Aardrijkskunde Samenvatting H3

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Aardrijkskunde Samenvatting H3"

Transcriptie

1 Aardrijkskunde Samenvatting H3 3.1 India, land van de moesson Reliëf India ligt op het driehoekig schiereiland Zuid-Azië. India heeft duidelijke natuurlijke grenzen: In het noorden een gebergte, de Himalaya, en in het zuiden een zee, namelijk de Indische oceaan. Het is zo duidelijk een apart deel van Azië, dat het ook wel een subcontinent wordt genoemd. Als je kijkt naar het reliëf, dan kun je Zuid-Azië in 3 gebieden verdelen: - In het noorden heb je de Himalaya. Dit is een hooggebergte, en in dit hooggebergte ligt de hoogste berg ter wereld: de Mount Everest (8848 meter). - Grenzend aan de Himalaya ligt een laagvlakte waarin 2 rivieren liggen, die in de Himalaya zijn ontsprongen. De Indus en de Ganges. Het is dichtbevolkt met veel vruchtbaar akkerland. Dat komt door het slib dat de rivieren achterlaten. De kustvlaktes van Oost- en West-India zijn dichtbevolkt. - Het midden van India is een hoogvlakte: het Hoogland van Dekan. Het is zo n 400 tot 800 meter hoog. Aan de westkust wordt het begrensd door bergen: de West-Ghats (hoogste punt: 1600 meter). Moessonregens Het zuidelijke deel van India ligt in de tropen. Het is er altijd warm. Eigenlijk is het overal in India altijd warm, ook in het noorden. Daar koelt het s nachts in de winter af tot 5 C. In India is er een droge en een natte tijd. Dat komt door de halfjaarlijks wisselende wind, de moesson. De regentijd valt in de zomer (juni, juli, augustus). Dan is het in India erg warm, 40 C is heel normaal rond die tijd. Door de hitte gaat de lucht stijgen. Het tekort boven land wordt aangevuld door lucht van zee. Die vochtige, tropische wind van de Indische Oceaan heet de zuidwestmoesson. Vooral aan de westkust en de Himalaya valt dan veel neerslag. In de winter is dit precies andersom, en waait ook de wind andersom. In het klimaatsysteem krijgt het moessonklimaat de aanduiding Am, waarbij de m staat voor moesson. Het Am-klimaat lijkt veel op het savanneklimaat (Aw). Er is alleen verschil in de hoeveelheid en verdeling neerslag. De regen is onvoorspelbaar, soms komt het vroeger en soms wat later dan de zomer. Dit kan een ramp zijn, vooral voor de landbouw. In het noordwesten duurt de regentijd het kortst. Ook in de gebieden in de regenschaduw valt weinig neerslag. Wateroverlast Meestal zijn de Indiërs in het begin van de Moesson wel blij met de regen, zeker nadat het een half jaar kurkdroog is geweest. Maar dat kan snel veranderen, want als er teveel regenwater is, zijn er overstromingen, vooral in Bangladesh. Elk jaar komen er grote overstromingen voor in het stroomgebied van de Ganges.

2 Basisboeknummers 1 BB43 De wet van Buijs Ballot Er zijn twee verschillende soorten drukgebieden. Hoge druk wil zeggen dat het pakket lucht van de dampkring in elkaar is geperst en relatief zwaar op de aarde drukt. Er is dus teveel lucht. Lage druk wil zeggen dat er een tekort aan lucht is. Lucht stroom van een gebied met teveel lucht naar een gebied met een tekort aan lucht. Vanuit het hogedrukgebied stroomt de lucht langs het aardoppervlak naar het gebied met lage druk. Dat lagedrukgebied wordt dus van onderaf opgevuld. De wet van de Nederlander Buijs Ballot, gaat over de richting van de luchtstroom. De wind waait van een maximum naar een minimum. Door de draaiing van de aarde krijgt de wind op het noordelijk halfrond een afwijking naar rechts en op het zuidelijk halfrond naar links. Dit heet het corioliseffect. Let op: Dit geld alleen als je met je rug naar de wind staat! BB44 De grote windsystemen Op sommige plaatsen heb je bijna altijd een maximum of een minimum. Bij de evenaar bijvoorbeeld, is het altijd erg warm. Daardoor stijgt de lucht, en stroomt het weg. Daardoor ontstaat er een minimum, het tropisch minimum. Bij de polen is dat tegenovergesteld: Het is er koud, door de afkoeling daalt de lucht en ontstaat er een maximum, het polair maximum. - Bij 30 -breedte ligt het subtropisch maximum. - Bij 60 -breedte ligt het subpolair minimum. Er zijn in totaal 3 grote windsystemen, die je doormiddel van de standaard drukgebieden en met de wet van Buijs Ballot kunt tekenen: - De passaten - De westenwinden - De poolwinden BB47 Moessons De zon staat niet altijd precies op de evenaar, maar loopt heen en weer tussen de keerkringen. Het tropisch minimum schuift met de stand van de zon mee. In juli ligt dat minimum ten noorden van de evenaar, in januari ten zuiden van de evenaar. Dat heeft ook gevolgen voor de windrichting. In juli waait de zuidoostpassaat naar het minimum op het noordelijk halfrond. Zo gauw de passaat de evenaar passeert verandert de windrichting. Door de afwijking naar rechts op het noordelijk halfrond gaat een zuidwestelijke wind waaien. Een half jaar later, in januari, is dit precies andersom. De noordoostpassaat waait naar het minimum op het zuidelijk halfrond en verandert in een noordwestelijke wind (afwijking naar links). Rondom de evenaar wisselen de winden dus elk half jaar van richting. Deze winden heten moessons. In Azië komt hierdoor veel regen, omdat die wind de Indische Oceaan moet oversteken. In januari komt de wind van land, en is het dus een droge periode.

3 BB51 Klimaatsysteem van Köppen De Duitse klimatoloog Köppen onderscheidt 5 klimaatzones : A,B,C,D en E - A = Tropisch klimaat - B = Droog klimaat - C = Zeeklimaat (maritiem klimaat) - D = Landklimaat (continentaal klimaat) - E = Koud klimaat De gebieden A,C,D en E worden onderscheidt op grond van temperatuur. B wordt onderscheidt door de droogte (neerslag ontbreekt). Klimaten kunnen weer onderverdeeld worden door extra letters: - BW = woestijnklimaat = zeer droog - BW = steppeklimaat = iets minder droog Bij A,C en D moet je kleine letters toevoegen: - f = fehlt: droge tijd ontbreekt, neerslag in alle jaargetijden - s = sommer: droge tijd in de zomer - w = winter: droge tijd in de winter Het Cs klimaat is een gematigd maritiem klimaat met droge zomer. Dit klimaat wordt ook wel een Middellands Zeeklimaat of mediterraan klimaat genoemd. Het Aw klimaat is een tropisch klimaat met droge winter. Dit heet ook wel het savanneklimaat. Bij het E-klimaat moet je hoofdletters toevoegen: - F = (eeuwige) sneeuw in poolgebieden - H = (eeuwige) sneeuw in hooggebergte - T = toendra

