken van hulpmiddelen, hun begeleiders en mantelzorgers, allen van jong tot oud. En daarnaast komen er natuurlijk veel zorgverleners. Ergotherapie Nederland stond er ook weer met een fraaie stand en gedurende de vier dagen is er elke dag wel een activiteit door ons georganiseerd. Op deze manier kunnen we ergotherapie goed over het voetlicht brengen. Onze stand is heel goed bezocht door (al dan niet) cliënten en vele andere geïnteresseerden. En natuurlijk door heel veel ergotherapeuten. En daar gaat het me nu even om. Ergotherapeuten zijn de experts in het mogelijk maken van zinvol dagelijks handelen. Dat doen we met de inzet van vele methoden, en uiteraard altijd vanuit, en samen mét de cliënt. Eén van die methoden, technieken of competenties zou ik hier toch weer eens extra in het zonnetje willen zetten, namelijk de inzet van hulpmiddelen door de ergotherapeut. Dat lijkt soms een wat ondergeschoven gebied te zijn, of te zijn geworden. Dat is mijns inziens onterecht. Op mijn reizen door het land en de bezoeken die ik afleg zie ik dat veel ergotherapeuten zich bezighouden met het aanmeten, inpassen en opmeten van hulpmiddelen. Ik hoor ook de ergernis bij ergotherapeuten als door bijvoorbeeld functieverschuivingen andere zorgverleners de taak krijgen hulpmiddelen aan te meten terwijl deze de noodzakelijke competenties missen (en alsnog de vraag bij de ergotherapeut komt!). Ik vraag me af hoe het nu zo is gekomen dat deze expertise schijnbaar wat minder aandacht krijgt. Is er vroeger juist te veel accent op deze activiteiten gelegd? Is het als minderwaardig ervaren? Ik ben benieuwd en ik heb me voorgenomen daar toch eens wat meer onderzoek naar te doen. Wat mij wederom duidelijk is geworden tijdens de Support beurs, is dat een goed hulpmiddel zeer bijdraagt aan de zelfredzaamheid van de cliënt en dat participatie erdoor wordt gestimuleerd. Het zinvol handelen wordt er vaak door (mede) mogelijk gemaakt. Het beleid van de overheid (langer zelfstandig thuis wonen, taken naar WMO, de nieuwe Jeugdwet, om maar eens wat te noemen) zal het beroep op de expertise van de ergotherapeut verder doen toenemen; ook op de expertise betreffende de hulpmiddelen. Ik denk dat we trots moeten zijn op het feit dat de ergotherapie deze bijdrage kan leveren aan het welzijn en participeren van deze groep cliënten. We moeten dat koesteren en de kennis ervan blijven verdiepen. De combinatie van de competenties van de ergotherapeut maakt zo onze bijzondere positie duidelijk en waardevol. Wist u dat de grootste groep professionele bezoekers aan de Support beurs de ergotherapeuten waren en dat van alle bezoekers de belangstelling voor hulpmiddelen (80%) het grootst was? Theo van der Bom, Directeur bestuurder Ergotherapie Nederland

14 Zelfmanagement - deel 3 De geactiveerde cliënt en de pro-actieve zorgverlener Wisselwerking: cliënt / zorgverlener Tekst: Dr. Edith Cup en Ton Satink MScOT Dit is de derde bijdrage in de reeks artikelen over zelfmanagement. In deel 1 stonden de definiëring en uitgangspunten van zelfmanagement centraal. Deel 2 ging in op het onderdeel van zelfmanagement wat het meest aansluit bij de ergotherapie, namelijk rolmanagement met aandacht voor levensverhalen. Deel 3 behandelt de wisselwerking tussen de cliënt en de zorgverlener. Allereerst zal in dit deel kort ingaan worden op het Chronic Care Model, een model waarin zelfmanagement een belangrijke plaats inneemt. Vervolgens zal dieper worden ingegaan op de wisselwerking tussen cliënt en zorgverlener. Hierbij zal vooral aandacht besteed worden aan de geactiveerde cliënt en de pro-actieve zorgverlener, twee termen uit het Chronic Care Model. De mate waarin een cliënt geactiveerd is en de mate waarin zorgverleners pro-actief zijn is van invloed op de uitkomsten. Inmiddels zijn meetinstrumenten ontwikkeld die dit meten. Tot slot zullen wij ingaan op de unieke bijdrage van ergotherapeuten om cliënten te activeren (en geactiveerd te houden), en te ondersteunen in participation. Het Chronic Care Model Het Chronic Care Model (CCM) 1-3 is in de jaren 90 ontwikkeld door de Amerikaan Edward Wagner om te kunnen voldoen aan een groeiende zorgvraag voor chronisch zieken die bovendien complexer wordt. Het model speelde in op de noodzaak om de zorg anders te organiseren, en is nog steeds actueel en bruikbaar om aspecten van zelfmanagement en de wisselwerking tussen cliënt en zorgverlener te bespreken. Centraal staat het contact tussen professional en de cliënt met een of meerdere chronische aandoening(en). 2 Het model pleit voor expliciete aandacht op zes terreinen (zie ook figuur 1): - afstemming op de maatschappij (coördineren van mogelijkheden voor de patiënt buiten de gezondheidszorg); - gezondheidszorgsysteem (continu verbeteren van de chronische zorg aan de hand van bewezen strategieën); - ondersteuning van zelfmanagement (vergroten zelfredzaamheid patiënt); - ontwerp van het zorgproces (organiseren van een efficiënte, gecoördineerde samenwerking); - beslissingsondersteuning (toepassen van evidencebased zorg); - klinische informatiesystemen (ict-oplossingen, e-health). Het doel van het CCM is om zorg voor chronisch zieken te verbeteren door goede samenwerking tussen de cliënt en een team van zorgverleners. Elk element uit het CCM kan bijdragen aan het verbeteren van deze zorg. Een belangrijk uitgangspunt van het CCM is echter dat de cliënt goed geïnformeerd en geactiveerd is waardoor hij actief meewerkt aan de behandeling. Het team van zorgverleners dient eveneens goed voorbereid en pro-actief te zijn. Wanneer beiden het geval zijn, dus wanneer de cliënt geactiveerd is en het team of de individuele zorgverlener voorbereid en proactief is, zal de zorg voor chronisch zieken verbeteren. Het combineren van elementen vergroot de kans op betere uitkomsten op patiënt niveau, zoals betere kwaliteit van leven en minder complicaties. 1-3 Het CCM gaat er vanuit dat gedragsverandering niet lukt zonder dat de cliënt hierin een leidende rol krijgt. Zelfmanagement Ergotherapie Magazine

15 wordt gezien als een belangrijke verantwoordelijkheid van de chronisch zieke. Iedere chronisch zieke cliënt is hoe dan ook bezig met zelfmanagement, ofwel zoals Lorig schrijft: one cannot not manage. 4 Ook als iemand besluit om niet actief te participeren in een bepaald gezondheidsprogramma, ook dan is er nog sprake van een vorm van zelfmanagement. Het is dus vrijwel onmogelijk om niets te doen aan zelfmanagement. Met name bij mensen met een chronische aandoening is de vraag hoe iemand zichzelf managet en welke ondersteuning hierbij nodig is. 4 de eerste lijn. Hierbij wordt o.a. aandacht besteed aan leefstijl (gezond eten, voldoende bewegen), voorkomen van sociale isolatie of eenzaamheid en bevorderen van mobiliteit en transport. 5 In het expanded CCM zijn ook aspecten opgenomen zoals ook het ontwikkelen van beleid gericht op preventie (build healthy public policy), het creëren van ondersteuning in de omgeving (creating supportive environments) en het versterken en ondersteunen van een actieve samenleving (strengthen community action). Dit sluit aan bij de ontwikkelingen in de zorg waarbij beleid lokaal wordt ingevuld door gemeenten en ondersteuning steeds meer door en met de mensen in de eigen omgeving plaatsvindt. Hoewel in het stuk hieronder vooral gesproken wordt over de wisselwerking tussen cliënten en zorgverlener, wordt de cliënt in het uitgebreide/ expanded CCM veel meer gezien als cliënt systeem en de zorgverlener als team wat zich bij voorkeur in de eerste lijn bevindt. Figuur 1. The Expanded Chronic Care Model: Integrating Population Health Promotion 5 Inmiddels wordt het CCM wereldwijd als voorbeeldmodel gebruikt om de zorg voor chronisch zieken te verbeteren. Het leven met een chronische aandoening en participeren in rollen en activiteiten in de samenleving (community) vindt plaats met ondersteuning van naasten en professionals. Het uitgebreide of expanded CCM (figuur 1) legt juist de nadruk op participatie en ondersteuning in en door de eigen omgeving (community). Het expanded CCM combineert gezondheidszorg (health system) met gezondheidsbevorderende activiteiten ofwel health promotion in Wisselwerking tussen cliënt en zorgverlener De crux in de zorg voor cliënten met een chronische aandoening is de wisselwerking, of beter gezegd partnerschap tussen cliënt(systeem) en zorgverleners gericht op continuïteit en geïntegreerde zorg. 6 De cliënten zijn als eerste verantwoordelijk voor hun zelfmanagement, maar hebben hierbij informatie/kennis, inzicht, vaardigheden en vertrouwen nodig (zie tabel 1). De voornaamste taak van zorgverleners is om de cliënt hierin te begeleiden. De uitdaging is te leren hoe iemand zijn of haar maatschappelijke rollen kan (blijven) vervullen, en tegelijkertijd goed met de ziekte en beperkingen om kan (leren) gaan. Daarbij is ondersteuning nodig van zorgprofessionals en mensen uit de directe omgeving. Elke zorgverlener speelt een rol in de ondersteuning, geeft informatie, begeleidt en motiveert cliënten en hun mantelzorgers bij het stellen van doelen, de keuze voor de behandeling, het nemen van beslissingen en het aanpassen van de leefstijl. 4 Ergotherapeuten gaan hierbij vooral uit van de betekenisvolle rollen en activiteiten. 7,8-15 -

