De belichtingsdriehoek

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De belichtingsdriehoek"

Transcriptie

1 Workshop Dick Jeukens Leren en doen (LED) De uiteindelijke belichting op de foto van een scène, hoe donker of licht, wordt bepaald door een samenspel van het DIAFRAGMA, de SLUITERTIJD en de ISO LICHTGEVOELIGHEID. Denk aan een driehoek waarbij elk element een hoek inneemt en een gelijk effect heeft op de uiteindelijke belichting.

2 De belichtingsdriehoek LEREN EN DOEN (LED) INLEIDING De uiteindelijke belichting op de foto van een scène, hoe donker of licht, wordt bepaald door een samenspel van het DIAFRAGMA, de SLUITERTIJD en de ISO LICHTGEVOELIGHEID. Denk aan een driehoek waarbij elk element een hoek inneemt en een gelijk effect heeft op de uiteindelijke belichting. Tijdens dit project gaan wij gedetailleerd in op die drie aspecten. Diafragma Sluitertijd ISO Lichtgevoeligheid Het eind resultaat moet dan zijn dat u probleemloos de juiste instellingen op u camera kunt kiezen onder wat voor omstandigheid dan ook. DIAFRAGMA, HOE WERKT HET Van alle verschillende handmatige instellingen die je aan je camera kunt verrichten om een creatieve foto te maken is met het aanpassen van het diafragma relatief simpel een heel groot effect te bereiken. Deze tips gelden voor zowel compact camera s als spiegelreflexcamera s. Het verschil tussen de twee typen camera s zit vooral in de extremen die je kunt bereiken. WAT IS EIGENLIJK HET DIAFRAGMA? Het diafragma is één van de drie belangrijkste onderdelen van je camera waarmee je kunt beïnvloeden hoe een foto er uit komt te zien. De andere onderdelen die dit bepalen zijn de SLUITERTIJD (hoe lang valt het licht op de sensor) en de LICHTGEVOELIGHEID (de iso-waarde). Het diafragma is het onderdeel van de camera dat bepaalt hoeveel licht de film of digitale sensor bereikt. De werking ervan kun je eenvoudig zien met je hand. Als je je duim en wijsvinger op elkaar zet heb je een groot diafragma. Als je vervolgens je wijsvinger aan de binnenkant van je duim laat glijden wordt het gat waardoor licht valt steeds kleiner. Hetzelfde zie je met de pupil van je oog. Als je in een donkere ruimte bent is de pupil groter dan als je in een hele lichte omgeving bent. Pagina 1

3 De hoeveelheid licht die op de sensor valt bepaalt hoeveel scherptediepte er in de foto zit. Scherptediepte is de afstand waarbinnen het onderwerp op de foto scherp wordt weergegeven. Door te spelen met de diafragma waarde krijg je een volledig onscherpe achtergrond of juist, een volledig scherpe achtergrond en alles wat daar tussen in zit. En dat biedt dus mogelijkheden om creatief te fotograferen. Het diafragma werkt in stappen, elke stap heeft een halvering van het licht tot gevolg, en heeft een één-opéén relatie met de sluitertijd. Als je het diafragma kleiner maakt (minder licht), moet je om dezelfde belichting van het onderwerp te krijgen de sluitertijd verlengen. Laat het diafragma meer licht door dan moet de sluitertijd worden verkort om dezelfde belichting te krijgen. Zo heb je (afhankelijk van de hoeveelheid licht die beschikbaar is) de mogelijkheid om te kiezen voor een bepaalde scherptediepte van een scene. Diafragma wordt aangeduid met het f-getal. Dit is de brandpuntafstand (f) gedeeld door de diameter van het diafragma (D). Hieruit volgt een F-schaal die de stappen beschrijft van het diafragma: f/1 f/1.4 f/2 f/2.8 f/4 f/5.6 f/8 f/11 f/16 f/22 f/32 f/45 f/64 Elke stap naar rechts (in de fotografie vaak uitgedrukt met de term STOP of exposure value EV) betekent een halvering van de hoeveelheid licht die op de sensor valt. Elke stap naar links is een verdubbeling van de hoeveelheid licht die op de sensor valt. Het diafragma één stop kleiner maken, bijvoorbeeld van f/2.8 naar f/4, betekent dat je de sluitertijd één stap langer moet instellen om dezelfde hoeveelheid licht op de sensor te laten vallen. Welk diafragma je kunt bereiken wordt grotendeels bepaald DOOR DE LENS. Vanaf diafragma f/2.8 wordt er gesproken over een lichtsterke lens, dit zijn vaak de duurste lenzen in het assortiment van een fabrikant. Het maximum van een lens kan verschillen van f/22 tot soms zelfs f/32. Moderne camera s, waar het diafragma in de camera body wordt ingesteld, hebben een schaal met kleinere stappen van een halve stop maar vaker 1/3 stop. Om een hele stop te springen gaat het diafragma dan 3 plekken naar links of rechts. Voor 1/3 is gekozen, omdat de ISO lichtgevoeligheid ook met 1/3 stops gaat. Op moderne camera s zie je dus vaak deze schaal: f/1 f/1.1 f/1.2 f/1.4 f/1.6 f/1.8 f/2 f/2.2 f/2.5 f/2.8 f/3.3 f/3.5 f/4 f/4.5 f/5 f/5.6 f/6.3 f/7.1 f/8 f/9 f/10 f/11 f/13 f/14 f/16 f/18 f/20 f/22 Hoeveel scherptediepte je kunt bereiken wordt mede bepaald door de aanwezige hoeveelheid licht. Hoe hoger het f-getal, hoe meer van de scène scherp in beeld zal zijn. Als je op f/18 wilt fotograferen om de scene van voor tot achter scherp vast te leggen, dan zul je merken dat je bij donkere omstandigheden al snel een hele lange sluitertijd krijgt en dat een statief dan onontbeerlijk wordt. Dit is ook de reden waarom LANDSCHAPSFOTOGRAFEN eigenlijk bijna altijd met EEN STATIEF werken. De omstandigheden die voor hen interessant zijn (zonsondergangen, licht bij een storm) zijn altijd de Pagina 2

4 omstandigheden waarin de aanwezige hoeveelheid licht beperkt is en juist landschapsfotografen zijn altijd op zoek naar maximale scherpte in een scène en vereisen dus een zo klein mogelijk diafragma. KLEIN DIAFRAGMA (HOGE F WAARDE) Bij een kleiner diafragma (uitgedrukt in een hoge f/ waarde) valt er weinig licht op sensor en neemt de scherptediepte toe. Dit betekent bijvoorbeeld dat je in een landschap ook de achterste rij bomen scherp hebt. Doordat er door de kleinere opening minder licht op de film of lens valt neemt echter ook de sluitertijd toe. De lens moet het licht langer op de sensor laten vallen om de foto genoeg te belichten, er moet licht van verder weg in het beeld de lens bereiken. Hiermee neemt ook de kans toe dat je bewegingsonscherpte krijgt als je de camera beweegt. Een heel klein diafragma is bijvoorbeeld f/18 en f/22, maar we spreken al over klein bij rond de f/10. GROOT DIAFRAGMA (KLEINE F WAARDE) Bij een groter diafragma (uitgedrukt in een kleine f/ waarde) valt er juist veel licht op de lens en krijg je veel sneller onscherpte in de achtergrond van je foto. Hierdoor springt het onderwerp als het ware naar voren naar de kijker en geef je daarmee dus extra aandacht aan het onderwerp. Hoe meer je inzoomt, hoe groter het effect zal worden. Hoe groot het effect wordt is mede afhankelijk van DE LENS die je gebruikt, wat is de maximale diafragma opening van de lens, hoe lichtsterk is de lens. Over het algemeen geldt hoe lichtsterker (hoe lager de f waarde, hoe groter de diafragma opening) hoe duurder. Veel fabrikanten leveren een f/4 en een f/2.8 variant van een lens, de f/2.8 is altijd duurder. Het wordt met een groot diafragma extra belangrijk om op de goede plek scherp te stellen, het deel dat onscherp is wordt namelijk bepaald door het punt waarop je focust. Met een kleine f/ waarde wordt het kritiek om op het goede deel van het beeld scherp te stellen, want door de beperkte scherptediepte is er soms (vooral BIJ MACROFOTOGRAFIE) sprake van slechts enkele millimeters die scherp in beeld zijn. Goed focussen is dan erg belangrijk. Een vol open diafragma is bijvoorbeeld f/1.4 of f/2.8. De achtergrond is bewust onscherp gemaakt door een groot diafragma te kiezen, waardoor de aandacht op de bloesem wordt gelegd en niet op het Rijksmuseum erachter Pagina 3

5 In onderstaand voorbeeld zie je het verschil tussen verschillende diafragma waarden. Links met diafragma f/1.4 is alleen het onderwerp (net) scherp, de achtergrond is onscherp. Met diafragma f/5.6 is er al veel meer detail zichtbaar in de achtergrond, de tomaat springt er minder uit. Fotografen hebben een term om aan te geven dat de scherptediepte (eigenlijk het onscherpe deel van de foto) mooi is. Ze hebben het dan over een goede of slechte BOKEH, maar beter kun je spreken van een aangename of onaangename bokeh. Bokeh is afkomstig uit het Japans en benoemt de kwaliteit van de onscherpte. Over het algemeen wordt het het meest gewaardeerd als je bij een grote onscherpte kleine cirkeltjes kunt zien. Een voorbeeld daarvan zie je in onderstaande foto genomen in het Vondelpark in Amsterdam, de mugjes in het zonlicht zijn kleine cirkeltjes geworden: EEN MOOIE BOKEH OP F/2, DE MUGJES IN HET ZONLICHT ZIJN KLEINE CIRKELTJES GEWORDEN. Pagina 4