4 3.2 India, land vol verschillen India land vol contrasten Cultureel mozaïek Dé Indiër bestaat niet er zijn grote variaties aan talen, godsdiensten en gewoontes. te vergelijken met werelddeel Europa. Tussen delen van India even grote verschillen als tussen Spanjaarden, Engelsen en Roemenen. Ze wonen alleen niet in aparte landen. Zuid-Azië groot subcontinent. toch maar zes staten. staatkundige eenheid is een erfenis van de Britten. brachten honderden vorstendommen onder één bestuur. kolonie Brits-Indië leverde katoen, jute en thee aan Engeland. bij de onafhankelijkheid in 1947 India krijgt een indeling in deelstaten. slimme manier om rekening te houden met culturele mozaïek van volken en talen. Van de honderden talen 21 officieel bekend Hindi is de belangrijkste taal. tweederde spreekt die taal maar het is meestal niet de moedertaal. Het Engels overbrugt de taalverschillen in India. Veel cultuurverschillen 80 % hindoeïstisch, maar ook grootste moslimbevolking: 160 miljoen mensen. ook christenen, boeddhisten, sikhs en aanhangers van jaïnisme. moeten een manier vinden om samen te leven, wat niet altijd makkelijk gaat. Conflict om Kashmir Strijd om Kashmir goed voorbeeld van etnische verschillen in India. Bij onafhankelijkheid in 1947 werd besloten Brits-Indië op te splitsen in 2 landen: Pakistan en India. India: meerderheid hindoe, in Pakistan: meerderheid moslim. Kashmir mocht kiezen tussen de 2 landen. dat was moeilijk, de vorst was hindoe en de meerderheid van de bevolking moslim. Nog voor de maharadja (vorst) had gekozen, viel Pakistan Kashmir binnen. India schoot te hulp en bezette een deel van Kashmir wapenstilstand Kashmir wordt verdeeld in een Indiaas en een Pakistaans deel. probleem blijft onopgelost. in totaal 3 oorlogen gevoerd om het gebied, zonder resultaat. Complexe sociale structuur. Ook spanningen die te maken hebben met enorme klassenverschillen. in de complexe (ingewikkelde) Indiase samenleving sociale ongelijkheid heel gewoon. heeft te maken met het kastenstelsel. Vanaf je geboorte hoor je bij een sociale groep, een kaste. bepaalt ook wel beroep je moet kiezen. ook moet je trouwen met een eigen kaste en je zit vast aan de leefregels van die kaste. Er is een duidelijke hiërarchie (zie figuur 6) de ene kaste heeft een hogere status dan de andere. elk van de vier groepen is onderverdeeld in vele subkasten, de jati. helemaal onderaan staan de kastelozen, ook wel de onaanraakbaren genoemd. wonen in aparte wijken en doen het vuile werk (straten vegen enz.) 185 miljoen kastelozen of dalits (vertrapten) Indiërs gewend hun kaste na te leven en luisteren naar iemand die hoger is geplaatst. doen ze dat niet in hun volgend leven lopen ze kans terug te komen in een lagere kaste, of als dier. dat hindoeïstische geloof in reïncarnatie (wedergeboorte) zorgt ervoor dat veel Indiërs vegetarisch eten.

5 Officieel kastenstelsel afgeschaft. Dalits krijgen zelfs voorrang boven anderen, bijvoorbeeld overheidsbanen of bij toelating tot studies. regering doet dat om achterstanden te verminderen. Maar nog steeds best verdienende mensen komen uit hogere kasten en zijn de dalits straatarm. Kastenstelsel is vooral nog springlevend op het platteland. Basisboeknummers 2 B195 - Soorten koloniën Twee soorten koloniën. Exploitatiekoloniën moesten grondstoffen leveren voor de opkomende industrie in Europa. Europeanen gebruikten koloniën om er zelf voordeel van te hebben. Een ander woord daarvoor is exploiteren. Dus daarom heten ze exploitatiekoloniën. De vestigingskoloniën waren overzeese gebiedsdelen waar Europeanen zich blijvend gingen vestigen. In Europa bevolking in 19 e eeuw snel toegenomen door dalende sterftecijfer. te weinig werk en landbouw voor de mensen. vestiging over zee werd ook mogelijk gemaakt door verbetering verkeer. stoomschepen Er waren op de wereld nog genoeg lege gebieden. In sommige landen de inheemse bevolking zo klein in getal, dat ze al gauw overtroffen werden door de immigranten. Maar in andere landen (Latijns-Amerika bijv.) bleven de immigranten van Europa in de minderheid. B204 - Politiek systeem: centrale staat Manier waarop staat bestuurd wordt: politiek systeem. In een centraal geregeerde staat gelden over precies dezelfde regels, of het gaat om onderwijs of strafrecht. Alles wordt geregeld vanuit één centraal punt, de hoofdstad. groeit daardoor vaak uit tot de grootste en machtigste stad van het land. vb. Frankrijk met als hoofdstad Parijs. B205 - Politiek systeem: bondsstaat Ander voorbeeld politiek systeem: bondsstaat. sommige staten zijn ontstaan doordat een aantal staten zich heeft verenigd. dat heet een bondsstaat of een federatie. bekend voorbeeld: Verenigde Staten van Amerika met vijftig deelstaten. zo n bondsstaat wordt geleid door een bondsregering of een federale regering. Daarnaast heeft elke deelstaat nog een eigen regeren en dus een eigen hoofdstad met eigen ministeries. gevolg is dat soms de federale hoofdstad bijv.: Washington, niet de grootste of belangrijkste stad van het land is. tussen deelstaten kunnen verschillen in wetten zijn. bijv. in sommige staten wel doodstraf in andere niet.