16 Wat cliënten nodig hebben voor zelfmanagement: - Toegang tot informatie over de diagnose en de gevolgen hiervan voor de dagelijkse activiteiten en mogelijke behandelingen en hun consequenties; - Toegang tot continuïteit en coördinatie van gespecialiseerde zorg; - Strategieën en vaardigheden voor het omgaan met symptomen zoals pijn, vermoeidheid en andere beperkingen; - Om leren gaan met onzekerheid, angst, stress, depressie, slaapproblemen, eenzaamheid, en andere emotionele gevolgen; - Kunnen interpreteren van gevolgen van de ziekte en behandeling; - Kunnen participeren in gezamenlijke besluitvorming over de behandeling. Tabel 1. Wat cliënten nodig hebben om zichzelf te kunnen managen 6 Het is duidelijk dat de zorg voor mensen met een chronische aandoening een wezenlijk andere benadering vraagt dan de traditionele medische benadering waarbij het geven van een recept of advies leidt tot gedragsverandering en therapietrouw en verbeterde gezondheidsuitkomsten zoals bij het innemen van medicijnen. 9 Zelfmanagement is geen pilletje wat ingenomen kan worden. De zelfmanagementbenadering gaat ervan uit dat mensen inzicht hebben in hun situatie en handelen vanuit een interne motivatie en vertrouwen in hun mogelijkheden om hun situatie positief te beïnvloeden. Kennis alleen leidt niet tot zelfmanagement; kennis, aangevuld met informatie, vertrouwen en ondersteuning wel. 9 Deze benadering is gebaseerd op de sociale cognitieve leertheorie en gedragsverandering van o.a. Bandura 10,11 waarbij gedragsverandering en self-efficacy, het vertrouwen in eigen competenties, de basis zijn voor interventies gericht op zelfmanagement. Colland beschrijft twee belangrijke determinanten voor het omgaan met een chronische aandoening, waarbij er een actieve rol en wisselwerking is tussen cliënt en behandelaar: zelfmanagement en therapietrouw. Een zelfmanagementprogramma heeft tot doel om cliënten op zodanige wijze te activeren dat hij of zij zelf optimaal in de behandeling participeert. De mate van therapietrouw is eveneens bepalend voor het onder controle houden van een chronische aandoening. Bij therapieontrouw kunnen zowel cliënt als behandelaar ontmoedigd raken. Ook bij de behandelaar zou men van therapieontrouw kunnen spreken, namelijk indien hij onvoldoende aandacht besteedt aan de beweegredenen van therapieontrouw bij de patiënt. 12 Zelfmanagementondersteuning vraagt dus niet alleen bepaalde competenties van cliënten, maar ook van zorgverleners. Hierbij gaat het om de interactie tussen de cliënt en de zorgverlener en ook om aandacht voor rol- en emotioneel management naast het behandelen van een ziekte. 3 De unieke bijdrage van de ergotherapeut hierbij is: 8,9 - Aandacht voor de gevolgen van een aandoening voor de invulling en uitvoering van rollen en dagelijkse activiteiten, evenals de emotionele gevolgen; - Aandacht voor de omgeving: enerzijds de context waarin gehandeld en anderzijds het cliëntsysteem met aandacht voor de naasten van de cliënt; - Aandacht voor de mogelijkheden in de persoon, de uitvoering van taken en rollen en de omgeving. De geactiveerde cliënt De website geeft veel achtergrond informatie over zelfmanagement, en beschrijft het volgende over de geactiveerde cliënt: Dankzij zelfmanagement kunnen patiënten hun chronische ziekte beter inpassen in hun leven. Het veronderstelt dat ze weten wat hun ziekte inhoudt, wat de consequenties zijn en waar ze de juiste zorg kunnen ontvangen. Essentieel hierbij is de patiënt de mogelijkheid te bieden om de regie te nemen in het eigen zorgproces. Daarbij wordt uitgegaan van de kracht van de patiënt: de patiënt neemt een actieve rol waar hij/zij dat wil én kan! Een literatuurreview naar zelfmanagementcompetenties van cliënten die leiden tot betere gezondheidsuitkomsten hebben geleid tot de volgende zes domeinen: Symptomen en problemen zelf kunnen managen; 2. Actief betrokken zijn in activiteiten die de gezondheid bevorderen of achteruitgang tegengaan; 3. Actief betrokken zijn (of worden) bij keuzes tijdens de behandeling of diagnostiek, ofwel gezamenlijke besluitvorming; 4. Samenwerking met zorgverleners; 5. Keuze van zorgverleners of zorgorganisaties op basis van expertise; 6. De weg weten in de zorg, ofwel het gezondheidszorgsysteem. Deze zes domeinen werden voorgelegd aan een expertpanel en focusgroepen met cliënten en leidden tot een concep Ergotherapie Magazine

17 2. Een actieve rol op me nemen in de zorg voor mijn gezond- Helemaal Niet mee Mee eens Helemaal n.v.t. heid, heeft de meeste invloed op mijn gezondheid. niet mee eens mee eens eens 5. Ik heb er vertrouwen in dat ik kan beoordelen of ik naar de Helemaal Niet mee Mee eens Helemaal n.v.t. dokter moet gaan of dat ik een gezondheidsprobleem zelf niet mee eens mee eens kan aanpakken. eens 8. Ik begrijp mijn gezondheidsproblemen en wat de oorza- Helemaal Niet mee Mee eens Helemaal n.v.t. ken ervan zijn. niet mee eens mee eens eens 9. Ik weet welke behandelingen er zijn voor mijn gezond- Helemaal Niet mee Mee eens Helemaal n.v.t. heidsproblemen. niet mee eens mee eens eens Tabel 2. Enkele voorbeeldvragen uit de PAM tuele definitie van geactiveerde cliënten: - Cliënten hebben de overtuiging dat zij een belangrijke rol hebben bij zelfmanagement, samenwerking met zorgverleners en behoud van gezondheid; - Cliënten hebben kennis en inzicht hoe ze hun conditie kunnen managen en behouden en achteruitgang kunnen voorkomen; - Cliënten hebben de vaardigheden en strategieën om hun conditie te managen, werken samen met zorgverleners om de gezondheid te behouden en toegang te hebben tot hoog kwalitatieve zorg en expertise. 13 Inzicht in iemands mate van activatie is relevant aangezien zorgverleners de zelfmanagementondersteuning en educatie hierop kunnen aanpassen. Bovendien kan de mate van activatie veranderen en er wordt verondersteld dat kwalitatief goede zorg kan leiden tot meer geactiveerde cliënten. Het meten van de geactiveerde cliënt: de PAM Om de mate van activitatie van de cliënt te meten is de Patient Activation Measure (PAM) ontwikkeld. De oorspronkelijke PAM is een 22 item vragenlijst die kennis, vaardigheden en vertrouwen ten aanzien van zelfmanagement van iemands gezondheid of chronisch aandoening meet. 13 In 2005 werd een verkorte 13 item PAM ontwikkeld, 14 die eveneens betrouwbaar en valide bleek om de mate van activatie van een individu te meten. De PAM maakt onderscheid tussen vier niveau s van toenemende activatie. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat een hogere score op de PAM een positieve relatie heeft met gezondheidsgerelateerd gedrag en zelfmanagement waaronder preventieve maatregelen, zoeken naar informatie, gebruik van zorg en therapietrouw. Bij een lage activatie kan de interventie meer gericht zijn op het geven van informatie, kennis en inzicht over de aandoening en de behandelmogelijkheden. Cliënten in een hoger niveau van activatie kunnen meer profijt hebben van interventies gericht op het vergroten van de vaardigheden en het vertrouwen in zelfmanagementstrategieën. Omdat de interventies kunnen worden aangepast aan het niveau van activatie en kunnen worden bijgesteld als de activatie toeneemt, leidt dit tot efficiënt en cliëntgericht zorgaanbod en gebruik. De Nederlandse versie van de PAM, het Patiënt Activatie Meetinstrument (PAM-13 NL) bestaat uit 13 uitspraken over gezondheid. Om de PAM -13 NL te gebruiken kan contact worden opgenomen met de auteur van de Nederlandse vertaling van de PAM. 15 De PAM is niet de enige lijst die aspecten van zelfmanagement (zoals kennis, vaardigheden en vertrouwen) meet. Andere lijsten zijn: - De Effective Consumer Scale, de EC-17 bestaat uit 17 items en meet gedrag en vaardigheden voor het effectief omgaan met een chronisch aandoening en benodigde zorg De Self-Management Ability Scale-30, de SMAS-30 bevat 30 items, waarbinnen zes subschalen met zelfmanagementvaardigheden gerelateerd aan dimensies van welbevinden (Initiatief nemen, Self-efficacy, Investeren, Perspectief, Multifunctionaliteit en Variëteit) De 5-item Perceived Efficacy in Patient-Physician Interactions scale (PEPPI-5) is een kort instrument om de selfefficacy (vertrouwen) te meten bij mensen met een chronische aandoening om te overleggen met hun arts