6 Het diafragma maakt gebruik van lamellen om een grotere of kleinere opening te bereiken. Deze lamellen liggen over elkaar heen, hoe meer lamellen worden gebruikt hoe hoger de kwaliteit van de onscherpte. Als er minder lamellen zijn gebruikt zie je dit in de bokeh terug, de rondjes zijn dan hoekiger. DIAFRAGMA-PRIORITEIT Zoals gezegd hoe een foto uit de camera komt wordt bepaald door drie factoren. Gelukkig hoef je je nu niet meteen met alle drie bezig te houden, veel camera s kennen een diafragma-prioriteit modus. In het geval van Canon camera s heet deze functie Av, bij Nikon A (check de handleiding van je camera). Door deze functie in te schakelen kun je met een instelwieltje of via het menu een f waarde selecteren waarbij de camera er zelf voor zorgt dat de goede sluitertijd er bij wordt gezocht zodat je foto niet wordt onderbelicht (te donker beeld) of wordt overbelicht (te fel beeld). Wil je de achtergrond onscherp hebben, kies dan voor waarden kleiner dan f/5.6 (afhankelijk van hoe ver je inzoomt). Voor veel scherptediepte kies voor waarden vanaf f/8-10. Je hebt vooral veel aan een lage f waarde als je vol inzoomt. Dan wordt het effect versterkt. Probeer bijvoorbeeld een rijtje paaltjes te vinden, stel de laagste f waarde van de lens in en mik op het eerste paaltje. Je zult dan zien dat de volgende paaltjes in de rij heel snel onscherp worden, afhankelijk van hoe ver ze van de camera zijn verwijderd. Zoals met alles wat met fotografie te maken heeft, het effect dat je kunt bereiken is erg afhankelijk van de situatie, dus probeer vooral te experimenteren. Probeer dezelfde foto op verschillende f waarden te maken en bekijk op je computer de verschillen en leer ervan hoe je het beste het gewenste effect kunt bereiken. OBJECTIEVEN De f waarden komen terug in de specificaties van objectieven (in het geval van compact camera s horen ze ook bij de camera), ze geven de maximum opening en minimum opening van het diafragma aan. Over het algemeen is het zo dat hoe lager het getal, hoe zwaarder en duurder de lens zal zijn. De afweging is kosten tegenover het langer met de hand (in tegenstelling tot een statief) kunnen schieten met weinig licht en de hoeveelheid onscherpte die je wilt bereiken. Zoals alles met fotografie, je kunt het zo duur maken als je wilt en alles is een compromis. Naast de scherpstel kwaliteiten van de lens is het bij de aanschaf van een lens belangrijk te weten wat de lichtsterkte van de lens is. Gelukkig zetten de fabrikanten dit duidelijk op de doos en de lens zelf. Een mm lens kent bijvoorbeeld de toevoeging f/ Dit betekent dat bij de grootste hoek van 28mm de maximale opening van het diafragma 3.5 is, bij de meeste inzoom op 135mm is dit nog maar f/5.6. Er zijn ook zoomlenzen met een vaste waarde over het hele bereik. Een mm f/2.8 lens heeft een maximale opening van f/2.8 op zowel 80mm als op 200mm. Het voordeel daarvan is dat je bij het inzoomen niets aan licht inlevert. Nadeel is wel dat ze (veel) duurder zijn, groter (meer glas gebruiken) en daarom ook meer wegen (glas is zwaar). Veel fabrikanten leveren een f/4 en een f/2.8 variant van de lens, vooral bij telelenzen, waardoor je afhankelijk van je budget en wensen een keuze kunt maken. De scherpte van het beeld wordt ook mede bepaald door het diafragma. Geen enkele lens heeft dezelfde scherpte van de maximale tot de minimale opening. Als je er een grafiek van tekent dan zie je een piek in het midden, hoe breder deze piek is hoe beter de lens. Er is een bepaald gedeelte van de lens waarbij je de Pagina 5

7 beste resultaten haalt. Fotografen kiezen er dan vaak voor om een lens af te stoppen, ze gaan een paar stapjes boven de maximale opening zitten (bijvoorbeeld f/4 in plaats van f/2) om maximale scherpte te bereiken. Hetzelfde geldt voor het beperken van lensfouten zoals vignetting en chromatische aberratie (paarse randjes langs het onderwerp, vooral zichtbaar bij hoge contrasten). DE BESTE SLUITERTIJD KIEZEN VOOR EEN FOTO Bij fotografie staat of valt alles met licht en belichting. Per slot van rekening betekent fotograferen schrijven met licht. Te weinig licht betekent dat je detail verliest (verdwijnt in zwart), te veel licht ook (verdwijnt in wit). De sluitertijd van de camera bepaalt hoeveel licht er op de sensor valt en dus ook hoeveel detail je in een foto ziet. Maar ook hoe scherp of onscherp de foto er uit komt te zien. Sluitertijd is daarmee één van de belangrijkste elementen in DE BELICHTINGSDRIEHOEK. Foto s worden gemaakt door het aanwezige licht voor een vooraf bepaalde tijd op een lichtgevoelig oppervlak te laten vallen. Vroeger was dat oppervlak film (de ASA waarde van de film bepaalde hoe lichtgevoelig het oppervlak was), tegenwoordig is dat een sensor waarbij de ISO WAARDE bepaalt hoe lichtgevoelig het oppervlak is. DEZE OPENGEWERKTE CAMERA LAAT GOED ZIEN HOE HET LICHT VIA DE LENS EN DE SPIEGEL NAAR DE ZOEKER WORDT GESTUURD. KLAPT DE SPIEGEL OMHOOG, DAN VALT HET LICHT OP DE SENSOR. Hoe lang het licht op dit oppervlak valt wordt bepaald door de sluitertijd. In een spiegelreflexcamera zit, zoals de naam al zegt, een spiegel. In eerste instantie dient deze om het licht dat door de lens valt in de zoeker te laten zien zodat je een compositie kunt maken en de belichting kunt instellen. Op het moment dat de Pagina 6

8 foto zelf gemaakt moet worden wordt de spiegel omgeklapt voor de tijdsduur van de ingestelde sluitertijd, en vervolgens klapt deze weer terug. Dat is het typische klik-klak geluid wat je hoort. De sensor is erg lichtgevoelig, de sluitertijd is daarom vaak maar heel kort, fracties van seconden. Sluitertijd wordt uitgedrukt in waarden zoals 1000, 640, 250, 20 etc. Dit betekent eigenlijk 1/640 seconde, 1/250 seconde, etc. Hoe hoger het getal, hoe sneller de sluiter weer dicht gaat en hoe minder licht er op de sensor valt. LICHTMETER Er is niet één juiste sluitertijd, de benodigde sluitertijd om een goed belichte en niet bewogen foto te krijgen wordt bepaald door de hoeveelheid aanwezig licht in een scène, de opening van het DIAFRAGMA en het gewenste effect. De sluitertijd hoef je niet te gokken, daar helpt de ingebouwde lichtmeter van de camera bij. In bijna elke stand op de camera, behalve de automatische stand, zie je als je de sluiterknop half indrukt (er zit wat weerstand voordat je hem helemaal doordrukt en hij een foto maakt) een balkje met een verticaal streepje eronder (bij spiegelreflex in de lens, bij compact camera s vaak op het scherm). Dit streepje geeft aan of de lichtmeter van de camera vindt dat de foto precies goed (gemiddeld 18% grijs in het beeld, streepje staat in het midden), onderbelicht (streepje aan de linkerkant van het midden) of overbelicht (aan de rechterkant van het midden) is. Over het algemeen geldt dat hoe duurder de camera is, hoe beter hij dit kan inschatten. Hoewel ook de toppers miskleunen afhankelijk van de omstandigheden en intentie van de fotograaf. Omdat de camera altijd belicht op gemiddeld 18% grijs in de foto krijg je over het algemeen foto s die redelijk wat details laten zien in de donkere delen en ook redelijk wat detail laten zien in de lichtere delen van de foto (wel afhankelijk van je onderwerp en het aanwezige contrast). Maar hierdoor loop je ook het risico s dat de mooie kleuren (bijvoorbeeld bij een zonsondergang) wat onderdrukt worden. Dit betekent dat zwart minder zwart wordt en wit minder wit. Dit is ook de reden waarom je bij foto s met SNEEUW bij perfecte belichting (volgens de lichtmeter van de camera) vaak ziet dat de sneeuw een beetje grijs wordt weergegeven. Pagina 7

9 OEPS, DEZE FOTO WAS ONDERBELICHT WAARDOOR ER EEN BLAUWE GLOED OVER DE FOTO KWAM. DOOR DE BELICHTING +1,75 STOP TE DOEN EN EEN WIT PUNT IN DE FOTO TE SELECTEREN WORDEN DE KLEUREN WEER ZOALS ZE ER IN HET ECHT UITZAGEN. Op de automatische stand zal de camera altijd op zoek gaan naar gemiddeld 18% grijs in het beeld. Dit is in de meeste gevallen ook de juiste belichting, de camera heeft een uitgebreide database van voorkomende situaties en schat aan de hand daarvan de juiste belichting in. Maar het kan toch lonen om zelf de belichting in te stellen of bij te stellen om meer controle uit te oefenen over de foto. Dit kan door te kiezen om iets onder te belichten of juist over te belichten afhankelijk van de situatie. Controleer de handleiding van de camera om te zien hoe je dat voor jouw camera kunt doen. Zelfs hiermee kun je al hele creatieve effecten bereiken. Bijvoorbeeld als je een zonsondergang fotografeert met een boom voor je in het beeld (een tegenlicht situatie) en je mikt eerst op de lucht om het licht te meten, je zorgt er voor dat hierop de sluitertijd wordt afgesteld en vervolgens maak je een compositie met de boom in beeld, dan zul je zien dat de boom sterk wordt onderbelicht (want je hebt de sluitertijd aangepast op fel licht) en krijg je een SILHOUET van de boom. BELICHTING INGESTELD OP DE LUCHT, ZODAT HET ONDERWERP ALS SILHOUET WORDT WEERGEGEVEN Pagina 8