6 3.3 Booming India India arm land maar door de globalisering groeit de economie snel. Globalisering in India India arm land. ver achter op China. kun je meten door de kijken naar verschillende kenmerken van ontwikkeling. (figuur 14) Toch lijken India en China wel een beetje op elkaar. allebei gigantische bevolking van meer dan één miljard mensen. in beide landen groeit de economie snel door de globalisering. India en China behoren tot de opkomende landen in de wereld. Lonen in China en India liggen lager dan in westerse landen. India: lagelonenland met veel goed opgeleide mensen. voor bedrijven in de VS, West-Europa, enz. land is aantrekkelijk. bedrijven besteden hun productie of diensten uit aan bedrijven in India. Het uitbesteden van werk aan bedrijven in het buitenland noem je outsourcing ( weg van de bron ) India vooral in trek bij de IT-sector. Dat zijn bedrijven die werken in de informatie- en communicatietechnologie. Ze ontwikkelen en beheren netwerken, databanken en websites. Ook schrijven ze software, bijv. voor het automatiseren van de administratie van bedrijven. De IT in India is booming met een jaarlijkse groei van %. Hard werken en discipline. Verschillende redenen waarom India in trek is bij IT-bedrijven. Veel goed opgeleide Indiërs spreken Engels naast hun moedertaal. heeft te maken met kolonisatie geschiedenis. land heeft veel van de Britse cultuur overgenomen, waaronder de Engelse taal en het onderwijssysteem. ze communiceren dus makkelijk met mensen uit de VS en Europa. Dat is in China heel anders! Indiase IT ers zijn niet alleen goedkoop, ze doen hun werk ook goed. het zijn net als Chinezen harde werkers, ze voeren opdrachten nauwkeurig uit. Tientallen jaren lang hadden India en China een gesloten economie met de nadruk op zelfvoorziening. Na 1990 sterk veranderd. Beide landen kregen een open economie (vrijemarkteconomie) waarin buitenlanders welkom zijn. China ontwikkelde zich als productieland. Land staat nu bekend als fabriek van de wereld. Hun producten gaan via Chinese havens de hele wereld over. Regering India koos andere weg. zorgden voor goede internetaansluitingen en schafte belasting op computerdiensten af. De nadruk kwam te liggen op dienstverlening in de ITsector. India als kantoor van de wereld? nu al % van de totale export uit diensten. In China minder dan 10 %. Toch wil India zich niet alleen richten op de dienstensector. In 2005 speciale economische zones (SEZ s) aangewezen, waar bedrijven alle vrijheid krijgen en (bijna) geen belasting betalen. In China waren SEZ s groot succes. India kopieert dat succes en wil zoveel mogelijk buitenlanders investering aantrekken. moeten zorgen voor arbeidsplaatsen, ook in de industrie. Brain Gain Door de welvaartsgroei veel in het buitenland werkende Indiërs keren terug naar huis. gaat om de hoogopgeleide mensen die goede banen hebben in de VS en

7 Europa. Zij waren vertrokken uit India om in het buitenland te gaan werken. staat bekend als brain drain ( wegvloeien van hersenen ) Het omgekeerde verschijnsel heet brain gain ( aanwinst van hersenen ) Basisboeknummers 3 B190 - Globalisering Globalisering: het doorgaande proces van internationale uitwisseling van mensen, geld, goederen en informatie. Andere woorden voor globalisering: internationalisering en mondialisering. voorbeelden: ipod is ontworpen in VS en in elkaar gezet in China. Of: op tv zie je ook Amerikaanse series. Drijvende kracht achter globalisering: economie. door het afbreken van tariefmuren gaan bedrijven meer concurreren. dat doen ze door in de wereld te zoeken naar plaatsen waar ze zo goedkoop mogelijk kunnen produceren. Vb. Nike schoenen: materiaal uit Indonesië, Maleisië, enz. in China in elkaar gezet in de winkels in de VS en Europa. goed voorbeeld van globalisering. Globalisering beperkt zich niet tot de economie. In toenemende maten beïnvloeden culturen elkaar. Op politiek en sociaal terrein worden ideeën uitgewisseld en toegepast. Er wordt daarom gesproken op aarde als global village. B191 - Multinationale ondernemingen Bijv. Japans meisje ziet McDonald s in San Francisco en zegt: kijk hier hebben ze ook een McDonald s. bedrijf werd in korte tijd groot internationaal succes vestingen in 120 landen. De bekende hamburgerketen is een schoolvoorbeeld van een multinationale onderneming (MNO; Multi = veel) of kortweg multinational. bedrijven met vestigingen in verschillende landen. wereld als werkterrein. Multinational houden zich vooral bezig met productie van goederen, bijv.: schoenen en wasmiddelen. maar het zijn niet alleen industriële bedrijven. er zijn ook MNO s in de (zakelijke) dienstverlening, zoals banken- en verzekeringsmaatschappijen. Nu zijn er multinationals. beschikken over veel kennis en kapitaal. keuze voor vestiging in een bepaald land hangt af van economische en politieke factoren. Bij economische factoren hoogte van de lonen en de opleiding van het personeel. Bij de politieke factoren gaat het om wetten, belastingen, regels en medewerking van de overheid in het land van vestiging.

8 3.4 India Shining? De olifant staat op India wordt steeds meer ontwikkeld. Het land is op weg van ontwikkelingsland naar een ontwikkeld land. India heeft een duale economie. Dit wil zeggen dat er een modern, ontwikkeld deel is, maar ook een traditioneel, achtergebleven deel. Die tweedeling is kenmerkend voor opkomende landen. De ontwikkeling kun je vooral goed zien in de grote steden, zoals Mumbai. De stedelijke groei is enorm. Slums (krottenwijken) maken plaats voor grote flats en gebouwen. De IT-wereld groeit ook heel erg, ongeveer 50 tot 100 miljoen Indiërs behoren tot een welvarende middenklassen (goed huis, goeie computers en een internetverbinding). Er is ook een andere kant: het grootste gedeelte van de indiaanse bevolking is arm. Eén op de 4 Indiërs verdient minder dan 1,- per dag. Veel mensen zijn werkeloos, of werken in de informele sector. Niet alleen in de stad, maar ook op het platteland zijn mensen arm. Zo n 70% van de totale bevolking leeft op het platteland. De meeste mensen werken in de zelfvoorzienende landbouw, omdat er verder weinig werk te vinden is. Veel mensen trekken naar de stad, in de hoop op beter werk. Bevolkingsgroei versus economische groei Eén rede waardoor India een arm land is, is de grote bevolkingsgroei. Per dag komen er ongeveer Indiërs bij. Voor die mensen zijn scholen, ziekenhuizen en andere voorzieningen nodig. Dat kost veel geld. Indiase vrouwen krijgen gemiddeld 2,9 kinderen. In 1980 waren dat er nog 6, maar nog steeds is 2,9 veel. Er zijn verschillende redenen waarom Indiërs veel kinderen willen: - Een kind brengt meer geld op dan het kost - Ze kunnen later voor je zorgen - Het is een heilige plicht om zoveel mogelijk kinderen te krijgen (het liefste zoons, dochters raak je kwijt na het trouwen en je moet ze een bruidsschat meegeven) De Indiase regering maakt reclame voor geboortebeperking. Maar de regering wil het niet verplicht stellen, zoals bij de eenkindpolitiek in China. Er wordt meer verwacht van welvaartsgroei. Als mensen werk en inkomen hebben, willen ze meestal maar één of twee kinderen.