18 De pro-actieve zorgverlener Naast de geactiveerde cliënt, is een pro-actieve zorgverlener ook van belang voor een optimale wisselwerking tussen cliënt en zorgverlener. In het CCM wordt dit beschreven productive interactions between informed and activated patients and prepared and proactive practice teams. Bij deze productive interactions werken cliënten en zorgverleners als gelijkwaardige partners en brengen beiden hun expertise in in de samenwerking. De rol van de zorgverlener is inzicht in en begrip hebben voor de uitdagingen voor de cliënten met chronische aandoeningen en het verlenen van de juiste ondersteuning. Steeds meer zorgverleners brengen de zelfmanagementondersteuning in de praktijk, enerzijds omdat de veranderingen in de zorg dit van professionals vragen en anderzijds omdat mensen met een chronische aandoening actief betrokken willen zijn bij de zorg voor hun gezondheid en hierbij gesteund willen worden door professionals. Desondanks geeft nog minder dan de helft van de mensen met een chronisch aandoening aan dat ze betrokken worden in de besluitvorming en behandelplan Ergotherapie Magazine

19 Het meten van de pro-actieve zorgverlener: de CS-PAM Om de attitude en overtuigingen van zorgprofessionals te meten en inzicht te krijgen in de pro-activiteit van zorgverleners, hebben de ontwikkelaars van de PAM de vragenlijst aangepast tot een clinician supported PAM (CS-PAM). 19 In de CS-PAM wordt aan zorgverleners gevraagd hoe belangrijk zij de zelfmanagementcompetenties en gedrag van cliënten vinden. In de CS-PAM worden de items als volgt gesteld: Als zorgprofessional, hoe belangrijk vindt u het dat uw patiënten (cliënten) met een chronische aandoening in staat zijn om... bijvoorbeeld te weten welke behandelingen er zijn voor hun gezondheidsproblemen (zie tabel 1 voor voorbeeldvragen uit de PAM). Onderzoek naar de overtuigingen van negentig artsen op het gebied van zelfmanagement gemeten met de CS-PAM resulteerde in vier domeinen die achtereenvolgens als belangrijk werden gevonden. Als eerste vonden de artsen het opvolgen van medisch advies het meest belangrijk. Als tweede belangrijke domein was het belang dat patiënten onafhankelijk een inschatting maken en actie ondernemen. Daarna kwam het belang van een patiënt om te functioneren als lid van het multidisciplinaire team en als laatste werd het domein bekrachtigd waarin patiënten worden gezien als onafhankelijke informatiezoekers. Kortom, het gedrag waarbij medisch advies werd opgevolgd werd nog redelijk traditioneel als meest belangrijk beoordeeld. Echter, dit is allesbehalve zelfmanagement. Naast het hebben van kennis en vaardigheden om adviezen op te volgen is er vertrouwen nodig om ook nieuwe situaties te kunnen managen. Dit vereist dat mensen zelfstandig inschattingen kunnen maken en actie ondernemen zoals vaststellen of er medische hulp of zorg nodig is of dat ze het probleem zelf op kunnen lossen. Het NIVEL is bezig om naast de PAM ook de CS-PAM te vertalen met als doelen: - Inzicht krijgen over de mate waarin zorgverleners zelfmanagement bij hun patiënten kunnen en willen ondersteunen; - De psychometrische eigenschappen van de vertaalde versie van de CS-PAM vaststellen; - Inzicht krijgen in welke elementen van zelfmanagement het meest en het minst worden ondersteund door eerstelijns zorgverleners. Naast het meten van de mate waarin individuele zorgverleners de zelfmanagement van hun cliënten ondersteunen, zijn er ook steeds meer instrumenten waarmee kwaliteit van zelfmanagementinterventies kunnen worden geëvalueerd zoals de Health Education Impact Questionnaire (heiq), 20 de Quality Self-management Assessment Framework (Q-SAF) 21, de Assessment of chronic illness care (ACIC) 22 en de Patient Assessment of Chronic Illness Care (PACIC). 23 De heiq is een meetinstrument voor de evaluatie van educatie en zelfmanagementprogramma s voor mensen met een chronische aandoening. 20 De Q-SAF biedt een raamwerk voor de evaluatie van de kwaliteit van zelfmanagementprogramma s en helpt om de sterke en zwakke aspecten te identificeren. 21 De ACIC is gebaseerd op zes gebieden voor verandering in de zorg uit het chronic care model en is ontwikkeld om te evalueren waar de zorg verbeterd kan worden en om verbeteringen in de zorg te evalueren. 22 De ACIC bestaat uit 34 items uit de zes gebieden: gezondheidszorgsysteem; afstemming op de maatschappij; zelfmanagementondersteuning; ontwerp van het zorgproces; beslissingsondersteuning; en klinische informatiesystemen. De ACIC evalueert ook de integratie van de gebieden. 22 De PACIC bestaat uit 20 items en meet de subschalen patiënt activatie; ontwerp van het zorgproces; doelbepaling; probleemoplossing in de context en follow up/ coordinatie van zorg. 23 Naast diverse instrumenten die de mate van activatie van cliënten of de ondersteuning door de zorgprofessional, interventieprogramma s of de zorgorganisatie meten, is er ook een instrument wat specifiek gericht is op het meten van de wisselwerking ofwel partnerschap: de Partnership Self-Assessment Tool (PSAT) 24 De PSAT meet partnerschap synergie en andere gerelateerde dimensies van het partnerschapproces