10 ONDER-/OVERBELICHT Voor het METEN VAN HET LICHT maakt het dus wel uit waar je de lens op richt. Als je op een donker vlak richt om het licht te meten zal de camera het donkere deel naar het grijze midden willen halen, mik je op een licht stuk dan maakt hij juist het lichte deel neutraler grijs. Dit betekent dat als je een foto neemt waarin een groot donker vlak en een groot licht vlak voorkomt, zowel in de lichte als donkere delen minder details zichtbaar zullen zijn. Een camera kan minder contrastverschil vastleggen dan het menselijk oog kan waarnemen. Het DYNAMISCH BEREIK is beperkt. DRIE FOTO S MET VERSCHILLENDE BELICHTINGEN Dit krijg je bijvoorbeeld als je een kerk met een donkere kant in de schaduw en een felblauwe lucht op de foto wilt zetten. Het blauw trekt dan veel meer naar het wit, omdat er veel meer licht op de sensor moet vallen om het donkere deel met genoeg detail weer te geven. Er zit dan te veel verschil tussen donker en licht, dit verschil kan de (digitale) camera niet overbruggen, waar onze ogen dit wel kunnen. Je kunt er dan voor kiezen om de foto te onder- of overbelichten. Je kiest hiermee dan voor het lichte (onderbelichten) of juist voor het donkere deel (overbelichten). Je kiest er dan voor om het donkere deel donkerder te maken of het lichte deel lichter. Dat is een artistieke keuze. Maar soms kan het ook helpen als je het licht meet op het lichte deel en vervolgens dat iets overbelicht zodat je donkere deel gedetailleerder wordt. Je kunt hiermee proberen om een zo goed mogelijk evenwicht in de foto te krijgen qua belichting. Tenzij je natuurlijk juist veel contrast wilt hebben, zoals deze foto genomen in Leiden. Hier heb ik het licht gemeten in de lucht en omdat het stadhuis van Leiden vanaf deze kant helemaal in de schaduw lag zag je bijna geen detail meer in de originele foto. Door het contrast in een beeldbewerkingsprogramma nog net iets sterker te maken is zelfs al het detail verdwenen. Pagina 9

11 DOOR DE BELICHTING IN TE STELLEN OP DE LUCHT VERDWIJNT AL HET DETAIL UIT HET STADHUIS VAN LEIDEN Onder- of overbelichten wordt uitgedrukt in stops. Op de lichtmeter balk staat een -2, en +2 waarde. +1 Betekent 1 stop overbelicht. Vaak ga je bij onder- of overbelichten naar de hele waarden toe op de lichtmeter balk. Bijvoorbeeld bij sneeuw is het vaak nodig om 1 stop over te belichten. Dus je stelt de sluitertijd bij totdat het lichtmeter streepje bij de +1 staat. Er valt dan meer licht van de witte sneeuw op de sensor zodat het wit wit blijft en niet meer naar het neutrale grijs trekt. Veel fotografen onderbelichten standaard 1/3 stop (eerste streep links van het midden) om er voor te zorgen dat de witte delen net genoeg detail vasthouden en niet overbelicht worden, hoewel er ook mensen zijn die zeggen dat je bij het fotograferen in RAW formaat juist moet overbelichten, omdat het in de nabewerking makkelijker is details uit de lichte delen te halen dan uit de schaduwen. STILHOUDEN Hoe langer de sluitertijd is, hoe meer risico je loopt dat de foto bewogen is. Je moet namelijk de camera stil houden zo lang er licht op de sensor valt. Wordt de sluitertijd te lang, dan wordt de foto onscherp door de beweging in je handen als je de camera niet op een STATIEF hebt staan. Een ezelsbruggetje, om tot op zekere hoogte een scherpe foto te kunnen garanderen, is dat 1 gedeeld door de focale lengte van de lens de minimum sluitertijd is. Dus, als je met een mm zoomlens op 200mm fotografeert, dan moet je sluitertijd ruwweg 1/200s zijn om een beeld zonder onbedoelde bewegingsonscherpte te kunnen garanderen. De dichtstbijzijnde sluitertijd is dan 1/250s. Dit geldt zowel voor camera s met een crop sensor (met een verlengingsfactor van de focale lengte van 1.5x, 1.6x of 2x) als voor camera s met een full-frame (35mm) sensor. Pagina 10

12 Tot ongeveer 1/60s-1/30s kun je een lens meestal nog handmatig stil houden (ligt een beetje aan je techniek en hoe jong je bent), daarna is een stabiele ondergrond aan te raden. Met een 12mm lens heb je dus niet gegarandeerd scherpe beelden met een sluitertijd van 1/15s. Het kan wel, ik heb een paar foto s onder donkere omstandigheden die scherp zijn, maar het is geen standaard gegeven. Je kunt er voor zorgen dat met een relatief langzame sluitertijd de foto s toch scherp worden door jezelf of de camera tegen een muur aan te drukken of de camera op een muurtje of een prullenbak te plaatsen. Als je snel drie foto s achter elkaar neemt door de sluiter ingedrukt te houden is de middelste foto vaak scherp. Zo is onderstaande foto tot stand gekomen: VUURWERK MET EEN SLUITERTIJD VAN 1/13S GESCHOTEN, MAAR TOCH ONBEWOGEN Zoals je ziet, vooral met zoomlenzen met weinig licht wordt het een lastig verhaal foto s te nemen met de camera in de hand. Gelukkig hebben camerafabrikanten hiervoor de beeldstabilisatie techniek ontwikkeld. Hulpmiddelen als Image Stabilisation (IS, Canon) of Vibration Reducation (VR, Nikon) op lenzen kunnen helpen om toch iets af te wijken van dit ezelsbruggetje. Soms is bij gebruik van beeldstabilisatie wel 2 tot 3 LICHT STOPS winst te behalen, wat bij 1/250s zou betekenen dat je op 1/250s > 1/125s > 1/60s ook nog scherpte resultaten zou kunnen behalen. Je betaalt er echter wel een prijs voor, de lens is duurder en zwaarder. Pagina 11

13 Sommige camera s (alle Sony Alpha camera s en verschillende Olympus en Pentax camera s) hebben beeldstabilisatie standaard ingebouwd zitten om zich te onderscheiden van marktleiders Canon en Nikon. Dit betekent dat de genoemde nadelen voor deze camera s en lenzen niet gelden en dit maakt deze merken voor veel mensen interessant. SLUITERTIJD VERLENGEN OF VERKORTEN Afhankelijk van de benodigde sluitertijd voor een correcte belichting en om onscherpte door beweging tegen te gaan en je creatieve keuze heb je een snelle(re) of langzame(re) sluitertijd nodig. De sluitertijd wordt grotendeels bepaald door het aanwezige natuurlijke of kunstmatige (flits) licht. Afhankelijk daarvan kun je aanpassingen doen om tot de gewenste sluitertijd te komen. Als de sluitertijd te lang is om een onbewogen foto te krijgen, dan kun je er bijvoorbeeld voor kiezen de ISO waarde te verhogen of het diafragma verder te openen (lager f-getal, bijvoorbeeld f/4 in plaats van f/5.6) om meer licht op de sensor te laten vallen. ER WAS NIET VEEL LICHT, MAAR IK HEB ER TOCH VOOR GEKOZEN EEN DICHT DIAFRAGMA (F/22) IN TE STELLEN OM EEN LANGERE SLUITERTIJD TE KRIJGEN VOOR HET OPNEMEN VAN LICHTSTREPEN IN HET BEELD Is er juist te veel licht bijvoorbeeld MIDDEN OP EEN WARME ZOMERDAG dan kun je er juist voor kiezen om het diafragma verder te sluiten (een hoger f-getal, bijvoorbeeld f/8 in plaats van f/5.6) of indien je dan te veel scherptediepte krijgt een POLARISATIEFILTER of grijsfilter voor de lens te plaatsen om minder licht op de sensor te laten vallen. Alle instellingen op de camera hebben invloed op elkaar, ze vormen DE BELICHTINGSDRIEHOEK. Wil je je niet bezig hoeven houden met ISO en diafragma, maar wel creatief willen werken met de sluitertijd, dan kun je gebruik maken van de SLUITERTIJDPRIORITEIT stand op de camera (Tv bij Canon of S bij Nikon). Je Pagina 12

14 stelt dan een voorkeur in voor de sluitertijd, de camera zorgt er voor dat het juiste diafragma en eventueel ook de ISO waarde er bij wordt gezocht om deze sluitertijden ook mogelijk te maken. BEWEGING De sluitertijd bepaalt dus in grote mate of een foto bewegingonscherpte te zien geeft. Er zijn echter ook bedoelde effecten van bewegingsonscherpte, bijvoorbeeld het vastleggen van een snelle auto of snel stromend water in een waterval. Je kunt daarmee meer dynamiek in je foto brengen. MEEBEWEGEN MET DE AUTO (PANNING) GEEFT EEN ONSCHERPE ACHTERGROND. KIES EEN SLUITERTIJD ROND DE 1/100S ZODAT DE AUTOWIELEN NIET STILSTAAN, MAAR BEWEGING SUGGEREREN. Bij een snelle auto wil je de auto scherp vastleggen, maar de achtergrond mag best onscherp zijn. Door mee te bewegen met de auto en een relatief langzame sluitertijd te kiezen verandert de achtergrond in strepen die BEWEGING suggereren. Bij een waterval geeft een LANGE SLUITERTIJD het water een mistachtig effect waardoor de stroming van het water duidelijk in beeld wordt gebracht. Pagina 13