9 3.5 Opkomende landen Hoe groot is een economie? De omvang van een economie van een land kun je uitdrukken met een getal, namelijk het BBP (bruto binnenlands product). Het BBP is de totale waarde van alle geproduceerde goederen en diensten in een land gedurende een jaar. Dit kun je op twee manieren uitrekenen: - Bij de eerste manier kijk je naar de officiële wisselkoersen. De onderlinge waardeverhouding tussen munteenheden van twee landen noem je de valuta. - Je kunt ook kijken naar de koopkracht. Oftewel: wat kunnen de mensen kopen voor hun geld? Je vergelijkt dan het prijspeil in de verschillende landen. Als je het BBP berekent op basis van de koopkracht, dan komen ontwikkelingslanden wat gunstiger uit. Dat komt omdat het leven daar wat goedkoper is. Wat zijn opkomende landen? Er zijn twee soorten landen: ontwikkelde landen en opkomende landen. Opkomende landen moeten voldoen aan twee voorwaarden: - De economie groeit razendsnel, vaak met 5-10% per jaar. Dat komt door globalisering. Er zijn veel buitenlandse bedrijven die willen investeren in het opkomende land. Dat is mogelijk omdat veel landen overgestapt zijn naar een open economie. Ze hebben een vrijemarkteconomie gekregen. - Een tweede kenmerk is dat het BBP nog klein is. Het BBP is veel kleiner dan je op grond van het aantal inwoners mag verwachten. De grote drie, hoe lang nog? De Vernigde Staten is de grootste economie in de wereld. Japan en Duitsland volgen op de 2 e en 3 e plaats. Door de eenwording in de Europese Unie (EU) worden de Europese landen bij elkaar opgeteld. Dan is de EU één van de drie grote economische machten in de wereld. Maar hoelang blijft dit zo? China groeit snel, en men denkt dat China rond 2040 bovenaan staat. En tegen die tijd staat India op nummer 3. De opkomende landen krijgen ook een grotere stem in de wereld. Voorheen waren de zeven grootste industrielanden bijna allemaal westerse landen (met Japan). Ze organiseerden zich in de G7 en kwamen elk jaar bij elkaar om te spreken over de economie en de politiek in de wereld. In 1998 kwam Rusland erbij de G8. Tegenwoordig bestaat de organisatie uit de twintig grootste economieën - de G20. Samen zorgen zij voor 90% van de wereldeconomie. De vier grootste stijgers zijn Brazilië, Rusland, India en China. De beginletters van die landen vormen de afkorting BRIC-landen.

Uittreksel van 3 havo/vwo, hoofdstuk 3. HOOFDSTUK 3 India als opkomend land. 1 India, land van de moesson. Reliëf u

Uittreksel van 3 havo/vwo, hoofdstuk 3. HOOFDSTUK 3 India als opkomend land. 1 India, land van de moesson. Reliëf u Uittreksel van 3 havo/vwo, hoofdstuk 3 HOOFDSTUK 3 India als opkomend land 1 India, land van de moesson Reliëf u India ligt op een schiereiland met als natuurlijke grenzen de [Himalaya] en de [Indische

Nadere informatie

INDONESIË. Natuurlijke en landschappelijke kenmerken

INDONESIË. Natuurlijke en landschappelijke kenmerken INDONESIË Natuurlijke en landschappelijke kenmerken Structuur [1/2] De kandidaat kan gebiedskenmerken van een ontwikkelingsland beschrijven en analyseren. Het betreft: a. sociaal-geografische en fysisch-geografische

Nadere informatie

H2: Europa, verenigd of versnipperd?

H2: Europa, verenigd of versnipperd? H2: Europa, verenigd of versnipperd? Klas 2 Geo Vragen 5 1. Europa is te herkennen aan een aantal natuurkenmerken. Noem er drie. 6 2. Het aantal inwoners verandert door natuurlijk bevolkingsgroei (geboorte

Nadere informatie

1 Kun je aan planten zien wat je aan moet?

1 Kun je aan planten zien wat je aan moet? 1 Kun je aan planten zien wat je aan moet? Hoofdstuk 1 Les 1 Zoek het op Bij de evenaar staat de zon hoog. Het is er warm en daardoor verdampt het water. Die warme damp stijgt op en koelt af: dan gaat

Nadere informatie

e-book: gebonden versie: e-book: gebonden versie: Chris Oxlade

e-book: gebonden versie: e-book: gebonden versie: Chris Oxlade Chris Oxlade Chris Oxlade Anita Ganeri Anita Ganeri Boeken in deze serie e-book: 978-94-6175-825-5 gebonden versie: 978-90-5566-931-8 e-book: 978-94-6175-822-4 gebonden versie: 978-94-6175-285-7 e-book:

Nadere informatie

Hoe komt het dat er moesson is in Bangladesh?

Hoe komt het dat er moesson is in Bangladesh? Moesson Hoe komt het dat er moesson is in Bangladesh? Sanne Sas - 19 april 2017 MOESSON - H2A 1 Voorwoord Wat is moesson? Wat doet het? Wanneer is het aanwezig? Waardoor wordt het veroorzaakt? Wat zijn

Nadere informatie

Zwart Afrika. Oorspronkelijke bevolking: donkere huidskleur

Zwart Afrika. Oorspronkelijke bevolking: donkere huidskleur Zwart Afrika Wereldzone: ZWART-AFRIKA Vegetatie Zwart-Afrika Oorspronkelijke bevolking: donkere huidskleur Klimatogram Antalaha, Madagaskar Klimatogram Limpopo, Zuid-Afrika Zwart-Afrika (het gedeelte van

Nadere informatie

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde.

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. 1-Maak een begrippenlijst van de rood gedrukte begrippen. 2-Wat zijn de drie elementen van weer en klimaat?

Nadere informatie

Toets_Hfdst2_WeerEnKlimaat

Toets_Hfdst2_WeerEnKlimaat Toets_Hfdst2_WeerEnKlimaat Antwoorden Samengesteld door: visign@hetnet.nl Datum: dinsdag 31 januari 2017 Tijd: 11:02 Samenstelling: Geowijzer Vraag: 3, 4, 5, 7, 8, 10, 11, 11, 12, 12, 13, 13, 14, 14, 15,

Nadere informatie

De Geo. 3 havo/vwo Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 3. eerste druk

De Geo. 3 havo/vwo Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 3.  eerste druk De Geo 3 havo/vwo Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 3 www.degeo-online.nl eerste druk Hoofdstuk 3 India als opkomend land Start 1-2 a Tegenstelling tussen een armoedige sloppenwijk

Nadere informatie

De trek naar de stad 1. Wonen in Lagos 2. Blad 1. Mega Enorm groot. Een megastad is een enorm grote stad.

De trek naar de stad 1. Wonen in Lagos 2. Blad 1. Mega Enorm groot. Een megastad is een enorm grote stad. 5 Lastige woorden Blad De trek naar de stad Mega Enorm groot. Een megastad is een enorm grote stad. Uitkering Geld dat je krijgt van de regering, bijvoorbeeld als je niet kunt werken. Voorbehoedsmiddel

Nadere informatie

De Geo 2 bk Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 1

De Geo 2 bk Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 1 De Geo 2 k Aardrijkskunde voor de onderouw Antwoorden hoofdstuk 1 www.degeo-online.nl 1ste druk 1 Azië! Deel van de wereld Start 1 Azie is een land / een werelddeel / een grote stad. Oost- en Zuidoost-Azië

Nadere informatie

Wat is Meteorologie?

Wat is Meteorologie? Meteorologie Niek van Andel www.alweeronline.nl Wat is Meteorologie? Latijn: Meteorologia Grieks: Meteorologos metewros (hoog in de lucht) logos (leer van) Leer van iets, hoog in de lucht (abstract) 1

Nadere informatie

Hoe komen de verschillende klimaten op Aarde tot stand?