20 Het unieke van ergotherapeuten in de wisselwerking: The ART of participation In de vorige paragraven is ingegaan op een aantal algemene aspecten van de wisselwerking tussen cliënten en zorgverleners. Cliënten dienen geactiveerd te zijn en zorgverleners kunnen hierin een belangrijke bijdrage leveren wanneer zij pro-actief zijn. De vraag is nu hoe pro-actief zijn ergotherapeuten op het gebied van zelfmanagement? Hoe activeren zij hun cliënten en wat is de unieke meerwaarde van de ergotherapeut in het activeren van cliënten. Het antwoord hierop is voor een groot deel al beschreven in het vorige artikel over het begeleiden van rolmanagement 8 waarbij aandacht voor rollen en betekenisvolle activiteiten in het levensverhaal (verleden, heden en toekomst) centraal staan. Ergotherapeuten besteden bij uitstek aandacht aan het gezamenlijk formuleren van doelen gericht op het weer (of blijven) uitvoeren of betrokken zijn bij betekenisvolle activiteiten en rollen. Tanya Packer beschrijft de unieke bijdrage van ergotherapeuten als de ART of participation 9. Deze ART is een acronym voor zelfmanagement in Activiteiten, Relaties en Therapie. Packer et al. (2010) hebben aangetoond dat zelfmanagement interventies gericht op Activiteiten en Relaties (rolmanagement) leiden tot verbeterde participatie, kwaliteit van leven en zelfs afname van symptomen. 9 In Nederland zijn ook voorbeelden van succesvolle ergotherapie interventies gericht op rolmanagement ofwel activiteiten en relaties zoals: het EDOMAH programma voor dementerende ouderen en hun mantelzorgers aan huis (edomah) 25 ; het zelfmanagement groepsprogramma Energiek voor mensen met een chronisch neurologische aandoening en vermoeidheid; 26 Ergotherapie bij Parkinson; 27 en ergotherapie gericht op behoud en terugkeer naar werk bij depressie. 28 Tot slot Dit derde artikel in de serie over zelfmanagement benadrukte het belang van een wisselwerking tussen een geactiveerde cliënt en proactieve zorgverlener of team van zorgverleners voor effectieve zorg en positieve gezondheidsuitkomsten. Dit zijn termen uit het chronic care model (CCM). In het uitgebreide of expanded CCM betreft dit ook de actieve betrokkenheid van naasten en professionals in de eerste lijn (eigen omgeving). Zeker als het gaat om het leven met een chronische aandoening en kunnen uitvoeren van dagelijkse activiteiten en rollen in de eigen omgeving ligt hier een belangrijke rol voor de ergotherapeut. Bij zelfmanagementcompetenties van cliënten en ergotherapeuten gaat het om verwerven en aanreiken van kennis en inzicht, aanleren van vaardigheden en strategieën en krijgen en geven van vertrouwen om de vaardigheden en strategieën in praktijk te brengen. De wisselwerking tussen cliënten en zorgverleners speelt ook een belangrijke rol bij motivatie en therapietrouw. De vraag is hoe we als ergotherapeuten onze competenties optimaal kunnen inzetten bij de activatie van cliënten. Competenties als motivational interviewing, expertise opbouwen, coachen en het begeleiden van groepen cliënten komen hierbij aan de orde. In een volgend artikel zal worden ingegaan op de specifieke competenties van ergotherapeuten om hun cliënten te ondersteunen bij het zelf opstellen van doelen, actieplannen en coping plannen en bij de uitvoering hiervan aan de hand van voorbeelden uit ergotherapie interventies gericht op rolmanagement. Over de auteurs: - ton Satink, MScOT, is hoofddocent ergotherapie bij de opleiding ergotherapie van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, en voert een promotieonderzoek uit over Zelfmanagement in de CVA revalidatie. Daarnaast is hij staflid van de European Masters of Science in Occupational Therapy. - Dr. Edith Cup is hoofd en senior onderzoeker van de sectie ergotherapie, afdeling revalidatie, van het Radboudumc in Nijmegen. Referenties 1. Wagner EH, Austin BT, Davis C, Hindmarsh M, Schaefer J, Bonomi A. Improving Chronic Illness Care: translating evidence into action. Health Affairs. 20(6) Nov-Dec Ergotherapie Magazine

Behandelprogramma. Dwarslaesie

Behandelprogramma. Dwarslaesie Behandelprogramma Dwarslaesie Iedereen is anders. Elke situatie is anders en elk herstelproces verloopt anders. Dat realiseren wij ons heel goed. Om u voorafgaand aan uw opname en/of behandeling bij Adelante

Nadere informatie

klaar voor de toekomst!

klaar voor de toekomst! Jongeren met chronische aandoeningen klaar voor de toekomst! gratis Training Transitie, Zelfmanagement en Participatie voor zorgverleners Training Transitie, Zelfmanagement en Participatie voor zorgverleners

Nadere informatie

- kiezen voor het gebruik van goede digitale informatiesystemen in de zorgpraktijk.

- kiezen voor het gebruik van goede digitale informatiesystemen in de zorgpraktijk. SAMENVATTING Het aantal mensen met een chronische aandoening neemt toe. Chronische aandoeningen leiden tot (ervaren) ongezondheid, tot beperkingen en vermindering van participatie in arbeid en in andere

Nadere informatie

Eigen regie in de palliatieve fase

Eigen regie in de palliatieve fase Verwante begrippen Eigen regie in de palliatieve fase zelfmanagement Hanke Timmermans Opdracht film ZM Er volgt zo meteen een korte film van ca. 6 minuten, waarin zes mensen met een chronische ziekte aan

Nadere informatie

Poliklinische medisch specialistische revalidatie

Poliklinische medisch specialistische revalidatie Poliklinische medisch specialistische revalidatie Revalidatie verbetert uw leefsituatie Door middel van deze informatiefolder informeren wij u over de poliklinische medisch specialistische revalidatiebehandeling.

Nadere informatie

Behandeling van patiënten met een beroerte

Behandeling van patiënten met een beroerte Revalidatie Behandeling van patiënten met een beroerte Een beroerte heeft vaak grote gevolgen. Een beschadiging van de linker hersenhelft heeft andere gevolgen voor het dagelijks functioneren van de patiënt,

Nadere informatie

Helpt het hulpmiddel?

Helpt het hulpmiddel? Helpt het hulpmiddel? Het belang van meten Zuyd, Lectoraat Autonomie en Participatie Faculteit Gezondheidszorg Dr. Ruth Dalemans, Prof. Sandra Beurskens 08-10-13 Doelstellingen van deze presentatie Inzicht

Nadere informatie

leef. In uw eigen ritme. Informatie over: Niet-aangeboren hersenletsel

leef. In uw eigen ritme. Informatie over: Niet-aangeboren hersenletsel leef. Informatie over: Niet-aangeboren hersenletsel In uw eigen ritme. Uw leven zo goed mogelijk oppakken met niet-aangeboren hersenletsel. Samen met Laurens. In deze folder leest u meer over het aanbod

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Pijnrevalidatie. Locatie Spijkenisse Medisch Centrum VAN WEEL-BETHESDA

PATIËNTEN INFORMATIE. Pijnrevalidatie. Locatie Spijkenisse Medisch Centrum VAN WEEL-BETHESDA PATIËNTEN INFORMATIE Pijnrevalidatie Locatie Spijkenisse Medisch Centrum VAN WEEL-BETHESDA In deze folder geven het Maasstad Ziekenhuis, het Spijkenisse Medisch Centrum en Het Van Weel-Bethesda Ziekenhuis

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. Doel, middel en organisatie van het Chronic Care Model in termen van epilepsiezorg

Hoofdstuk 3. Doel, middel en organisatie van het Chronic Care Model in termen van epilepsiezorg Hoofdstuk 3. Doel, middel en organisatie van het Chronic Care Model in termen van epilepsiezorg Wanneer we de kernelementen van het Chronic Care Model toepassen op de epilepsiezorg dan praten we over de

Nadere informatie

behoud. Uw zelfstandigheid. Informatie over: Een beroerte

behoud. Uw zelfstandigheid. Informatie over: Een beroerte behoud. Informatie over: Een beroerte Uw zelfstandigheid. Uw leven zo goed mogelijk oppakken na een beroerte. Samen met Laurens. Lees meer over wat Laurens voor u kan betekenen. meer dan zorg De medische

Nadere informatie

Platform epilepsieverpleegkundigen i.s.m. SEPION

Platform epilepsieverpleegkundigen i.s.m. SEPION Platform epilepsieverpleegkundigen i.s.m. SEPION Leven met epilepsie: Zelfmanagement Loes Leenen, MANP PhD trainee zelfmanagement Inleiding Achtergrond Zelfmanagement Zelfmanagement & Kwaliteit van leven

Nadere informatie

2 Anders werken: de patiënt vraagt erom

2 Anders werken: de patiënt vraagt erom 2 Anders werken: de patiënt vraagt erom 2.1 Zijn zorgprofessionals voorbereid op de toekomst? Onvoldoende voorbereid op toename chroniciteit Curatief denken nog dominant Voorbeeld: Chronic Care Model Zijn

Nadere informatie

GERIATRISCHE REVALIDATIEZORG

GERIATRISCHE REVALIDATIEZORG GERIATRISCHE REVALIDATIEZORG Werken aan EEN PRETTIGER LEVEN NA EEN TRAUMA Voor elkaar WoonZorgcentra Haaglanden Zelf de trap weer op kunnen, omdat u zo graag in uw eigen bed wilt slapen. Uw privacy terug