15 DOOR EEN HOOG DIAFRAGMA GETAL TE KIEZEN (F/22) WERD DE SLUITERTIJD TERUGGEBRACHT TOT 1.5S, WAARDOOR HET STROMEND WATER DYNAMISCHER KON WORDEN VASTGELEGD DAN MET EEN SNELLE SLUITERTIJD. Ook met stilstaande voorwerpen kun je toch een dynamische foto maken, zoals onderstaande foto waarbij ik tijdens het indrukken van de sluiterknop ook aan de zoom knop draaide. De sluitertijd van 1/15s zorgt er voor dat de beweging wordt vastgelegd. Pagina 14

16 Met de sluitertijd kun je meer creatieve effecten bereiken. Bijvoorbeeld door er voor te kiezen de sluitertijd te verlengen zoals bij onderstaande foto van een windmolentje: EEN LANGE SLUITERTIJD TOONT DE SNELLE BEWEGING VAN HET WINDMOLENTJE IN DE WIND Of door er juist bewust voor te kiezen de sluitertijd snel te maken en niet mee te bewegen met een sporter om het sportevenement of een andere manier te laten zien. DOOR DE SLUITERTIJD NIET AF TE STELLEN OP DE SPORTER, MAAR JUIST OP HET PUBLIEK VERTEL JE EEN VERHAAL MET DE FOTO Pagina 15

17 SLUITERTIJD IS EEN ENORM BELANGRIJK ELEMENT IN DE BELICHTINGSDRIEHOEK VOOR HET BEPALEN VAN HET UITEINDELIJKE RESULTAAT VAN DE FOTO. EEN IDEALE BELICHTING HOEFT NIET ALTIJD HET BESTE TE ZIJN VOOR DE FOTO, SOMS IS ONDERBELICHTEN OF OVERBELICHTEN BETER. AARZEL NIET OM VERSCHILLENDE BELICHTINGEN TE PROBEREN, BEKIJK WAT HET BESTE RESULTAAT GEEFT EN LEER ERVAN VOOR TOEKOMSTIGE SITUATIES. LICHTGEVOELIGHEID (ISO), EEN VERGETEN CAMERA INSTELLING Naast de sluitertijd en het diafragma is er nog één element (dat vaak vergeten wordt) op je digitale camera die de belichting beïnvloedt, de foto maakt. Dit is de ISO waarde (in het filmtijdperk ook wel bekend als de ASA waarde van een filmrolletje). Als we dan s avonds foto s wilden gaan maken kochten we een ASA400 rolletje. ASA heet dus ISO in de digitale fotografie en geeft aan hoe snel de sensor reageert op het licht dat door de lens op de sensor valt. Een lage waarde (50 of 100) geeft aan dat het relatief lang duurt om een foto te maken, een hoge waarde (400, 800, 1600) geeft aan dat het relatief kort duurt om een foto te maken. Maar hoe lang het echt duurt hangt af van de hoeveelheid aanwezig licht en het diafragma. Net zoals bij het wijzigen van de sluitertijd of diafragma kun je ook met ISO waarde een stop winnen of verliezen. Elke stap naar rechts (100, 200, 400, 800, 1600, 3200) levert 1 stop extra licht op. Elke stap naar links kost een stop licht. OP ISO 400 KRIJG JE DRIE STOPS WINST, WAARDOOR SCHERPE FOTO S MAKEN IN EEN DONKERE KERK WAT MAKKELIJKER WORDT Pagina 16

18 Dit betekent dat we met ISO kunnen gaan compenseren. Als je er bijvoorbeeld voor hebt gekozen om een foto te maken met F/8 (omdat dit de juiste scherptediepte oplevert) en je sluitertijd blijkt 1/30s met een 100mm Macro lens te zijn, dan loop je sterk de kans dat je foto er bewogen uit komt (ezelsbruggetje is: sluitertijd moet minimaal 1/mm lens zijn, dus 1/100 in dit geval). Door de ISO waarde van 100 naar 200 op te schroeven komen we nu op 1/60s uit, schroeven we hem verder op naar 400, dan komen we een stop verder op de gewenste 1/100s sluitertijd uit. Natuurlijk kun je ook het diafragma iets wijder maken om aan de gewenste sluitertijd te komen, maar dan verliezen we scherptediepte in de foto. Spelen met de ISO waardes is ook ideaal als de omstandigheden niet geschikt zijn voor het gebruik van een flitser (bijvoorbeeld bij een bruiloft in een kerk) RUIS ISO is dus een ideale manier om bij minder licht toch de gewenste foto te maken. Zoals met alles heeft echter elk voordeel ook een nadeel. De lichtgevoeligheid van de sensor neemt toe, maar je loopt ook meer risico op ruis in de foto, digitale foutjes. Afhankelijk van de kwaliteit van de sensor in de camera zie je ruis toenemen vanaf ongeveer ISO 400. Sommige camera s zijn wat gevoeliger hiervoor dan anderen en het is in vergelijkende tests dan vaak ook een belangrijk punt. De ruisgevoeligheid bepaalt mede hoe lang je in de schemering of binnen zonder statief door kunt blijven fotograferen en toch acceptabele resultaten kunt krijgen. Een voorbeeld van wat ruis doet zie je hieronder. De digitale ruis zie je vooral duidelijk in de wat donkere delen van de foto en aan de randen. Er zitten lichte pixels tussen de donkere pixels, waardoor het kleurverloop daar wat minder mooi wordt. Toch vind ik het resultaat heel acceptabel als je bedenkt dat dit ISO 1250 is. Vooral op dit kleinere formaat is er eigenlijk geen probleem. En het past ook wel bij het oude kanon. ONDERSTAANDE FOTO IS GENOMEN MET EEN 85MM LENS, DIAFRAGMA F/2 OP 1/100S IN EEN DONKERE MUSEUMRUIMTE. MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR ISO 1250 IN TE STELLEN OP MIJN CANON EOS 30D. Pagina 17

19 Voor een aantal mensen is ruis zelfs helemaal geen nadeel. Het geeft de foto een effect mee dat wel wat weg heeft van afdrukken op film en dat kan onder bepaalde omstandigheden dus ook heel goed werken. Onderstaande foto bijvoorbeeld heeft door de beperkte ruis op ISO 500 en de zwart-wit bewerking een echte film look. Onderstaande foto is op slechts ISO 640 geschoten, maar doordat dit al een erg donkere ruimte was en door de bewerking is er erg veel ruis naar voren gekomen. Toch heeft dit ook wel wat, het lijkt wel een beetje op een houtskooltekening. Dus ondanks dat het vaak wordt gezien als nadeel kan het ook een voordeel zijn in de creatieve bewerking en kun je het dus ook creatief gaan inzetten. GENOMEN OP F/4 MET EEN SLUITERTIJD VAN 1/25S OP ISO 640. VOLGENDE KEER KAN HET DIAFRAGMA WEL TWEE STOPS WIJDER ZODAT DE ISO WAT MINDER KAN WORDEN Pagina 18

20 Er zijn camera s die een speciaal ruisreductie programma hebben. Dan neemt de camera twee foto s en past een ingewikkeld algoritme toe om zo min mogelijk ruis op te foto te geven. Een goedkopere optie (en beter doseerbaar) is het gebruik van een beeldbewerkingsprogramma. We zijn niet voor niets digitaal bezig. Er zijn veel verschillende applicaties die kunnen helpen bij het verminderen van de digitale ruis. De meeste beeldbewerkingsprogramma s hebben hier wel ergens een optie voor. De een wat effectiever dan de andere natuurlijk, vaak bepaald door de prijs van het pakket. CONCLUSIE Meestal zul je gewoon op ISO 100 (sommige camera s hebben standaard 80 of zelfs 50) schieten. Eigenlijk kom ik bijna nooit hoger dan ISO , ik grijp dan toch al snel naar een statief. De foto s in dit artikel zijn eigenlijk een beetje een uitzondering, het museum en de kerk waar we waren stelden (begrijpelijkerwijs) geen prijs op een statief. Laat je ook niet gek maken door de extremen die een camera kan bereiken (1600! 3200!), er zijn maar erg weinig toepassingen waar je zulke extreme waarden nodig hebt en vaak kun je dat dan beter oplossen met een flitser of statief. Waarom toeleggen op de kwaliteit als je hiermee veel betere resultaten kunt bereiken. Maar het blijft enorm handig om zomaar voor niets 2 4 stops extra uit een camera te persen met een kleine aanpassing van de instellingen. Vroeger moest je daar toch minimaal je filmrolletje voor wisselen. Bron: Digitale Fotografietips Kenneth Verburg Dick Jeukens Tel.: Pagina 19

21 Bijlagen: Belichting Belichtingstijd of Sluitertijd Bokeh Brandpuntsafstand Crop-factor Diafragma (optica) Digitale fotografie Image Sensor ISO Objectief Scherptediepte Sensor Pagina 20

Diafragma, hoe werkt het

Diafragma, hoe werkt het Diafragma, hoe werkt het DOOR KENNETH VERBURG IN BASISCURSUS - 172 REACTIES Onderdeel van de serie 1. Basiskennis Starten met een spiegelreflexcamera Diafragma, hoe werkt het De beste sluitertijd kiezen

Nadere informatie

Basisbegrippen in de fotografie

Basisbegrippen in de fotografie Basisbegrippen in de fotografie Met betrekking tot belichting Aanleiding: De aanleiding voor het houden van deze presentatie zijn de verzoeken die gedaan zijn tijdens de introductie op de eerste clubdag

Nadere informatie

Fotograferen op P, Av, Tv of M? Welke stand wanneer?