Hoe komen de verschillende klimaten op Aarde tot stand? Klimaat Wat is klimaat? Klimaat is de gemiddelde toestand van het weer over een langere periode op een bepaalde plaats. Veel meteorologische instituten hanteren een periode van 30 jaar voor de berekening

Nadere informatie

PERIODESCHRIFT AARDRIJKSKUNDE EUROPA EN DE WERELD

PERIODESCHRIFT AARDRIJKSKUNDE EUROPA EN DE WERELD PERIODESCHRIFT AARDRIJKSKUNDE EUROPA EN DE WERELD HET KLIMAAT Het klimaat is, zo luidt de officiële definitie, het gemiddelde weer over een periode van 30 jaar. Dat wil zeggen dat het klimaat in een bepaald

Nadere informatie

2 Landschapszones op aarde SO 1

2 Landschapszones op aarde SO 1 Aardrijkskunde 1 havo/vwo 2 Landschapszones op aarde SO 1 Deze toets bestaat uit tien vragen: open vragen en meerkeuzevragen. Ook zijn er vragen waarbij de atlas (Grote Bosatlas, editie 54) nodig is. Bij

Nadere informatie

Toets_Hfdst2_WeerEnKlimaat

Toets_Hfdst2_WeerEnKlimaat Toets_Hfdst2_WeerEnKlimaat Vragen Samengesteld door: visign@hetnet.nl Datum: 31-1-2017 Tijd: 11:02 Samenstelling: Geowijzer Vraag: 3, 4, 5, 7, 8, 10, 11, 11, 12, 12, 13, 13, 14, 14, 15, 16, 17, 18, 19,

Nadere informatie

LES 2 Aardrijkskunde

LES 2 Aardrijkskunde Dit werkblad is van: Groep: OPDRACHT 1 Weet jij waar deze steden liggen? Teken de volgende steden in op de kaart: - Londen - Barcelona - Rome - Parijs - Amsterdam LES 2 Aardrijkskunde OPDRACHT 2 De Olympische

Nadere informatie

een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek

een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek Wat is aardrijkskunde op zoek naar een verklaring voor de ruimtelijke verschijnselen aan het aardoppervlak. Beschrijvende vragen: bodem

Nadere informatie

Nigeria. 1. Bevolking en welvaart in Nigeria 2. Voedselvoorziening in Nigeria 3. Nigeria in de wereldeconomie 4. Gezond in Nigeria

Nigeria. 1. Bevolking en welvaart in Nigeria 2. Voedselvoorziening in Nigeria 3. Nigeria in de wereldeconomie 4. Gezond in Nigeria Nigeria 1. Bevolking en welvaart in Nigeria 2. Voedselvoorziening in Nigeria 3. Nigeria in de wereldeconomie 4. Gezond in Nigeria Marèl Smit & Anne Jekel H3T3 1.Bevolking en welvaart in Nigeria Nigeria

Nadere informatie

WERELD. 5 havo 1 Globalisering 10-13

WERELD. 5 havo 1 Globalisering 10-13 WERELD 5 havo 1 Globalisering 10-13 WERELD 5 havo 1 Globalisering 10 Historische banden Regel: ook na de- kolonisatie blijven koloniale invloeden nog lang bestaan. Hoe blijkt dat als je India bezoekt?

Nadere informatie

1 Landschap en klimaat in Turkije

1 Landschap en klimaat in Turkije 1 Landschap en klimaat in Turkije 1 landschap, klimaat, Turkije, Europa, Azië, Azië 2a 2b 2c 3a 3b Istanbul door twee bruggen De Bosporus eigen antwoord (verschilt per atlas) zee 4a 1 Istanbul 2 Ankara

Nadere informatie

Naam: INDIA EN ARMOEDE

Naam: INDIA EN ARMOEDE Naam: INDIA EN ARMOEDE In India is het verschil tussen arme en rijke mensen erg groot. Een klein deel van de Indiërs is heel rijk. Maar de meeste mensen zijn er erg arm. Ze werken hard voor weinig geld

Nadere informatie

Les 5: Factoren van weer en klimaat

Les 5: Factoren van weer en klimaat Les 5: Factoren van weer en klimaat 1 De stand van de zon 1.1 seizoen Zoek de januari- en julitemperatuur van de volgende steden op. AW weerstation (plaats) temperatuur januari temperatuur juli Stockholm...

Nadere informatie

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde.

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. 1-Maak een begrippenlijst van de rood gedrukte begrippen. 2-Wat zijn de drie elementen van weer en klimaat?

Nadere informatie

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten Arm en Rijk Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten 2.1 Rijk en arm in de Verenigde Staten De rijke Verenigde Staten Je kunt op verschillende manieren aantonen dat de VS een rijk land is. Het BNP

Nadere informatie

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Naam GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Groot Brittannië Groot-Brittannië is Schotland, Engeland en Wales samen. Engeland is het grootst van Groot-Brittannië en Wales het kleinst. Engeland heeft meer dan 46

Nadere informatie

AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw HANDBOEK

AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw HANDBOEK 1bk AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw HANDBOEK India Bevolking en cultuur Op de wereld wonen bijna zeven miljard mensen. Dat zijn er veel, heel veel. Waar wonen ze en waarom wonen ze juist daar? Hoe snel

Nadere informatie

Klimaten VS vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Klimaten VS vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 21 November 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/82688 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

4 Leven in een koud gebied

4 Leven in een koud gebied 4 Leven in een koud gebied 1 a Canada b/c W16 d 73 2 a Te koud: s zomers < 10º C b gebruik van sneeuwscooter en sleden kleding c te koud om voedsel te verbouwen 3a/4 W17 Toendra: wat, waar en waarom daar?

Nadere informatie

Tentamen Inleiding Atmosfeer 3 mei 2016 UITWERKINGEN TENTAMEN INLEIDING ATMOSFEER. 3 mei 2016, 13:30-16:30 uur

Tentamen Inleiding Atmosfeer 3 mei 2016 UITWERKINGEN TENTAMEN INLEIDING ATMOSFEER. 3 mei 2016, 13:30-16:30 uur UITWERKINGEN TENTAMEN INLEIDING ATMOSFEER 3 mei 2016, 13:30-16:30 uur 2 a. Gebruik De barometrische hoogteformule: p(z) = p 0 e (gm dz R T) Punt A: 50 10 3 = 101 10 3 (9.81 28.96 z 831 273.15 e ) geeft

Nadere informatie

Bijlage HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1. Bronnenboekje. HA-0131-a-15-1-b

Bijlage HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1. Bronnenboekje. HA-0131-a-15-1-b Bijlage HAVO 2015 tijdvak 1 aardrijkskunde Bronnenboekje HA-0131-a-15-1-b Wereld Opgave 1 Top 8 economische grootmachten Ranglijst van de economische grootmachten tussen 2015 en 2040 volgens analist David

Nadere informatie

Water - Problemen met water. VO-content StudioVO. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Water - Problemen met water. VO-content StudioVO. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content StudioVO Laatst gewijzigd 31 December 2013 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/45135 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs

Nadere informatie

DE WERELD VAN DE GROTE STAD

DE WERELD VAN DE GROTE STAD DE WERELD VAN DE GROTE STAD VIER KENMERKEN VAN HET BEGRIP STAD Een bepaalde omvang, per land verschillend Een hoge bebouwingsdichtheid in vergelijking met het omringende gebied Een beroepsbevolking die

Nadere informatie

Weer en klimaat. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Weer en klimaat. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 16 December 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/87209 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Project Afrika-Azië. Week 1ABC: Noord-Afrika

Project Afrika-Azië. Week 1ABC: Noord-Afrika Project Afrika-Azië. Week 1ABC: Noord-Afrika Info: Enkele reis Afrika Afrika is het (w)armste werelddeel. De evenaar loopt ongeveer midden over Afrika. Bij de evenaar staat de zon recht boven de aarde.