Nadere informatie

GERIATRISCHE REVALIDATIEZORG

GERIATRISCHE REVALIDATIEZORG GERIATRISCHE REVALIDATIEZORG Chronische bronchitis en longemfyseem (COPD) OP EIGEN KRACHT VERDER Voor elkaar WoonZorgcentra Haaglanden Zelf de trap weer op kunnen, omdat u zo graag in uw eigen bed wilt

Nadere informatie

KBOEM-B voor kinderen. Verbeteren van looppatroon door botox en revalidatie

KBOEM-B voor kinderen. Verbeteren van looppatroon door botox en revalidatie KBOEM-B voor kinderen Verbeteren van looppatroon door botox en revalidatie Inhoudsopgave Inleiding 3 Waarom een opname? 3 Wat is KBOEM-B? 4 Voor wie? 4 Wat gaan we doen? 5 Wat kunt u als ouder doen? 6

Nadere informatie

Zelfmanagement bij mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden door verstandelijke beperkingen

Zelfmanagement bij mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden door verstandelijke beperkingen Zelfmanagement bij mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden door verstandelijke beperkingen Een speciale uitdaging voor het huisartsenteam en het steunnetwerk Dr. Jany Rademakers, NIVEL Drs. Jeanny

Nadere informatie

GEÏNTEGREERDE THUISZORG

GEÏNTEGREERDE THUISZORG GEÏNTEGREERDE THUISZORG GEÏNTEGREERDE THUISZORG Instituut voor Zorgprofessionals biedt de cursus Geïntegreerde Thuiszorg aan. In de cursus staat het opzetten en onderhouden van een samenwerking tussen

Nadere informatie

Even voorstellen: Vanaf 2015 is Pauwer onderdeel van de Amarant Groep

Even voorstellen: Vanaf 2015 is Pauwer onderdeel van de Amarant Groep Even voorstellen: Pauwer biedt zorg op maat aan kinderen, jongeren en volwassenen met een lichamelijke beperking, een meervoudige beperking of met nietaangeboren hersenletsel. Vanaf 2015 is Pauwer onderdeel

Nadere informatie

Revalideren. op de Patiënteneenheid Dwarslaesie

Revalideren. op de Patiënteneenheid Dwarslaesie Revalideren op de Patiënteneenheid Dwarslaesie Inleiding U revalideert in de Sint Maartenskliniek of u gaat binnenkort revalideren in de Sint Maartenskliniek op de Patiënteneenheid (PE) Dwarslaesie. Tijdens

Nadere informatie

Toolkit. Familieparticipatie

Toolkit. Familieparticipatie Toolkit Familieparticipatie April 2013, Vilans De materialen en teksten uit deze toolkit kunt u gratis printen en downloaden. Zorgorganisaties kunnen dit materiaal kopiëren, aanpassen en aanvullen met

Nadere informatie

Snel herstel en weer regie over uw eigen leven

Snel herstel en weer regie over uw eigen leven Revalidatie Snel herstel en weer regie over uw eigen leven Revalideren bij TriviumMeulenbeltZorg (TMZ) Een volledig op uw situatie afgestemd revalidatieplan Uw mantelzorgers worden nauw betrokken Vertrouw

Nadere informatie

EBP: het nemen van beslissingen

EBP: het nemen van beslissingen EBP: het nemen van beslissingen EBP platform werkgroep Erica Baarends, Ergotherapie Ingrid Driessen en Xandra Gielen, Creatieve Therapie Saskia Duymelinck, Vepleegkunde Jacques Geraets, Fysiotherapie Michelle

Nadere informatie

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Congres Focus op Onderzoek, 22 juni 2015 Gerda de Kuijper, AVG/senior senior onderzoeker CVBP/UMCG Dederieke Festen AVG/senior onderzoeker

Nadere informatie

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Samenvatting Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Hoofdstuk 1 bevat de algemene inleiding van dit proefschrift. Dit hoofdstuk

Nadere informatie

MS en vermoeidheid; Energiemanagement als interventie

MS en vermoeidheid; Energiemanagement als interventie MS en vermoeidheid; Energiemanagement als interventie Gera Hakkesteegt Ergotherapeut Afdeling Revalidatie MS en vermoeidheid Ongeveer 80% van de mensen met MS ervaren vermoeidheid 2/3 ervaart het als grootste

Nadere informatie

Zelfmanagement RGF Midden Oost Brabant 19 mei 2011. Hanke Timmermans Consultant CBO, h.timmermans@cbo.nl

Zelfmanagement RGF Midden Oost Brabant 19 mei 2011. Hanke Timmermans Consultant CBO, h.timmermans@cbo.nl Zelfmanagement RGF Midden Oost Brabant 19 mei 2011 Hanke Timmermans Consultant CBO, h.timmermans@cbo.nl Agenda Landelijk Actieprogramma Zelfmanagement Zelfmanagement = Ondersteuning van zelfmanagement

Nadere informatie

MEDINELLO POLIKLINISCHE REVALIDATIE ZORG

MEDINELLO POLIKLINISCHE REVALIDATIE ZORG MEDINELLO POLIKLINISCHE REVALIDATIE ZORG Medinello is een nieuw ZBC, een zelfstandig behandelcentrum, voor poliklinische revalidatie in Amersfoort. Een multidisciplinair team behandelt hier cliënten met

Nadere informatie

Revalidatie. Revalidatie & Herstel

Revalidatie. Revalidatie & Herstel Revalidatie Revalidatie & Herstel De afdeling Revalidatie in het BovenIJ ziekenhuis is een onderdeel van de afdeling Revalidatie en Herstel. Met deze folder willen wij u graag vertellen wat wij voor u

Nadere informatie

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Congres Focus op Onderzoek, 22 juni 2015 Gerda de Kuijper, AVG/senior senior onderzoeker CVBP/UMCG Dederieke Festen AVG/senior onderzoeker

Nadere informatie

Opbouw. Multidisciplinaire samenwerking NAH in de eerste lijn. Aanleiding. Geschiedenis. Visie: Missie: 18-6-2015

Opbouw. Multidisciplinaire samenwerking NAH in de eerste lijn. Aanleiding. Geschiedenis. Visie: Missie: 18-6-2015 Opbouw Multidisciplinaire samenwerking NAH in de eerste lijn Jetty van Lieshout ergotherapie CPCRT Mariolein Boerrigter, ergotherapie CPCRT Aanleiding samenwerkingsverband Geschiedenis EENW Casuïstiek

Nadere informatie

Informatiebrochure ParkinsonNet

Informatiebrochure ParkinsonNet Informatiebrochure ParkinsonNet voor Zorgverleners Het ParkinsonNet concept wordt ondersteund door: 2 De ziekte van Parkinson De ziekte van Parkinson is een veel voorkomende en complexe aandoening. Parkinson

Nadere informatie

Poliklinische revalidatie programma s

Poliklinische revalidatie programma s Poliklinische revalidatie programma s Mensen met chronische pijnklachten van het bewegingsapparaat (rug, nek, schouder, knie) kunnen revalideren met behulp van gespecialiseerde revalidatieprogramma s.

Nadere informatie

POLIKLINISCHE REVALIDATIE BEHANDELING

POLIKLINISCHE REVALIDATIE BEHANDELING POLIKLINISCHE REVALIDATIE BEHANDELING In deze folder geeft het Ruwaard van Putten Ziekenhuis u algemene informatie over de poliklinische revalidatie behandeling. Wij adviseren u deze informatie zorgvuldig

Nadere informatie

Wanneer is ergotherapie bij Parkinson effectief?