Fotograferen op P, Av, Tv of M? Welke stand wanneer? Fotograferen op P, Av, Tv of M? Welke stand wanneer? Je camera heeft een aantal voorkeuze modi waarmee je de camera op verschillende manier kunt laten werken. De P, Av, Tv en M standen zijn hierbij de

Nadere informatie

BASIS FOTOGRAFIE BASISBEGRIPPEN

BASIS FOTOGRAFIE BASISBEGRIPPEN BASIS FOTOGRAFIE In fotografie draait alles om 2 eenvoudige zaken: het beschikbare licht (dat je wil vastleggen als foto op je film of sensor) de lens die je gebruikt om dit licht te manipuleren. Bij het

Nadere informatie

Macro fotografie De eerste is de scherpstelafstand van de lens De tweede belangrijke waarde is de reproductiefactor

Macro fotografie De eerste is de scherpstelafstand van de lens De tweede belangrijke waarde is de reproductiefactor Macro fotografie is volgens velen één van de moeilijkst uit te voeren vormen van fotografie doordat je zo dicht op je onderwerp zit en dat je diafragma ver open is je slechts enkele millimeters hebt om

Nadere informatie

fotografie Aquarium Er E n r ö ö Dob Do ro r n o yi 23-1-2014 1

fotografie Aquarium Er E n r ö ö Dob Do ro r n o yi 23-1-2014 1 Aquarium fotografie Ernö Dobronyi 23-1-2014 1 Onderwerpen Hardware Welke camera Welke objectief Welke flitser Welke hulpmiddelen De theorie Beeldvorming Witbalans Reflectie Compositie Pauze De praktijk

Nadere informatie

Tips voor avondfotografie

Tips voor avondfotografie Tips voor avondfotografie digitalefotografietips.nl Veel fotografen bergen hun camera op na het vastleggen van een mooie zonsondergang. Maar eigenlijk begint het daarna pas, in ieder geval voor het onderwerp

Nadere informatie

Welkom op deze Fotocursus

Welkom op deze Fotocursus Welkom op deze Fotocursus 1 DIGITALE FOTOCURSUS Fons Strijbosch www.footoos.nl fons@footoos.nl 0653 847682 2 LESONDERDELEN 3 LESONDERDELEN Camera techniek (instellingen) 3 LESONDERDELEN Camera techniek

Nadere informatie

De voordelen van de belichtingsregelingen onder creatief gebruik zijn in de meeste gevallen een juist belichte en creatievere foto.

De voordelen van de belichtingsregelingen onder creatief gebruik zijn in de meeste gevallen een juist belichte en creatievere foto. Belichtingsregelingen: Creatief gebruik Dit tweede deel, over het programmakeuzewiel, behandelt het creatief gebruik van belichtingsregelingen. Deze geavanceerde belichtingsregelingen zijn tegenwoordig

Nadere informatie

E-pages van Beterelandschapsfoto

E-pages van Beterelandschapsfoto E-pages van Beterelandschapsfoto Waarom E-pages Omdat wij vinden dat het volgen van een workshop alleen wat weinig is. Omdat wij vinden dat de E-pages een toevoeging aan de workshops zijn. Afhankelijk

Nadere informatie

Belichting. Bepaal je ISO-waarde altijd nadat je de diafragma en sluitertijd hebt bepaald.

Belichting. Bepaal je ISO-waarde altijd nadat je de diafragma en sluitertijd hebt bepaald. Belichting Sluitertijd 1/4 1/8 1/15 1/30 1/60 1/125 1/250 1/500 Diafragma 2.8 4 5.6 8 11 16 22 32 ISO ruis geen ruis 3200 1600 800 400 200 100 lichter donkerder Bepaal je ISO-waarde altijd nadat je de

Nadere informatie

Bij de meeste camera s is de keuze van de belichtingsregelingen met een zogenaamd programmakeuzewiel

Bij de meeste camera s is de keuze van de belichtingsregelingen met een zogenaamd programmakeuzewiel Belichtingsregelingen: Basisgebruik Bij de meeste camera s is de keuze van de belichtingsregelingen met een zogenaamd programmakeuzewiel I uitgevoerd. De uitleg over functies wordt in twee delen gebracht,

Nadere informatie

Fotografie Basiskennis! 13 september 2005 Door Augustijn Buelens & Jeff Ceuppens

Fotografie Basiskennis! 13 september 2005 Door Augustijn Buelens & Jeff Ceuppens Fotografie Basiskennis! 13 september 2005 Door Augustijn Buelens & Jeff Ceuppens Fotografie de basiskennis! Waarom? Analoog of digitaal blijft gelijk! Basiskennis is onontbeerlijk! Beter inzicht in wat

Nadere informatie

Licht Belichting Lichtmeting

Licht Belichting Lichtmeting Licht Belichting Lichtmeting PUNTJES VOORAF 29 april 2015 Kees van Gageldonk 2 Inhoud Licht Algemene inleiding Belichting Inleiding Conclusie Correctiemogelijkheden Lichtmeting Inleiding Dynamisch bereik

Nadere informatie

Personen bij weinig licht

Personen bij weinig licht Personen bij weinig licht Camera in auto-stand: van zodra er iets minder licht is, klapt de interne flits open en gaat deze af Flitslicht is soms nuttig (zie volgend thema), maar vaak krijg je betere resultaten

Nadere informatie

Fotografie: van opname tot archivering deel 1. Bruno Vandermeulen

Fotografie: van opname tot archivering deel 1. Bruno Vandermeulen Fotografie: van opname tot archivering deel 1 Bruno Vandermeulen 6 7 8 9 10 11 12 1 3 Wat is een camera? Zwarte doos: camera obscura Sensor Sluiter Objectief Diafragma Sensor Pixels Grootte 15 16 Camera

Nadere informatie

HDR- FOTOGRAFIE. Inleiding. Het digitale beeld - Bijlage

HDR- FOTOGRAFIE. Inleiding. Het digitale beeld - Bijlage HDR- FOTOGRAFIE Inleiding Wanneer je door de zoeker van je al dan niet spiegelreflex camera kijkt en een prachtige scène hebt waargenomen en vastgelegd, dan is er naderhand soms enige teleurstelling wanneer

Nadere informatie

Creatief met tegenlicht fotograferen

Creatief met tegenlicht fotograferen Creatief met tegenlicht fotograferen Normaal gesproken zorgt een fotograaf ervoor dat het licht, de zon, aan de zijkant of achter de fotograaf is. Hierdoor is het onderwerp goed belicht en zie je veel

Nadere informatie

Instellingen. Afbeelding 3.1 Boven op een spiegelreflexcamera. draaiknop waarmee de M-stand kan worden ingesteld.

Instellingen. Afbeelding 3.1 Boven op een spiegelreflexcamera. draaiknop waarmee de M-stand kan worden ingesteld. Instellingen 3 Hoe geavanceerd de camera ook is, met mondfotografie zijn de beste resultaten te bereiken door manueel te werken. Dit hoofdstuk zal dat duidelijk maken. Omdat de instelling van de verschillende

Nadere informatie

Productfotografie in je eigen thuisstudio

Productfotografie in je eigen thuisstudio Productfotografie in je eigen thuisstudio Kenneth Verburg De feestdagen zitten er weer aan te komen en dus vallen er wekelijks tientallen folders met aanbiedingen door de brievenbus waarin de laatste producten

Nadere informatie

CAMERA EN ACCESSOIRES

CAMERA EN ACCESSOIRES HISTOGRAM Het histogram Het histogram bestaat uit een grafiek die over het algemeen vaak in de vorm van een heuvel is getekend. Hij is voor elke foto anders en laat zien hoe de verdeling van licht en donker

Nadere informatie

Welkom op de avond Basistechniek camera. Gerrit Valkenwoud

Welkom op de avond Basistechniek camera. Gerrit Valkenwoud Welkom op de avond Basistechniek camera Gerrit Valkenwoud 1 Basistechniek camera Nodig om je te onderscheiden van de kiekjesmaker Geeft beter voorspelbare foto s Alleen te leren door veel te doen Lees

Nadere informatie

7 tips voor het fotograferen in een donkere kerk

7 tips voor het fotograferen in een donkere kerk 7 tips voor het fotograferen in een donkere kerk Elja Trum Als je foto's moet maken in een donkere kerk (bijvoorbeeld tijdens een huwelijk, doop of communie) is dat een uitdaging. Indirect flitsen kan

Nadere informatie

WERKEN MET DE FLITSER

WERKEN MET DE FLITSER WERKEN MET DE FLITSER Workshop Dick Jeukens Leren en doen (LED) Bijna iedereen heeft een ingebouwde flitser op zijn camera en de wat serieuzere fotograaf is al snel in het bezit van een (externe) reportageflitser.