Nadere informatie

Toets 2 - 'Landschappen in Europa'

Toets 2 - 'Landschappen in Europa' Auteur Mayon Ottens Laatst gewijzigd 16 June 2015 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/62989 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Problemen met water vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Problemen met water vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 13 October 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/63438 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

GB53 GB54 Titel GB54 ten opzichte van GB53. 4 2 Algemene inhoud 5 3 Algemene inhoud 6 4 Algemene inhoud 7 5 8 6 Algemene inhoud 9 7 10 8 10 9 10 11

GB53 GB54 Titel GB54 ten opzichte van GB53. 4 2 Algemene inhoud 5 3 Algemene inhoud 6 4 Algemene inhoud 7 5 8 6 Algemene inhoud 9 7 10 8 10 9 10 11 GB53 GB54 Titel GB54 ten opzichte van GB53. 4 2 Algemene inhoud 5 3 Algemene inhoud 6 4 Algemene inhoud 7 5 8 6 Algemene inhoud 9 7 10 8 10 9 10 11 Algemene inhoud Introductie Kaarten foto s en Satelliet

Nadere informatie

Toets 1 - 'Landschappen in Europa'

Toets 1 - 'Landschappen in Europa' Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Mayon Ottens 07 October 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62751 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Examen HAVO 2014 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Dit examen bestaat uit 33 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Landengids voor: Landengids

Landengids voor: Landengids We gaan een reisgids maken voor een land dat je zelf mag uitkiezen. Dat is een boekje waarin allemaal dingen staan die met dat land te maken hebben en die je zou willen weten als je op vakantie zou gaan

Nadere informatie

Ik heb een interview met Bert-Jan de Jongh en hij is werkzaam bij capgemini.

Ik heb een interview met Bert-Jan de Jongh en hij is werkzaam bij capgemini. Ik heb een interview met Bert-Jan de Jongh en hij is werkzaam bij capgemini. Kunt u even kort uw functie omschrijven? Ik ben directeur applicatie outsourcing. En hoe lang bent u al werkzaam bij Capgemini

Nadere informatie

Toets 1 - 'Landschappen in Europa'

Toets 1 - 'Landschappen in Europa' Auteur Mayon Ottens Laatst gewijzigd 07 oktober 2015 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres https://maken.wikiwijs.nl/62751 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Vraag Antwoord Scores. Mexico, Indonesië en Turkije 1 een grote bevolkingsomvang 1

Vraag Antwoord Scores. Mexico, Indonesië en Turkije 1 een grote bevolkingsomvang 1 Wereld Opgave 1 Opkomende markten 1 maximumscore 2 Mexico, Indonesië en Turkije 1 een grote bevolkingsomvang 1 Alleen als alle drie de landen genoemd zijn 1 scorepunt toekennen. 2 maximumscore 2 veel traditionele

Nadere informatie

De Geo. 1 hv Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 1. www.degeo-online.nl. 1ste druk

De Geo. 1 hv Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 1. www.degeo-online.nl. 1ste druk De Geo 1 hv Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 1 www.degeo-online.nl 1ste druk De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van hv - Docentenhandleiding 1 HV 1 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen,

Nadere informatie

Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens?

Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens? Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens? 8.1 Waarom handel met het buitenland? Importeren = het kopen van goederen en diensten uit het buitenland. Waarom? -Goedkoper of van betere kwaliteit -Bepaalde

Nadere informatie

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2013 tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 32 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 67 punten te behalen. Voor elk

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 dinsdag 26 mei 9.00-11.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 dinsdag 26 mei 9.00-11.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2009 tijdvak 1 dinsdag 26 mei 9.00-11.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 57 punten te behalen. Voor elk

Nadere informatie

De Islamitische wereld

De Islamitische wereld AK H 6.1 Een cultuurgebied De Islamitische wereld A) De islamietische wereld is een cultuurgebied > gebaseerd op: overheersende cultuur geschiedenis ligging islamietische > voorbeeld: overheersende cultuur

Nadere informatie

aardrijkskunde voor vmbo bovenbouw vmbo-kgt zakboek samenvattingen begrippen

aardrijkskunde voor vmbo bovenbouw vmbo-kgt zakboek samenvattingen begrippen aardrijkskunde voor vmbo bovenbouw 3 + 4 vmbo-kgt zakboek samenvattingen begrippen Inhoud 3 vmbo-kgt MODULE 1 Arm en rijk Hoofdstuk 1 Arme en rijke Nederlanders 5 Hoofdstuk 2 Arm en rijk in Nederland en

Nadere informatie

1. De bevolkingsspreiding en -groei in de wereld

1. De bevolkingsspreiding en -groei in de wereld Hoofdstuk 3 Socio- economische verscheidenheid 1. De bevolkingsspreiding en -groei in de wereld 1.1 De wereldblokken Noteer per reeks welk gemeenschappelijk thema je kan herkennen. REEKS 1 Thema:.. REEKS

Nadere informatie

e-book: gebonden versie: e-book: gebonden versie: Chris Oxlade

e-book: gebonden versie: e-book: gebonden versie: Chris Oxlade Chris Oxlade Chris Oxlade Anita Ganeri Anita Ganeri Boeken in deze serie e-book: 978-94-6175-825-5 gebonden versie: 978-90-5566-931-8 e-book: 978-94-6175-822-4 gebonden versie: 978-94-6175-285-7 e-book:

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 donderdag 27 mei 9.00-11.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 donderdag 27 mei 9.00-11.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2010 tijdvak 1 donderdag 27 mei 9.00-11.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 60 punten te behalen. Voor elk

Nadere informatie

Afghanistan. NAVO-militair gedood in Zuid-Afghanistan

Afghanistan. NAVO-militair gedood in Zuid-Afghanistan Afghanistan NAVO-militair gedood in Zuid-Afghanistan KABUL - In het zuiden van Afghanistan is dinsdag een militair van de internationale vredesmacht ISAF gedood. Dat maakte een woordvoerder van de troepen

Nadere informatie

Bijlage VWO. aardrijkskunde. tijdvak 2. Bronnenboekje. VW-0131-a-15-2-b

Bijlage VWO. aardrijkskunde. tijdvak 2. Bronnenboekje. VW-0131-a-15-2-b Bijlage VWO 2015 tijdvak 2 aardrijkskunde Bronnenboekje VW-0131-a-15-2-b Wereld Opgave 1 De luchtvaartsector in China Chinese luchtvaartindustrie bijna ready for take off De luchtvaartindustrie wordt gedomineerd

Nadere informatie

AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw WERKBOEK

AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw WERKBOEK 1 bk AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw WERKBOEK 2 Bevolking en cultuur Op de wereld wonen heel veel mensen. De bevolking op de wereld groeit snel. India is het land waar de bevolking het snelst groeit.