Wanneer is ergotherapie bij Parkinson effectief? Wanneer is ergotherapie bij Parkinson effectief? Ingrid Sturkenboom, ergotherapeut-onderzoeker Radboudumc, Nijmegen Begeleiding vanuit Radboudumc: Promotoren: Ria Nijhuis- van der Sanden, Bas Bloem Co-promotoren:

Nadere informatie

Ziekte van Parkinson en Parkinsonisme. Informatie en behandeling

Ziekte van Parkinson en Parkinsonisme. Informatie en behandeling Ziekte van Parkinson en Parkinsonisme Informatie en behandeling Ziekte van Parkinson en Parkinsonisme De ziekte van Parkinson is een chronische progressieve neurologische aandoening. Bij deze ziekte gaat

Nadere informatie

De Stroke unit. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

De Stroke unit. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! De Stroke unit U verblijft na een beroerte op de Stroke unit in Rijnstate. Dit is een onderdeel van de afdeling Neurologie. In deze folder vindt u informatie over de Stroke unit en de gang van zaken tijdens

Nadere informatie

Gezondheidsvaardigheden in Nederland

Gezondheidsvaardigheden in Nederland Gezondheidsvaardigheden in Nederland ontwikkelingen in onderzoek, beleid en praktijk Jany Rademakers NIVEL, Utrecht Gezondheidsvaardigheden op de agenda in Nederland (1) 2010 Alliantie Gezondheidsvaardigheden

Nadere informatie

3 FASEN MODEL. Inhoud: - Introductie - Fase 1 - Fase 2 - Fase 3 - Verbeteren Zelfmanagement

3 FASEN MODEL. Inhoud: - Introductie - Fase 1 - Fase 2 - Fase 3 - Verbeteren Zelfmanagement 3 FASEN MODEL Inhoud: - Introductie - Fase 1 - Fase 2 - Fase 3 - Verbeteren Zelfmanagement INTRODUCTIE Het aanmoedigen van chronisch zieke patiënten door zorgverleners in het nemen van dagelijkse beslissingen,

Nadere informatie

Behandeling na hersenletsel

Behandeling na hersenletsel Behandeling na hersenletsel Groepsbehandeling op de Cognitieve Behandelunit (CBU) Sterk in beweging Inhoud Inleiding 3 Wat is het doel van deze behandeling? 3 Wat zijn cognitieve functies? 3 Voor wie is

Nadere informatie

Poliklinische longrevalidatie

Poliklinische longrevalidatie Poliklinische longrevalidatie Inleiding De longaandoeningen COPD (chronische bronchitis en/of longemfyseem) en astma zijn chronische aandoeningen. Dat wil zeggen dat ze niet te genezen zijn. Deze beide

Nadere informatie

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014 Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Doelstelling Nurses on the Move Bijdragen aan verbetering kwaliteit van zorg in verpleeg- en

Nadere informatie

CVA-revalidatie in het Heymanscentrum

CVA-revalidatie in het Heymanscentrum CVA-revalidatie in het Heymanscentrum Revalidatie na een beroerte U ligt in het ziekenhuis omdat u een beroerte (CVA) heeft gehad. Binnenkort is het zover dat u het ziekenhuis kunt verlaten en een begin

Nadere informatie

Voorbeeld adviesrapport MedValue

Voorbeeld adviesrapport MedValue Voorbeeld adviesrapport MedValue (de werkelijke naam van de innovatie en het ziektebeeld zijn verwijderd omdat anders bedrijfsgevoelige informatie van de klant openbaar wordt) Dit onafhankelijke advies

Nadere informatie

Dit proefschrift presenteert de resultaten van het ALASCA onderzoek wat staat voor Activity and Life After Survival of a Cardiac Arrest.

Dit proefschrift presenteert de resultaten van het ALASCA onderzoek wat staat voor Activity and Life After Survival of a Cardiac Arrest. Samenvatting 152 Samenvatting Ieder jaar krijgen in Nederland 16.000 mensen een hartstilstand. Hoofdstuk 1 beschrijft de achtergrond van dit proefschrift. De kans om een hartstilstand te overleven is met

Nadere informatie

Ontslag uit het Erasmus MC

Ontslag uit het Erasmus MC Ontslag uit het Erasmus MC Wanneer u in het Erasmus MC bent of wordt opgenomen, komt er een moment waarop u weer naar huis mag of wordt overgeplaatst naar een andere zorginstelling. Voordat u het ziekenhuis

Nadere informatie

Behandeling voor patiënten met niet-aangeboren hersenletsel

Behandeling voor patiënten met niet-aangeboren hersenletsel Behandeling voor patiënten met niet-aangeboren hersenletsel Informatie voor (para)medici Zelf en samen redzaam Als betrokken professional kent u uw patiënt. U stelt of kent de diagnose en ziet welke behandeling

Nadere informatie

Centrum Hersenletsel Limburg: een nieuw initiatief. Caroline van Heugten en Rudolf Ponds

Centrum Hersenletsel Limburg: een nieuw initiatief. Caroline van Heugten en Rudolf Ponds Centrum Hersenletsel Limburg: een nieuw initiatief Caroline van Heugten en Rudolf Ponds 11 juni 2014, Maastricht Dept NP&PP, FPN Dept P&N, FHML azm Psychologie Adelante hersenletsel Niet aaangeboren hersenletsel

Nadere informatie

ZELFMANAGEMENT. Ramon Daniëls Hogeschool Zuyd. Jaarcongres Ergotherapie 24 november 2011

ZELFMANAGEMENT. Ramon Daniëls Hogeschool Zuyd. Jaarcongres Ergotherapie 24 november 2011 ZELFMANAGEMENT Ramon Daniëls Hogeschool Zuyd Jaarcongres Ergotherapie 24 november 2011 Er is iets gaande! Er is iets gaande! Google combinatie zelfmanagement en zorg: 106.000 hits Er is iets gaande! LandelijkActieprogrammaZelfmanagement

Nadere informatie

Ergotherapie in het Ikazia Ziekenhuis en daarbuiten

Ergotherapie in het Ikazia Ziekenhuis en daarbuiten in het Ikazia Ziekenhuis en daarbuiten Deze folder informeert u over ergotherapie in het Ikazia Ziekenhuis en daarbuiten. Heeft u na het lezen van deze folder nog vragen, stelt u die dan aan de ergotherapeut

Nadere informatie

Poliklinische revalidatie voor kinderen en jongeren

Poliklinische revalidatie voor kinderen en jongeren Poliklinische revalidatie voor kinderen en jongeren 1 De revalidatiearts heeft uw kind een poliklinische revalidatiebehandeling voorgesteld. Wij kunnen ons voorstellen dat er veel vragen op u afkomen.

Nadere informatie

ALS Centrum Nederland

ALS Centrum Nederland ALS Centrum Nederland In deze brochure vertellen wij over ALS (amyotrofische laterale sclerose) en over ALS Centrum Nederland. Wij spreken over ALS maar bedoelen dan ook PSMA (progressieve spinale musculaire

Nadere informatie

Individuele creatieve therapie als onderdeel van de oncologische revalidatie

Individuele creatieve therapie als onderdeel van de oncologische revalidatie Individuele creatieve therapie als onderdeel van de oncologische revalidatie Eveline Bleiker Minisymposium Oncologische Creatieve therapie in ontwikkeling 26 mei 2015 Achtergrond Even voorstellen Creatieve

Nadere informatie

Ergotherapie bij ouderen met dementie en hun mantelzorgers: het EDOMAH programma

Ergotherapie bij ouderen met dementie en hun mantelzorgers: het EDOMAH programma Ergotherapie bij ouderen met dementie en hun mantelzorgers: het EDOMAH programma De toepassing van de richtlijn Ergotherapie aan huis bij ouderen met dementie en hun mantelzorgers Post - HBO cursus 2012

Nadere informatie

FIA: Fibromyalgie In Actie

FIA: Fibromyalgie In Actie FIA: Fibromyalgie In Actie Groepsbehandeling fibromyalgie Sterk in beweging Inhoud Inleiding 3 Fibromyalgie 3 Voor wie is deze behandeling? 3 Wat is het doel van het behandelprogramma? 3 Screening 4 Intake

Nadere informatie

interdisciplinair interventieprogramma voor ouderen met geheugenproblemen / dementie en hun mantelzorgers

interdisciplinair interventieprogramma voor ouderen met geheugenproblemen / dementie en hun mantelzorgers interdisciplinair interventieprogramma voor ouderen met geheugenproblemen / dementie en hun mantelzorgers Onderzoeksteam Hanneke Donkers, MSc. Dinja van der Veen, MSc. Dr. Maud Graff Prof. dr. Ria Nijhuis-van

Nadere informatie

Geriatrische revalidatie

Geriatrische revalidatie Geriatrische revalidatie Geriatrische revalidatie Geriatrische revalidatie biedt tijdelijke intensieve zorg aan kwetsbare ouderen om te herstellen en te reactiveren na een operatie, ongeval of ernstige

Nadere informatie

Behandelprogramma. Pijnrevalidatie

Behandelprogramma. Pijnrevalidatie Behandelprogramma Pijnrevalidatie Iedereen is anders. Elke situatie is anders en elk herstelproces verloopt anders. Dat realiseren wij ons heel goed. Om u voorafgaand aan uw opname en/of behandeling bij

Nadere informatie

Spieren en het brein Multidisciplinaire expertise over leren, ontwikkeling en gedrag van kinderen, jongeren en jongvolwassenen met een spierziekte

Spieren en het brein Multidisciplinaire expertise over leren, ontwikkeling en gedrag van kinderen, jongeren en jongvolwassenen met een spierziekte NEUROLOGISCHE LEER- EN ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN Spieren en het brein Multidisciplinaire expertise over leren, ontwikkeling en gedrag van kinderen, jongeren en jongvolwassenen met een spierziekte Het centrum

Nadere informatie

Poliklinische revalidatie programma s

Poliklinische revalidatie programma s Poliklinische revalidatie programma s Mensen met chronische pijn van het bewegingsapparaat (rug, nek, schouder, knie) kunnen revalideren met behulp van gespecialiseerde revalidatieprogramma s. Er is meer

Nadere informatie

KWALITEIT VAN CHRONISCHE ZORG

KWALITEIT VAN CHRONISCHE ZORG KWALITEIT VAN CHRONISCHE ZORG Beantwoord elke vraag vanuit het perspectief van het samenwerkingsverband dat verantwoordelijk is voor het leveren van chronische zorg. Ga bij de beoordeling uit van de huidige

Nadere informatie

Evidence based nursing: wat is dat?