Nadere informatie

Cursus Fotografie Les 2. Nu aan de slag

Cursus Fotografie Les 2. Nu aan de slag Cursus Fotografie Les 2 Nu aan de slag 1 Wat hebben we ook al weer gedaan... Verschillende standen Witbalans Grootst mogelijk? 2 Opdracht van de vorige keer Invullen vragenlijst 5 foto s maken met verschillende

Nadere informatie

Algemene Camera techniek

Algemene Camera techniek Mei 2010 Algemene Camera techniek Een camera zonder geheimen G.van Koppen Wat komt er aan bod... De camerafamilie Compact vs. Spiegelreflex (DSLR) Invloed van sluiter, diafragma en ISO Scherptediepte Lichtmeting

Nadere informatie

Cursus fotografie les 4. De computer les

Cursus fotografie les 4. De computer les Cursus fotografie les 4 De computer les Wat bepaalt de belichting? ISO Belichtingstijd Diafragma Extra (flits) licht 2 Verband ISO-Belichtingstijd-Diafragma ISO Diafragma Belichtingstijd 3 Voorbeeld van

Nadere informatie

SCHERPTE? Scherpte in de fotografie en wat het doet in je foto?

SCHERPTE? Scherpte in de fotografie en wat het doet in je foto? SCHERPTE? Scherpte in de fotografie en wat het doet in je foto? HET GEBRUIK VAN SCHERPTE OF JUIST ONSCHERPTE Scherpte in het algemeen benadrukt iets Onscherpte laat iets in de achtergrond of voorgrond

Nadere informatie

8 tips voor lichtmeting

8 tips voor lichtmeting 8 tips voor lichtmeting met de camera Han Sieveking Whitepapers 2014 Fotoacademie MISSION STATEMENT De Fotoacademie leidt op inspirerende wijze een student op tot een bewuste, zelfstandige (beroeps)fotograaf

Nadere informatie

Figuur 1: gekleurde pixels op een digitale sensor

Figuur 1: gekleurde pixels op een digitale sensor Wat zijn megapixels en waarom moet ik mij daar druk om maken? De afgelopen jaren zijn alle camera fabrikanten bezig geweest met een zogenaamde Megapixel oorlog. De ene fabrikant adverteerde met de nieuwste

Nadere informatie

Reader 37. Workshop Fotografie. September 2007 Mediatheek Moller Tilburg

Reader 37. Workshop Fotografie. September 2007 Mediatheek Moller Tilburg Reader 37 Workshop Fotografie September 2007 Mediatheek Moller Tilburg 2 Inhoudsopgave 1 Theorie van fotografie.. 4 1.1 Diafragma en sluitertijd. 4 1.2 Pixels. 8 1.3 Bestandgrootte.. 9 1.4 Scherpte/diepte.

Nadere informatie

Scherpte in de fotografie

Scherpte in de fotografie Scherpte in de fotografie Uitleg clubavond 6 September 2012 Herman Boom Waar gaat deze presentatie over? Wat is scherpte Wel Hoe mensen scherpte ervaren Wat beinvloedt scherpte - een beetje begrip Een

Nadere informatie

thema sport Sportfotografie Hoe doe

thema sport Sportfotografie Hoe doe thema sport Sportfotografie Hoe doe 1 Sportfotografie is een vorm van fotografie die niet door zo heel veel amateurfotografen wordt beoefend. En dat is jammer, want het is erg leuk om te doen. Heeft u

Nadere informatie

Hoe maak je een HDR-foto?

Hoe maak je een HDR-foto? Hoe maak je een HDR-foto? De eerste vraag is natuurlijk; wat is HDR. HDR staat voor High Dynamic Range en betekent niets meer en minder dat je gewoon een heel groot verschil van donker naar licht in je

Nadere informatie

Workshopvoorbereiding

Workshopvoorbereiding Het klikt in de natuur e-book natuurfotoworkshop Workshopvoorbereiding www.natuurfotoworkshop.nl Voorbereiding op de workshop natuurfotografie Bij het geven van de natuurfotoworkshops merken we dat er

Nadere informatie

Tien tips voor vuurwerk fotograferen

Tien tips voor vuurwerk fotograferen Tien tips voor vuurwerk fotograferen maandag 28 december 2015, 13:31 door Nando Harmsen 5198x gelezen 4 reacties Met het inluiden van het nieuwe jaar zal er weer veel vuurwerk afgeschoten worden. Van simpel

Nadere informatie

Uitgebreid naslagwerk bij. Fotografie Workshop. door. Boukje Canaan

Uitgebreid naslagwerk bij. Fotografie Workshop. door. Boukje Canaan Uitgebreid naslagwerk bij Fotografie Workshop door Boukje Canaan Inzoomen/dichtbij halen Weinig mensen realiseren zich dat ze met een zoom een prachtig instrument in handen hebben voor het maken van portretten.

Nadere informatie

Extra Thema: Manueel fotograferen De M-stand

Extra Thema: Manueel fotograferen De M-stand Extra Thema: Manueel fotograferen De M-stand Diafragmavoorkeur (A/Av) Hebben we tot nu toe gebruikt om stilstaande onderwerpen te fotograferen Halfautomatisch: jij het f-getal, camera berekent nodige sluitertijd

Nadere informatie

7 stappen naar een onscherpe achtergrond

7 stappen naar een onscherpe achtergrond 7 stappen naar een onscherpe achtergrond Door gebruik te maken van een onscherpe achtergrond kun je de aandacht in je beeld volledig op het onderwerp leggen. Het is een veel gebruikte methode onder fotografen

Nadere informatie

Workshopvoorbereiding

Workshopvoorbereiding Het klikt in de natuur e-book natuurfotoworkshop Workshopvoorbereiding www.natuurfotoworkshop.nl Voorbereiding op de workshop natuurfotografie Bij het geven van de natuurfotoworkshops merken we dat er

Nadere informatie

Natuurfotografie. Kijken, zien en dán pas fotograferen. Luc Hoogenstein

Natuurfotografie. Kijken, zien en dán pas fotograferen. Luc Hoogenstein Natuurfotografie Kijken, zien en dán pas fotograferen Luc Hoogenstein Wat is een natuurfotograaf? Een natuurfotograaf is iemand die natuur fotografeert, met respect voor de natuur. Hoe doe je dat? Begrijp

Nadere informatie

Wat is dynamisch bereik?

Wat is dynamisch bereik? Wat is dynamisch bereik? = Bereik aan helderheden dat camera kan registreren Groter dynamisch bereik = meer details Zowel details in schaduwen als in highlights (landschap) Sensor en ADC Diodes op klassieke

Nadere informatie

SCHERPTEDIEPTE EN EXPOAPERTURE 2

SCHERPTEDIEPTE EN EXPOAPERTURE 2 SCHERPTEDIEPTE EN EXPOAPERTURE 2 Inleiding Een aantal factoren speelt een rol bij het maken van een goede foto. In de eerste plaats het onderwerp en dan vooral de manier waarop het onderwerp is ingekaderd.

Nadere informatie

LOREO MACRO 3D LENS. Tips voor het gebruik

LOREO MACRO 3D LENS. Tips voor het gebruik LOREO MACRO 3D LENS Tips voor het gebruik De Loreo 3D Macro Lens biedt een unieke mogelijkheid voor het maken van macrofoto s in 3D. Net als elke macrolens vergt ook de Loreo een doordachte aanpak voor

Nadere informatie

Uitleg opnamens met een digitale camera

Uitleg opnamens met een digitale camera Uitleg opnamens met een digitale camera Telescopen Telescoop 152mm William Optics van volkssterrenwacht Orion. Op dit moment staat de telescoop in gesteld voor naar de zon te kijken. Aan de voorkant van

Nadere informatie

Lenzen. Welke lens moet ik kiezen en voor welk doel?

Lenzen. Welke lens moet ik kiezen en voor welk doel? Lenzen Welke lens moet ik kiezen en voor welk doel? Soorten lenzen Zoom lenzen (b.v. 24-70mm) Superzooooom lenzen (b.v. 18-300mm) Vast lenzen (b.v. 50mm) Soorten lenzen Macro lenzen (b.v. 100mm) (Super)

Nadere informatie

Goed belicht. Diafragma, sluitertijd en ISO-waarde

Goed belicht. Diafragma, sluitertijd en ISO-waarde Goed belicht Diafragma, sluitertijd en ISO-waarde INLEIDING Voor fotograferen heb je licht nodig. Licht dat via de lens op een beeldsensor valt. (Heel lang geleden, toen er nog geen sensors waren, moest

Nadere informatie

OPDRACHTKAART. Thema: AV-technieken. Fotografie 2. De fotocamera AV-01-02-01. Voorkennis: Geen

OPDRACHTKAART. Thema: AV-technieken. Fotografie 2. De fotocamera AV-01-02-01. Voorkennis: Geen OPDRACHTKAART AV-01-02-01 De fotocamera Voorkennis: Geen Intro: We kunnen fotocamera s verdelen in twee grote groepen, namelijk analoge camera s en digitale camera s. Door middel van deze opdracht krijg

Nadere informatie

Scherptediepte. Scherpte diepte wordt dikwijls weergegeven als 'DOF' (DepthOf Field)

Scherptediepte. Scherpte diepte wordt dikwijls weergegeven als 'DOF' (DepthOf Field) Scherptediepte. Scherpte diepte wordt dikwijls weergegeven als 'DOF' (DepthOf Field) Eerst en vooral een kleine herhaling: Het Diafragma of Lensopening. Als je de technische specs van je lens bekijkt,

Nadere informatie

Welkom workshop Portretfotografie

Welkom workshop Portretfotografie Welkom workshop Portretfotografie Agenda dag 1 10.00 uur 10.30 uur Ontvangst 10.30 uur 12.00 uur Kennismaking voorstelronde + Theorie deel 1 12.00 uur 13.00 uur Lunch 13.00 uur 14.00 uur Theorie deel 2

Nadere informatie

7 tips voor zwart-wit fotografie

7 tips voor zwart-wit fotografie 7 tips voor zwart-wit fotografie Een zwart-wit foto heeft nog steeds veel aantrekkingskracht op mensen. Sinds kort ligt de tweede editie van mijn boek Digitale Fotografie: Zwart-wit in de winkel. Een goede

Nadere informatie

Nachtfotografie. de nacht geeft haar geheimen prijs. G. van Koppen

Nachtfotografie. de nacht geeft haar geheimen prijs. G. van Koppen Nachtfotografie de nacht geeft haar geheimen prijs G. van Koppen Nachtfotografie? Bij nachtfotografie wordt het onderwerp niet door direct zonlicht verlicht. Het tijdstip is vanaf het moment dat de zon

Nadere informatie

SENSOR op stof en vlekken controleren

SENSOR op stof en vlekken controleren SENSOR op stof en vlekken controleren Camera: Jpeg. Om sneller te kunnen kijken op de computer. ISO op 100. Brandpuntsafstand 50 mm of meer. Scherpinstelling op handmatig (MF). a. Effen wit vel: Scherpstelling

Nadere informatie

Het fotograferen van een zonsondergang of. een foto maken met.