Nadere informatie

De Geo. 3 havo/vwo Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 3. www.degeo-online.nl. eerste druk

De Geo. 3 havo/vwo Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 3. www.degeo-online.nl. eerste druk De Geo 3 havo/vwo Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 3 www.degeo-online.nl eerste druk Hoofdstuk 3 India als opkomend land Start 1-2 a Tegenstelling tussen een armoedige sloppenwijk

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 53e druk.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 53e druk. Examen HAVO 2013 tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 53e druk. Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 maandag 15 mei uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 maandag 15 mei uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Examen HAVO 2017 tijdvak 1 maandag 15 mei 9.00-12.00 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-KB 2004

Examenopgaven VMBO-KB 2004 Examenopgaven VMBO-KB 2004 tijdvak 1 dinsdag 25 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING VBO-MAVO-C Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit

Nadere informatie

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Internationale Economie Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Wim Boonstra, 27 november 2014 Basisscenario: Magere groei wereldeconomie, neerwaartse risico s De wereldeconomie

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2009 - I

Eindexamen aardrijkskunde havo 2009 - I Beoordelingsmodel Aarde Opgave 1 Gletsjers 1 maximumscore 2 verwering 1 sedimentatie 1 2 maximumscore 2 zijmorenen de grens markeren van de vroegere omvang van de gletsjer 1 de gletsjer in het verleden

Nadere informatie

Ten noorden van de evenaar ligt het noordelijk halfrond. Ten zuiden daarvan het zuidelijk halfrond.

Ten noorden van de evenaar ligt het noordelijk halfrond. Ten zuiden daarvan het zuidelijk halfrond. Rekenen aan de aarde Introductie Bij het vak aardrijkskunde wordt de aarde bestudeerd. De aarde is een bol. Om te bepalen waar je je op deze bol bevindt zijn denkbeeldige lijnen over de aarde getrokken,

Nadere informatie

Inhoud. Thema 7.1 Krachten der aarde 3. Thema 7.2 Klimaatkwesties 6. Thema 7.3 Samen sterk 9. Thema 7.4 Wereldwijd verbonden 12.

Inhoud. Thema 7.1 Krachten der aarde 3. Thema 7.2 Klimaatkwesties 6. Thema 7.3 Samen sterk 9. Thema 7.4 Wereldwijd verbonden 12. Inhoud Thema 7.1 Krachten der aarde 3 Thema 7.2 Klimaatkwesties 6 Thema 7.3 Samen sterk 9 Thema 7.4 Wereldwijd verbonden 12 Grenzeloos Grenzeloos Thema 7.1 Krachten der aarde 1. Tropisch regenwoud 3. De

Nadere informatie

e-book: gebonden versie: e-book: gebonden versie: Chris Oxlade

e-book: gebonden versie: e-book: gebonden versie: Chris Oxlade Chris Oxlade Chris Oxlade Anita Ganeri Anita Ganeri Boeken in deze serie e-book: 978-94-6175-825-5 gebonden versie: 978-90-5566-931-8 e-book: 978-94-6175-822-4 gebonden versie: 978-94-6175-285-7 e-book:

Nadere informatie

LES 3 - Aardrijkskunde

LES 3 - Aardrijkskunde LES 3 - Aardrijkskunde Dit werkblad is van: Groep: OPDRACHT 1 Weet jij waar deze steden liggen? Teken de volgende steden in op de kaart: - Londen - Barcelona - Rome - Parijs - Amsterdam OPDRACHT 2 De Olympische

Nadere informatie

Opdrachten : Je moet 5 verschillende opdrachten maken. Zorg dat je daarvoor in tenminste 3 verschillende werkplekken komt.

Opdrachten : Je moet 5 verschillende opdrachten maken. Zorg dat je daarvoor in tenminste 3 verschillende werkplekken komt. Grote klus van : Opdrachten : Je moet 5 verschillende opdrachten maken. Zorg dat je daarvoor in tenminste 3 verschillende werkplekken komt. Laat de opdrachten aftekenen door een juf. Je mag natuurlijk

Nadere informatie

Klimaat. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Klimaat. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur R.A. de Bock Laatst gewijzigd 02 June 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/71693 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA

PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA 0 Lesschema 1 WAT IS PLANTAGELANDBOUW? 1.1 Bestudeer de afbeeldingen en satellietbeelden van plantages 1.2 Input, proces en output 2 WAAR DOET MEN AAN PLANTAGELANDBOUW?

Nadere informatie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie Productiviteit, concurrentiekracht en economische ontwikkeling Concurrentiekracht wordt vaak beschouwd als een indicatie voor succes of mislukking van economisch beleid. Letterlijk verwijst het begrip

Nadere informatie

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen.

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. Wereld Opgave 1 Globalisering van IKEA Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. In 1963 opende IKEA zijn eerste buitenlandse vestiging. Daarna volgden er nog veel meer.

Nadere informatie

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen Slides en video s op www.jooplengkeek.nl Goede tijden, slechte tijden Soms zit het mee, soms zit het tegen 1 De toegevoegde waarde De toegevoegde waarde is de verkoopprijs van een product min de ingekochte

Nadere informatie

GEBIEDEN. 5 havo 3 Indonesië 1-7

GEBIEDEN. 5 havo 3 Indonesië 1-7 GEBIEDEN 5 havo 3 Indonesië 1-7 Intro: waarom een hoofdstuk over Indonesië? Regionale toepassing van de algemene hoofdstukken Indonesië is, evenals de rest van Zuidoost-Azië, erg in beweging Gebiedskenmerken

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

Klimaatgrafieken hv123

Klimaatgrafieken hv123 banner Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres VO-content 12 oktober 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/63743 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs

Nadere informatie

3.2 De omvang van de werkgelegenheid

3.2 De omvang van de werkgelegenheid 3.2 De omvang van de werkgelegenheid Particuliere bedrijven en overheidsbedrijven nemen mensen in dienst. Collectieve sector = Semicollectieve sector = De overheden op landelijk, provinciaal en lokaal

Nadere informatie

Mens en maatschappij (aardrijkskunde, economie, geschiedenis, godsdienst)

Mens en maatschappij (aardrijkskunde, economie, geschiedenis, godsdienst) Mens en maatschappij (aardrijkskunde, economie, geschiedenis, godsdienst) Kerndoelen 36. De leerling leert betekenisvolle vragen te stellen over maatschappelijke kwesties en verschijnselen, daarover een

Nadere informatie

Argentinië. Inleiding. Geografie

Argentinië. Inleiding. Geografie Argentinië Inleiding Argentinië is vooral bekend om de Tango, dat is een wereldberoemde dans, op speciale muziek. En natuurlijk is Argentinië óók bekend om Máxima. De tango is in de 19e eeuw ontstaan in

Nadere informatie

INHOUD. Inleiding Aardbevingen Bergen Bosbranden Koraal Lawines Meteorieten Onweer...