Evidence based nursing: wat is dat? Evidence based nursing: wat is dat? Sandra Beurskens Lector kenniskring autonomie en participatie van mensen met een chronische ziekte Kenniskring autonomie en participatie EBN in de praktijk: veel vragen

Nadere informatie

Workshop -onderzoek. Zelfmanagementondersteuning vraagt om een recept op maat. Daphne Jansen & Lieke van Houtum NIVEL 24-04-2012

Workshop -onderzoek. Zelfmanagementondersteuning vraagt om een recept op maat. Daphne Jansen & Lieke van Houtum NIVEL 24-04-2012 Workshop -onderzoek Zelfmanagementondersteuning vraagt om een recept op maat Daphne Jansen & Lieke van Houtum NIVEL 24-04-2012 Centrale vragen Workshop: Hoe kunnen hulpbehoeften van mensen met een chronische

Nadere informatie

Woord vooraf 2 e druk

Woord vooraf 2 e druk V Woord vooraf 2 e druk Verpleegkundig, zorgkundig en verzorgend Je zult merken dat in dit boek vaak het woord verpleegkundig gebruikt wordt. Dat is niet omdat verpleegkundig werk belangrijker zou zijn

Nadere informatie

Zelfmanagement, gedeelde zorg of ontzorgen. Congres Chronische zorg Jacques Loomans (ZB NH) Jeanny Engels (Vilans) 29 juni 2012

Zelfmanagement, gedeelde zorg of ontzorgen. Congres Chronische zorg Jacques Loomans (ZB NH) Jeanny Engels (Vilans) 29 juni 2012 Zelfmanagement, gedeelde zorg of ontzorgen. Congres Chronische zorg Jacques Loomans (ZB NH) Jeanny Engels (Vilans) 29 juni 2012 Programma Inleiding Inleefoefening zelfmanagement met nabespreking Rol patiëntenverenigingen

Nadere informatie

Visie Dimence Groep op VerpleGinG en VerzorGinG

Visie Dimence Groep op VerpleGinG en VerzorGinG Visie Dimence Groep op verpleging en verzorging Visie Dimence Groep op verpleging en verzorging De zorg verandert en vindt zoveel mogelijk thuis of dichtbij huis plaats. Er worden minder mensen opgenomen

Nadere informatie

RSZK Revalidatie Centrum voor Senioren. Snel en verantwoord werken aan uw revalidatie en herstel

RSZK Revalidatie Centrum voor Senioren. Snel en verantwoord werken aan uw revalidatie en herstel EXPERT RSZK Revalidatie Centrum voor Senioren Snel en verantwoord werken aan uw revalidatie en herstel RSZK Revalidatie Centrum voor Senioren Geriatrische Revalidatie Een mensenleven kan door een ongeluk

Nadere informatie

Organisatiekracht. Mentale veerkracht. Teamkracht. Werkkracht. Menskracht MEER VEERKRACHT, MEER ENERGIE, BETERE PRESTATIES

Organisatiekracht. Mentale veerkracht. Teamkracht. Werkkracht. Menskracht MEER VEERKRACHT, MEER ENERGIE, BETERE PRESTATIES Mentale veerkracht MEER VEERKRACHT, MEER ENERGIE, BETERE PRESTATIES In de (top)sport is het een vast gegeven; wil je succesvol zijn als sporter dan investeer je in techniek en conditie, maar ook in mentale

Nadere informatie

Health Advisory Services 08-03-06

Health Advisory Services 08-03-06 Health Advisory Services 08-03-06 Oolgaardtlezing 4 maart 2008 Van Disease Management naar levensloopbegeleiding voor mensen met een Autisme Spectrum Stoornis (ASS) Ir. W. (Wine) te Meerman MSc, Managing

Nadere informatie

Meer ruimte voor de mantelzorger. Spreker: Berber Wesseling i.s.m. Ellen Dijkman, Esther

Meer ruimte voor de mantelzorger. Spreker: Berber Wesseling i.s.m. Ellen Dijkman, Esther Meer ruimte voor de mantelzorger Spreker: Berber Wesseling i.s.m. Ellen Dijkman, Esther van Limbeek, Alie Gijsbertsen, Klaaske Vercouteren, Gerdien van der Breggen Datum: Gluren bij de buren 7 oktober

Nadere informatie

Een holistische benadering door klinisch redeneren

Een holistische benadering door klinisch redeneren Een holistische benadering door klinisch redeneren Barbara van der Meij (Links), Halime Ozturk (rechts) Publicatiedatum: 14-02-2014 Klinisch redeneren lijkt hét middel om de diëtetiek naar een hoger niveau

Nadere informatie

Behandel- en expertisecentrum Niet aangeboren hersenletsel (NAH)/ neuropsychiatrie

Behandel- en expertisecentrum Niet aangeboren hersenletsel (NAH)/ neuropsychiatrie Behandel- en expertisecentrum Niet aangeboren hersenletsel (NAH)/ neuropsychiatrie 20135014 PP bavo Neuro algemeen brochure.indd 1 24-09-13 13:48 Behandel- en expertise centrum NAH/neuropsychiatrie Het

Nadere informatie

Wmo 2015 Samen met de gemeente aan de slag. Kansen voor de ondernemende fysiotherapeut

Wmo 2015 Samen met de gemeente aan de slag. Kansen voor de ondernemende fysiotherapeut Wmo 2015 Samen met de gemeente aan de slag Kansen voor de ondernemende fysiotherapeut De gemeente krijgt er vanaf 2015 veel taken bij Wmo 2015 - drie essentiële transities Vanaf 2015 wordt de nieuwe Wet

Nadere informatie

ENERGIEK. Bewegingsprogramma bij chronische neurologische aandoeningen

ENERGIEK. Bewegingsprogramma bij chronische neurologische aandoeningen ENERGIEK Bewegingsprogramma bij chronische neurologische aandoeningen Achtergrond Bewegen is goed, voor iedereen! Dat is wat u vaak hoort en ziet in de media. En het is waar, bewegen houdt ons fit en

Nadere informatie

Van zorgen voor naar zorgen dat

Van zorgen voor naar zorgen dat Van zorgen voor naar zorgen dat fysiotherapeutisch COPD zorg in de eerste lijn. Annemarie de Vey Mestdagh- van der List van zorgen voor 1988 Cursus Astma en COPD Pt. werd gestuurd door arts Kracht en Cardio

Nadere informatie

Het Individueel Zorgplan

Het Individueel Zorgplan Het Individueel Zorgplan Bedreiging of Gezamenlijke Kans? Hans in t Veen, longarts STZ Expertise Centrum Astma & COPD h.intveen@sfg.nl Wat is een IZP? Het IZP is de dynamische set van afspraken van de

Nadere informatie

kijk. Naar mogelijkheden. Informatie over: COPD

kijk. Naar mogelijkheden. Informatie over: COPD kijk. Informatie over: COPD Naar mogelijkheden. Uw leven zo goed mogelijk oppakken met COPD. Laurens helpt u daarbij. In deze folder leest u meer over ons aanbod. meer dan zorg COPD is een verzamelnaam