Het fotograferen van een zonsondergang of. een foto maken met. Het fotograferen van een zonsondergang of. een foto maken met. Het gaat niet om de zonsondergang! Niet te ver inzoomen! Kleurgebruik en bewolking Witbalans Indrukwekkende skylines Slow sync Extra aandachtspunten

Nadere informatie

Belichtingsregelingen: Introductie

Belichtingsregelingen: Introductie Belichtingsregelingen: Introductie In een aantal afleveringen worden de meest toegepaste belichtingregelingen bij digitale camera s behandeld. De afleveringen sluiten aan op de presentaties Basiskennis

Nadere informatie

Fotografie Pro 1 SCHERPTEDIEPTE

Fotografie Pro 1 SCHERPTEDIEPTE centrum voor VOLWASSENENONDERWIJS Heusden - Zolder Fotografie Pro 1 SCHERPTEDIEPTE Uitgegeven door het CVO Heusden-Zolder Auteur: Rebecca Dekleermaeker Copyright 2010 CVO - All rights reserved http://www.cvohz.be

Nadere informatie

Fotografie tips voor betere landschapsfoto's

Fotografie tips voor betere landschapsfoto's Fotografie tips voor betere landschapsfoto's Dit artikel geeft je 10 praktische fotografie tips omtrent compositie, camera instellingen en belichting, die je zullen helpen betere landschapsfoto's te maken.

Nadere informatie

FOTOGRAFIE

FOTOGRAFIE FOTOGRAFIE WWW.I-LEARNING.BE Witbalans Het zal vast wel eens voorgekomen zijn dat je een foto maakte die veel te geel was. Je maakte een foto bij verlichting wanneer het donker was en vervolgens bleken

Nadere informatie

Programma s, onderwerpsstanden en andere instellingen voor de D600

Programma s, onderwerpsstanden en andere instellingen voor de D600 Programma s, onderwerpsstanden en andere instellingen voor de D600 2 programma s, onderwerps standen en andere instellingen voor de d600 o 70 mm, 30 s, f 9 De instellingen die in dit hoofdstuk besproken

Nadere informatie

Het doel. is om een eerste inzicht te geven in de basis van de digitale fotografie.

Het doel. is om een eerste inzicht te geven in de basis van de digitale fotografie. De Basis 1 Het doel is om een eerste inzicht te geven in de basis van de digitale fotografie. Hoe je het juiste objectief moet kiezen, op welke wijze je de basisfuncties van je camera optimaal kan instellen.

Nadere informatie

De apparatuur die je nodig hebt

De apparatuur die je nodig hebt Dichterbij met macro Met close-up- of macrofotografie gaat er een compleet nieuwe wereld open voor jou en je EOS. Alledaagse objecten veranderen voor het oog van je camera in fascinerende onderwerpen.

Nadere informatie

Ruud Gort www.zienwateris.nl contact@zienwateris.nl 06-24670522

Ruud Gort www.zienwateris.nl contact@zienwateris.nl 06-24670522 Het 5 stappenplan voor het gebruik van Nikon D3100 spiegelreflex camera: Bij elke camera is er een onderverdeling van hoofdonderdelen en aanvullingen. In deze handleiding wil ik in 5 stappen de basis,

Nadere informatie

Minicursus Digitale fotografie

Minicursus Digitale fotografie Minicursus Digitale fotografie De zomer is in aantocht: de periode waarin je digitale camera overuren draait. Omdat niet iedereen weet wat je allemaal kunt met een digitale camera, geeft het NTI je deze

Nadere informatie

Het maken van een foto met sterrensporen Dit kan je met elke camera die een M stand hebben.

Het maken van een foto met sterrensporen Dit kan je met elke camera die een M stand hebben. Het maken van een foto met sterrensporen Dit kan je met elke camera die een M stand hebben. Je hoef niet speciaal een aparte lens te hebben. Ik geef hier enkele voorbeelden met een camera die een standaard

Nadere informatie

Deel 1. Wat is HDR fotografie?.

Deel 1. Wat is HDR fotografie?. Deel 1. Wat is HDR fotografie?. Inleiding. Met het intrede van de digitale fotografie is ook de beeldbewerkingsoftware in een stroomversnelling geraakt. Eén van de meest recente ontwikkelingen is de High

Nadere informatie

Scherptediepte. Inleiding

Scherptediepte. Inleiding Inleiding In ieder objectief vinden we een diafragma. Het diafragma bestaat uit een aantal lamellen, die tesamen openingen met verschillende diameters kunnen vormen. Doordat het diafragma deze verschillende

Nadere informatie

Diafragma - sluitertijd - ISO-waarde

Diafragma - sluitertijd - ISO-waarde Inleiding Het woord fotografie betekent letterlijk schrijven met licht. Vertaald naar de camera betekent dit, dat we een bepaald moment vastleggen op een sensor. *) We drukken op een knopje en de foto

Nadere informatie

inleiding 07 de 10 gulden regels de 45 beste tips

inleiding 07 de 10 gulden regels de 45 beste tips 4 inleiding 07 de 10 gulden regels Krijg grip op het fotografische proces 10 Doorgrond de betoverende werking van licht 12 Oefening baart kunst 14 Vooronderzoek en planning 16 Ontwikkel een vaste routine

Nadere informatie

Peter Suijker Workshop flitsen, reflectieschermen en witbalans

Peter Suijker Workshop flitsen, reflectieschermen en witbalans Peter Suijker 2010 Workshop flitsen, reflectieschermen en witbalans Deze kleine workshop heb ik gemaakt voor de EOS dag 12 juni 2010 en geeft een beknopte uitleg over het gebruik van een opzetflitser,

Nadere informatie

BETER FOTOGRAFEREN Sluitertijden

BETER FOTOGRAFEREN Sluitertijden BETER FOTOGRAFEREN Sluitertijden Heeft u wel eens problemen met het vinden van de juiste sluitertijd? Dan kan dit artikel u mogelijk verder helpen. Sommige situaties vereisen nu eenmaal dat u een bepaalde

Nadere informatie

Ontdek De Basis Van De Betere Foto. Door Peter van Veen

Ontdek De Basis Van De Betere Foto. Door Peter van Veen Ontdek De Basis Van De Betere Foto Door Peter van Veen Hoi en welkom. Mijn naam is Peter van Veen, van Moor Fotografie! Allereerst wil ik je bedanken voor de aanschaf van dit rapport. Door middel van dit

Nadere informatie

In het holst van de nacht

In het holst van de nacht In het holst van de nacht nachtfotografie Tips & Tricks Uitrusting Camera Lenzen Zonnekap! Statief Volle batterijen(reserve batterijen) Afstandsbediening/zelfontspanner. Warme kleding Zaklantaarn hoofdlamp

Nadere informatie

Onderstaande werkwijze geldt zeker voor mensen die een spiegelreflex camera hebben maar is ook van toepassing op de meeste compact camera s.

Onderstaande werkwijze geldt zeker voor mensen die een spiegelreflex camera hebben maar is ook van toepassing op de meeste compact camera s. Avondfotografie Tijdens de fototocht in het arboretum te Kalmthout zijn vragen gesteld over de op handen zijnde avondfotografie in de binnenstad van Breda (zondag 26 februari, 17:00u Haven). Ik heb beloofd

Nadere informatie

Macrofotografie Wanneer is Macro Macro? Hulpmiddelen: Opdracht: Onderwerp Tip

Macrofotografie Wanneer is Macro Macro? Hulpmiddelen: Opdracht: Onderwerp Tip Wanneer is Macro Macro? Een macrofoto heeft een vergrotingsfactor van 1:1. In de praktijk betekent dit dat het gefotografeerde object ongeveer even groot is als de sensor. In de andere gevallen wordt het

Nadere informatie

oplossen. Door meerdere belichtingen te maken en ze samen te voegen in Photoshop vergroot je de dynamiek in je foto.

oplossen. Door meerdere belichtingen te maken en ze samen te voegen in Photoshop vergroot je de dynamiek in je foto. Een DRI maken: Hoofdstuk 1: Wat is een DRI DRI staat voor dynamic range increase en is een techniek om meer dynamiek in je foto aan te brengen. Een normale foto rechtstreek uit je (digitale of analoge)

Nadere informatie

INVULFLITS. Niet zo geslaagd hé!