INHOUD. Inleiding Aardbevingen Bergen Bosbranden Koraal Lawines Meteorieten Onweer... INHOUD Inleiding...6 1 Aardbevingen...8 2 Bergen... 10 3 Bosbranden... 12 4 Koraal... 14 5 Lawines... 16 6 Meteorieten... 18 7 Onweer... 20 8 Opwarming van de aarde... 22 9 Orkanen... 24 10 Overstromingen...

Nadere informatie

e-book: gebonden versie: e-book: gebonden versie: Chris Oxlade

e-book: gebonden versie: e-book: gebonden versie: Chris Oxlade Chris Oxlade Chris Oxlade Anita Ganeri Anita Ganeri Boeken in deze serie e-book: 978-94-6175-825-5 gebonden versie: 978-90-5566-931-8 e-book: 978-94-6175-822-4 gebonden versie: 978-94-6175-285-7 e-book:

Nadere informatie

1 De onderneming in de wereldeconomie

1 De onderneming in de wereldeconomie 1 De onderneming in de wereldeonomie Meerkeuzevragen 1.1 1.1 Globalisering is een proes a van wereldwijde eonomishe integratie door een sterke toename van de internationale handel en investeringen. b waarbij

Nadere informatie

Eindtoets hoofdstuk 1

Eindtoets hoofdstuk 1 WERELDWIJS 1 VMBO-BK 1 DE WERELD ONTDEKKEN MET DE ATLAS EINDTOETS Eindtoets hoofdstuk 1 1 Hoe zoek je in de atlas? Noteer het juiste hulpmiddel. Kies uit: het namenregister de bladwijzer het zaakregister.

Nadere informatie

Klimaten hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Klimaten hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 02 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/52491 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Werkblad:weersverwachtingen

Werkblad:weersverwachtingen Weersverwachtingen Radio, tv en internet geven elke dag de weersverwachting. Maar hoe maken weerdeskundigen deze verwachting, en kun je dat niet zelf ook? Je meet een aantal weergegevens en maakt zelf

Nadere informatie

Suriname in de kijker

Suriname in de kijker 44 2012 Suriname in de kijker Dit boekje brengt jullie naar een land, ver hier vandaan. Een vliegtuig doet er ongeveer 9 uur over om van Schiphol (in Nederland) naar de hoofdstad Paramaribo te vliegen.

Nadere informatie

Inhoudsopgave atlas. antwoorden met uitleg voorbeeldopgaven Aardrijkskunde. Wereldorientatie-pabo antwoord 1 van 12

Inhoudsopgave atlas. antwoorden met uitleg voorbeeldopgaven Aardrijkskunde. Wereldorientatie-pabo antwoord 1 van 12 antwoord 1 van 12 Inhoudsopgave atlas kaart 1 De Aarde Godsdiensten kaart 2 De Aarde Ziekenhuizen per land kaart 3 De Aarde Talen kaart 4 Azië Grote steden kaart 5 Azië Telefoons kaart 6 Amerika Auto's

Nadere informatie

VERANDEREN VAN KLIMAAT?

VERANDEREN VAN KLIMAAT? VERANDEREN VAN KLIMAAT? Tropisch klimaat, gematigd klimaat, klimaatopwarming, klimaatfactoren...misschien heb je al gehoord van deze uitdrukkingen. Maar weet je wat ze echt betekenen? Nova, wat bedoelen

Nadere informatie

Aardrijkskundeproefwerk Hoofdstuk 6. Vakantielanden

Aardrijkskundeproefwerk Hoofdstuk 6. Vakantielanden Aardrijkskundeproefwerk Hoofdstuk 6 Vakantielanden Het klimaat is in Zuid-Europa anders dan in Nederland. In de zomer is het er warm en droog, in de winter is het er ongeveer zoals zomers in Nederland.

Nadere informatie

Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn.

Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn. Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn. 1. De Wereldbank berichtte onlangs dat de Chinese economie binnen afzienbare tijd de grootste economie van

Nadere informatie

Geografische economie

Geografische economie Geografische economie Een van de meest opmerkelijke aspecten van het economisch systeem is de ongelijkmatige spreiding van bewoning en economische activiteit over de aardbol. Miljoenen mensen wonen hutje-mutje

Nadere informatie

Zekerheden over een onzeker land

Zekerheden over een onzeker land Zekerheden over een onzeker land Parijs, 27 januari 2012 Paul Schnabel Universiteit Utrecht Demografische feiten 2012-2020 Bevolking 17 miljoen (plus 0,5 miljoen) Jonger dan 20 jaar 3,7 miljoen (min 0,2

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2010 - I

Eindexamen aardrijkskunde havo 2010 - I Beoordelingsmodel Wereld Opgave 1 Een demografische vergelijking tussen Nederland en Japan 1 maximumscore 3 Deze fase wordt gekenmerkt door een laag geboorte- en een laag sterftecijfer / een klein geboorte-

Nadere informatie

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 2 donderdag 23 juni 13:30-16:30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk.

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 2 donderdag 23 juni 13:30-16:30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Examen VWO 2016 tijdvak 2 donderdag 23 juni 13:30-16:30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Dit examen bestaat uit 35 vragen. Voor dit examen zijn

Nadere informatie

Duid volgende breedtelijnen aan op de kaart, die je op pagina 1 kan vinden.

Duid volgende breedtelijnen aan op de kaart, die je op pagina 1 kan vinden. AARDRIJKSKUNDE 4ASO B e d a b > c f 6 Figuur 1: Afrika staatkundig DEEL 3: AFRIKA, PAGINA 1 1 Duid volgende breedtelijnen aan op de kaart, die je op pagina 1 kan vinden.! DE EVENAAR (rood)! DE KREEFTSKEERKRING

Nadere informatie

WWW.HOPE-XXL.COM. Mede mogelijk gemaakt door de Iona Stichting en Vos/Abb

WWW.HOPE-XXL.COM. Mede mogelijk gemaakt door de Iona Stichting en Vos/Abb De meeste mensen in Nederland hebben het goed voor elkaar. We hebben genoeg eten, we hoeven niet bang te zijn voor oorlog en we zijn dan ook tevreden met ons leven. Maar dat is niet overal op de wereld

Nadere informatie

INDONESIË. Sociaaleconomische positie en ontwikkelingen

INDONESIË. Sociaaleconomische positie en ontwikkelingen INDONESIË Sociaaleconomische positie en ontwikkelingen Structuur [1/2] De kandidaat kan gebiedskenmerken van een ontwikkelingsland beschrijven en analyseren. Het betreft: a. sociaal-geografische en fysisch-geografische

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

Profit. Europa is een van s werelds meest welvarende regio s. en heeft een van de grootste interne markten. Deze

Profit. Europa is een van s werelds meest welvarende regio s. en heeft een van de grootste interne markten. Deze Profit Europa is een van s werelds meest welvarende regio s en heeft een van de grootste interne markten. Deze positie wordt echter bedreigd door de snelle opkomst van Azië, maar ook door het steeds groter

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-BB 2004

Examenopgaven VMBO-BB 2004 Examenopgaven VMBO-BB 2004 tijdvak 2 dinsdag 22 juni 11.30 13.00 uur ECONOMIE CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit

Nadere informatie