Nadere informatie

Stap voor stap weer aan het werk

Stap voor stap weer aan het werk Stap voor stap weer aan het werk Re-integratie en diagnose van arbeidsbelastbaarheid Volwassenenrevalidatie Kinderrevalidatie Arbeidsrevalidatie Rijndam Rijndam is hét medisch geneeskundig revalidatiecentrum

Nadere informatie

Kansen en uitdagingen van de verpleegkundig specialist: profilering

Kansen en uitdagingen van de verpleegkundig specialist: profilering Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Geen Multidisciplinair symposium MS Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of

Nadere informatie

Behandelprogramma. Hartrevalidatie

Behandelprogramma. Hartrevalidatie Behandelprogramma Hartrevalidatie Iedereen is anders. Elke situatie is anders en elk herstelproces verloopt anders. Dat realiseren wij ons heel goed. Om u voorafgaand aan uw opname en/of behandeling bij

Nadere informatie

Revalidatie bij kanker

Revalidatie bij kanker Revalidatie Revalidatie bij kanker Vermoeidheid bij kanker BEHANDELING Revalidatie bij kanker Tijdens en na de behandeling van kanker kunt u allerlei klachten krijgen. Zo gaat onder andere uw conditie

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting De levensverwachting van mensen met een ernstige psychiatrische aandoening (EPA) is gemiddeld 13-30 jaar korter dan die van de algemene bevolking. Onnatuurlijke doodsoorzaken zoals

Nadere informatie

Derde Jaarcongres Zorgprogramma-ontwikkeling en e-health door klinisch psychologen en klinisch neuropsychologen UITNODIGING vrijdag 25 november 2011

Derde Jaarcongres Zorgprogramma-ontwikkeling en e-health door klinisch psychologen en klinisch neuropsychologen UITNODIGING vrijdag 25 november 2011 Derde Jaarcongres voor klinisch psychologen en klinisch neuropsychologen Zorgprogramma-ontwikkeling en e-health door klinisch psychologen en klinisch neuropsychologen UITNODIGING vrijdag 25 november 2011

Nadere informatie

Visie Ehealth Longfonds

Visie Ehealth Longfonds Visie Ehealth Longfonds Dit document beschrijft de visie en standpuntbepaling van het Longfonds in relatie tot E-health. En is de basis voor de ontwikkelde checklist voor toetsing van E-health initiatieven

Nadere informatie

KETENZORG CVA 181-011112

KETENZORG CVA 181-011112 KETENZORG CVA In deze folder geeft het Ruwaard van Putten Ziekenhuis u algemene informatie met betrekking tot de ketenzorg na de beroerte (= CVA (Cerebro Vasculair Accident) die u heeft gehad. Dit kan

Nadere informatie

Workshop. De talenten van de koks voor 5* zelfmanagement. Patiëntprofielen

Workshop. De talenten van de koks voor 5* zelfmanagement. Patiëntprofielen , Workshop De talenten van de koks voor 5* zelfmanagement Patiëntprofielen Ingrediënten van deze workshop Visie op zelfmanagement in het LAZ Talenten in kaart Mentality model Sneltest en Profiel Zelfmanagement

Nadere informatie

Oost 3. CVA (Cerebro Vasculair Accident)

Oost 3. CVA (Cerebro Vasculair Accident) Oost 3 CVA (Cerebro Vasculair Accident) 1 2 Inhoudsopgave Blz. Inleiding 4 Het onderzoek bij een CVA 4 De behandeling van een CVA 5 Belangrijke aandachtspunten 6 Hoe verloopt de verdere behandeling en

Nadere informatie

GEBROKEN HEUP MET ELKAAR WERKEN AAN HERSTEL

GEBROKEN HEUP MET ELKAAR WERKEN AAN HERSTEL GEBROKEN HEUP MET ELKAAR WERKEN AAN HERSTEL 288 Deze folder is een samenwerking van: Inleiding U bent via de Spoedeisende Hulp opgenomen in het Sint Franciscus Gasthuis met een gebroken heup. Waarschijnlijk

Nadere informatie

Workshop Spiegeltherapie in de praktijk

Workshop Spiegeltherapie in de praktijk Workshop Spiegeltherapie in de praktijk vrijdag 15 april 2011 Erasmus MC, Rotterdam a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord. Zonnehuisgroep Vlaardingen Ruimte om je thuis te voelen

Inhoud. Voorwoord. Zonnehuisgroep Vlaardingen Ruimte om je thuis te voelen Welkom Inhoud 03 04 06 08 09 11 12 Voorwoord Zorg en aandacht voor elkaar Zorg voor thuis Overzicht alle diensten Onze locaties Hoe u onze zorg aanvraagt Kom kennismaken! Voorwoord Zonnehuisgroep Vlaardingen

Nadere informatie

Revalidatie. Nederland

Revalidatie. Nederland Revalidatie Nederland Revalidatie richt zich op herstel of verbetering van mogelijkheden van mensen met blijvend lichamelijk letsel of een functionele beperking Wat is Revalidatie Nederland? Revalidatie

Nadere informatie

Zelfmanagement. bij zeldzame aandoeningen. juni 2012. Generiek zorgthema ten behoeve van zorgstandaarden voor zeldzame aandoeningen

Zelfmanagement. bij zeldzame aandoeningen. juni 2012. Generiek zorgthema ten behoeve van zorgstandaarden voor zeldzame aandoeningen bij zeldzame aandoeningen juni 2012 Generiek zorgthema ten behoeve van zorgstandaarden voor zeldzame aandoeningen Auteur: Drs. A.E.R.M. Speijer, VSOP Accordering door: Drs. J. Havers Senior Adviseur Landelijk

Nadere informatie

Gezondheids centrum. advies, therapie en behandeling door onze experts. Gezondheidscentrum Valkenhof

Gezondheids centrum. advies, therapie en behandeling door onze experts. Gezondheidscentrum Valkenhof Gezondheids centrum advies, therapie en behandeling door onze experts 1 Gezondheidscentrum Valkenhof Inhoud Verwijzing en vergoeding Fysiotherapie Diëtetiek Ergotherapie Logopedie Specialist ouderengeneeskunde

Nadere informatie

Hart voor je patiënt, goed in je vak, trots op je werk

Hart voor je patiënt, goed in je vak, trots op je werk Visie Verpleging & Verzorging VUmc 2015 Preventie Zorg plannen Pro-actief State-of-the-art zorg Samen Zorg uitvoeren Gezamenlijk verant wo or de lijk Screening & diagnostiek Efficiënt Zinvolle ontmoeting

Nadere informatie

Wat is Positieve gezondheid en wat kan het voor ouderen betekenen?

Wat is Positieve gezondheid en wat kan het voor ouderen betekenen? Beter Oud Worden in Amsterdam - 31 maart 2015 Wat is Positieve gezondheid en wat kan het voor ouderen betekenen? Dr. Machteld Huber, arts, senior-onderzoeker Louis Bolk Instituut, Driebergen www.louisbolk.nl

Nadere informatie

Behandeling en begeleiding voor mensen met een verstandelijke beperking. elk verhaal telt

Behandeling en begeleiding voor mensen met een verstandelijke beperking. elk verhaal telt Behandeling en begeleiding voor mensen met een verstandelijke beperking elk verhaal telt Alle specialisten onder één dak Een verstandelijke beperking kan samengaan met problemen op het gebied van gezondheid

Nadere informatie

Stroke Service Assen. Zorg op maat na een beroerte. stroke service

Stroke Service Assen. Zorg op maat na een beroerte. stroke service Stroke Service Assen Zorg op maat na een beroerte z z stroke service assen 1 Stroke Service Assen staat garant voor goede zorg aan inwoners van Assen en omstreken die getroffen zijn door een beroerte.

Nadere informatie

Werkt Guided Care in jouw huisartsenpraktijk? Resultaten van een pilot bij vijf Nederlandse huisartsenpraktijken. multi.

Werkt Guided Care in jouw huisartsenpraktijk? Resultaten van een pilot bij vijf Nederlandse huisartsenpraktijken. multi. Werkt Guided Care in jouw huisartsenpraktijk? Resultaten van een pilot bij vijf Nederlandse huisartsenpraktijken multi morbiditeit Nieuwe werkwijze voor mensen met meerdere chronische aandoeningen Werkt

Nadere informatie

Behandeling voor uw zelfstandigheid

Behandeling voor uw zelfstandigheid Behandeling voor uw zelfstandigheid Fysiotherapie Ergotherapie Diëtetiek Logopedie Behandeling of advies is vaak de oplossing Iedereen wil graag zo lang mogelijk thuis blijven wonen. Misschien geldt dit

Nadere informatie