INVULFLITS. Niet zo geslaagd hé! Als u tijdens de vakantie in zonnige oorden fotografeert, zult u met enige regelmaat met contrasten te maken krijgen die voor onze beeldsensor niet meer te overbruggen zijn. De beste remedie is natuurlijk

Nadere informatie

Het gebruik van filters bij landschapsfotografie. Myriam Vos

Het gebruik van filters bij landschapsfotografie. Myriam Vos Het gebruik van filters bij landschapsfotografie Waarom zijn er filters nodig? Het dynamisch bereik van een camera is de verhouding van het felste licht tot het zwakste licht dat nog kan worden waargenomen.

Nadere informatie

Fotograferen in de Berry

Fotograferen in de Berry Fotocursus op camping le Bonhomme met dank aan de HCC versie feb 2008 Deel 1 blad 1 Inleiding Iedereen schiet weleens een plaatje, maar het resultaat is niet altijd zoals verwacht. De foto is onscherp,

Nadere informatie

Welkom bij Foto van Beloois. Uitgangspunten. Werkwijze lessen van 2 uur. Oefeningen na elke les

Welkom bij Foto van Beloois. Uitgangspunten. Werkwijze lessen van 2 uur. Oefeningen na elke les Welkom bij Foto van Beloois Auteur: Frank van Beloois Bedrijf: Foto van Beloois Copyright 2015 Foto van Beloois, KvK 51968673 Alle rechten voorbehouden www.foto.vanbeloois.nl www.academy.vanbeloois.nl

Nadere informatie

1 Extreme scherptediepte onderwerp: Geschikt bij dichte vegetaties en ook bij volle zon. Leukst is als er fraaie bladeren of insecten of andere

1 Extreme scherptediepte onderwerp: Geschikt bij dichte vegetaties en ook bij volle zon. Leukst is als er fraaie bladeren of insecten of andere 1 Extreme scherptediepte onderwerp: Geschikt bij dichte vegetaties en ook bij volle zon. Leukst is als er fraaie bladeren of insecten of andere dieren (slakjes) in de vegetatie aanwezig zijn. Goed zoeken!

Nadere informatie

De meeste van onze camera s beschikken over de instelmogelijkheid: AUTO de camera past zelf de gevoeligheid aan 50-100 - 200 300 400 (iso)

De meeste van onze camera s beschikken over de instelmogelijkheid: AUTO de camera past zelf de gevoeligheid aan 50-100 - 200 300 400 (iso) Bij de analoge fotografie hadden we de gevoeligheid van de film die we dan aanpasten naargelang datgene dat we gingen fotograferen: veel licht versus weinig licht, binnenopnames zonder flits, zelfs het

Nadere informatie

Fotografietips - Vuurwerk

Fotografietips - Vuurwerk Fotografietips - Vuurwerk Jaap de Lang EXIF: ISO 200 f13 5,4sec (bulb) 1 Inleiding Vuurwerk. Met wat knallen en lichteffecten een spetterend geheel!! Op fotografietips komen regelmatig foto s van vuurwerk

Nadere informatie

1. Verlaag middenkolom statief. 7 tips voor scherpe foto's bij harde wind

1. Verlaag middenkolom statief. 7 tips voor scherpe foto's bij harde wind 7 tips voor scherpe foto's bij harde wind Normaal gesproken hoef je je niet zoveel zorgen te maken over harde wind als je een statief gebruikt. Maar er zijn toch enkele uitzonderingen op de regel. Als

Nadere informatie

Alles over lenzen voor de beginnende fotograaf

Alles over lenzen voor de beginnende fotograaf Handige gidsjes Deel 1 Als je net begint te fotograferen en je hebt net je eerste digitale spiegel reflex camera gekocht begint er een nieuwe reis voor je. Een reis op een pad dat al veel betreden is en

Nadere informatie

Fotograferen met spiegelreflex Weg van de P

Fotograferen met spiegelreflex Weg van de P Tutorial Fotograferen met spiegelreflex Weg van de P Tutorial geschreven door: Richard Vivo www.ravivo.nl Sony Benelux 03 06 2012 1 De Auto stand. De Auto stand (volledig automatisch) op een digitale camera

Nadere informatie

Close-up Techniek avond. Filmen met fotocamera

Close-up Techniek avond. Filmen met fotocamera Close-up Techniek avond Filmen met fotocamera Beelden van toen 35 mm kleinbeeld film 8 mm film Geschiedenis Camcorder 1995 Digitale video band 1983 Analoge Videoband 2000 Flash memory Traditioneel Alternatieve

Nadere informatie

Wat is fotograferen? foto=licht grafie=schrijven Het vastleggen van licht

Wat is fotograferen? foto=licht grafie=schrijven Het vastleggen van licht Fotografie Wat is fotograferen? foto=licht grafie=schrijven Het vastleggen van licht Leren kijken (juiste informatie vastleggen) Technieken beheersen (camera + belichting) (Bewerken van foto s met Photoshop)

Nadere informatie

FOTOBEWERKING 112 Welke app? 114 Filters 117. OVER FOTOGRAFIE & SMARTPHONES 6 Kijken en zien 9 De voor- en nadelen 12

FOTOBEWERKING 112 Welke app? 114 Filters 117. OVER FOTOGRAFIE & SMARTPHONES 6 Kijken en zien 9 De voor- en nadelen 12 OVER FOTOGRAFIE & SMARTPHONES 6 Kijken en zien 9 De voor- en nadelen 12 DE BASIS 16 Schrijven met licht 18 Ruis 18 Zoek het licht op 18 Hard zonlicht 20 Schone lens 24 Ban de zoom 24 Horizontaal recht

Nadere informatie

ISO. Diafragma. Sluitertijd. Scherptediepte

ISO. Diafragma. Sluitertijd. Scherptediepte En toen was er licht! deel 2 ISO Diafragma Sluitertijd Scherptediepte 1 Er zijn 4 voorwaarden welke bepalen hoeveel licht er uiteindelijk op de camera-sensor (analoog-film) terecht komt, namelijk: 1) Hoeveelheid

Nadere informatie

M A C R O fotografie

M A C R O fotografie Macrofotografie M A C R O fotografie wat is macrofotografie welke lens sluitertijd diafragma en bokeh scherpte/diepte verlichting A F S P R AA K negatief = beeldsensor = full frame full frame (ff) = 24

Nadere informatie

Workshop Fotografie oktober 2016

Workshop Fotografie oktober 2016 Workshop Fotografie oktober 2016 Diafragma waarden Groot diafragma Klein diafragma 1 1/1.4 1/2 1/2.8 1/4 1/5.6 1/8 1/11 1/16 1/22 Weinig Scherptediepte Lens Open (veel licht) Veel scherptediepte Lens dicht

Nadere informatie

10 tips voor sportfotografie

10 tips voor sportfotografie 10 tips voor sportfotografie door Iris van Liempt De laatste tijd ben ik steeds meer bezig met sportfotografie, met name het fotograferen van voetbalwedstrijden. Omdat dat me zo bevalt ben ik erover gaan

Nadere informatie

www.studio-vandam.eu Eerste Druk Uitgifte in eigen beheer: studio vandam 2015: studio vandam ISBN: 979402137712 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar

Nadere informatie

Digitale fotografie. 7 juni 2010. Gezinsbond Kieldrecht en Luc Bosmans

Digitale fotografie. 7 juni 2010. Gezinsbond Kieldrecht en Luc Bosmans Digitale fotografie 7 juni 2010 Gezinsbond Kieldrecht en Luc Bosmans Zoek het niet te ver! Digitale fotografie Je moet niets noteren (maar je mag het wel). Stuur een mail naar: bosmans.luc@skynet.be en

Nadere informatie

Digitale fotografie onder water

Digitale fotografie onder water Digitale fotografie onder water Digitale fotografie wordt meer en meer bereikbaar voor de gewone duiker (Jan-met-de- Cap). Dit komt omdat veel camera merken goed geprijsde onderwaterhuizen leveren voor

Nadere informatie

Leerdoelen. Techniek van de flitser en camera onder de knie krijgen met als doel betere flitsfoto s

Leerdoelen. Techniek van de flitser en camera onder de knie krijgen met als doel betere flitsfoto s FLITSFOTOGRAFIE Leerdoelen Techniek van de flitser en camera onder de knie krijgen met als doel betere flitsfoto s Leren dat je diafragma de hoeveelheid licht op je hoofdonderwerp bepaalt Leren dat je

Nadere informatie

De basis der digitale fotografie

De basis der digitale fotografie De basis der digitale fotografie Fotografie is een hobby die voor vele van ons inmiddels verslavende vormen heeft aangenomen. De een wordt professional, de ander maakt mooie foto's voor zijn plezier. Ze

Nadere informatie

Les 5. Histogram & Flitsen. Basiscursus Digitale Fotografie

Les 5. Histogram & Flitsen. Basiscursus Digitale Fotografie Les 5 Histogram & Flitsen Basiscursus Digitale Fotografie Cursus Planning Les 1. Les 2. Les 3. Les 4. Les 5. Les 6. Les 7. Les 8. Focus + Scherptediepte + Diafragma Brandpuntsafstand/Objectieven + Sluitertijd

Nadere informatie

Les 2. Brandpuntsafstand/Objectieven & Sluitertijd. Basiscursus Digitale Fotografie

Les 2. Brandpuntsafstand/Objectieven & Sluitertijd. Basiscursus Digitale Fotografie Les 2 Brandpuntsafstand/Objectieven & Sluitertijd Basiscursus Digitale Fotografie Cursus Planning Les 1. Les 2. Les 3. Les 4. Les 5. Les 6. Les 7. Les 8. Bonus Les 9. Focus + Scherptediepte + Diafragma

Nadere informatie